raadsinfo brief de aanpak woonfraude 7 okt 2021.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 oktober 2021 Wonen J. Wedemeijer Directie Wonen, bestuurszaken.wonen@amsterdam.nl

Onderwerp

Informatie voortgang plan van aanpak woonfraude

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Graag informeer ik u in deze brief over de stand van zaken met betrekking tot de aanpak van woonfraude in corporatiewoningen en wat er de komende tijd op dit terrein nog staat te gebeuren. De resultaten handhaving woonfraude en incasso 2020 zijn eerder dit jaar gepresenteerd in de vergadering van de Commissie Bouwen en Wonen van 19 mei 2021. In deze brief worden de beleidsontwikkelingen ten aanzien van woonfraude geschetst waar in 2021 aan wordt gewerkt. Dit in vervolg op een eerder plan van aanpak woonfraude dat in november 2019 aan u werd gepresenteerd. Vorig jaar was er op 3 november 2020 een technische sessie over de ontwikkelingen met betrekking tot de aanpak woonfraude. Bij de aanpak woonfraude in sociale huurwoningen is het van belang dat de fraudesituatie zo spoedig mogelijk wordt opgeheven. De focus ligt daarbij op de aanpak van illegale onderhuur, maar ook andere vormen van woonfraude in sociale huurwoningen wordt in overleg met de corporaties aangepakt. De woningcorporaties zijn, als eigenaar van de (meeste) sociale huurwoningen, in eerste instantie verantwoordelijk voor alles wat te maken heeft met het huurcontract en het eventueel opzeggen ervan na constatering van woonfraude.

Daarnaast hebben de corporaties natuurlijk ook verantwoordelijkheden ten aanzien van het signaleren en controleren met betrekking tot de verhuur van de woningen. De projecten In deze brief informeer ik u over de stand van zaken en toekomstplannen met betrekking tot datagerichte handhaving, wat de stand van zaken is met betrekking tot het project Landelijke Aanpak Adreskwaliteit, de doorontwikkeling van de gezamenlijke woonfraudeaanpak met de corporaties (de Combiteams) en het ontwikkelen van een webapplicatie voor toezichthouders. Daarnaast wordt u in deze brief geïnformeerd over de plannen met betrekking tot de communicatie ten aanzien van de aanpak, het ontwikkelen van een gezamenlijk portal met de corporaties en tot slot treft u kort enige informatie aan over de aanpak Ondermijning. 1. Datagerichte Handhaving. Op twee fronten wordt momenteel gewerkt aan datagerichte handhaving: er wordt een algoritme voor onderhuur ontwikkeld en er wordt een algoritme ontwikkeld voor illegale toeristische verhuur.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 oktober 2021 Pagina 2 van 7

A. Algoritme onderhuur In de loop van 2020 is gestart met het ontwikkelen van een nieuw digitaal instrument: het algoritme onderhuur. Hier is de naam Model Sigma een gegeven. Doel van dit geautomatiseerde model is het inzetten van signalen (in vakjargon business rules genoemd) om te komen tot een effectievere inzet van de toezichtcapaciteit op illegale onderhuur in corporatiewoningen. Onder business rules worden verstaan: signalen waarbij op basis van ervaringen de kans op het aantreffen van een overtreding in de woning hoger wordt ingeschat. De uitkomst van die berekening wordt uitgedrukt in een percentage (kans op aantreffen van onderhuur). Aanpak fase 1 Model Sigma wordt gevoed met data vanuit de beschikbare interne gemeentelijke gegevens. Hierbij zal vooralsnog niet worden gewerkt met een zelflerend algoritme. In plaats daarvan worden de eerder ontwikkelde signalen, geautomatiseerd en op de binnengekomen meldingen toegepast. Er zijn in totaal veertig signalen opgesteld. In dit model blijft de uiteindelijke beslissing om een adres wel of niet door toezichthouders te laten bezoeken bij de medewerkers van de directie Wonen liggen. Er is dus geen sprake van een automatische selectie van adressen voor huisbezoeken.

Voor deze fase is een positief advies van de Commissie Persoonsgegevens Amsterdam (CPA) ontvangen en heeft het college het besluit genomen door te gaan met model Sigma en met het opstarten van een pilot. Deze pilot is halverwege mei van dit jaar gestart en loopt tot eind van het jaar. De pilot ziet toe op de gebruiksvriendelijkheid van de Model Sigma. In de pilot wordt onder andere onderzocht of toezichthouders worden beïnvloed door het percentage kans op aantreffen van onderhuur. Tevens wordt onderzocht of het aantal door het model geconstateerde onderhuursituaties overeenkomt met de feitelijke constateringen op de onderzochte woningen. Aanpak fase 2 In de tweede fase, welke net voor het zomerreces is gestart, willen wij een minimale dataset van de corporaties Stadgenoot en Ymere toevoegen aan Model Sigma. Deze minimale set zal onder meer adresgegevens en huurdersgegevens bevatten. Tevens zal een koppeling worden gemaakt met procesinformatie gemeentelijke registraties op basis van de vooraf opgestelde signalen. Hierdoor wordt het model Sigma verder ontwikkeld. Vervolgstappen Het uiteindelijke doel is te komen tot een proactief model dat niet meer afhankelijk is van binnengekomen meldingen. Het is de bedoeling dat het model zelf op basis van de data indicaties van mogelijke woonfraude kan aangeven op specifieke adressen.

Om mogelijke discriminatie en ethische aspecten tegen te gaan zijn reeds waarborgen ingebouwd. Zo zijn alle signalen vorig jaar uitvoerig geanalyseerd door diverse domeinexperts als juristen projecthandhavers, projectmedewerkers, medewerkers van corporaties en medewerkers van Basisinformatie. Het ontwikkelen en uitbreiden van het model is een langdurig proces dat zorgvuldig moet worden gedaan. Voor iedere te nemen stap worden juridische documenten opgesteld. Tevens wordt elke stap voorgelegd aan de CPA ter advies. Op lange termijn is het doel om te komen tot een zelflerend model, waarbij wel de mens de beslissingen blijft nemen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 oktober 2021 Pagina 3 van 7

Buurtteams Door de aanpak van onderhuur is het onvermijdelijk dat mensen ook uit huis worden gezet. Het is daarbij van belang dat die mensen op een goede manier geholpen worden. Er zal daarom bij huisuitzettingen contact worden opgenomen met de buurtteams. Zodat die mensen niet aan hun lot worden overgelaten, ook al hebben ze daar zelf ook een verantwoordelijkheid in. B. Algoritme illegale toeristische verhuur In 2019 was reeds gestart met de ontwikkeling van het machine-learning algoritme illegale toeristische verhuur. Dit is algoritme Alpha genoemd. Doel is het ontwikkelen van een machinelearning-algoritme waarmee de kans op illegale toeristische verhuur op een woonadres kan worden voorspeld. Alhoewel toeristische verhuur in sociale huurwoningen niet is toegestaan, is het niet zo dat het nooit in sociale huurwoningen voorkomt. Daarom wordt dat ook in de ontwikkeling van dit algoritme meegenomen. Duidelijk is uiteraard wel dat de overgrote meerderheid van toeristische verhuur in particuliere woningen plaatsvindt. In de kern berekent het algoritme Alpha de statistische kans op illegaal vakantieverhuur in de vorm van een percentage op een adres. Het algoritme Alpha doet dit door het analyseren van data en op basis daarvan wordt een risico indicatie gegenereerd voor illegaal vakantieverhuur op een adres.

De berekening van dit percentage bevindt zich nog in een experimentele fase en is zelf lerend. Bij het algoritme blijft de mens aan de leiding. Het in gebruik nemen van het algoritme Alpha is een volgende stap in data gestuurd handhaven en kan bijdragen aan het efficiënter en effectiever inzetten van de beschikbare capaciteit op risicovolle adressen. Gevolgen Corona pandemie Door de crisis zijn er nog altijd minder toeristen en daarmee is de instroom van nieuwe zaken vakantieverhuur uiteraard drastisch verminderd. In de afgelopen periode was het daardoor niet goed mogelijk om het algoritme Alpha te kunnen valideren. Om deze reden is ervoor gekozen om de focus te leggen op het door ontwikkelen van het algoritme Alpha. Zodra er een duidelijke opleving wordt geconstateerd van vakantieverhuur, zal het algoritme Alpha in de praktijk verder getest worden. Register Het algoritme illegale toeristische verhuur is reeds opgenomen in het Algoritmeregister van Amsterdam. Op deze manier wordt ook verantwoording afgelegd van wat er wordt gedaan op dit gebied. Het streven is erop gericht om in een latere fase ook het algoritme onderhuur in dit register op te nemen. Menselijke maat Voor beide algoritmes geldt dat iedere nieuwe fase wordt voorgelegd aan de CPA en dat opmerkingen van de CPA ook worden meegenomen in de verder ontwikkeling.

Uitgangspunt bij beide algoritmes is dat de menselijke maat voorop staat. Bij beide algoritmes blijft de mens dan ook de beslissingen nemen. Er is op geen enkele manier de intentie dat de systemen op termijn zelf de beslissingen nemen. Hierdoor wordt voorkomen dat bij beide systemen op enige manier een vorm van discriminatie kan ontstaan.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 oktober 2021 Pagina 4 van 7

C. Data van het Rijk en andere organisaties Veel gemeenten, waaronder Amsterdam, kregen de afgelopen jaren signalen van de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA) om de gemeentelijke Basisregistratie Personen (BRP) op orde te brengen. Deze LAA-signalen bleken echter niet geschikt om woonfraude aan te pakken. Dit doordat de signalen in eerste instantie alleen bedoeld waren voor gemeenten om hun registratiesystemen op orde te brengen. Het ministerie van BZK onderzoekt nu in hoeverre de LAA-signalen kunnen worden ingezet in de strijd tegen woonfraude. Daarom werkt het Rijk momenteel aan: A. Ontwikkeling van landelijke risicosignalen op het gebied van illegale onderhuur; B. Verrijking van de gemeentelijke aanpakken met landelijke data. Via de liaison functie van LAA tussen gemeenten en landelijke partners (= voor het beschikbaar stellen van data uit landelijke databronnen) zouden lokale fraude-aanpakken kunnen worden versterkt. C. Maken van een centrale regierol die faciliteert, met de oprichting van een Kennisplatform en met het (uit)bouwen van het netwerk. De betrokken partijen hebben behoefte aan kennisdeling (per thema) van lokale aanpakken en werkwijzen. Het Rijk is al enige tijd het eerste punt aan het onderzoeken: kunnen de LAA- signalen daadwerkelijk een bijdrage leveren aan de bestrijding van onderhuur.

Mocht er worden besloten dat de LAA-signalen hiervoor kunnen worden ingezet dan zal volgend jaar een pilot worden opgestart met enkele gemeenten. Duidelijk is wel dat dit proces een lange adem vergt en dat de gemeente Amsterdam niet al op korte termijn over specifiekere signalen vanuit het Rijk kan beschikken. Zowel met de nutsbedrijven als met de banken zijn verkennende gesprekken gevoerd. Dit heeft nog niet tot concrete resultaten geleid met name omdat het uitwisselen van gegevens op grond van de privacyregelgeving bijzonder ingewikkeld en tijdrovend is. Een extra complicerende factor daarbij is dat banken en ook nutsbedrijven op grond van de wet niet als belanghebbenden worden gezien. Met de banken is afgesproken om verder te overleggen om gezamenlijk te kijken of bepaalde obstakels kunnen worden weggenomen. Dit vergt wel eveneens een lange adem. D. Doorontwikkeling combiteams In 2019 is de gemeente samen met de woningcorporaties gestart met het gezamenlijk handhaven bij sociale huurwoningen. Daarvoor zijn de combiteams opgericht. Op deze manier wordt de kennis/ervaring vanuit meerdere disciplines gecombineerd met als doel om tot een betere en efficiëntere handhaving te komen bij illegale onderhuur.

In de afgelopen periode waarbij huisbezoeken niet mogelijk waren, in verband met de noodzakelijke coronamaatregelen, is er onder andere gewerkt aan het implementeren van de bestuurlijke boete Onderhuur. Er wordt nu standaard een boete opgelegd aan huurders die een sociale huurwoning zonder toestemming van de woningcorporatie doorverhuren. Dankzij de versoepelingen van de coronamaatregelen zijn de huisbezoeken enige tijd geleden weer opgepakt. De prioriteit ligt in eerste instantie bij het afhandelen van de binnengekomen meldingen vanuit de burgers. Daarbinnen krijgen adressen die liggen in gebieden waar een masterplan is vastgesteld (zoals in de stadsdelen Zuidoost, Nieuw-West en het Plan van Aanpak binnenstad van stadsdeel Centrum) voorrang. Op termijn is de verwachting dat door het eerdergenoemde datamodel Sigma de effectiviteit van de gezamenlijke aanpak aanzienlijk kan worden verhoogd.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 oktober 2021 Pagina 5 van 7

E. Ontwikkelen webapplicatie voor toezichthouders In de afgelopen periode is een webapplicatie ‘Toezicht op Pad’ ontwikkeld. Dit is een applicatie die toezichthouders op de telefoon voorziet van zaak gerelateerde informatie op pad, tijdens de buitendienstonderzoeken. Naast deze informatievoorziening bevat de applicatie een aantal handige functies voor de toezichthouders om ter plaatse informatie te raadplegen zodat gemakkelijker de handhaving kan worden uitgevoerd. De handhaving zal hierdoor een stuk efficiënter kunnen worden uitgevoerd. F. Communicatie Ook bij de communicatie ligt het accent op illegale onderhuur in sociale huurwoningen. In overleg met de woningcorporaties is afgesproken dat in de tweede helft van het jaar de gemeente en de corporaties hun eigen kanalen gaan inzetten om bewoners van sociale huurwoningen te informeren over illegale onderhuur en andere vormen van woonfraude. Daarbij wordt vooral ingezet op gebruik van eigen communicatiemiddelen. Middels artikelen in eigen krantjes, internetpagina’s, nieuwsbrieven en sociale-media worden bewoners geïnformeerd dat illegale onderhuur en andere vormen van woonfraude niet is toegestaan en niet sociaal is en dat handhaving forse consequenties kan hebben. De corporaties en de gemeente delen daarbij artikelen en voorbeelden uit de handhaving zodat dit optimaal kan worden ingezet in de communicatie.

In het eerste kwartaal 2022 wordt deze werkwijze geëvalueerd. Daarom is dit jaar niet gestart met een grote campagne. Wel zal met de intensivering van de handhaving ook in de communicatie meer aandacht worden besteed aan illegale onderhuur. Dit wordt gedaan door middel van nieuwsartikelen op internet, sociale media en persberichten. Communicatie Vakantieverhuur en Bed en Breakfast (B&B) Vanaf 1 oktober 2020 is iedereen die zijn of haar woning geheel of gedeeltelijk verhuurt aan toeristen verplicht deze te registreren in een landelijk register en dit registratienummer te vermelden in advertenties. Dit gaat controle op illegale verhuur vereenvoudigen. Bij de start is de registratieplicht al gecommuniceerd met de aanbieders van vakantieverhuur en B&B’s. Nog lang niet alle aanbieders hebben zich echter al geregistreerd. Daarom wordt in de komende maanden extra gecommuniceerd over de noodzaak van registratie van B&B’s en vakantieverhuurwoningen. G. Ontwikkelen gezamenlijk portal voor gegevensuitwisseling Door de intensievere samenwerking tussen gemeente en woningcorporaties is grote behoefte aan een gezamenlijk portal voor gegevensuitwisseling.

Daarom wordt er gewerkt aan een uniform werkproces tussen corporaties en gemeente, waarbinnen eenvoudig gegevens en bestanden kunnen worden gedeeld op een toegankelijk en veilig platform, zodat meldingen en signalen van woonfraude effectief kunnen worden opgepakt. Daarvoor wordt momenteel de gezamenlijke gebruikersbehoefte bij de gemeente en de corporaties verkend en worden de verschillende werkprocessen op elkaar afgestemd. Het gezamenlijke portal wordt zodanig ontwikkeld dat: • ketenpartners erop kunnen worden aangesloten; • het platform voldoende veilig is om gevoelige (persoons)gegevens te plaatsen; • de te delen informatie binnen de reikwijdte van het convenant Zoeklicht valt.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 oktober 2021 Pagina 6 van 7

De gemeente en corporaties financieren beide de ontwikkeling van het portal en zullen gezamenlijk het beheer gaan uitvoeren. Het is nog niet aan te geven wanneer het portal gereed zal zijn. H. Aanpak ondermijning Een apart onderwerp is de aanpak van criminele spookbewoning. Bij spookbewoning staat de bewoner van de woning meestal niet ingeschreven op de woning omdat de bewoner niet getraceerd wil worden. De woning staat dus administratief leeg maar wordt wel bewoond. Toezichthouders van de gemeente Amsterdam en Politie verrichten gecombineerd huisbezoeken. De adressen waar het vermoeden bestaat van spookbewoning worden aangedragen door de gemeente en door de politie. De resultaten van de huisbezoeken kunnen leiden tot fiscale, bestuurlijke of strafrechtelijke interventies. In de praktijk gaat het hierbij vooral om de volgende verschijningsvormen:  een woning die gebruikt wordt als onderduikadres voor criminelen;  een woning waarin drugs wordt geteeld, versneden, gewassen, of verpakt;  een woning die dient als opslaglocatie voor drugs, wapens of geld Deze aanpak, waar ook de woningcorporaties bij betrokken zijn, wordt voornamelijk ingezet in focusgebieden zoals de stadsdelen Zuidoost en Nieuw-West. Ik hoop u hiermee voldoende inzicht te hebben gegeven over de in 2021 lopende acties met betrekking tot de aanpak woonfraude.

In het tweede kwartaal 2022 zal de raad worden geïnformeerd over de resultaten van de handhavingsinzet over het jaar 2021. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Jakob Wedemeijer, wethouder Wonen

.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 oktober 2021 Pagina 7 van 7