Raadsbrief voortgang Amsterdamse Aanpak Bewind.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15-11-2021 Armoede en Schuldhulpverlening Marjolein Moorman Directie inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgang Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Beschermingsbewind is een belangrijke voorziening voor een kwetsbare groep Amsterdammers. Wie niet in staat is om zelf zijn financiële belangen te behartigen, moet kunnen rekenen op goede ondersteuning. Om de kosten van beschermingsbewind door bewindvoerders te kunnen betalen, kunnen Amsterdammers met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm een beroep doen op bijzondere bijstand. Door de stijging van het aantal Amsterdammers dat beschermingsbewind nodig heeft, zien we (net als elders in het land) deze kosten al jaren flink stijgen, terwijl de sturingsmogelijkheden voor de gemeente erg beperkt zijn. Daarom wil het college er bij het Rijk voor pleiten om de inrichting van de taken en budgetten voor beschermingsbewind nader te onderzoeken. Gezien de beperkte sturingsmogelijkheden gaat het college in gesprek met het Rijk om de bekostiging voor beschermingsbewind uit de bijzondere bijstand te halen en bij het Rijk te beleggen. Naast dit gesprek over de toekomstige inrichting van beschermingsbewind, heeft het college een lopende aanpak om meer invloed uit te oefenen op de kwaliteit van beschermingsbewind: de Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind. De Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind is behandeld in de commissie WIO van 4 september 2019 (BD 2019-005586).

De doelstelling van deze aanpak is dat Amsterdammers de financiële ondersteuning krijgen die ze nodig hebben en dat de kwaliteit van dienstverlening gewaarborgd is. Sinds de start van de aanpak heeft het college u geïnformeerd over de voortgang op een aantal onderdelen: • Over de start van het convenant beschermingsbewind in de brief van 4 februari 2020 (BD 2020-000523); • Over adviesrecht bij schuldenbewind en intern bewind in de brief van 11 mei 2021 (VN2021-013733). In deze brief informeren wij u over de voortgang van de Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind over de gehele linie. Ons uitgangspunt blijft: wie kwetsbaar is moet goede ondersteuning op maat krijgen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 november 2021 Pagina 2 van 6

We schetsen in paragraaf 1 de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van beschermingsbewind en lichten toe welke beheersmogelijkheden we zien voor de oplopende kosten. Vervolgens gaan we in paragraaf 2 in op drie pijlers van de Amsterdamse aanpak:  Verbeteren van de samenwerking met bewindvoerders;  Alternatief beschermingsbewind;  Sturen op de kwaliteit van bewind. Tot slot concluderen we dat ondanks de inzet op bewind, de sturingsmogelijkheden voor de gemeente beperkt zijn en dat daarom een andere inrichting van beschermingsbewind nodig is.

1. Ontwikkelingen beschermingsbewind We kennen in Nederland sinds 2014 twee soorten beschermingsbewind: bewind op grond van verkwisting en/of schulden, het zogeheten schuldenbewind en bewind op grond van lichamelijke en/ of geestelijke toestand. Er zullen altijd Amsterdammers zijn die door (een combinatie van) maatschappelijke problemen zoals laaggeletterdheid en LVB-problematiek beschermingsbewind nodig hebben om hun financiële administratie op orde te houden of te krijgen. Tegelijkertijd zien we dat de groep in beschermingsbewind stijgt mede door de toenemende complexiteit van de samenleving. De rechtbank beslist over onderbewindstelling, de gemeente heeft daar geen invloed op. De Amsterdamse aanpak beschermingsbewind richt zich op bewind op grond van verkwisting of het hebben van schulden (schuldenbewind). Deze vorm van bewind is sterk verweven met de schuldhulpketen en vaker van tijdelijke aard. In de tabellen hieronder ziet u de totalen per jaar en de instroom en uitstroom. Te zien is dat schuldenbewind ongeveer een derde van het totaal uitmaakt. Ook valt op dat we (nog) geen toename zien sinds de coronacrisis. De instroom van schuldenbewind is in 2020 gedaald, in lijn met de meerjarige trend. Ook de uitstroom bij schuldenbewind komt gestaag op gang. Per saldo neemt de groei af. Voor schuldenbewind is nu bijna zeven jaar een wettelijke grond ontstaan.

Na vijf jaar vindt er in alle gevallen een herbeoordeling door de rechter plaats. De daling van de instroom en de stijging van de uitstroom is positief en geeft enige voorzichtige reden voor optimisme, maar het overzicht laat ook zien dat de instroom voor beide soorten bewind in alle jaren hoger is dan de uitstroom.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 november 2021 Pagina 3 van 6

Beheersmogelijkheden oplopende kosten bewindvoering Eén van de belangrijkste gemeentelijke instrumenten voor inkomensondersteuning is de bijzondere bijstand. De gemeentelijke uitgaven voor beschermingsbewind nemen sinds de introductie van schuldenbewind in 2014 fors toe, terwijl de sturingsmogelijkheden voor de gemeente erg beperkt zijn. Momenteel wordt de helft van het budget bijzondere bijstand aan kosten voor de beide vormen van beschermingsbewind uitgegeven. Met de Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind hebben we een aantal instrumenten geïntroduceerd die primair tot doel heeft de kwaliteit van bewind te verhogen. Het effect van een aantal van deze instrumenten kan op langere termijn tot minder of korter bewind leiden, met kostenbesparing als gevolg. In het tweede deel van deze brief gaan we hier nader op in. In zijn totaliteit levert dit echter op beperkte schaal mogelijkheid tot sturing en bijstelling op. We zien ons dus, zeker op korte termijn, geconfronteerd met oplopende kosten en een beperkt handelingsperspectief. 2. Voortgang Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind De Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind is halverwege 2019 gestart, hieronder nemen we u per pijler mee in de ontwikkelingen en de voortgang.

Pijler 1. Verbeteren van de samenwerking met bewindvoerders In deze pijler staat het Convenant Kwaliteit Beschermingsbewind centraal, met drie hoofddoelstellingen:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 november 2021 Pagina 4 van 6

1. Verhogen kwaliteit beschermingsbewind: bewindvoerders die deelnemen, moeten voldoen aan strenge kwaliteitseisen. Amsterdammers krijgen betere hulp zodat ze financiële rust krijgen; 2. Een sneller schuldhulpverleningsproces: door het wegnemen van schakels komen schuldregelingen sneller tot stand. Amsterdammers kunnen hierdoor sneller werken aan hun ambities op het gebied van participatie en werk; 3. Betere ondersteuning naar financiële zelfredzaamheid: zodra het kan, pakt de Amsterdammer de regie over zijn financiën weer over, met lichte ondersteuning waar nodig. Voortgang Convenant Sinds de ondertekening van het convenant in maart 2020 zijn er 40 bewindvoerderskantoren betrokken bij het convenant beschermingsbewind; 10 kantoren zijn al convenantpartner, 30 kantoren zitten in de proefperiode. Desondanks hebben we met deze 40 kantoren op dit moment een potentieel bereik van 47,6% van alle schuldenbewinden in Amsterdam. Dat zijn 2.577 Amsterdammers. Een mooi tussenresultaat, waarbij we de komende jaren verder inzetten op de bekendheid van het convenant. Bijvoorbeeld door in de correspondentie over het adviesrecht bij alle bewindvoerders in Amsterdam het convenant actief onder de aandacht te brengen. De samenwerking met bewindvoerders zorgt ervoor dat we Amsterdammers met schulden beter kunnen ondersteunen en toeleiden naar een schuldenvrije toekomst.

Tussen 2019 en nu zijn er door de convenant bewindvoerders 388 saneringsaanvragen ingediend bij de kredietbank met een slagingspercentage van bijna 80 procent. Voor het convenant konden bewindvoerders niet rechtstreeks een saneringsaanvraag indienen bij de kredietbank, maar alleen via een schuldhulpverlener van de buurtteams. Aanvragen bleven hierdoor langer liggen dan nodig. Zonder deze tussenstap kunnen saneringsaanvragen sneller bij de kredietbank aangeleverd worden. De samenwerking met de huidige convenantpartners wordt verder doorontwikkeld. Onlangs is het convenant door alle partijen geëvalueerd met als belangrijkste conclusie dat alle respondenten bekend zijn met de inhoud van het convenant en achter het doel staan; het zo snel en adequaat mogelijk ondersteunen van Amsterdamse burgers met schulden. Als het gaat om het beheersen van de stijgende kosten van beschermingsbewind, is dit vanuit het convenant nu nog niet zichtbaar. Partners konden per juni 2020 toetreden. Dit kan er op termijn voor zorgen dat schuldenbewinden korter duren. Naar verwachting zullen de eerste effecten, eerdere uitstroom uit bewind, op zijn vroegst na 4 jaar zichtbaar zijn.

Pijler 2. Alternatief beschermingsbewind Beschermingsbewind is een instrument dat voor een bepaalde doelgroep een te zwaar en permanent karakter heeft en het alternatief van budgetbeheer is voor een grote groep een te licht instrument. Doel van het ontwikkelen van een alternatief beschermingsbewind is dat afhankelijk van de situatie van de Amsterdammer en de levensfase waar hij in zit, er makkelijk op- en afgeschaald kan worden in begeleiding en ondersteuning. Daarom is in pilotvorm geëxperimenteerd met een tussenvorm tussen budgetbeheer en beschermingsbewind:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 november 2021 Pagina 5 van 6

budgetbeheer +. Het experiment bestond uit de inzet van budgetbeheer aangevuld met budgetcoaching bij klanten. Doorontwikkeling van budgetbeheer+ De opbrengsten van de pilot waren bemoedigend. De inzet is daarom om een vervolgpilot te starten waarbij we gerichter onderzoeken bij welke klanten, wanneer in het schuldhulptraject, welke elementen van budgetbeheer+ door wie het beste kunnen worden ingezet. Er valt met budgetbeheer+ ook een kostenbesparing te behalen. In principe is budgetbeheer+ een tijdelijke interventie. Het merendeel van de deelnemers uit de pilot stroomden binnen een jaar uit naar regulier budgetbeheer. De betrokken professionals schatten dat van de 20-30% van de klanten die normaal gesproken onder schuldenbewind gaan, in aanmerking komen voor budgetbeheer+. Adviesrecht Sinds 2021 kan de gemeente gebruik maken van adviesrecht bij onderbewindstelling door de rechter. De gemeente krijgt door het adviesrecht de mogelijkheid om haar regierol bij schuldhulpverlening beter in te vullen. Wanneer de gemeente adviseert dat bewind niet nodig is, moeten we daarvoor een alternatief aanbieden. Budgetbeheer of budgetbeheer + kan hiervoor soms een goede oplossing zijn. Als het gaat om kostenbeheersing van het beschermingsbewind kan dit ons in de toekomst een lichte kostenbesparing opleveren, omdat deze instrumenten goedkoper zijn.

Tegelijkertijd is de verwachting niet dat de gemeente op basis van de situatie van de klant vaak zal of kan adviseren af te wijken van de beslissing van de rechter. Beschermingsbewind blijft een instrument dat voor kwetsbare Amsterdammers nodig is

Pijler 3. Sturen op de kwaliteit van bewind Het sturen op een kwalitatief goede voorziening is van groot belang. Eind juni 2020 is het college van start gegaan met het signalerings- en adviespunt Beschermingsbewind Amsterdam. Aanleiding voor het opzetten van het signalerings-en adviespunt zijn kritische geluiden in het werkveld over de uitvoering van beschermingsbewind en negatieve berichten in de media over malafide bewindvoerders. Doel van het signalerings- en adviespunt is het verzamelen van kwalitatief en kwantitatief voldoende signalen om een beeld te krijgen van wat er mis gaat of kan gaan in het beschermingsbewind van Amsterdamse burgers. We voorzien hiermee de rechtbank, die vanuit zijn wettelijke taak toezicht voert op de kwaliteit van beschermingsbewind, van signalen uit de praktijk. Het signalerings- en adviespunt heeft een eigen plek op het deel van de website van de gemeente Amsterdam bestemd voor hulpverleners en instanties. Sinds de start van het meldpunt komen er met enige regelmaat vragen binnen van intermediairs over schuldhulpverlening en (schulden) bewind. Het aantal signalen is tot nu toe beperkt. Uit alle binnen gekomen signalen valt op dat de communicatie tussen bewindvoerder en hulpverlener niet meer op basis van wederzijds vertrouwen verloopt.

Dat is vooral het geval wanneer er door de gezins- of leefsituatie het recht op inkomen voor de betrokkenen negatief beïnvloed wordt. De oorzaak en de oplossing van het probleem liggen dan buiten de directe handelingsmogelijkheid of oplossingsvermogen van de bewindvoerder. Bij alle binnengekomen signalen is het door

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 november 2021 Pagina 6 van 6

bemiddeling vanuit het signalerings- en adviespunt gelukt om met bewindvoerder, hulpverlener en de Amsterdammer tot een goede oplossing te komen. Tot slot Onze Amsterdamse aanpak beschermingsbewind geeft ons mogelijkheden om te sturen op de kwaliteit van bewind en een snellere toeleiding naar schuldhulpverlening. De afgelopen periode zijn we erin geslaagd meer convenantpartners te betrekken om afspraken te maken over een betere kwaliteit van dienstverlening. Tevens gaan we Amsterdammers een alternatief voor beschermingsbewind als extra aanbod aanbieden in de vorm van budgetbeheer +. Dit allemaal met als doel om kwetsbare Amsterdammers de meest passende hulp aan te bieden en sneller perspectief te bieden op een schuldenvrij bestaan. Tegelijkertijd zien we ons als gemeente geconfronteerd met sterk stijgende kosten, terwijl de mogelijkheden tot bijsturing vanuit de gemeente gelimiteerd zijn. Met de Amsterdamse aanpak benutten we de mogelijkheden maximaal. Maar vanwege het beperkte handelingsperspectief voor de gemeente pleiten we er bij het Rijk voor om de inrichting van de taken en budgetten voor beschermingsbewind nader te onderzoeken. Het verstrekken van bijzondere bijstand is een wettelijke taak van gemeenten en is een onmisbaar vangnet voor Amsterdammers die dit hard nodig hebben om de eindjes aan elkaar te knopen.

Het kan niet zo zijn dat de gemeente beperkt wordt in onze mogelijkheden voor bijzondere bijstand door de financiering van een instrument buiten onze invloed. Het ligt in de lijn om de bekostiging uit de bijzondere bijstand te halen en bij het Rijk te beleggen. Het college gaat hierover met het Rijk in gesprek.

Ik ga ervan uit u voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoede en Schuldhulpverlening

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl