Raadsinformatiebrief_Aanpak arbeidsmigratie_10 juli 2025-def.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s)

Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 10 juli 2025 Economische zaken, Sociale zaken, Opvang, Volkshuisvesting, Dienstverlening, Zorg en Maatschappelijke Ontwikkeling, Openbare Orde en Veiligheid, Onderwijs Sofyan Mbarki en Rutger Groot Wassink Directies WPI, EZC en JZD (bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl) Voorstel voor de Aanpak Arbeidsmigratie Regio Amsterdam en afdoening van de toezeggingen aan lid Krom over meenemen van ondersteuning van jongvolwassenen en vrouwen in de aanpak (TA2025-000291), aan lid Alberts over de rol van uitzendbureaus en huisvesting, en aan lid Bilgin over repatriëring (TA2025-000526)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de commissie Sociaal, Economische zaken en Democratisering van 26 maart jl. hebben wij u geïnformeerd over de ontwikkeling van een brede aanpak arbeidsmigratie, en beloofd u deze voor de zomer te presenteren. Het ontwikkelen van een aanpak was in uw raad een breed gedragen vervolgstap naar aanleiding van de bevindingen in de Scan Arbeidsmigratie, waaruit de zorgelijke situatie voor veel arbeidsmigranten in de stad bleek. Met deze brief nemen we u mee in de hoofdpunten van de Aanpak Arbeidsmigratie Regio Amsterdam, en de Aanpak Work in NL (WIN) voor Groot-Amsterdam die bijgevoegd zijn bij deze brief. Deze aanpakken sluiten aan op het door het lid Bentoumya ingediende initiatiefvoorstel ‘Onmisbaar in Amsterdam – versterk de positie van arbeidsmigranten’ (TA2025-000720). Ons grotendeels positieve advies aan de raad over dit voorstel staat verder toegelicht in de bestuurlijke reactie die we u gelijktijdig met deze brief sturen. In deze brief doen wij ook twee toezeggingen af. Aan het lid Krom, om ondersteuning van jongvolwassenen en vrouwen uit te lichten bij de ontwikkeling van de brede aanpak (TA2025-000291), aan het lid Alberts om in de aanpak aandacht te hebben de rol van uitzendbureaus en huisvesting, en aan het lid Bilgin om repatriëring in de aanpak mee te nemen (TA2025-000526).

Achtergrond Aanpak Arbeidsmigratie Regio Amsterdam In het najaar van 2024 is een scan ontwikkeld die een beeld geeft van de doelgroep arbeidsmigranten in Amsterdam en van de uitdagingen die met arbeidsmigratie gepaard gaan. Hieruit blijkt onder andere dat naar schatting 80.000 arbeidsmigranten in Amsterdam verblijven;

1

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2025 Pagina 2 van 6

een doelgroep die sinds 2010 jaarlijks met vijf tot zes procent groeit. De belangrijkste herkomstlanden zijn Polen, Spanje, Roemenië en Italië. Arbeidsmigranten in Amsterdam wonen relatief vaak in de private huursector en in stadsdelen Nieuw-West en Zuidoost. De buurten met de meeste arbeidsmigranten zijn De Punt, Venserpolder West en Osdorp Zuid. De arbeidsmigranten werken vooral in de horeca, logistiek, detailhandel, maaltijdbezorging en voor uitzendbureaus. We zien op basis van de resultaten van de scan de volgende uitdagingen: ten eerste de zeer beperkte informatiepositie van arbeidsmigranten die -anders dan bijvoorbeeld statushouders- geen inburgering krijgen aangeboden. Door geen of gebrekkige kennis van de Nederlandse taal, regelgeving, rechten en mogelijkheden tot ondersteuning, wordt (te) laat actie ondernomen bij problemen. Ook de Adviesraad Migratie pleit in een recent rapport voor betere inburgeringsvoorzieningen nu arbeidsmigranten steeds vaker lang in Nederland blijven1. Ten tweede de onzichtbaarheid van een grote groep arbeidsmigranten door gebrekkige registratie. Zij staan niet op een adres in de gemeente (BRP/GBA2) ingeschreven, maar in de voor gemeenten niet inzichtelijke Registratie Niet-Ingezetenen (RNI). De RNI is onder andere bedoeld voor wie korter dan vier maanden in Nederland verblijft3.

Met inschrijving in de RNI krijgen arbeidsmigranten wel een Burgerservicenummer (BSN) waarmee zij kunnen werken, maar het belemmert hun rechtenopbouw. Verder is de slechte arbeidsmarktpositie die veel arbeidsmigranten hebben een uitdaging. Onder andere door schijnzelfstandigheid en het ontbreken van een laagdrempelig preventief vangnet voor wie dreigt af te glijden naar werk- en/of dakloosheid. In Amsterdam gaan de meeste klachten en signalen over misstanden die bij FairWork binnenkomen over werk in de horeca, schoonmaak, bouw en logistiek en huishoudelijk werk. Daarnaast wonen arbeidsmigranten te vaak in onfatsoenlijke omstandigheden, bijvoorbeeld met onrechtmatige huurcontracten. Ook zien we overlastmeldingen m.b.t. huisvesting van arbeidsmigranten in verschillende delen in de stad. Tenslotte is er de problematiek rond dakloosheid onder een grote en groeide groep arbeidsmigranten. Het gaat hierbij naar schatting om 2400 personen die inmiddels op straat verblijven in de stad. Veelal betreft het EUarbeidsmigranten die in of buiten Amsterdam werk- en dakloos zijn geraakt, vaak als gevolg van de koppeling van een woning aan een (flexibel) arbeidscontract. Deze groep is op straat extra gevoelig voor somatische en GGZ-problematiek. Brede aanpak Arbeidsmigratie Amsterdam is een open en gastvrije stad die zich al eeuwen ontwikkelt dankzij migratie.

We willen dat arbeidsmigranten in Amsterdam en de regio volwaardig meedoen. In de brede aanpak zetten we daarom in op het scheppen van randvoorwaarden waarmee zij goed en passend kunnen werken, wonen en leven in de stad. Daarnaast werken we aan de economie van de toekomst en de gewenste positie van arbeidsmigratie daarin. Hiertoe gaan we op vier thema’s aan de slag. De pijlers van de aanpak zijn: 1 Advies_Investeren+in+Samenleven_Adviesraad_Migratie_040825.pdf

2

Met BRP/GBA wordt de ‘Basisregistratie Personen voor ingezetenen’ bedoeld. De Registratie Niet-ingezetenen valt onder de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Meer informatie: Registratie van Niet-Ingezetenen | RvIG 3

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2025 Pagina 3 van 6

1. Verbeteren van de informatiepositie van- en dienstverlening aan arbeidsmigranten, zodat zij beter op de hoogte zijn van hun rechten en plichten en de weg naar voorzieningen beter vinden. We zetten in op laagdrempelige toegang tot informatie en het wegwijs maken van mensen in Amsterdam en de regio, zoveel mogelijk in eigen taal aangeboden. Het betreft algemene informatie over werken, wonen en leven in Nederland en Amsterdam, juridische informatie en informatie over de werking van het onderwijs en de kinderopvang. Ook zetten we in op betere toegang tot voorzieningen voor deze mensen, zoals zorg- en ondersteuningsvoorzieningen, en taalonderwijs voor (jong)volwassen arbeidsmigranten. Aandacht voor en kennis over de doelgroep arbeidsmigranten bij gemeentelijke instanties en uitvoeringsorganisaties zijn belangrijk om hen zo goed mogelijk te informeren Het is van belang dat de aanpak niet slechts gericht is op zaken rondom werk en de arbeidsmarkt. Uit ervaringen met bijvoorbeeld de Oekraïense ontheemden die de afgelopen jaren in Amsterdam en Nederland zijn komen wonen en werken, weten we dat er behoefte is aan informatie op vrijwel alle leefdomeinen. Het op te zetten Work in NL (WIN)-punt voor regio Groot-Amsterdam is naar planning per 1 januari 2026 operationeel.

Het vormt een centraal en belangrijk onderdeel binnen de aanpak, omdat het de doelgroep, de uitvoering en het beleid verbindt. Het WIN-team zal bestaan uit ervaringsdeskundigen en gaat de brede groep arbeidsmigranten ondersteunen via het ‘no wrong door’-principe. Dit betekent dat iedereen ongeacht de vraag verder wordt geholpen. De WIN-aanpak vormt de basis voor regionale samenwerking op het thema arbeidsmigratie. Daarnaast zijn voor samenwerking op het niveau van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) de eerste stappen gezet. Landelijk liggen de 35 arbeidsmarktregio’s op koers om per januari 2026 een dekkend netwerk van WIN-punten te vormen. Dit is in lijn met de Roemer-ambities van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)4. De recentelijk door VNG en elf andere koepelorganisaties ondertekende ‘Alliantie Work in NL’5 vergemakkelijkt daarnaast publiek-private samenwerking bij de ondersteuning van arbeidsmigranten. Dit convenant biedt naar verwachting kansen om binnen onze regionale en MRA-samenwerkingen betere ondersteuning te bieden aan de doelgroep. Zie ook de bij deze brief bijgevoegde ‘Aanpak WIN regio Groot-Amsterdam’. 2.

Optimaliseren van de registratie van arbeidsmigranten in de Gemeentelijke Basisadministratie We willen de registratieloketten voor inschrijving in de Basisregistratie Personen voor ingezetenen (BRP/GBA) en de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) inzetten als informatie en signaleringsplek. Bijvoorbeeld doordat loketmedewerkers arbeidsmigranten bij inschrijving voorzien van basisinformatie over rechten, plichten en een zorgverzekering. Ook willen we de loketmedewerkers opleiden om misstanden, bijvoorbeeld op het gebied van wonen te herkennen en hierop te handelen. Er komt samenwerking tussen de registratieloketten

4 Jaarrapportage arbeidsmigranten 2024 | Rapport | Arbeidsmigratie in goede banen 5 Alliantie Work in NL voor ondersteuning arbeidsmigranten | VNG

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2025 Pagina 4 van 6

BPR/GBA en RNI, en het WIN-punt waarbij (warm) kan worden doorverwezen naar het WINteam. We zetten daarnaast in op de lobby voor beter landelijk beleid m.b.t. de RNI bij het ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). 3. Huisvesting voor arbeidsmigranten die voldoet aan wet- en regelgeving en voorziet in de behoefte van arbeidsmigranten. Meer verbinding tussen arbeidsmigranten en de wijken. We zetten ons als gemeente, binnen de mogelijkheden die we hebben, in voor huisvesting die voldoet aan wet- en regelgeving. Hiervoor is het belangrijk meer zicht te krijgen op hoe werkgevers en verhuurders arbeidsmigranten huisvesten, op bestaand aanbod en op de behoefte aan nieuw huisvestingsaanbod. Beter gebruik van meldpunten en handhaving zorgt voor minder misstanden. Daarnaast inventariseren we in wijken waar veel arbeidsmigranten wonen mogelijkheden voor meer verbinding. Tevens zoeken we aansluiting met de bestaande ketenaanpak dakloze EU-burgers die arbeidsmigranten opvangt en ondersteunt richting een nieuw onderkomen of land van herkomst. 4. Een betere arbeidsmarktpositie waarbij aandacht is voor goed werkgeverschap en misstanden worden aangepakt. We verkennen samen met werkgevers, georganiseerd bedrijfsleven, vakbonden, regiogemeenten en andere stakeholders een ‘Coalitie goed werkgeverschap’.

Werkgevers die deel uitmaken van deze coalitie stimuleren registratie, garanderen fatsoenlijke woon- en werkomstandigheden en faciliteren (taal)onderwijs. We helpen vanuit onze rol als gemeente met het aanpakken van misstanden op de arbeidsmarkt door informatievoorziening en signaleringswerkzaamheden via de WIN-aanpak en registratieloketten, samenwerking met o.a. het juridisch loket en training van professionals. Daarnaast stimuleren we taaleducatie, omscholing en toeleiding naar tekortsectoren. Daarmee dragen we bij aan een duurzaam arbeidsmarktperspectief voor onze arbeidsmigranten.

Uitgangspunt is verbinden van domeinen en regio, en blijven leren vanuit de praktijk De voorgestelde aanpak is een lerende aanpak: Hiermee bedoelen we dat lessen en signalen vanuit de praktijk steeds worden meegenomen bij verdere ontwikkeling van beleid. Zowel in de uitvoering als bij de doorontwikkeling van de aanpak hebben ervaringsdeskundigen, professionals, (zelf)organisaties en netwerken daarmee een belangrijk rol. Omdat er al veel gebeurt rondom arbeidsmigranten op verschillende beleidsdomeinen draait de aanpak grotendeels om het creëren van samenhang tussen werkzaamheden en beleidsgebieden. Hierbij kijken we ook buiten de grenzen van de stad en zoeken we samenwerking met de arbeidsmarktregio Groot-Amsterdam en de MRA. De aanpak is ingericht op de lokale Amsterdamse en regionale context en tevens wordt aansluiting gezocht bij nationale ontwikkelingen, zoals nieuwe wet- en regelgeving in het kader van het rapport Roemer. We willen daarnaast bijdragen aan de landelijke discussie rondom arbeidsmigratie, bijvoorbeeld in relatie tot vraagstukken over brede welvaart en inrichting van een duurzame economie.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2025 Pagina 5 van 6

Afdoening toezeggingen TA2025-000291 over aandacht voor jongvolwassenen en vrouwen, en TA2025-000526 over de rol van uitzendbureaus, huisvesting en repatriëring Tijdens de commissie Sociaal, Economische zaken en Democratisering (SED) op 26 februari heeft wethouder Groot Wassink het lid Krom toegezegd om ondersteuning van jongvolwassenen en vrouwen uit te lichten bij de ontwikkeling van de aanpak arbeidsmigratie (TA2025-000291). Een van de activiteiten binnen pijler 1 in de aanpak: het verbeteren van de informatiepositie van- en dienstverlening, is beter zicht krijgen op vrouwen en jongvolwassenen onder de arbeidsmigranten, en hun behoeften. Naar aanleiding van de bevindingen kan verder ingezet worden op specifieke informatievoorziening en ondersteuning binnen de aanpak. In de commissie SED van 26 maart 2025 is daarnaast toegezegd aan het lid Alberts om de rol van uitzendbureaus en huisvesting als aandachtspunten mee te nemen (TA2025-000526). In de aanpak betrekken we uitzendbureaus bij de ‘Coalitie goed werkgeverschap’; één van de onderdelen binnen pijler 4 met als doel om te zorgen voor een betere arbeidsmarktpositie voor arbeidsmigranten. Pijler 3 in de aanpak gaat over huisvesting. We willen onder andere beter inzicht krijgen in waar en hoe arbeidsmigranten worden gehuisvest, en hoe zij beter gebruik kunnen maken van meldpunten.

Aan het lid Bilgin is tenslotte toegezegd om repatriëring in de aanpak mee te nemen (TA2025-000526). Het ondersteunen van arbeidsmigranten naar het land van herkomst binnen de EU gebeurt al meer dan 500 keer per jaar vanuit Amsterdam, door onze partners Veldwerk, De Regenboog Groep en Leger des Heils. Er wordt sinds dit jaar extra ingezet op begeleiding en zorg bij terugkeer voor kwetsbare arbeidsmigranten, zodat zij een goede start krijgen in land van herkomst. Deze voorziening is onderdeel van de ketenaanpak dakloze EU-migranten en ook aangesloten op de Aanpak Arbeidsmigratie. Wij vertrouwen erop hiermee de toezeggingen aan de leden Krom, Alberts en Bilgin te hebben afgedaan. Tot slot Met de voorgestelde brede Aanpak Arbeidsmigratie Regio Amsterdam denken we goede stappen te zetten naar een betere positie voor arbeidsmigranten in Amsterdam . Dit doen we door maatregelen op lokaal en regionaal niveau, en door goed aan te sluiten op de mogelijkheden die de landelijke ontwikkelingen bieden. We kijken daarnaast naar de rol van arbeidsmigratie op langere termijn door deze een plek te geven in het kader van onze visie op een brede welvaartseconomie. Landelijk zijn ter bescherming van arbeidsmigranten een aantal ontwikkelingen ingezet waar het college positief over is.

Zoals wet- en regelgeving voor het verbieden van uitzendkrachten in onder andere de vleesverwerkende industrie en schoonmaakbedrijven; een certificeringssysteem en zorgplicht voor uitzendbureaus; het meenemen van ‘uitbuiting’ in het strafrecht, en de inmiddels vastgestelde extra landelijke middelen voor ondersteuning van kwetsbare dakloze arbeidsmigranten. Dat het thema arbeidsmigratie niet controversieel is verklaard, komt voor onze aanpak daarom goed uit. We kunnen daarmee ook samen met MRA en andere gemeenten volop de lobby naar Den Haag blijven voeren om onze stempel te drukken op verdere beleidsontwikkeling.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 10 juli 2025 Pagina 6 van 6

We houden u op de hoogte van de stappen die we met Aanpak Arbeidsmigratie Regio Amsterdam zetten en de ontwikkelingen die we zien voor arbeidsmigranten die wonen, werken en leven in Amsterdam en de regio. We spreken tenslotte onze waardering uit voor de betrokkenheid van lid Bentoumya bij dit thema en de bijdrage van haar initiatiefvoorstel aan de ontwikkeling van de aanpak.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Economische Zaken, MBO en toeleiding arbeidsmarkt

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken, Opvang, Volwasseneneducatie en Democratisering

Bijlagen 1. Aanpak Arbeidsmigratie Regio Amsterdam 2. Aanpak Work in NL (WIN) Groot-Amsterdam