Raadsbrief voortgang korte ketens.pdf

Bezoekadres Weesperplein 8 1018 XA Amsterdam Postbus 2578 1000 CT Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 2578, 1000 CT Amsterdam

Aan de leden van de gemeenteraad

Datum

3 maart 2021

Ons kenmerk Uw kenmerk Behandeld door Kopie aan

Erik Koldenhof, e.koldenhof@amsterdam.nl

Bijlage(n)

geen

Onderwerp

Informatiebrief voedselstrategie, actielijn 4, korte keten aanpak

Geachte raadsleden, De gemeente Amsterdam wil de ontwikkelingen van de korte ketens ondersteunen. Het doel is om het boodschappenmandje van de consument vaker en voor een groter deel te vullen met lokale en regionale producten. Gestreefd wordt om het huidige aandeel van 2-3% in 10 jaar te laten stijgen naar 20% lokaal en regionaal voedsel op het bord van de Amsterdammer. Dit geldt ook voor als we uit eten gaan of maaltijden bestellen en/of afhalen. Restaurants en andere maaltijdverstrekkende bedrijven kunnen ook meer lokale en regionale producten serveren. De Coronacrisis heeft de ontwikkeling van de korte ketens nog relevanter gemaakt. Plotseling was er de onzekerheid van transport in de internaionale handel, begonnen mensen massaal voedingsmiddelen in te slaan, werden lokale ondernemers geconfronteerd met sluiting en konden ze moeilijker hun producten kwijt. Het bevorderen van consumptie van lokaal en regionaal geteelde en gekweekte voedingsmiddelen, ter vervanging van vergelijkbare type producten die van verder weg komen, werd daarmee urgenter. Op sommige plekken werd noodgedwongen het aantal stappen van boer naar bord kleiner en konden lokale voedseloverschotten makkelijker terecht komen bij de Amsterdammers die het nodig hebben.

Met deze brief wil ik u graag informeren over de tussentijdse stand van zaken over de korte keten, als onderdeel van actielijn 4 van de voedselstrategie1.

1

De voedselstrategie bestaat uit 6 actielijnen: 1. Voedsel als sociale verbinding, 2. Afval en voedselverspilling, 3. Gezonde voedselomgeving, 4. Regionale productie en distributie, 5. Ondernemerschap en 6. Dierenwelzijn.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 3 maart 2021 Kenmerk Pagina 2 van 6

Wat is een korte keten en waarom wil Amsterdam deze bevorderen? De korte keten wordt grofweg omschreven als het bevorderen van consumptie van lokaal en regionaal geteelde en gekweekte voedingsmiddelen, ter vervanging van vergelijkbare type producten die van veel verder weg, uit de wereld, komen. Het gaat daarbij niet alleen om de afstand, maar ook om het verminderen van het aantal (bewerkings- en transport-) stappen in de hele keten. Bovendien gaat het om het vergroten van de tranparantie van de voedselketen, van kunstmestgebruik tot op het bord. De trend is dat mensen meer willen weten over de herkomst van hun voedsel en op welke wijze het is bewerkt en getransporteerd. Het resultaat is dat consumenten vaker rechtstreeks (of met 1 tussenstap voor de distributie) bij de boer kopen: de boer bepaalt op een eerlijke manier zijn prijs en er blijven minder kosten ‘hangen’ bij de tussenschakels. En, omdat het om niet of nauwelijks bewerkte pure agrarische producten gaat, kopen consumenten (en hopelijk binnenkort ook weer de horeca) gezondere etenswaren. Er is dan nauwelijks sprake van toevoegingen zoals suiker, zout en/of vetten.

Consumenten leren door het zelf bereiden van verse etenswaren meer waardering op te brengen voor de boer en het product, wat een gunstige uitwerking heeft op het sociaal welbevinden en het voorkomen van verspilling door bijvoorbeeld A- of B-keuze selectie, fabrieksbewerking, verkeerde opslag en/of het transport. Met de ervaringen vanaf het begin van de corona epidemie is de aandacht voor de korte keten aanpak in de versnelling geraakt. De keten van verwerking van akkerbouwproducten, transport en logistiek, de horeca en de retail hebben allemaal voor het eerst op grote schaal ervaren wat het betekent dat producten niet voorradig zijn. Ook consumenten hebben meer oog gekregen voor het hele voedselsysteem met als resultaat dat zij meer lokale en regionale pakketten met voedselproducten hebben gekocht. Er is aandacht gekomen voor zuivel uit het Amstelland, onbewerkte groente en fruit, geleverd door Boerschappen, HelloFresh, etc. Ook de negatieve kant is niet onopgemerkt gebleven door boze aardappelboeren die met hun overschotten opeens moesten concurreren met aardappels uit het buitenland. Retailers hebben langjarige leveringscontracten met vaste telers, die flexibel en snel handelen ten voordele van de lokale en regionale boeren in de weg staan. Doordat er in Nederland maar vijf voedselinkoopcombinaties zijn bepalen zij vrijwel de volledige voedselmarkt.

Lokaal en regionaal zijn in reactie op de coronacrisis nieuwe en intensievere samenwerkingen ontstaan tussen boeren, distributeurs en stakeholders die al met de korte keten bezig waren. Met het bevorderen van de korte keten aanpak wordt onder andere nagestreefd dat: - de ecologische schade van voedselconsumptie wordt verminderd omdat er kortere transportlijnen zijn (minder uitstoot, duurzamer en diervriendelijker, minder voedselverspilling, beter zicht op productie condities), - het contact / de beleving van lokaal en regionaal voedsel bij consumenten wordt versterkt zodat dit bijdraagt aan een milieubewuster consumptiegedrag van voedsel, - in economisch kwetsbare tijden boeren én consumenten dichter bij elkaar staan en elkaar kunnen helpen om de continuïteit van productie en consumptie te waarborgen. - de handelswaarde en transparantie van producten die in de regio worden geproduceerd én geconsumeerd toeneemt. De korte keten heeft ook raakvlakken met kringlooplandbouw en circulaire economie vanwege het vraagstuk van circulair verwerken van voedselresten. Het college focust, zoals beschreven in

Gemeente Amsterdam

Datum 3 maart 2021 Kenmerk Pagina 3 van 6

de voedselstrategie, nu echter op de productie-consumptielijn. Het thema voedselverspilling wordt opgepakt via actielijn 2. Rol van de gemeente bij korte keten aanpak De rollen die de gemeente in de aanpak korte ketens kan en wil spelen zijn: - zelf het goede voorbeeld geven in het voedselassortiment binnen de eigen organisatie en daar waar mogelijk promoten bij andere organisaties waar de gemeente nauwe relaties mee heeft (catering, scholen, instellingen, maar ook bij evenementen), - het bieden van een platform en netwerk aan Amsterdammers die geïnteresseerd zijn om in hun consumptiepatroon meer ruimte te geven aan lokale en regionale producten en het daarmee stimuleren van alternatieve keuzes maken, - het steunen van ondernemers die bijdragen aan de doelstellingen om korte ketens te bevorderen, - het stimuleren en bevorderen van het bewustzijn van het belang van voedselveiligheid en gezond eten door aandacht te geven aan het ‘ommeland’ dat de stad voor een belangrijk deel van voedsel voorziet. Regionale samenwerking Op 30 oktober 2020 heeft het college zich verbonden aan een regionaal samenwerkingsverband op het gebied van korte voedselketens, de “Regionale alliantie korte ketens MRA+”2 Partijen zijn de Taskforce Korte Ketens (en hierbij aangesloten boeren/ondernemers), Rabobank, Voedsel Verbindt, de provincie Noord-Holland en Flevoland en het Rijk (LNV).

Amsterdam wil hiermee bijdragen aan het tot stand komen van regionale voedselketens die zorgen voor een robuust, duurzaam voedselsysteem zoals verwoord in de voedselstrategie en in de strategie circulaire economie. Er is gekozen voor “ MRA+“ omdat als het gaat om voedsel uit de regio een rigide grens niet wenselijk is. Globaal definiëren we in deze alliantie de “MRA+” als de provincies NoordHolland en Flevoland. Versnelling door de Corona crisis Door de Corona crisis heeft ‘de korte keten’ een vlucht genomen als crisisinterventie: van ‘Support Your Locals’ maaltijdboxen tot Boeren voor Buren ((boeren met overschotten leveren voedselpakketten aan kwetsbare Amsterdamse gezinnen), tot een stijgende omzet van reeds bestaande korte keten aanbieders. Ook boeren in de omgeving Amsterdam zagen hun omzet in de boerderijwinkel stijgen. In deze periode is op regionaal niveau een gesprek ontstaan tussen o.a. de gemeente Amsterdam, Rabobank Amsterdam, Taskforce Korte Keten (landelijk netwerk van koplopers in de korte keten ondersteund door o.a. LTO, RVO en LNV) en Flevofood (samenwerkingsverband van boeren in Flevoland). Deze partijen hebben de wens uitgesproken om de krachten te bundelen en samen met ondernemers te werken aan de ontwikkeling van een robuust, duurzaam, regionaal voedselsysteem in de metropoolregio Amsterdam, ook na de Corona crisis.

Met de uitwerking wordt bedoeld: het ontwikkelen van digitale platforms voor de hele voedselproductie en –distributieketen enerzijds en online bestelplatforms voor horeca en consumenten anderzijds. Daarmee verkorten we de keten door in veel gevallen tussenhandel en

2

www.taskforcekorteketen.nl/regionale-alliantie-amsterdam/

Gemeente Amsterdam

Datum 3 maart 2021 Kenmerk Pagina 4 van 6

retail (supermarkten) in de keten over te kunnen slaan. Daar waar onvoldoende op lokaal en regionaal voedsel in de groothandel en retail wordt ingezet ontwikkelen we hiermee alternatieve duurzame ketens. Een vergelijkbare ontwikkeling is gaande in andere provincies. Amsterdam en partners pakken hierin nu een voortrekkersrol, aangezien de Regionale Alliantie MRA+ de eerste alliantie is waarin een gemeente het voortouw neemt. In het voorjaar 2021 wordt als tweede invulling van de Regionale alliantie korte ketens MRA+de ontwikkeling van Amsterdam Food Freedom gestart. Het streven is om voor Amsterdammers en bezoekers door de historische context van de Stelling van Amsterdam te verbinden aan het regionale voedsellandschap. Daarmee wordt beoogd de bekendheid en aantrekkelijkheid van het rondom Amsterdam liggende voedselproductiegebied te vergroten. Amsterdammers krijgen zo de beschikking over meer lokale en regionale producten en kunnen hun ontspanning vaker zoeken in deze historisch gezien karakteristieke voedselregio. Er wordt voorts onderzoek gedaan naar de potentie van de merkpromotie van ‘regionaal Amsterdams, gezond en duurzaam’. In het traject hebben wij als voorwaarde gesteld dat sociale inclusiviteit en culturele diversiteit uitdrukkelijk betrokken moeten worden.

Lopende en toekomstige initiatieven Het college informeert u graag verder ook over een aantal ontwikkelingen die verband houden met de verdere ontwikkeling van de korte keten aanpak.  De gemeente heeft afgelopen tijd geïnvesteerd in het updaten van de publieke website Van Amsterdamse Bodem3. Deze website bevat informatie over de korte keten: van eten uit eigen of buurtmoestuin, over stadslandbouw en over lokaal en regionaal geproduceerd voedsel. De website wordt professioneel onderhouden door Gezonde Stad4, met als doel alle Amsterdammers te bereiken. Onlangs is de website uitgebreid met een overzicht van lokale en regionale voedselproducenten. Consumenten kunnen direct doorklikken naar de online bestelmogelijkheden.  De gemeente participeert actief in de regionale stichting Voedsel Verbindt. Er is een app gelanceerd waarin voor het gehele MRA+ gebied ondernemers worden gepresenteerd die lokaal geproduceerde voedingsmiddelen aanbieden. In Amsterdam alleen al zijn bijna 1500 ondernemingen gelocaliseerd die producten uit de regio bewust promoten.  In de aanbestedingsvoorwaarden voor bedrijfscatering zijn met de nieuwe partij afspraken gemaakt over het bevorderen van lokaal en regionaal voedsel in het assortiment. Door de zeer beperkte openstelling van kantoren, vanwege Corona, is het resultaat hiervan echter nog niet zichtbaar geworden.

Zodra deze periode is afgesloten zal hier meer aandacht aan worden gegeven. Samen met bedrijfscatering organisaties en de koplopers duurzame hotels voeren we overleg over het bijstellen van de inkoop naar meer lokale en regionale producten. Dit sluit aan bij de landelijke cateringdeal ‘Eten uit de Korte Keten’ waarin cateraars / bedrijfsrestaurants worden opgeroepen om meer streekproducten te verkopen. Concreet leidt dit tot promotie maandacties van streekproducten bij de ontbijtservices en lunchrestaurants.

3 4

www.vanamsterdamsebodem.nl www.degezondestad.org

Gemeente Amsterdam













Datum 3 maart 2021 Kenmerk Pagina 5 van 6

In januari 2021 heeft de kick-off plaatsgevonden van de landelijke koplopersgroep duurzame groothandels. Amsterdam neemt vanaf de start deel aan de activiteiten, waarbij vooral winst wordt verwacht op het gebied van de promotie van lokaal en regionaal assortiment en op het gebied van stadslogistiek. Via de lijn armoedebestrijding worden zo lang de pandemie voortduurt maatschappelijke initiatieven die Amsterdammers in nood helpen met voedselverstrekking ondersteund via het Rode Kruis, vermogensfondsen en via stadsdelen. Het succes van Boeren voor Buren wordt voortgezet, waarbij ook als de horeca weer producten van de regionale boeren afnemen, voldoende voedsel beschikbaar blijft voor dit project. Medio februari 2021 ontvangt u via de dagmail een brief over de over de verdere ondersteuning van informele voedselinitiatieven als reactie op motie 986 accent (‘Informele voedselvoorzieningen ondersteunen’) van het raadslid Taimounti (DENK), motie 1278 (‘Inventarisatie ondersteuning hulpinitiatieven’) van het lid Flentge (SP) en amendement 1421 accent (‘7,5 ton voor informele voedselhulp in de stad’) van de leden Flentge (SP), Bakker (SP), Roosma (GroenLinks), Mbarki (PvdA), Van Dantzig (D66) en Taimounti (DENK) . Een aantal (onderzoeks)projecten binnen de voedselstrategie loopt vertraging op vanwege de sluiting van de horeca in verband met de Corona-crisis.

Voorbereidingen worden getroffen om zo snel mogelijk na het einde van de lockdownperiode aan de slag te kunnen. De gemeente werkt hierbij nauw samen met alle kennisinstellingen in het MRA+ gebied. De eerste onderzoeksfase van het Climate Kic project naar het opzetten van regionale voedseldistributie is wel afgerond. Climate Kic is het onderzoeksinstituut voor innovatie en technologie, gefinancierd door de Europese Unie en gevestigd in Utrecht. Er is onderzoek gedaan naar distributie van lokaal voedsel uit Flevoland richting Amsterdam, samen met Makro, Flevofood, het Rode Kruis, Boeren voor Buren en Local2Local. De eerste resultaten lieten een reductie van transportkosten en CO2 uitstoot zien. Amsterdam zal meedoen in de vervolgfase. De mogelijkheden voor voedselproductie op eigen grondgebied worden sterk bepaald door de aanwezige bodems (klei of veen). In Amstelland en Landelijk Noord ligt vooral veen en zijn ondernemers gericht op zuivelproductie, de bodem is vooralsnog weinig geschikt voor groente- en fruitteelt. Samen met Aeres Hogeschool onderzoekt de gemeente in 2021 waar en hoe optimalisatie van bodemgebruik bevorderd kan worden. Over de voortgang stadslandbouw en verticale landbouw ontwikkelingen (onderdeel van actielijn 1) wordt u apart geïnformeerd.

Tot slot is vermeldenswaardig dat het Dagelijks Bestuur van stadsdeel Centrum heeft ingestemd met het project ‘Restaurant van Morgen’ waarbij een selectie van, nu nog, ongezonde voedsel aanbieders in de binnenstad wordt begeleid in het wijzigen van hun propositie, menusamenstelling en gehele businesscase. Het project past binnen de bredere aanpak binnenstad om het monotone aanbod van goedkoop en ongezond voedsel terug te dringen. Hierbij is ook aandacht voor inkoop van voedsel uit de korte keten.

Concluderend ziet het college dat initiatieven om de korte keten te bevorderen een hoge vlucht heeft genomen, ondanks of juist dankzij de Corona crisis. Er is enorm veel enthousiasme. Zowel van de zijde van de producent als de consument is een verandering in gedrag gaande die steeds

Gemeente Amsterdam

Datum 3 maart 2021 Kenmerk Pagina 6 van 6

robuustere vormen lijkt aan te nemen. Veel ontwikkelingen bevinden zich nog in onderzoeks- of testfase waardoor het definitieve succes : 20% lokaal en regionaal voedsel in 2030, nog op zich laat wachten. Juist daarom zie het college voor de gemeente een belangrijke rol weggelegd om met onze strategische partners de regionale alliantie tot een succes te laten worden. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeerster en wethouders van Amsterdam,

Laurens Ivens Wethouder Openbare ruimte, Groen en Voedsel