Raadsbrief_Versterking dienstverlening aan kwetsbare Amsterdammers door inzet extra rijksmiddelen_def.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 28 september 2022 Portefeuille(s) Zorg, Jeugd, Armoede en schuldhulpverlening Shula Rijxman en Marjolein Moorman Directie Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Directie OJZD, bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl Versterking dienstverlening aan kwetsbare Amsterdammers door inzet extra rijksmiddelen

Geachte leden, In het toeslagenschandaal zijn duizenden ouders gedupeerd door de harde aanpak van de overheid met verstrekkende gevolgen. Eind 2020 heeft de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) verslag uitgebracht aan de Tweede Kamer naar aanleiding van het onderzoek en de openbare verhoren over de problemen met de kinderopvangtoeslag. In het eindverslag, ‘Ongekend onrecht’1, constateert de commissie dat in de uitvoering van de kinderopvangtoeslag de grondbeginselen van de rechtstaat zijn geschonden. In de kabinetsreactie op dit eindverslag2 geeft het kabinet aan dat de ernst van de lessen van het rapport aanleiding is om breder dan alleen op het terrein van de toeslagen te kijken welke verbeteringen er nodig zijn aan dienstverlening vanuit de overheid. Naast de inzet om gedupeerde ouders van het toeslagenschandaal te compenseren, wil het kabinet de dienstverlening bij alle onderdelen van de overheid versterken. Hiervoor heeft het rijk van 2021 tot en met 2027 per jaar € 150 miljoen aan gemeenten beschikbaar gesteld. Deze middelen komen beschikbaar in aanvulling op de middelen die reeds beschikbaar zijn gesteld voor de ondersteuning van de groep direct getroffenen door het toeslagenschandaal. Hiervoor krijgt de gemeente via verschillende specifieke uitkeringen geoormerkte middelen van het rijk.

Meer informatie over de ondersteuning van ouders vindt u in de brief “Voortgang Amsterdamse ondersteuning bij hersteloperatie toeslagenschandaal” van 27 september 2022. In deze brief informeert het college u over de wijze waarop Amsterdam de middelen die beschikbaar zijn gekomen voor versterking van de dienstverlening van de overheid, inzet. De combinatie van deze middelen geeft de mogelijkheid om zowel de gedupeerden van het toeslagenschandaal te ondersteunen en de dienstverlening in Amsterdam aan de meest 1

https://www.tweedekamer.nl/sites/default/files/atoms/files/20201217_eindverslag_parlementaire_ond ervragingscommissie_kinderopvangtoeslag.pdf 2 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/01/15/kamerbrief-met-reactie-kabinetop-rapport-ongekend-onrecht

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 september 2022 Pagina 2 van 6

(kwetsbare) Amsterdammers te versterken bij het buurtteam, Ouder- en Kindteam, het Doorbraakteam en de inkomensconsulenten Participatiewet. Want we moeten voorkomen dat Amsterdammers opnieuw de dupe worden van een dergelijk schandaal. Actielijnen POK-middelen De middelen die vanuit het kabinet beschikbaar zijn gesteld voor gemeenten, zijn door het rijk bestemd voor een breed spectrum aan activiteiten en doelgroepen: van lichte ondersteuning bijvoorbeeld aan digitaal minder vaardige mensen bij het invullen van digitale formulieren (in de bibliotheken) tot zware ondersteuning bij bijvoorbeeld de coördinatie voor gezinnen met meervoudige complexe problemen. Hierbij heeft het rijk de volgende doelstellingen geformuleerd:  Meer capaciteit voor de uitvoering van de dienstverlening in de gemeente;  Extra ondersteuning door de gemeente voor mensen met complexe problematiek;  Bij meervoudige problematiek betere coördinatie tussen de uitvoerders in de gemeente;  Versterken van het leervermogen in de gemeente om de uitvoering continu te verbeteren. De POK-middelen kennen 8 actielijnen: 1. Digitale overheid: deze middelen worden door het Rijk naar bibliotheken verdeeld. 2. Rechtsbescherming: naast een bedrag voor versterking van de gemeentelijke ombudsfunctie, zijn deze middelen bestemd voor de versterking van sociaal raadslieden. 3.

Systeemleren: deze middelen gaan deels via een decentralisatie uitkering naar stedelijke vernieuwing om de lessen uit die gebieden deelbaar en bruikbaar te maken voor álle gemeenten en deels via de algemene uitkering van het gemeentefonds om systeemleren in de gemeente vorm te geven. 4. Versterking wijkteams: deze middelen zijn bedoeld voor extra uitvoeringscapaciteit voor de wijkteams en om de coördinatie tussen de verschillende soorten van hulpverlening in het sociaal domein te verbeteren. 5. Integraal werken in het sociaal domein: dit zijn incidentele middelen om methoden voor integraal werken te ontwikkelen en het delen van geleerde lessen. 6. Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming: deze middelen zijn voor een specifiek bestemd voor het invoeren van het Toekomstscenario in de regio Amsterdam-Amstelland en worden toegevoegd aan een decentralisatie uitkering. 7. (Hoog) risicovol verward gedrag: deze middelen worden via een decentralisatie uitkering ingezet voor het Zorg- en Veiligheidshuis. 8. Gemeentelijk ondersteuningsprogramma: deze middelen zijn bedoeld voor ondersteuning door VNG en andere organisaties. In deze brief lichten wij de inzet vanuit actielijnen 2 t/m 5 nader toe. De middelen voor de actielijnen 1 en 8 worden niet aan de gemeente verstrekt. De inzet van de middelen voor actielijnen 6 en 7 wordt in regionaal verband uitgevoerd.

De middelen voor actielijn Risicovol verward gedrag (7) á € 0,9 miljoen per jaar zijn ondergebracht bij het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ). Het AcVZ is een regionale netwerkorganisatie van gemeentelijke-, veiligheids- en zorgorganisaties van de regio Amsterdam-Amstelland. De middelen worden door het AcVZ ingezet om de aanpak Verwarde Verdachten, de Regionale Aanpak Overlastveelplegers en de Ketenveldnorm vanaf 2023 voort te zetten en voor versteviging

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 september 2022 Pagina 3 van 6

van de ROSA-aanpak, voor jonge vrouwen met zeer complexe problematiek die (herhaald) slachtoffer worden van seksueel geweld. De middelen voor de actielijn Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming (6) á € 2,2 miljoen in 2022 en € 2,1 miljoen per jaar voor de jaren 2023 tot en met 2025 zijn in de gemeentelijke begroting opgenomen onder programmaonderdeel 6.3 Individuele Voorzieningen onderdeel Blijvend Veilig. Dit is een regionaal veiligheidsteam (als één van de landelijke proeftuinen ten behoeve van het Toekomstscenario), dat in de wijk intensief samenwerkt met het OKT en buurtteam om kindermishandeling en huiselijk geweld te doorbreken en terugval te voorkomen. De resultaten van de inzet worden in de reguliere planning en control cyclus verantwoord. In de tabel hieronder staat de verdeling van de middelen (in miljoenen euro’s) over de actielijnen 2 t/m 5 weergegeven. De intentie van het Rijk is om de middelen na een evaluatie (deels) structureel beschikbaar te stellen, maar vooralsnog zijn de middelen tot en met 2027 toegekend. Bij de Begroting 2023 stelt het college een egalisatiereserve POK-middelen voor, zodat de middelen over de jaren verdeeld kunnen worden en gereserveerd blijven voor deze doelstellingen. Actielijn Rechtsbescherming Systeemleren Versterking wijkteams Integraal werken

2022 3,5 0,6 7,7 3,5 15,3

2023 1,9 0,6 4,0 0,3 6,8

2024 1,9 0,6 4,0

2025 2,0 0,6 4,2

2026 2,1 0,6 4,8

6,6

6,8

7,4

2027 totalen 2,1 13,5 0,6 3,6 4,8 29,4 3,8 7,4 50,3

In nauwe samenwerking met het Ouder- en Kindteam en de buurtteams is gewerkt aan een samenhangend plan voor de besteding van deze middelen om de dienstverlening aan kwetsbare Amsterdammers verder te versterken. Versterking dienstverlening aan kwetsbare Amsterdammers De rijksmiddelen geven gelegenheid om een extra impuls te geven aan de kwaliteit van dienstverlening aan Amsterdammers. Omdat deze vier actielijnen nauw met elkaar samenhangen, is dit plan niet per actielijn opgesteld, maar langs inhoudelijke doelstellingen. In samenspraak met de organisaties die in Amsterdam de wijkteams vormen, namelijk de Buurtteams en Ouder- en Kindteams, zetten we een groot deel van de middelen in om te zorgen dat professionals over de gehele linie meer tijd en ruimte krijgen om Amsterdammers beter te kunnen ondersteunen. Een verbeterslag vereist extra middelen, omdat de Buurtteams en Ouder- en Kind teams, met daaraan gelieerd het Doorbraakteam en de dienstverlening van inkomensconsulenten, al onder grote druk staan. Met deze rijksmiddelen kunnen de caseloads omlaag zodat professionals kunnen werken aan hun vakmanschap, maatwerk, samenwerking in de wijk en het signaleren van knellende problematiek. Hieronder zetten we het voorstel in meer detail uiteen. 1.

Investeren in kwaliteit bij het OKT en de buurtteams Het merendeel van de extra rijksmiddelen benutten we om te investeren in de kwaliteit van dienstverlening van het OKT en de buurtteams. Met de extra middelen wordt er meer tijd

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 september 2022 Pagina 4 van 6

beschikbaar gemaakt om te leren en om te investeren in de samenwerking met partners. Deze inzet is niet nieuw, maar met extra middelen ontstaat er meer ruimte bij medewerkers om trainingen te volgen (o.a. op het gebied van vindplaats- en wijkgericht werken, en de Amsterdamse Maatwerkmethode), aan te schuiven bij casuïstiek overleggen, deel te nemen aan netwerkbijeenkomsten en gezamenlijke reflectie op de uitvoering. Naast investeren in de samenwerking vraagt het ook om het (verder) ontwikkelen van vaardigheden om te kunnen samenwerken. Hiermee geeft het college tevens uitvoering aan de doelstelling uit het Amsterdams akkoord om de bekendheid en toegankelijkheid van de dienstverlening te vergroten door te investeren in samenwerking met organisaties in de buurt. Deze organisaties zijn belangrijke vindplaatsen van kwetsbare Amsterdammers. Ook maken we tijd vrij om te zorgen dat professionals een nadrukkelijke rol kunnen spelen wanneer (groepen) Amsterdammers in de knel komen door wet- en regelgeving. Mede gelet op het toeslagenschandaal is het van belang om de signalerings- en agenderingsfunctie als onderdeel van het vakmanschap de komende jaren te versterken. Momenteel loopt er een onderzoek naar het signaleren en agenderen door Amsterdamse professionals bij de buurtteams en in de uitvoering van de Participatiewet3.

In het toeslagenschandaal zijn onze inwoners in grote problemen gekomen door het onterechte handelen van de rijksoverheid. Ruim 5.000 Amsterdammers hebben zich als gedupeerde gemeld. De oorzaak van het toeslagenschandaal ligt niet bij de gemeente, maar wij hebben wel een rol in de ondersteuning van Amsterdammers. Deze rol vraagt ons om goed te kijken naar wat er gebeurd is en hiervan te leren voor de toekomst. De aanbevelingen uit dit onderzoek, waarvan het rapport verwacht wordt in het vierde kwartaal van 2022, kunnen specifieke handvatten geven hoe we de signalerings- en agenderingsfunctie het best kunnen versterken. Met deze middelen reserveren we alvast de tijd die professionals hiervoor nodig hebben. 2. Intensivering inkomensconsulenten Daarnaast versterken we de inzet van inkomensconsulenten Participatiewet in de buurtteams en daarmee ook hun beschikbaarheid voor het OKT. Bij de inrichting van de buurtteams is ervoor gekozen om de gemeentelijke dienstverlening vanuit Werk, Participatie en Inkomen dichtbij de buurtteams te organiseren. Door de inzet van deze middelen kunnen zij meer aanwezig zijn en directe ondersteuning op het gebied van bestaanszekerheid bieden aan Amsterdammers. Deze inzet concentreren we in de Masterplangebieden en in Noord. 3.

Continueren inzet sociaal raadslieden en gemeentelijk Doorbraakteam Voorts continueren we met deze middelen de bestaande verhoogde inzet van sociaal raadslieden in de buurtteams en breiden we de inzet van het gemeentelijk Doorbraakteam uit. Vanuit actielijn 2, Rechtsbescherming, worden specifiek middelen ter beschikking gesteld voor de versterking van sociaal raadslieden. Sociaal raadslieden geven Amsterdammers informatie op sociaal-juridisch gebied. Ze helpen met het aanvragen van inkomensvoorzieningen en andere formuleren en ondersteunen bijvoorbeeld bij het opstellen bezwaarschriften. Sociaal raadslieden bieden inwoners rechtsbescherming en zijn bij uitstek de professionals die knelpunten in wet- en regelgeving 3

Dit onderzoek heeft het college aangekondigd en toegelicht in de raadsinformatiebrief ‘Reactie op motie 785 van de leden Roosma cs. getiteld onderzoek naar de gevolgen van hardvochtig fraudebeleid’ van 11 januari 2022 (VN2022-001328)

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 september 2022 Pagina 5 van 6

kunnen signaleren. In Amsterdam was vanwege de coronacrisis al extra geïnvesteerd in deze dienstverlening en dat zetten we met deze middelen voort. Dit geldt ook voor het gemeentelijk Dorobraakteam. Voor kwetsbare Amsterdammers met complexe problematiek is de inzet van dit integrale escalatieteam van groot belang. Ook kan met inzet van de POK-middelen de caseload verlaagd worden. Dit is nodig om doorbraakmedewerkers tijd te geven de lessen vanuit casuïstiek te analyseren en samen te werken aan verbeteringen met de betreffende (beleids-)afdelingen of organisaties. 4. Systeemleren en verhogen subsidies sociale basis en integrale schuldhulpverlening Daarnaast is aandacht voor systeemleren en zorgen we dat de basis op orde is, door de subsidies sociale basis en integrale schuldhulpverlening te verhogen. We zorgen voor extra capaciteit om continu te leren van de uitvoeringspraktijk en te reflecteren op het eigen handelen als gemeente. De subsidies voor het onderdeel zorg en welzijn van de buurtteams en het budget voor het OKT waren eerder al verhoogd met middelen vanuit het rijk om de salarisstijging voor zorgmedewerkers mogelijk te maken. Door ook de subsidies sociale basis en integrale schuldhulpverlening te verhogen kunnen de organisaties de salarisstijging voor al hun personeel realiseren, wat van belang is om medewerkers te behouden.

Overzicht In totaal gaat deze extra investering vanuit de rijksmiddelen om € 50,3 miljoen voor de periode 2022-2027. De intentie van het Rijk is om de middelen na een evaluatie (deels) structureel beschikbaar te stellen. 2022 2023 2024 2025 2026 2027 totaal a

Investeren in kwaliteit OKT buurtteams (zorg en welzijn) buurtteams (integrale schuldhulpverlening) b Intensiveren inkomensconsulenten c Inzet sociaal raadslieden d Doorbraakteam e Systeemleren f Subsidieverhoging i.v.m. salarisstijging Sociale Basis Integrale schuldhulpverlening

0,25 1,45 1,45 1,45 1,45 1,45 0,32 1,82 1,82 1,82 1,82 1,82 0,3 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0 1,4 1,4 1,4 1,4 1,4 2,0 2,0 2,0 2,0 2,0 2,0 0,7 0,7 0,7 0,7 0,7 0,7 0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1

7,5 9,4 4,4 7,0 12,0 4,2 0,5

0,59 0,59 0,59 0,59 0,59 0,59 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 4,3 9,2 9,2 9,2 9,2 9,2

3,5 1,8 50,3

Tot slot Deze verbeteringen hebben tot doel dat we de Amsterdammers in kwetsbare posities beter kunnen bereiken en ze beter kunnen helpen, ook als ze in de knel komen door wet- en regelgeving. Mede gelet op het toeslagenschandaal is het verbeteren van de dienstverlening vanuit de overheid, door de uitvoeringsorganisaties van het rijk en door gemeentes, van groot belang. Daarnaast blijft het college ook de direct getroffenen de komende jaren ondersteunen. Amsterdam biedt deze ouders brede ondersteuning via de buurtteams en het Doorbraakteam, heeft een maatwerkfonds en scheldt schulden kwijt. Deze rijksmiddelen helpen ons om de dienstverlening aan kwetsbare inwoners verder te versterken. De buurtteams en het OKT worden gevraagd in hun jaarplannen ofwel jaarlijkse

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 28 september 2022 Pagina 6 van 6

uitwerking van de opdracht nader uit te werken op welke wijze de middelen worden ingezet en hoe deze bijdragen aan de genoemde doelstellingen. We monitoren het effect dat is bereikt. Op basis hiervan kan de inzet van de middelen in latere jaren worden bijgesteld. Het college verantwoordt de resultaten van de inzet van de middelen in de gemeentelijke jaarverslagen 2023 tot en met 2027 onder programmaonderdeel 6.2 Wijkteams. We hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam

Shula Rijxman Wethouder Zorg

Marjolein Moorman Wethouder Jeugd, Armoede en Schuldhulpverlening