Raadsinformatiebrief Afdoen toezeggingen bejegening daklozen_2april2024.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 2 april 2024 Sociale Zaken en opvang Rutger Groot Wassink, wethouder sociale zaken en opvang Directie Werk, Participatie en Inkomen (bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl) Afdoening toezegging bejegening en effecten kostendelersnorm op dakloosheid jongvolwassenen (TA2023-001036), afdoen toezegging tekenvak (TA2023-000840) en kwantificeren fraude (TA2023-00841)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief ga ik in op een aantal toezeggingen die ik u heb gedaan over de dienstverlening aan dakloze Amsterdammers. Het gaat om de volgende toezeggingen. In uw vergadering van 12 juli 2023 heb ik bij de bespreking van de “Versterking Aanpak Dakloosheid (2023 -2026)” toegezegd de raad een brief te sturen over de criteria voor de winteropvang, die brief heeft u inmiddels ontvangen (2 november 2023). Onderdeel van die toezegging was ook in te gaan op bejegening als onderdeel van de aanpak en in te gaan op de effecten van het ophogen van de leeftijdsgrens van de kostendelersnorm op het dakloos worden van jongvolwassenen (TA2023-001036 Toezegging bejegening, lid Krom, PvdD). Daarnaast heb ik tijdens de bespreking van het initiatiefvoorstel “Snelheid, vertrouwen en de menselijke maat in de aanpak dakloosheid” de volgende twee toezeggingen gedaan. Ten eerste heb ik toegezegd te onderzoeken of er een ander instrument ontwikkeld kan worden voor het formulier waarmee dakloosheid dient te worden aangetoond (TA2023-000840, Toezegging tekenvak, 20 september 2023). Ten tweede heb ik het lid Hylkema (VVD) toegezegd om de fraude onder het aantal aanvragen te kwantificeren (TA2023-000841). Hieronder ga ik nader in op de verschillende onderwerpen en beschouw ik daarmee de toezeggingen als afgedaan.

Verbeteren bejegening Het verbeteren van bejegening in onze dienstverlening en het werken vanuit vertrouwen zijn voor ons belangrijke uitgangspunten, die we hebben benadrukt in de ‘Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen’ en in ‘De Aanpak Versterking Dakloosheid’. In onze visie op bestaanszekerheid hebben burgers voldoende middelen om te voorzien in hun bestaan én kunnen zij vertrouwen op de overheid. Wij willen een overheid zijn die vanuit vertrouwen naast zijn burgers staat, in mensen investeert en hen verder helpt. Dat betekent dat een burger aan de balie vanuit vertrouwen tegemoet wordt getreden en niet vanuit wantrouwen. Dat is altijd belangrijk maar helemaal wanneer mensen zich in kwetsbare situaties bevinden, zoals wanneer iemand dak- of thuisloos is.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 april 2024 Pagina 2 van 5

Naar aanleiding van uw signalen over de onheuse bejegening van mensen aan het loket voor bijzondere doelgroepen op de Jan van Galenstraat zijn medewerkers van de directie Werk, Participatie en Inkomen (WPI) in gesprek gegaan met cliëntvertegenwoordigers van de Straatalliantie (bestaande uit vertegenwoordigers van de Daklozenvakbond, Bureau straatjurist en Belangenvereniging Druggebruikers MDHG). In deze gesprekken werd duidelijk dat er verschillen worden ervaren in het niveau van de dienstverlening en dat dit erg afhangt van de medewerker. Er waren positieve ervaringen, zoals medewerkers die uiterst vriendelijk en communicatief zijn, ook wanneer zij met heftige reacties van dakloze mensen te maken krijgen. En er waren voorbeelden van het rechtzetten van situaties waar mensen niet goed geholpen waren, zoals uitkeringen die alsnog binnen een dag werden toegekend. Maar helaas werden er ook voorbeelden genoemd van onheuse bejegening. Genoemd werd dat mensen het gevoel hebben van het kastje naar de muur te worden gestuurd en dat het aanspreken van een dakloze persoon niet altijd netjes en beleefd gebeurt. Uit de verhalen bleek dat sommige medewerkers van WPI en de GGD, maar ook de beveiliging, zich wantrouwend en respectloos opstellen. Hierover zijn we zowel met onze eigen medewerkers als met de beveiligingsorganisatie in gesprek.

Ook is er een personele wisseling geweest aan de ontvangstbalie. We hebben met de Straatalliantie afgesproken dat zij voortaan signalen direct door kunnen geven aan de contactpersonen van de afdeling Bijzondere Doelgroepen bij WPI. Ook hebben we naar wens van de Straatalliantie afgesproken dat hun hulpverleners, of de dakloze zelf, per telefoon vragen of wijzigingen kan doorgeven. Dat scheelt tijd en onnodig wachten bij de ontvangstbalie. Tevens is afgesproken dat de Straatalliantie en WPI om de paar maanden met elkaar in gesprek gaan. Op die manier worden eerder signalen in beeld gebracht en kan de organisatie daarop anticiperen. Bij het verbeteren van de bejegening ten aanzien van de burgers hoort open communicatie, transparantie in de besluitvorming en uitgaan van iemand zijn persoonlijke situatie. Begeleiders werk en inkomen van WPI zijn het afgelopen jaar getraind in de Amsterdamse Maatwerk Methode. Ook de medewerkers van de GGD krijgen dit jaar deze training. Deze methode neemt het perspectief van de Amsterdammer als uitganspunt van de dienstverlening. Een voordeel van deze methode is dat relevante ketenpartners zich om de Amsterdammer heen organiseren om samen de best passende dienstverlening in afstemming met de Amsterdammer te kunnen bieden.

Zo wordt, voor zo ver dat ook mogelijk is met de tekorten aan opvangplekken en schaarse middelen, het bieden van maatwerk zo veel mogelijk bevorderd. Daarnaast is WPI voor alle Amsterdammers die bijstand aanvragen gestart met brede intakes, waarbij de begeleiders inkomen meer tijd hebben voor het persoonlijke gesprek met de Amsterdammer. Dat gesprek is erop gericht om iemand zijn brede financiële situatie in beeld te krijgen en daar de hulpverlening op te richten, in plaats van alleen de aanvraag af te handelen waarvoor iemand komt. Door dit eerder in beeld te krijgen, kan mogelijk in de toekomst dakloosheid in bepaalde gevallen worden voorkomen. Ook gaan we het uitvragen van bewijsstukken bij bijstandsaanvragen reduceren. Deze aanpak wordt komend jaar nog verder uitgebouwd en kan de raad eind dit jaar, in het kader van de uitvoering van de ‘Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen’ nader over worden geïnformeerd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 april 2024 Pagina 3 van 5

Ook zal op termijn de omgeving van de screeningsbalie van WPI en de GGD aan de Jan van Galenstraat worden verbeterd. We willen dat die plek vriendelijker is en vertrouwen uit straalt, met meer ruimte voor privacy. De verbouwing daarvoor staat eind dit jaar gepland. In het gesprek met de Straatalliantie is input opgehaald en besproken hoe het screeningsgesprek voor maatschappelijke opvang verbeterd kan worden. We beseffen dat tijdens de screening voor maatschappelijke opvang iemand in korte tijd veel informatie moet delen, zodat medewerkers van de GGD een inschatting kunnen maken of de maatschappelijke opvang een passend traject kan zijn bij iemands hulpvraag. We streven er naar dit gesprek eerder te voeren, bijvoorbeeld zodra iemand al contact heeft met een buurtteam. De ambitie is om samen met iemand die (dreigend) dakloos is zijn hulpvraag én ondersteuningsmogelijkheden eerder in kaart te brengen en vervolgens de juiste professionals en opvang- en ondersteuningsmogelijkheden te betrekken. Op dit moment zijn in drie stadsdelen samenwerkingen gestart tussen de GGD en het buurtteam rond dakloosheid, waarbij de GGD bij het buurtteam aansluit bij complexe casuïstiek. Op deze manier proberen we te voorkomen dat mensen onnodig heen en weer worden gestuurd tussen verschillende gemeentelijke instanties en hun verhaal niet keer op keer hoeven te herhalen.

Afscheid van het ‘tekenvak’ U heeft gevraagd ons voor te bereiden op het schrappen van het ‘tekenvak’. Dit past in de uitgangspunten van uitgaan van vertrouwen en daarom gaan we ook afscheid nemen van het tekenvak. Het tekenvak is momenteel nog onderdeel van het formulier ‘Inlichtingen en opgave verblijflocatie(s)’ waarop mensen die dakloos zijn kunnen aangeven dat ze in de gemeente Amsterdam verblijven en waar ze meestal slapen. Dit formulier is ooit ingevoerd om vast te kunnen leggen dat betreffende persoon in de gemeente Amsterdam verblijft en daarmee eventueel recht heeft op bijstand (in de Participatiewet is het bepalen van domicilie een plicht). Daarnaast zijn contactgegevens belangrijk om mensen te kunnen bereiken voor de juiste begeleiding. We gaan stoppen met het gebruik van dit formulier. In de nieuwe werkwijze wordt mondeling uitgevraagd of iemand in Amsterdam verblijft. Die informatie, van de persoon zelf of van de hulpverlener, is voldoende. Overigens wordt dat nu ook al vaak in de praktijk zo gedaan. Als er bijvoorbeeld een begeleider bekend is van één de zorgpartners, zoals De Regenbooggroep of HVO Querido, dan gaan we uit van die gegevens. We blijven in het gesprek dus wel uitvragen of iemand in Amsterdam verblijft en hoe we in contact kunnen blijven, zodat vanuit de gemeente en de hulpverlening hulp en begeleiding kan worden aangeboden.

Effecten verhogen leeftijdsgrens kostendelersnorm In de vergadering van 12 juli 2023 heb ik toegezegd u te informeren over het effect van het ophogen van de leeftijd van de kostendelersnorm op het dakloos worden van jongvolwassenen. De leeftijd voor het toepassen van de kostendelersnorm is in de Participatiewet gewijzigd van 21 naar 27 jaar per 1 januari 2023. Amsterdam heeft vooruitlopend op deze wetswijziging de leeftijd al verhoogd per 1 oktober 2022 (raadsinformatiebrief ‘Extra financiële ondersteuning voor Amsterdammers waarvan de bestaanszekerheid acuut onder druk staat’ dd 27 september ‘22).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 april 2024 Pagina 4 van 5

Er zijn geen gedetailleerde gegevens beschikbaar op basis waarvan we kunnen aantonen dat er minder jongeren dakloos zijn geworden door het ophogen van de leeftijdsgrens van de kostendelersnorm. Die relatie is niet direct te leggen omdat bij dakloosheid vaak veel verschillende oorzaken en problemen tegelijkertijd spelen. Wel zien we in het algemeen een afname van het aantal jongeren in begeleiding bij het jongerenloket daklozen van WPI. De groep jongeren tussen de 21 en 26 jaar die nu actief begeleid wordt is afgenomen van 650 vorig jaar naar 592 dit jaar. Maar ook hieruit kan niet de conclusie worden getrokken dat dit een effect is van het ophogen van de leeftijdgrens voor het toepassen van de kostendelersnorm op een huishouden. Daarnaast zien we dat door het ophogen van de leeftijdsgrens, het aantal huishoudens in de bijstand waarop de kostendelersnorm van toepassing is, is afgenomen. In de periode januari tot en met september 2022 was op 5765 huishoudens in de bijstand de kostendelersnorm van toepassing (op een totaal bijstandsbestand van 38.000 huishoudens per maand). In dezelfde periode een jaar later, van januari tot en met september 2023, was het aantal huishoudens waar de kostendelersnorm op van toepassing was 3940 (op een totaal bestand van bijstandsgerechtigden van ongeveer 36.000 per maand).

Dat wil bovendien niet zeggen dat de kostendelersnorm ook in al die gevallen is opgelegd, omdat ook maatwerk wordt toegepast waarbij we afwijken van de Participatiewet. Uitgangspunt bij onze dienstverlening was en blijft dat niemand dakloos mag worden door de toepassing van de kostendelersnorm, hier zullen we komend jaar nog vaker en duidelijker over communiceren zodat de Amsterdammers en onze partners de juiste informatie hebben. Kwantificeren fraude Op verzoek van het lid Hylkema (VVD) heb ik toegezegd om de fraude onder het aantal aanvragen te kwantificeren (tijdens de bespreking Kennisnemen van het initiatiefvoorstel ”Snelheid, vertrouwen en de menselijke maat in de aanpak dakloosheid”). De onderstaande cijfers geven een beeld van het aantal aanvragen voor een uitkering dakloosheid en het aandeel daarvan dat nader onderzocht wordt. Ik ga graag wat breder in op de vraag van het lid Hylkema. Want er is een verschil tussen een aanvraag doen waarop iemand mogelijk geen recht heeft en opzettelijk verkeerde of misleidende informatie aanleveren dat leidt tot bewust oneigenlijk gebruik van de bijstand (fraude). Van 1 januari tot en met 15 augustus 2023 zijn er bijvoorbeeld van de in totaal 859 aanvragen voor een uitkering levensonderhoud daklozen (27+ en alleenstaand) er 109 in onderzoek genomen voor nadere controle.

Dat kan gebeuren naar aanleiding van signalen tijdens het gesprek of op basis van aangeleverde informatie, waarbij er een vermoeden is dat er mogelijk geen recht is op bijstand. Uiteindelijk is bij 55 van deze onderzoeken geadviseerd de aanvraag af te wijzen omdat niet kon worden vastgesteld of betrokkene tot de kring der rechthebbenden behoorde. Meestal kwam dat door onjuiste of ontbrekende informatie die bij navraag niet werd verstrekt of omdat er geen contact meer gelegd kon worden. In een aantal gevallen was er sprake van een gezamenlijke huishouding en in 1 geval was er sprake van ‘zwart werk’. Dit komt overeen met het algemene beeld dat bewust en opzettelijk misbruik van bijstand niet in groten getale voor komt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 april 2024 Pagina 5 van 5

Waar dat wel gebeurt, acteren we daarop. We maken scherp onderscheid tussen bewust misbruik en onbewust oneigenlijk gebruik van de bijstand. Mensen die onbewust een foutje maken worden niet als fraudeur bestempeld. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale zaken en Opvang

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl