Raadsinformatiebrief 2021_Initiatiefvoorstel groene ict (1).pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 13 april 2021 CTO, Facilitair Bureau, ICT, Ruimte en Duurzaamheid, Vastgoed, Verkeer en Openbare Ruimte Touria Meliani CTO Innovatieteam (bestuurszaken.cto@amsterdam.nl) Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel Actieplan groene ICT Amsterdam van het lid D. Timman

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 2 maart 2021 heeft raadslid D. Timman (D66) een initiatiefvoorstel ingediend getiteld Actieplan groene ICT Amsterdam. Met dit voorstel wordt het college gevraagd om: Een Actieplan voor een groene ICT strategie op te stellen voor de stad Amsterdam. Daarbij alle in het voorstel genoemde actiepunten op te nemen en uit te werken. Het college waardeert het werk dat door mevrouw Timman is verzet om dit voorstel te schrijven en de betrokkenheid tot dit onderwerp. Het actieplan sluit aan bij een grote uitdaging van de stad: hoe kunnen we de kracht van ICT-oplossingen strategisch inzetten om een duurzame, leefbare stad te zijn? En tegelijkertijd zorgen dat onze ICT-oplossingen zelf duurzaam zijn? De dualiteit van deze uitdaging wordt ook wel ‘twin challenge’ genoemd, omdat ze zowel de digitaliserings- als verduurzamingstransitie omvat1. Het verduurzamen van ICT-gerelateerde aspecten van ons vastgoed (punt 1 en 2), het gebruiken van ICT-oplossingen voor het stimuleren van duurzaam gedrag van onze medewerkers (punt 2 tot en met 7) en het verduurzamen van datacenters (punt 8 tot en met 10) draagt direct of indirect bij aan alle aspecten van ons duurzaamheidsbeleid: klimaatneutraal, aardgasvrij, circulaire economie, schone lucht, en groen. Het verduurzamen van de gemeentelijke ICT is hierbij van groot belang.

Dit komt duidelijk naar voren in de Uitvoeringsagenda 2020 - 2030: Naar een Duurzame Organisatie2, Strategie Amsterdam Circulaire Economie 2020-20253 en het daarbij behorende Innovatie- en Uitvoeringsprogramma 2020-20214. De gemeente dient het goede voorbeeld te geven en daarmee tegelijkertijd ook de vraagkant naar duurzame ICT-oplossingen te stimuleren via het 1 https://www.rli.nl/sites/default/files/advies_digitaal_duurzaam_def.pdf 2 https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/duurzaam-amsterdam/duurzame-gemeentelijke-

organisatie-2030/ 3 https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/volg-beleid/duurzaamheid/circulaire-economie/ 4 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/8687621/1/2 Innovatie_en_uitvoeringsprogramma_def

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 april 2021 Pagina 2 van 11

inkoopinstrument. Ook in de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 20505 wordt het ICT-domein duidelijk benoemd, vooral door de focus op het verduurzamen van datacenters in de stad (bijvoorbeeld via energiebesparende maatregelen of het gebruiken van restwarmte). Maar ook in dit beleidsdocument wordt nadrukkelijk gekeken hoe we als gemeente de regie kunnen nemen door het verduurzamen van de eigen organisatie. Het gebruiken van ICT-oplossingen hiervoor is dan ook zeker aansluitend op ons duurzaamheidsbeleid. Reactie per onderdeel Per onderdeel van het voorstel treft u hier onder een reactie van het college aan. Deel 1: gebouwen en onroerende zaken Het eerste onderdeel van het actieplan betreft alle gebouwen en andere onroerende zaken in bezit van de gemeente Amsterdam. 1. Gebruik de nieuwste ICT-oplossingen om het energiegebruik van alle gebouwen in bezit van of in gebruik van de gemeente te minimaliseren. Denk hierbij aan verwarming, ventilatie, koeling en verlichting die zo wordt ingesteld dat de systemen automatisch uitschakelen als het gebouw niet in gebruik is. Bij het vastgoed maken we onderscheid tussen panden in eigen gebruik en maatschappelijk vastgoed. In de regel is het energieverbruik en monitoring daarvan de verantwoordelijkheid van de gebruiker van het pand. De maatschappelijke vastgoedportefeuille van de gemeente Amsterdam bestaat uit ruim 1000 panden.

Over het algemeen sluit de gebruiker zelf contracten voor nutsvoorzieningen af. Het is dan ook logisch dat ze het energieverbruik zelf monitoren. Huurders van bijvoorbeeld grote sportfaciliteiten en kunstinstellingen hebben hier uitgebreide energiebeheersystemen voor, waar zij volgens de wet toe verplicht zijn via de zogenaamde Erkende Maatregelen6. Bij de panden die we zelf gebruiken zien we zelf toe op het energieverbruik. Panden die de gemeente voor haar eigen organisatie gebruikt zijn soms eigendompanden, maar de gemeente huurt ook panden van andere eigenaren voor de ambtelijke huisvesting. De panden voor de ambtelijke huisvesting zijn aangesloten op een energiemonitoringsysteem (zie ook antwoord op vraag 3): slimme meters die iedere vijftien minuten een melding geven van het gasen elektriciteitsverbruik. Bij 35 panden met groot verbruik, wordt gebruikt gemaakt van beheer op afstand door middel van een gebouwbeheersysteem. Dit systeem stuurt de werktuigbouwkundige- en elektronische installaties aan op onder meer openingstijden en (in sommige gevallen) bezetting. De mate waarop dat kan verschilt per pand. In februari dit jaar is een pilot gestart met de inzet van kunstmatige intelligentie (AI, artificial intelligence) met als doel het binnenklimaat in panden slimmer in te regelen.

Onderzocht wordt in hoeverre AI-technologie in staat is het energieverbruik te verminderen en het comfort te verhogen. De pilot draait in twee kantoorpanden met twee verschillende leveranciers. De eerste resultaten worden in het tweede kwartaal van dit jaar verwacht. Globaal laten de gegevens een vermindering in energieverbruik zien van 10%. Dit is afhankelijk van het type gebouw, functie, en bouwjaar, met de aantekening dat deze pilot recent gestart is. Voor andere gebouwen met 5 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/8614516/1/1a Routekaart_03032020 6 https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/energie-besparen/informatieplicht-

energiebesparing/bedrijven-en-instellingen/erkende-maatregelenlijsten

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 april 2021 Pagina 3 van 11

gebouwautomatisering kunnen we met AI wellicht ook energie besparen. Het voorstel van het college is om in het Actieplan Groene ICT uit te werken om hoeveel gebouwen dit kan gaan, hoe succesvolle pilots opgeschaald kunnen worden en wat het effect op het energiegebruik is. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van raadslid D.Timman op dit punt over te nemen. 2. Stimuleer stads-breed het in kaart brengen van energieverbruik door het aanleggen of subsidiëren van het meetpunten voor water, elektriciteit en gas. Er zijn reeds meetpunten voor het in kaart brengen van energieverbruik. Liander (de netbeheerder van het gebied waarin de gemeente Amsterdam ligt) is bezig met het plaatsen van slimme meters voor elektriciteit en gas op al hun aansluitingen. Waternet is ook ver gevorderd in het ontwikkelen van watermeters. Het team Energie van Facilitair Bureau heeft hier ook contact over met Waternet en bereidt hun monitoringssysteem voor op het uitlezen van de data die van deze slimme watermeters komt. In verschillende andere panden worden diverse andere systemen geprobeerd. Als drinkwaterleverancier Waternet met een systeem komt, wordt dat de norm. Het college is van mening dat met de huidige meetpunten van Liander en Waternet reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid D.Timman.

Deel 2: gebouwen en onroerende zaken Het tweede onderdeel van het actieplan is gericht op alle werkplekken van de gemeente. 3. Gebruik ICT-oplossingen om in alle gebouwen van de gemeente zowel eigendom als voor de werkomgeving voor gemeenteambtenaren, het energieverbruik inzichtelijk te maken. Dus niet alleen hoeveel energie er wordt verbruikt maar ook op welk tijdstip en voor welke toepassingen. De panden voor de ambtelijke huisvesting bevatten slimme meters die iedere vijftien minuten een melding geven van het gas- en elektriciteitsverbruik. Hiermee is het verbruik inzichtelijk en worden pieken en dalen in het verbruik duidelijk. In de panden zijn geen ‘meters achter de meter’ aanwezig; er kan dus niet op apparaatniveau (bijvoorbeeld koffieautomaat) worden gemeten hoeveel energie wordt verbruikt. We willen het energieverbruik van de hele portefeuille en het liefst ook per pand inzichtelijk maken, dus ook voor de panden die de gemeente verhuurt. Op dit moment weten we alleen exact wat het verbruik is (en de CO2-uitstoot) voor panden waar we zelf de energie voor betalen (ongeveer 15% van het vastgoed dat we beheren) en kunnen we voor de rest op clusterniveau het energieverbruik van de rest van het vastgoed van Liander ontsloten krijgen. Om echt goed op besparing op energie en beperking van CO2 te sturen is een beter en gedetailleerder inzicht nodig.

Als we inzicht per pand of zelfs verhuring hebben, hoeven we niet langer aannames te doen op basis van kengetallen en kunnen we gerichter projecten plannen en in overleg met huurders treden. Energieverbruik is privacygevoelige informatie. We mogen zonder toestemming van huurders het energieverbruik niet inzien. Technisch gezien is het uitlezen van slimme meters door de gemeente niet moeilijk. Bovendien zijn er organisatie-afspraken over monitoring en analyse van gegevens nodig die nu nog niet zijn gemaakt. Dit jaar is het voornemen om meer inzicht te krijgen in de CO2-uitstoot van de gemeentelijke vastgoedportefeuille door meetgegevens van huurders te verzamelen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 april 2021 Pagina 4 van 11

Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van raadslid D.Timman op dit punt over te nemen. 4. Stel op basis van de informatie die vrijkomt bij bovenstaande ICT-toepassingen een plan op om door middel van gedragsbeïnvloeding energieverspilling (dus inefficiënt of zelfs onnodig gebruik van energie) tegen te gaan. In de eerder genoemde uitvoeringsagenda “Naar een Duurzame Organisatie 2020-2030” zijn gedragsinterventies rond energieverbruik als maatregel opgenomen. Wij werken voor eind september 2021 een plan uit om met de hulp van gedragsbeïnvloeding te sturen op het tegengaan van energieverspilling. Dit plan wordt onderdeel van een gemeente brede gedragscampagne. Overigens loopt er op dit moment een gemeente brede campagne “Footprint Challenge”7. Daarin neemt energieverspilling ook een prominente plek in, onder andere op het gebied van elektrische energie, waterverbruik, voedsel en grondstoffen. Het college is van mening dat met de uitvoeringsagenda “Naar een Duurzame Organisatie 20202030” reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Timman. 5. Maak nu alvast een plan hoe er na de corona crisis zal worden gewerkt. Hoeveel dagen in de week wordt er thuisgewerkt en welke vergaderingen en bijeenkomsten zullen voortaan digitaal plaatsvinden.

Organiseer hiervoor alvast de juiste digitale omgeving en kijk naar manieren waarop thuiswerken zo productief mogelijk kan worden ingericht. Ontwerp daarnaast prikkels die werknemers zullen stimuleren om vergaderingen digitaal te houden als dat mogelijk is. Er is reeds gestart met het uitwerken van een veranderplan voor “Hybride werken en werkplek” na corona. Het plan is naar verwachting eind juni 2021 klaar. Na besluitvorming wordt het plan tussen 2021 en 2024 stap voor stap ingevoerd. Uit diverse onderzoeken blijkt dat veel medewerkers hun draai hebben gevonden in het thuiswerken, waarbij 75% aangeeft ook in toekomst één of meerdere dagen thuis te willen blijven werken. Het GMT heeft op 18 februari 2021 besloten dat hybride werken een blijvend onderdeel van onze werkcultuur wordt. Hybride werken is meer dan enkele dagen per week vanuit huis werken. Het gaat om het kiezen van de juiste werkplek voor de werkzaamheden op het tijdstip dat past bij situatie van de medewerker en de aard en voortgang van de werkzaamheden. Om invulling te geven aan de vraag wat dat betekent voor de gemeentelijke organisatie wordt uitgewerkt 1) hoe we gaan werken (hybride) en wat betekent dat voor mensen, middelen en vaardigheden, 2) welke werkomgeving we daar thuis en op kantoor voor nodig hebben (huisvestingsvisie), en 3) op welke locaties we willen werken (portefeuillestrategie).

Onderdeel hiervan is het verduurzamen van de gemeentelijke huisvesting, betere benutting van de gebouwen en kostenbesparing. Het college is van mening dat met het veranderplan “Hybride werken en werkplek” reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Timman. 6. Zorg dat documenten overal en door iedereen digitaal ondertekend kunnen worden. Wij zijn het ermee eens dat iedereen in de gemeentelijke organisatie die documenten moet kunnen onderteken, dit digitaal moet kunnen doen. In de praktijk zien we echter dat heel veel 7 https://www.footprintchallenge.nl/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 april 2021 Pagina 5 van 11

documenten worden ondertekend, ook als daar geen wettelijke basis voor is. Het risico bestaat dat de waarde van een ondertekeningen afneemt en de kosten voor digitaal ondertekenen hoog kunnen oplopen. Daarom wordt geadviseerd alleen die documenten te ondertekenen die wettelijk gezien ondertekend moeten worden. Digitale ondertekeningen (die dezelfde betrouwbaarheid hebben als een natte handtekening) zijn niet eeuwig (juridisch) houdbaar en moeten in de loop van de tijd steeds vernieuwd worden. Dit vraagt om strakke procesafspraken en een digitale voorziening die alle organisatieonderdelen van de gemeente kunnen gebruiken om documenten digitaal te ondertekenen. Op dit moment worden er op twee plekken in de organisatie ervaringen opgedaan met het digitaal ondertekenen van documenten, waarop een wettelijke verplichting rust: bij Economische Zaken en bij Metro en Tram. Het college beschouwt dit punt als ondersteuning van stappen die al worden gezet binnen de gemeente om te onderzoeken hoe digitale ondertekening toegepast kan worden binnen de organisatie. 7. Kies niet alleen voor de meest energiezuinige variant van een ICT product (conform de uitvoeringsagenda duurzame organisatie 2020-2030) maar kijk ook kritisch naar de groene bedrijfsstrategie van de ICT leveranciers. Hebben zij voldoende aandacht voor bijvoorbeeld circulariteit, conflictvrije grondstoffen en groene stroom.

Er zijn de laatste jaren grote stappen gezet in de verduurzaming van de ICT van gemeente Amsterdam. Deze stappen zijn mogelijk gemaakt door het ‘Plan van Aanpak Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen ICT’8 welke is opgesteld in 2017 en vastgesteld in 2019 door het ICT managementteam. Als gevolg hiervan zijn alle outsourcing EU-aanbestedingen voorzien van vier hoofdpijlers. Duurzaamheid is een van de pijlers. De term wordt hierin gebruikt als containerbegrip voor people, planet, profit. In de aanbestedingen is de inschrijvers gevraagd op welke wijze; 1. inschrijver haar eigen organisatie duurzaam heeft ingericht; 2. de aangeboden dienstverlening duurzaam is; 3. inschrijver toegevoegde waarde biedt aan de verduurzaming van de gemeentelijke organisatie; 4. maatschappelijke impact wordt gecreëerd door het strategisch partnerschap; Bovenstaande vier sporen worden in de contracten verwerkt in een Service Level Agreement (SLA) of een document over Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Op die manier kan de voortgang en invulling van de gemeentelijke ambities en doelstellingen ten aanzien van duurzaamheid gedurende de totale looptijd kunnen worden gemonitord. De directie ICT is momenteel in gesprek met haar partners over het groeimodel voor de komende jaren. Dit omdat de duurzame doelstellingen van directie ICT grotendeels via partners zullen moeten worden bereikt.

8 https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/886319/mvoi_actieplan_gemeente_amsterdam_1_0_

versie_voor_publicatie_1.pdf

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 april 2021 Pagina 6 van 11

Het college kijkt dus niet alleen naar de meest duurzame variant van een ICT-product, maar ook naar de sociale en groene bedrijfsstrategie van ICT-leveranciers. Overal waar toepasbare duurzaamheidspecificaties voorhanden zijn, gebruiken we die ook daadwerkelijk. Directie ICT hanteert duurzaamheid als een van de vier pijlers in al haar EU-aanbestedingen naast optimale prijs/kwaliteitverhouding, rechtmatigheid, goed opdrachtgeverschap en optimalisatie van de ketenkosten. Als initiator van de aankoop blijven wij ons verantwoordelijk voelen voor hetgeen wij veroorzaken. Deze verantwoordelijkheid schuiven we niet af op onze partners. Samen nemen wij de ketenverantwoordelijkheid op ons. We stimuleren vermindering van de CO2-uitstoot, reductie van energie, circulariteit, conflictvrije grondstoffen en groene stroom als onderdeel van de stadsdonut9 en het programma Duurzame Gemeentelijke Organisatie10. Dat beperkt zich niet alleen tot de directe partners/leveranciers maar we zijn ook in gesprek met fabrikanten, producenten, afvalverwerkers en controlerende instanties. Zo zijn bij ICT EU-aanbestedingen bepalingen opgenomen over het voldoen aan internationale sociale voorwaarden en het monitoren van fatsoenlijke arbeidsomstandigheden in de productielocaties in samenwerking met de organisatie Electronics Watch. Ook wordt een milieuen managementsysteem geëist zoals de ISO 14001.

Met deze norm committeert de partner/leverancier zich aan het voldoen aan (inter-)nationale wet- en regelgeving, continue verbetering en het voorkomen van milieuvervuiling. Om ervoor te zorgen dat een duurzame keuze van elk ICT-product de norm wordt is het niet alleen belangrijk om kritisch te kijken naar de leveranciers maar vooral naar onszelf als opdrachtgever. Opdrachtgevers binnen de gemeentelijke organisatie moeten beseffen dat bij iedere vraag naar een ICT-product zij de gemeentelijke footprint groter maken. Daarom moeten opdrachtgevers verantwoordelijk gemaakt worden voor het behalen van de duurzaamheidsdoelstellingen. Tot slot een opmerking ten aanzien van het vervangen van ICT-producten: vervanging moet het logisch gevolg zijn van de vaak complexe overweging wanneer één of meerdere variabelen (CO2uitstoot, energieverbruik, circulariteit, functionaliteit en kosten) daar aanleiding toe geven. Ten aanzien van duurzaam gebruik is niet kopen altijd de beste optie, gevolgd door slim gebruik en verlenging van de levensduur. Wanneer de balans uitslaat naar vervanging dan worden energie- en grondstofbesparende technologieën conform de laatste standaarden toegepast. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van raadslid D.Timman op dit punt over te nemen. Deel 3: datacenters

9 https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/volg-beleid/coalitieakkoord-

uitvoeringsagenda/gezonde-duurzame-stad/amsterdam-circulair-2020-2025/ 10 https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/duurzaam-amsterdam/duurzame-gemeentelijkeorganisatie-2030/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 april 2021 Pagina 7 van 11

Het derde onderdeel van het initiatiefvoorstel is gericht op alle datacenters binnen de gemeentegrenzen. 8. De oude koelsystemen vervangen door nieuwe apparatuur met energiebesparende technologieën en installatieparameters te optimaliseren en powermanagement op de servers te installeren. De genoemde maatregelen voor koeling, installatieparameters en powermanagement zijn reeds opgenomen in de eerder genoemde Erkende Maatregelenlijst (EML) energiebesparing van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), en dus al nationaal beleid. Dit zijn energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder. Datacenters in Amsterdam rapporteren daarover via het Meerjarenafspraken (MJA) convenant of Informatieplicht Energiebesparing11. De Meerjarenafspraken (MJA) Energie-efficiency zijn overeenkomsten tussen de overheid en bedrijven en instellingen over het effectiever en efficiënter inzetten van energie. Het MJA convenant liep tot en met 2020 en op dit moment zijn er gesprekken over de invulling van de afspraken in de toekomst12. Daarnaast neemt de gemeente Amsterdam deel aan het project LEAP: Lower Energy Acceleration Program.

LEAP is gestart door de Amsterdam Economic Board en heeft als doel de transitie naar een duurzame digitale infrastructuur (waaronder datacenters) te versnellen middels een ketenbrede coalitie van overheden, het Rijk, Omgevingsdienst NZKG , wetenschappers en marktpartijen waaronder datacenters en brancheorganisaties zoals NLdigital. Naast innovatie wordt binnen LEAP ook aandacht besteed aan besparing op het energiegebruik van de datacenters op korte termijn. Powermanagement op de servers is een maatregel die een besparingspotentieel heeft van circa 10% zonder dat daar een investering voor gedaan hoeft te worden, en zonder dat er prestatieverlies geleden wordt13. Dit betekent een landelijk besparingspotentieel vergelijkbaar met het elektriciteitsgebruik van circa 60.000 woningen. Binnen LEAP is praktijkonderzoek uitgevoerd met partijen zoals KPN, Schiphol, Rabobank en de OD NZKG. Dit heeft geresulteerd in de handreiking ‘Happy flow’ opgesteld door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland in samenwerking met enkele hardware leveranciers14. Het inzetten van Powermanagement is reeds onderdeel van de bovengenoemde Erkende Maatregelingen Lijst (EML) en als zodanig niet vrijblijvend. De OD NZKG onderzoekt op het moment hoe een zelfregulerend systeem in te zetten om hier effectief op te kunnen handhaven.

Daarnaast verkent de OD NZKG op dit moment de mogelijkheden voor het borgen van een aantal andere maatregelen in de EML energiebesparing en in een eventueel af te sluiten Green Deal met de branche. Deze zijn: Virtualisatie en bezettingsgraad verhogen, vloeistofkoeling, hot-coldfrozen data en deduplicatie. Ook voert de OD NZKG lobby om aandacht voor watergebruik te laten opnemen in de Omgevingswet. 11 https://www.infomil.nl/onderwerpen/duurzaamheid-energie/energiebesparing/vragen-

antwoorden/informatieplicht/#:~:text=Wat%20betekent%20de%20informatieplicht%20energiebespar ing?%20De%20informatieplicht%20houdt,het%20eLoket%20van%20RVO.nl%20beschikbaar.%207% 20november%202018 12 https://www.e-mjv.nl/onderwerpen/mja 13 https://amsterdameconomicboard.com/nieuws/spaarstand-maakt-dataservers-10-procent-zuiniger 14 https://amsterdameconomicboard.com/app/uploads/2020/10/Happy-Flow-Manual-LEAP.pdf

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 april 2021 Pagina 8 van 11

Als we kijken naar de gemeentelijke organisatie, is er één datacenter aanwezig binnen de ambtelijke huisvesting. Dat ligt in de kelder van Amstel 1, het stadhuis. Binnen een datacenter wordt onderscheid gemaakt tussen de server en de ruimte waar de server staat. Facilitair Bureau beheert de serverruimte en directie ICT de servers. De koeling van dit datacenter verloopt door middel van het water van de Amstel. Investeringen in nieuwe technologie is vooralsnog niet aan de orde. De hoofdgebruiker is de directie ICT en die verhuist medio 2022 al haar apparatuur. Op dit moment is niet duidelijk of en welke activiteiten er daarna nog in het datacenter gaan plaatvinden. Directie ICT is bezig haar eigen servers te ontmantelen en de applicaties te migreren naar haar partner KPN. Het college is van mening dat met de Erkende Maatregelenlijst en het LEAP traject reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid D.Timman. 9. Vrije koeling toe te passen. Bij vrije koeling wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de koude buitenlucht. De combinatie van vrije koeling, gescheiden warme en koude gangen en een hogere serverruimtetemperatuur een besparing opleveren van circa 85%. De afgelopen tien jaar is succesvol gestuurd op de toepassing van vrije koeling bij datacenters via een Green Deal onder leiding van de Omgevingsdienst NZKG met een uitstralingseffect in heel Nederland.

Het eindresultaat is dat de vrije koeling standaard is bij nieuwe datacenters en nagenoeg alle bestaande datacenters. De genoemde maatregel hogere serverruimtetemperatuur is reeds in gang gezet. Was deze voorheen 18 graden, nu is dat 22-23 graden. Een verdere verhoging van de serverruimtetemperatuur is niet wenselijk in verband met de ARBO richtlijnen. De genoemde maatregelen vrije koeling en gescheiden warme en koude gangen zijn reeds opgenomen in de Erkende Maatregelenlijst (EML) energiebesparing van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Zie ook punt 8. Aangaande het gemeentelijke datacenter van Amstel 1: gezien het feit dat er al sprake is van koeling via natuurlijke weg, lijkt ‘vrije’ koeling zoals voorgesteld niet rendabeler. Het KPN datacenter waar de servers voor de gemeente Amsterdam in staan maakt gebruik van stadskoeling vanuit het Nieuwe Meer. Het college is van mening dat met de Erkende Maatregelenlijst reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid D.Timman. 10. Een plan op te stellen waarbij ze de hoeveelheid CO2 uitstoot kunnen compenseren door bijvoorbeeld bomen te planten Datacenters gebruiken elektriciteit voor hun 99% van hun energieverbruik, en hebben dus vrijwel geen directe CO2 uitstoot. Enkel de noodstroomvoorziening, die gebruikt wordt als de stoom uitvalt, werkt op fossiele brandstof (meestal diesel).

CO2-compensatie wordt in de regel beschouwd als een ‘laatste optie’ voor fossiel gebruik dat nog niet te verduurzamen is, zoals bij vliegverkeer. Dit volgt na energiebesparing en het gebruik van energie van groene bronnen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 13 april 2021 Pagina 9 van 11

De datacenters kopen het grootste deel van hun stroom groen in. Volgens de branchevereniging Dutch Datacenter Association kopen 86% van de DDA-deelnemers groene energie; in de Metropoolregio Amsterdam, waar 74% van de DDA-datacenters is gevestigd, is dit 99%15. De datacenterpartner van de gemeente, KPN, gebruikt sinds 2011 alleen nog 100% groene stroom16. Wat KPN nog wel uitstoot door autobrandstoffen (11%) en gas voor verwarming van de eigen kantoren (3%), wordt sinds 2015 volledig via bosbouw en Gold Standard-certificaten gecompenseerd. KPN is daardoor sinds 2015 klimaatneutraal. In 2030 wil KPN klimaatneutraal zijn zonder compensatie met certificaten. Hier volgt nog een algemeen stuk over de inspanningen van de gemeente om de duurzaamheid van de datacentersector te bevorderen. De Gemeenteraad heeft in december 2020 beleid vastgesteld voor de vestiging van datacenters17. Het vestigingsbeleid datacenters is in eerste instantie ruimtelijk beleid. Dit betekent dat aan het energie-, water- en ruimtegebruik van datacenters grenzen worden gesteld. De ambities in dit beleid op het vlak van energie en duurzaamheid zijn veelal (nog) niet in wetgeving verankerd. Vanuit maatschappelijk belang willen wij dat deze datacenters bijdragen aan het vergroten van de energie-efficiëntie en aan de energietransitie.

Bij vestigingen binnen Amsterdam willen wij dat datacenters onze duurzaamheidsambities onderschrijven en samen met ons tot een invulling komen die meerwaarde levert. Duurzaamheid is daarom een belangrijke randvoorwaarde voor vestiging van nieuwe datacenters. Er worden concrete duurzaamheidseisen gesteld bij gronduitgifte. Zo moeten datacenters o.a. hun elektriciteitsvraag zo duurzaam mogelijk invullen en de restwarmte die vrijkomt beschikbaar stellen, zodat die benut kan worden voor het verwarmen van woningen. Eén van de uitkomsten van het traject rond het nieuwe vestigingsbeleid is het oprichten van twee overlegtafels op MRA-niveau. De monitoringstafel richt zich samen met Liander, Waternet en de datacenterbranche tussentijds op de groei van datacenters, zodat er bij ongewenste ontwikkelingen tijdig kan worden bijgestuurd. Thema’s aan deze tafel zijn: groei/ontwikkeling(en) van en binnen de sector, het energievermogen en -gebruik en de ontwikkeling van de datacentercapaciteit in de regio, het watergebruik en de ontwikkeling van een nieuw hyperconnectiviteitscluster voor de ontwikkeling van datacenters in de regio. Daarnaast werken we samen met de datacenterbranche aan een samenwerkingsverband waarin we inzetten op het vergroten van de energie-efficiëntie van datacenters.

Onderwerpen op deze tafel zijn:  Kennisopbouw, monitoring en het creëren van bewustwording op het gebied van verduurzaming;  Stimuleren van innovatieve technische oplossingen;  Relevante innovatieve oplossingen rondom energiebesparing en waterverbruik;  Relevante wet- en regelgeving ten aanzien van duurzaamheid inclusief lobbyagenda; 15 https://www.dutchdatacenters.nl/publicaties/sodd2020/ 16 https://www.overons.kpn/nl/kpn-voor-nederland/duurzaamheid/kpn-is-milieubewust 17 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/9470127/1/09012f9783220a79

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief



Datum 13 april 2021 Pagina 10 van 11

Restwarmte van datacenters (beter) benutten.

Tenslotte is er de jaarlijkse klimaatrapportage waarin we rapporteren over de voortgang van de uitvoering van de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal. Hierin worden datacenters apart beschreven. Het college is van mening dat met het datacenter vestigingsbeleid, de op te richten duurzaamheidstafel en de klimaatrapportage, reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid D.Timman. Conclusies initatiefvoorstel Actieplan Groene ICT Zoals genoemd in de inleiding, staan wij positief tegenover het voorstel. Uit de beantwoording van de vragen blijkt dat er al veel initiatieven lopen op de genoemde thema’s in de actiepunten. Bij actiepunten 2, 4 en 5 is reeds voldaan of is het actiepunt een ondersteuning van lopende initiatieven. Actiepunten 1, 3, 6 en 7 zullen opgenomen worden in een actieplan Groene ICT, waarin de wensen, voornemens, plannen en pilots die al lopen, meegenomen zullen worden. We zouden hierbij toe willen voegen dat er niet alleen wordt gekeken naar energieverbruik, maar ook naar materialen en productiekosten van ICT. Het maken van hardware van steeds nieuwe grondstoffen is namelijk enorm energie-intensief en vertegenwoordigt 45% van de totale potentie van CO2-reductie18. Circulaire oplossingen liggen hierbij voor de hand via de circulaire verwerkingsladder19. De punten uit het voorstel betreffen veel verschillende thema’s en organisatieonderdelen.

Het implementeren van de voorgestelde punten heeft een grote impact op de primaire processen in onze organisatie. Daarom zou het goed zijn de haalbaarheid en wenselijkheid van de individuele punten inzichtelijk te maken en het voorgestelde actieplan uit te werken met de organisatieonderdelen die hierdoor worden geraakt. Actiepunten 8, 9 en 10 betreffen de Amsterdamse datacenters, het deel van de zakelijke markt voor digitale infrastructuur die zich in Amsterdam heeft gevestigd. Het verduurzamen van deze sector vergt een geheel andere aanpak en deze is reeds in gang gezet: in gesprek gaan met deze sector door middel van een duurzaamheidstafel, de klimaatrapportage en Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal (zie voor meer details de antwoorden op actiepunten 8-10). Daarom adviseren wij deze niet op te nemen in het actieplan groene ICT. Het college adviseert de raad om met het initiatiefvoorstel in te stemmen onder voorbehoud dat:  actiepunten 1, 3, 6 en 7 nader worden onderzocht op wenselijkheid en haalbaarheid in een Actieplan Groene ICT. Hierover wordt gerapporteerd aan de gemeenteraad in kwartaal 3; 18 https://www.duurzaam-ondernemen.nl/omslag-naar-circulaire-ict-inkoop-moet-afvalstapel-

drastisch-inperken/ 19 https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/circulaire-economie/rladder#:~:text=In%20een%20circulaire%20economie%20gebruiken,en%20daarna%20hoogwaardig% 20worden%20hergebruikt

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief





Datum 13 april 2021 Pagina 11 van 11

actiepunten 8, 9 en 10 de Amsterdamse datacenters betreffen: het deel van de zakelijke markt voor digitale infrastructuur die zich in Amsterdam heeft gevestigd. Het verduurzamen van deze sector vergt een geheel andere aanpak en deze is reeds in gang gezet: in gesprek gaan met deze sector door middel van een duurzaamheidstafel, de klimaatrapportage en Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal (zie voor meer details de antwoorden op actiepunten 8 tot en met 10). Daarom adviseren wij deze niet op te nemen in het actieplan groene ICT; aan de overige actiepunten (2, 4 en 5) reeds is voldaan of zijn ondersteunend aan een lopend initiatief.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder ICT en Digitale Stad

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl