Raadsinformatiebrief Actuele cijfers leraren- en schoolleiderstekort primair en voortgezet onderwijs.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 december 2023 Onderwijs Marjolein Moorman OJZ, team lerarenagenda, lerarenagenda@amsterdam.nl

Onderwerp

Actuele cijfers leraren- en schoolleiderstekort primair en voortgezet onderwijs

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Vandaag publiceert het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) de resultaten van de jaarlijkse meting van de leraren- en schoolleiderstekorten 1 in het primair en voortgezet onderwijs, met als peildatum 1 oktober 2023. Met deze brief informeer ik u specifiek over de tekorten in Amsterdam en licht ik de Amsterdamse aanpak toe. Leraren- en schoolleiderstekorten in het Amsterdamse primair onderwijs Op basis van onderzoek onder 244 primair onderwijs scholen 2 (97% van het totaal aantal leerlingen) was het Amsterdamse leraren- en schoolleiderstekort in het basisonderwijs op 1 oktober 2023 respectievelijk 18,7% en 28,1% (tabel 1). Het speciaal basisonderwijs kent het grootste lerarentekort: 30,7% en ook in het (voortgezet) speciaal onderwijs is het lerarentekort hoog: 14,8%. Dit jaar was een stijging van 40 scholen te zien in de deelname aan de meting, van 204 vorig jaar naar 244 po-scholen. Dankzij deze respons ontstaat een zeer compleet beeld van de tekorten. Het vraagt ook om een genuanceerde analyse: Vanwege de fors toegenomen respons kunnen de dit jaar gemeten tekorten niet direct worden vergeleken met de tekorten die vorig jaar werden gerapporteerd. De invloed van de scholen die vorig jaar niet, en dit jaar wel deelnamen, is onbekend.

Vorig jaar was het totale lerarentekort in het basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs 18,4%. Leraren- en schoolleiderstekorten in het Amsterdamse voortgezet onderwijs Het Amsterdamse leraren- en schoolleiderstekort in het voortgezet onderwijs was op 1 oktober 2023 respectievelijk 6,5% en 2,5% (tabel 1). De grootste lerarentekorten doen zich voor in de internationale schakelklassen (ISK’s). Het aantal scholen dat deelnam aan deze tekortmeting is vergelijkbaar met 2022. Verborgen tekorten Naast een percentage is het lerarentekort ook uit te drukken in fte. Zo bestaat het lerarentekort in het primair onderwijs uit 200,5 fte openstaande vacatures en 736,3 fte verborgen tekorten. Voor het voortgezet onderwijs geldt dat er 66 vacatures openstaan naast het verborgen tekort van 83 1 Het leraren (of schoolleiders) tekort wordt gedefinieerd als het verschil tussen het aantal leraren (in fte) dat momenteel werkzaam is in het onderwijs en het aantal leraren dat er op basis van het aantal leerlingen volgens het huidige systeem nodig is. Het tekort bestaat uit open vacatures en uit verborgen tekorten. 2 Hieronder vallen alle scholen in het Amsterdamse basisonderwijs, speciaal basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 december 2023 Pagina 2 van 4

fte. Verborgen tekorten worden ingevuld door zowel bevoegde als on, - onder, - of anders bevoegden, zonder dat daarvoor een vacature openstaat. Deze verborgen tekorten worden met name ingevuld door het inzetten van onderwijsondersteunend personeel of zij-instromers die extra uren maken3. Dit vormt een risico voor de kwaliteit van het onderwijs, maar het alternatief is de klas naar huis sturen, waardoor scholen vaak geen andere keuze hebben. Een sterke schoolleider is onmisbaar in het tegengaan van het lerarentekort Het tekort aan schoolleiders in het primair onderwijs is 27,3%. In het speciaal basisonderwijs en op basisscholen in de stadsdelen Nieuw-west en Zuidoost is er zelfs een tekort van 50% gemeten. Schokkende cijfers, maar de schoolbesturen geven aan dat het gemeten schoolleiderstekort in het basisonderwijs een momentopname was. Een groot deel van de openstaande vacatures die tijdens de meting in oktober open stonden zijn inmiddels vervuld. Er zijn in absolute aantallen minder schoolleiders nodig dan leraren. Omdat het om een kleinere groep gaat, is sneller een grote afwijking te zien in het tekortpercentage. Ondanks gevonden oplossingen blijven we ons zorgen maken. Een schoolleider is de stabiele basis van een school.

Zij zijn van onschatbare waarde voor het pedagogisch-didactisch klimaat, de onderwijsvisie, leskwaliteit, omgaan met het lerarentekort en behoud van het team. Daarmee zijn schoolleiders ook de belangrijkste sleutel ter voorkoming van een toenemend lerarentekort. Tabel 1: Het Amsterdamse leraren- en schoolleiderstekort in 2023 4 Lerarentekort % (fte) Onderwijstype

Schoolleiderstekort % (fte)

Primair onderwijs

18,6% (937 fte)

27,3% (121 fte)

Basisonderwijs Speciaal basisonderwijs

18,7% (806 fte) 30,7% (46 fte)

28,1% (104 fte) 50,9% (14 fte)

(Voortgezet) speciaal onderwijs

14,8% (85 fte)

5,9% (3 fte)

Voortgezet onderwijs

6,5% (149 fte)

2,5% (5 fte)

Vmbo/havo/vwo Praktijkonderwijs

6,4% (128 fte) 5,5% (11 fte)

Niet bekend Niet bekend

Internationale schakelklassen

12,2% (10 fte)

Niet bekend

Het tekort aan goed onderwijspersoneel is ongelijk verdeeld en versterkt kansenongelijkheid De tekorten in de stad zijn te groot en raken scholen door heel de stad. De tekorten zijn echter niet gelijk verdeeld over de onderwijstypes (tabel 1) en stadsdelen (tabel 2). In het basisonderwijs is in de stadsdelen Nieuw-West en Zuidoost gemiddeld een kwart van het lerarenteam onbevoegd. Daarbij zijn de tekorten in het basisonderwijs groter op scholen met veel kinderen met een risico op een onderwijsachterstand en kent het speciaal basisonderwijs opnieuw het hoogste tekort. Op scholen met de meeste kwetsbare kinderen zijn de tekorten aan goed onderwijspersoneel dus het hoogst. Juist op de plek waar een leraar het verschil maakt, staat goed onderwijs zwaar onder druk. Ook in het voortgezet onderwijs zijn er verschillen tussen de tekorten per onderwijstype, per stadsdeel en per vak. De grootste tekortvakken in het vmbo, havo, en vwo zijn Techniek (avo) (14,4%), Informatica (12,3%) en Natuur-scheikunde (10,9%). Het lerarentekort zorgt daardoor niet 3 Hiermee wordt bedoeld dat zij-instromers extra worden ingezet, dus bovenop de 0,4 fte die zij vanuit hun opleiding voor de klas staan. 4 De in tabel 1, 2 en 3 genoemde fte zijn afgerond op hele getallen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 december 2023 Pagina 3 van 4

alleen voor een afnemende kwaliteit in het onderwijs in de volle breedte, maar draagt ook bij aan een toenemende ongelijkheid in het onderwijs. Tabel 2: Het Amsterdamse leraren- en schoolleiderstekort per stadsdeel 5 Basisonderwijs Voortgezet onderwijs Stadsdeel Lerarentekort % SchoolleidersLerarentekort % Schoolleiders(fte) tekort % (fte) (fte) tekort % (fte) 9,2% (26 fte) 0% (0 fte) 0% (0 fte) 0% (0 fte) Centrum 29,5% (283 fte) 47,4% (48 fte) 12,1% (71 fte) 4,2% (2 fte) Nieuw-West 17,7% (105 fte) 29,5% (16 fte) 10,8% (21 fte) 0% (0 fte) Noord Oost Weesp West Westpoort Zuid Zuidoost

15,4% (101 fte) 18,9% (33 fte)

11% (6 fte) 2,4% (0 fte)

4,6% (24 fte) 12,2% (4 fte)

5,1% (2 fte) 0% (0 fte)

13,5% (77 fte) -

4,1% (1 fte) -

3,2% (4 fte) -

5,6% (1 fte) -

13,2% (95 fte) 24,4% (87 fte)

13,8% (7 fte) 50,1% (26 fte)

2,8% (20 fte) 8,5% (6 fte)

0% (0 fte) 0% (0 fte)

Schrijnende toename van de tekorten in de grote steden vraagt om prioriteit vanuit het Rijk In de grote steden, waar de meeste leerlingen wonen, zijn de leraren- en schoolleiderstekorten vaak opvallend hoger dan in de rest van het land. In Amsterdam vormt het schoolleiderstekort in het voortgezet onderwijs hierop een uitzondering. Tabel 3: Het leraren- en schoolleiderstekort in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs in Nederland en de G5 6 Nederland Amsterdam Almere Den Haag Rotterdam Utrecht Lerarentekort Basisonderwijs

9,4%

18,7%

23,8%

21,8%

16,6%

9%

Schoolleiderstekort Basisonderwijs

15,7%

28,1%

33,2%

12,6%

23,1%

21%

Lerarentekort Voortgezet onderwijs

5,8%

6,5%

7,8%

10,1%

6,1%

4,8%

Schoolleiderstekort Voortgezet onderwijs

4,3%

2,5%

6,2%

1,2%

9,7%

5,1%

Lerarenagenda 2023-2027 We hebben geen keuze. De trend van het oplopende lerarentekort moet gekeerd in het belang van de toekomst van onze kinderen. Als gemeente Amsterdam hebben we daarom in samenwerking met het scholenveld en de lerarenopleidingen sinds 2019 een aanpak ontwikkeld om het tij te keren. Nergens anders in Nederland wordt al jarenlang meer geïnvesteerd in de aanpak van het lerarentekort en het aantrekken en behouden van leraren en schoolleiders. Met de Amsterdamse Lerarenagenda 2023-2027, die op 20 juli jl. door de gemeenteraad is aangenomen, wordt bijgedragen aan het tegengaan van het lerarentekort, goed onderwijs voor alle leerlingen en een eerlijkere verdeling van de tekorten over scholen in de stad. Als stad investeren we 24 miljoen euro in maatregelen op het gebied van het verhogen van de instroom en behoud van leraren en 5 Door afronding van fte's op hele getallen per stadsdeel, kan een verschil van 1 fte ontstaan met de totale tekorten zoals deze vermeld zijn in tabel 1. 6 Landelijk heeft Centerdata de vraag net zo uitgezet als in de grote steden, alleen is de respons lager (58%).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

15 december 2023 Pagina 4 van 4

schoolleiders, het ondersteunen van leraren en schoolleiders in hun werk en ontwikkeling, slim organiseren en het ondersteunen van leraren door het bieden van voorrang op woningen, het verstrekken van parkeervergunningen en aanvullende reiskostenvergoeding. We hebben dankzij deze aanpak in de afgelopen jaren al 486 zij-instromers opgeleid, er zijn 85 onderwijsondersteuners gestart aan een opleiding tot expert, leraarondersteuner of leraar en 53 hoogopgeleide statushouders namen deel aan het oriëntatietraject om een lesbevoegdheid te halen voor wis-, schei-, of natuurkunde. Er zijn ruim 100 sociale en middeldure huurwoningen met voorrang aan leraren toegekend en we zijn ruimhartig in het verstrekken van parkeervergunningen aan scholen met leraren die met hun auto naar het werk moeten reizen. Jaarlijks nemen 200 scholieren deel aan ‘Leraar voor een dag’ om kennis te maken met het vak, en er is een actieve community van circa 6.000 leraren via ‘De Amsterdamse klas’. Leraren ontvangen een toelage op het salaris en jaarlijks ontvangen meer dan 2.000 fte leraren een aanvullende reiskostenvergoeding als zij ver buiten de stad wonen. Langetermijnvisie en structurele inzet vanuit het Rijk noodzakelijk Tegelijkertijd hebben we nauwelijks invloed op een aantal belangrijke factoren die leiden tot het tekort.

De krappe woningmarkt en krapte op de arbeidsmarkt bijvoorbeeld, die zich in de stad duidelijker manifesteren dan elders in het land. Het is tijd om structureel en met een duidelijke visie vanuit het Rijk in te zetten daar waar de nood het hoogst is: focus op de grote steden waar de tekorten blijven toenemen en zo veel hoger zijn dan in de rest van het land. Een aanpak die verder reikt dan het starten van onderwijsregio’s. Maatregelen zoals het structureel maken van de grootstedelijke toelage op salaris, de overstap voor zij-instromers aantrekkelijker maken door financiële overbrugging, structurele middelen voor het opleiden van statushouders, financiële obstakels voor studenten aan lerarenopleidingen wegnemen, meer maatwerk bieden via eenjarige lerarenopleidingen beroepsonderwijs en verlichting van de werkdruk van leraren door structureel middelen beschikbaar te stellen om voldoende ondersteunend personeel te kunnen aan te trekken. Tot slot We delen dan ook, samen met de gemeenten, werkgevers- en werknemersorganisaties, de noodzaak voor een Deltaplan Lerarentekort. Want ieder kind verdient een goede en bevoegde leraar, en daarmee een kansrijke toekomst. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl