Raadsbrief Verdeling 2021 PHKG-19 ja 2021.pdf

Bezoekadres Jodenbreestraat 25 1011 NH Amsterdam Postbus 1840 1000 BV Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 1840, 1000 BV Amsterdam

Aan de leden van de raadscommissies Bouwen en Wonen, Werk, Inkomen en Onderwijs, en Zorg, Jeugd en Sport

Datum

26 januari 2021

Behandeld door Hugo Bakkum Onderwerp

Verdeling woningen Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen 2021

Geachte leden van de raad, In de commissie WB van 28 oktober 2020 is de toezegging gedaan om u in januari 2021 te informeren over de verdeling van de jaarlijks beschikbare 1800 sociale huurwoningen van corporaties voor het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen (PHKG). Deze verdeling is de komende jaren extra knellend door de forse extra toestroom van statushouders, toename van de problematiek van dak- en thuisloosheid alsmede een stijging van het aantal sociaal medisch urgenten. Wij verwachten dat we het komende jaar slechts de helft van de huishoudens die in aanmerking komen voor huisvesting, daadwerkelijk kunnen huisvesten. Dit is een zeer pijnlijk gegeven. Dit leidt tot een verergering van situaties zoals overvolle azc’s en opvangvoorzieningen, en problematische situaties met inwonende gezinnen. Het college doet er daarom alles aan om deze effecten te verlichten. We gaan het aantal woningen vergroten, preventieve instrumenten inzetten, treden in overleg met de regio over een optimale spreiding en kansen voor extra bouwlocaties, en gaan daarnaast scherp sturen op de criteria zodat de schaarse beschikbare woningen gaan naar hen die ze het hardst nodig hebben. Uiteraard blijven wij alle kwetsbare inwoners zo goed mogelijk begeleiden.

Omdat wij een keuze moeten maken in de verdeling van de woningen, kiest het college ervoor om de beschikbare woningen naar rato van de vraag per doelgroep te verdelen over de verschillende kwetsbare groepen. Met deze brief informeren wij u over de opgave en verdeling van de beschikbare woningen en over (mogelijke) oplossingen om zoveel mogelijk kwetsbaren te huisvesten. In deze brief gaan wij ook in op de stand van zaken van de diverse onderzoeken die in de brief van 30 juni jl. waren aangekondigd door wethouder Ivens, naar: - de mogelijkheden voor het realiseren van extra locaties voor tijdelijke woningbouw, zowel voor transformatie als (tijdelijke) nieuwbouw; - het realiseren van nieuwe woonvormen om huisvesting voor statushouders en zorg;

Gemeente Amsterdam

-

Datum 26 januari 2021 Kenmerk Pagina 2 van 7

het spreiden over meerdere jaren van de huisvesting van statushouders die in aanmerking komen voor de ruggensteunregeling; de effecten van de voorgestelde regionale herziening woonruimteverdeling op de vraag naar woonruimte voor kwetsbare groepen.

Context Vanaf de start van het PHKG in 2016 tot en met 2019 was 30% van de vrijkomende sociale huurwoningen beschikbaar voor kwetsbare groepen. De gerealiseerde verdeling was de afgelopen jaren als volgt: 2016

2017

2018

2019

2020

2020

(afspraak) (realisatie) Wonen zonder begeleiding

365

352

558

621

370

675

Wonen met begeleiding

356

935

646

518

970

656

Statushouders

845

536

444

483

460

462

TOTAAL*

1566

1823

1648

1622

1800

1793

*Hiernaast zijn kwetsbaren (met name statushouders) gehuisvest in nieuwe (deels tijdelijke) complexen.

In de Samenwerkingsafspraken 2020 – 2023 tussen de woningcorporaties, de huurderskoepels en de gemeente is afgesproken dat corporaties jaarlijks 1.800 sociale huurwoningen toewijzen aan kwetsbare doelgroepen. De gemeente besluit over de verdeling van deze woningen. Door het tekort aan woningen is niet voor iedere kwetsbare direct plek. De 1.800 woningen blijken niet genoeg te zijn. In 2020 was het verschil tussen vraag en aanbod een tekort van 650 woningen. In 2021 loopt dit waarschijnlijk op tot 1950 woningen, zie onderstaande tabel. Benodigde woningen per doelgroep Wonen zonder begeleiding (met name sociaal medisch urgenten) Wonen met begeleiding (met name uitstroom uit MO / BW) Statushouders TOTALE VRAAG Beschikbaar aanbod Tekort aan woningen

2020 700 1250 500 2450 1800 650

2021 970 1700 1100 3770 1800 1970

Oorzaken van de grotere vraag naar woningen zijn dit jaar met name de fors toegenomen taakstelling voor statushouders, de herhuisvesting van statushouders die sinds 2016 met tijdelijke contracten zijn gehuisvest, de groei van het aantal mensen met een sociaal medische urgentie en landelijke verdubbeling van het aantal dak- en thuislozen, een probleem dat zich in vergrote mate in Amsterdam voordoet en leidt tot steeds meer wachtenden in de ketens van Maatschappelijke opvang en Beschermd Wonen (MOBW). Voor de kwetsbare huishoudens levert dit forse problemen op. Het perspectief op een woning binnen afzienbare tijd wordt sterk beperkt en de wachttijd loopt daarmee op. Dit leidt tot

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2021 Kenmerk Pagina 3 van 7

onoplosbare of verergerende situaties in huizen en opvangvoorzieningen. Statushouders moeten veel langer in het azc blijven. En hulpverleners kunnen in deze situatie vaak ook maar beperkt resultaat boeken. De gemeente staat voor de opgave om deze mensen zo goed mogelijk te helpen, en om daarbij de woningen zo goed mogelijk te verdelen. Bij die verdeling is geen keuze mogelijk op grond van de vraag welke groep de zwaarste problematiek of de meest uitzichtloze situatie heeft. Alle kwetsbare groepen hebben dringend behoefte aan woonruimte. In de keuze tussen de huisvesting van de groepen zullen we dus andere zaken meewegen:  Als er te weinig statushouders worden gehuisvest, is er het risico van een indeplaatsstelling door de provincie. De provincie kan dan – namens het college – alles doen wat zij nodig acht om statushouders alsnog te huisvesten. Ongeacht gevolgen voor andere groepen, bestaande afspraken, bestaand beleid en mogelijk hoge kosten. Daarnaast is er steeds minder plek in azc’s en riskeert het COA terug te moeten vallen op de crisisopvang vanwege de hoge instroom en beperkte uitstroom.  Als er te weinig uitstroom uit opvangvoorzieningen en jeugdhulpvoorzieningen is, leidt dat tot vastlopen van de ketens en daardoor ook tot grote druk op de voorzieningen aan de ‘voorkant’, namelijk de nachtopvang en het passantenpension.

Daarnaast leidt het tot hoge zorgkosten, die met huisvesting vermeden zouden worden. Uitgaande van 600 woningen die afgelopen twee jaar zijn toebedeeld aan andere groepen dan uitstromers uit MOBW, gaat het om € 24 mln op jaarbasis.  Aanvragen voor sociaal medische urgenties moeten worden beoordeeld op basis van regels. Aanscherpingen van de regels leiden pas op termijn tot een daling van het aantal verleende urgenties, en nog later tot een daling van de vraag naar woningen omdat er inmiddels een aanzienlijke wachtlijst is. Daarnaast heeft aanscherping in 2020 geen verlaging van het aantal sociaal medische urgenties tot gevolg gehad. Tegelijkertijd is een woonurgentie een opeisbaar recht dat binnen een half jaar verzilverd dient te worden waarbij die mogelijkheid daadwerkelijk moet worden geboden. Drie actielijnen Wij willen iedereen huisvesten die dit nodig heeft. En de moeilijke keuze die nu voor 2021 gemaakt is, proberen we in de komende jaren zoveel mogelijk te voorkomen. Dit leidt tot drie actielijnen: A. Vergroten van het aanbod van woonruimte voor kwetsbare groepen. B. Stroomlijnen en beperken van de vraag naar woningen voor kwetsbare groepen. C. Verdelen van de beschikbare woningen voor 2021 en afspraken over de sturing hierop. Onderstaand lichten wij de actielijnen toe. Actielijn A.

Vergroten van het aanbod van woonruimte voor kwetsbare groepen Eind januari worden in Bestuurlijk Overleg met corporaties en huurderskoepels de mogelijkheden besproken om het aantal van 1.800 sociale huurwoningen te vergroten. Wij zullen u informeren over de uitkomsten hiervan. Het blijkt dat er in 2021 nog niet veel mogelijk is om het aanbod op andere manieren te vergroten. We halen daarom in 2021 alles uit de kast, we onderzoeken alle reguliere en onorthodoxe

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2021 Kenmerk Pagina 4 van 7

mogelijkheden, zodat we in de jaren daarna tot een ruimer aanbod kunnen komen. Hieronder geven wij aan wat wij gaan onderzoeken en ontwikkelen. Zoals aangekondigd in de brief van 30 juni 2020 is gekeken naar de mogelijkheden voor het in ontwikkeling nemen van nieuwe tijdelijke woonlocaties voor groepen van het Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen, jongeren/studenten en economisch daklozen. Daar is een aantal ontwikkellocaties uit voortgekomen die potentie hebben. Omdat de problemen van de kwetsbare woningzoekenden voorlopig nog niet opgelost zijn, zullen we zoveel mogelijk tijdelijke woonlocaties door transformatie en nieuwbouw creëren. Voor het onderzoeken van de mogelijkheden zullen wij u bij de voorjaarsnota vragen om hiervoor het benodigde budget vrij te maken. Wanneer dit bedrag bij de voorjaarsnota toegewezen wordt, biedt dit echter pas een oplossing vanaf 2022 of 2023. We hebben ook gekeken naar het inzetten van gemeentelijke panden en gronden om de druk voor de kwetsbare groepen te verlichten. Wij gaan de mogelijkheden voor de komende jaren inventariseren. Daarbij kijken we bijvoorbeeld naar het plaatsen van wooncontainers of andere vormen van tijdelijke bouw. Er zijn echter geen makkelijk te ontwikkelen locaties of panden meer.

Alle locaties en gemeentelijk vastgoed kennen de nodige problemen die nader uitgezocht moeten worden om te bezien of het mogelijk is deze voor (tijdelijke) huisvesting te ontwikkelen. En zonder extra middelen is ontwikkeling niet mogelijk. Daarnaast gaat er tijd overheen voordat de woningen zijn gerealiseerd, dit vanwege het nodige uitzoekwerk, inspraak, de juridisch planologische procedures en de verbouwing/bouw. Extra locaties bieden daarmee geen oplossing voor 2021. Maar de nood onder de kwetsbare groepen is zó groot, dat wij tot het uiterste willen gaan om alle mogelijkheden te benutten. Het tijdelijk wonen in hotels biedt – mede gelet op de Coronacrisis –mogelijkheden op de korte termijn. Op dit moment zijn er al meer dan 200 plekken voor opvang in hotels. Het betreft vooral de doelgroep economisch daklozen (die niet onder het PHKG vallen). We gaan in gesprek met geïnteresseerde hoteliers over uitbreiding, ook voor andere kwetsbare groepen binnen het PHKG, hoewel de betaalbaarheid van de kamers en de kosten voor begeleiding knelpunten zijn. Daarbij is een belangrijke kanttekening dat het bij opvang in hotels vrijwel altijd gaat om kort verblijf voor een aantal maanden. Eigenaren zijn over het algemeen niet bereid om hun vastgoed te verkopen of kamers permanent om te bouwen tot woningen.

We gaan desondanks in 2021 zoveel mogelijk kwetsbaren tijdelijk in hotels en hostels onderbrengen. Wanneer hiervoor aanvullende middelen nodig zijn, zullen wij dit meenemen in de Voorjaarsnota. Actielijn B. Stroomlijnen en beperken van de vraag naar woningen voor kwetsbare groepen Allereerst is het cruciaal dat het Rijk reële en betaalbare doelen stelt voor het huisvesten van kwetsbare groepen. Statushouders, daklozen en mensen in onhoudbare woonsituaties zijn er anders de dupe van. Het Rijk moet dergelijke keuzes niet afwentelen op gemeenten. De gemeente en de corporaties kunnen namelijk in de huidige woningmarkt en door de financiële en juridische kaderstelling van het Rijk, niet alle kwetsbare groepen huisvesten. Het Rijk stuurt bovendien tot dusverre niet integraal op het huisvesten van kwetsbare groepen, waardoor een ongewenst

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2021 Kenmerk Pagina 5 van 7

verdringingseffect ontstaat en groepen tegen elkaar uitgespeeld kunnen worden. Wij hebben daarom aangedrongen op een integrale reële taakstelling die rekening houdt met de woningmarktomstandigheden, inclusief de benodigde middelen en bevoegdheden. Deze integrale aanpak, met bijbehorende financiering, wordt nu besproken door Rijk en VNG. Daarnaast nemen wij zelf binnen onze eigen bevoegdheden ook maatregelen om te zorgen dat de meest kwetsbaren aanspraak kunnen blijven maken op de schaarse woningen in onze stad. We hebben eerder al de criteria voor sociaal medische urgenties aangescherpt. Desondanks verwachten wij nog steeds een stijging van het aantal urgenties, want er komen steeds meer mensen met urgente woonproblemen waarvoor geen woningen beschikbaar zijn. En omdat we die mensen niet op een steeds langer wordende wachtlijst willen zetten tussen allerlei andere urgenten met ernstige problemen, zijn wij genoodzaakt de criteria nog verder aan te scherpen en in de beoordeling nog strenger te zijn. Dit vermindert niet hun problematiek, maar het zorgt er vooral voor dat we geen valse hoop geven doordat wij teveel mensen tegelijk voorrang moeten geven. Dit zijn dus pijnlijke maar noodzakelijke maatregelen. Wij zullen u hierover eind eerste kwartaal nader informeren.

We hebben – zoals aangekondigd in de brief van 30 juni 2020 – de mogelijkheden onderzocht en benut om de huisvesting van statushouders die in aanmerking komen voor de ruggensteunregeling te spreiden over meerdere jaren. De tijdelijke contracten van statushouders die aflopen in 2021 worden waar mogelijk verlengd vanwege de uitzonderlijk hoge taakstelling in 2021. Verlenging kan met maximaal twee jaar. Daarmee daalt in 2021 de vraag naar woningen voor Statushouders van 1100 naar 800 woningen. Deze ruggensteun zal echter in 2022 of uiterlijk 2023 alsnog moeten worden geboden. De druk op het aantal woningen voor kwetsbare groepen houdt hiermee aan. Voordeel van de verlenging van de tijdelijke huurcontracten is niet alleen de spreiding over meerdere jaren, ook wordt het mogelijk dat de jongeren in Riekerhaven kunnen verhuizen naar het project Startblok Zeeburg. Zo kunnen we toch nog zoveel mogelijk statushouders blijven huisvesten. Alleen de statushouders die tegen die tijd 28 jaar of ouder zijn en zelf geen huisvesting hebben kunnen vinden, zullen dan gehuisvest moeten worden in een reguliere woning. Ook kijken we of voor sommige gezinnen buiten Amsterdam, waar minder schaarste is, meer perspectief is op een woning. Momenteel wordt een aanpak getest om mensen vanuit de Noodopvang gezinnen en de Maatschappelijke Opvang te begeleiden naar een woning buiten Amsterdam.

Het gaat nog om kleine aantallen, maar de eerste ervaringen zijn positief. Komend jaar wordt dit gecontinueerd. Daarnaast wordt er extra capaciteit in de centrale toegang MOBW ingezet om onderscheid te maken tussen mensen die in aanmerking komen voor opvang in Amsterdam of in een andere gemeente beter tot hun recht komen. Binnenkort wordt u gevraagd om in te stemmen met de regionale herziening van de woonruimteverdeling. De woonruimteverdeling wordt grotendeels vormgegeven in een samenwerking tussen vijftien gemeenten en veertien corporaties in de regio’s AmstellandMeerlanden, Amsterdam en Zaanstreek-Waterland. Door de verdeelsystematiek te herzien moeten sociale huurwoningen vanaf 2022 beter terecht komen bij de groepen die ze het hardst nodig hebben. Voor 2021 biedt dit dus nog geen oplossing voor de nijpende situatie van deze mensen. Volgens het voorstel worden situatiepunten toegekend aan bepaalde groepen die in een

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2021 Kenmerk Pagina 6 van 7

problematische situatie verkeren: inwonende gezinnen met minderjarige kinderen, mensen met minderjarige kinderen die hun woning verliezen door een relatiebreuk, en bepaalde categorieën problematisch thuiswonende jongeren. Dit zijn groepen met een verhoogde kans om dakloos te worden en aan te kloppen bij de centrale toegang MO, Noodopvang gezinnen of bij het Sociaal Loket voor een woonurgentie. Door situatiepunten toe te kennen worden de kansen van deze groepen op sociale huurwoningen vergroot. Daarnaast is het voorstel om, bij wijze van experiment, jongeren die na afloop van hun tijdelijke jongerencontract geen nieuwe woonplek hebben gevonden, onder voorwaarden startpunten te geven. Daarmee worden hun kansen op een sociale huurwoning vergroot en wordt het risico beperkt dat zij na afloop van hun jongerencontract dakloos worden en doelgroep worden van het PHKG. Actielijn C. Verdelen van de beschikbare woningen voor 2021 en afspraken over de sturing hierop Wij kiezen ervoor om de beschikbare woningen voor 2021 te verdelen naar rato van de vraag (zie daarvoor het begin van deze brief). Op basis van de huidige behoefteraming is iets minder dan de helft van het totaal aantal benodigde woningen beschikbaar (1800 woningen t.o.v. 3770 kwetsbare huishoudens). Daarmee ziet de verdeling er als volgt uit: Doelgroep

Vraag in 2021

In %

Verdeling 2021

Wonen zonder begeleiding (met name sociaal medisch urgenten)

970

25%

450

Wonen met begeleiding (met name uitstroom uit MO / BW)

1700

45%

810

Statushouders

1100

30%

540

TOTAAL

3770

100%

1800

Ter toelichting:  Met deze verdeling zullen de wachttijden in de zorgketens naar verwachting niet verder oplopen.  De sociaal medisch urgenten blijven met deze verdeling een redelijke kans maken om hun urgenties te verzilveren, hoewel ook hun wachttijd zal oplopen.  Met dit aantal woningen kunnen wij circa 860 statushouders huisvesten. Dit is 66% van de taakstelling. Wij treden in overleg met de provincie om toelichting te geven op deze verdeling, en over hoe de provincie omgaat met de geleverde prestatie in 2020. Eind 2020 is de achterstand op de taakstelling 21 statushouders, waarbij deze laatste groep statushouders wel al een woning heeft en in januari is uitgestroomd uit het AZC. De bovenstaande verdeling vertalen wij naar een collectieve doelstelling voor de corporaties, waarmee per maand is aangegeven hoeveel woningen per doelgroep geleverd moeten worden. De monitoring van de voortgang wordt geïntensiveerd en elk kwartaal beoordelen wij of er bijgestuurd moet worden en of er gewijzigde omstandigheden zijn die tot een nieuwe verdeling kunnen leiden.

Gemeente Amsterdam

Datum 26 januari 2021 Kenmerk Pagina 7 van 7

Tot slot De verdeling van woningen voor kwetsbare groepen is gelet op de toenemende vraag en de blijvende krapte in de woningmarkt een steeds ingewikkelder vraagstuk. Het is ook een zwaar maatschappelijk probleem: : het grote tekort aan huizen in Nederland komt op deze manier disproportioneel terecht bij de meest kwetsbaren. Het is cruciaal dat wij deze pijn zoveel mogelijk beperken en zo eerlijk mogelijk verdelen. Die verdeling is een moeilijk besluit: we zijn ons er zeer van bewust dat bij elke verdeling mensen worden geraakt die een woning hard nodig hebben en daar veel langer op zullen moeten wachten. We kunnen het beperken en verdelen van de pijn ook niet alleen als gemeente. We hebben het Rijk en ook de regio hier absoluut bij nodig. Bij het Rijk lobbyen we daarom ook intensief voor landelijke en samenhangende oplossingen. Zodat de mensen die het hardst een woning nodig hebben, deze ook krijgen. Wij verwachten niet alleen samenhangende oplossingen van het Rijk, we benaderen als gemeente zelf het probleem ook in samenhang: onze afwegingen betreffen alle doelgroepen tegelijk en gaan zowel over doelgroepen binnen als buiten het PHKG, we kijken naar reguliere en onorthodoxe mogelijkheden, en we dragen een samenhangende boodschap uit naar bijvoorbeeld het Rijk en corporaties. Wij zetten de komende periode alles op alles, zoals in deze brief is aangegeven.

Wij willen u als raad nadrukkelijk ook actief betrekken en informeren. Dat doen wij allereerst door u te informeren over de uitkomsten van het Bestuurlijk Overleg met de corporaties en huurderskoepels. Vervolgens ontvangt u de voortgangsrapportage PHKG over 2020, waarin onder andere accenten voor 2021 worden benoemd. Daarnaast zijn wij voornemens om u met een separate brief te informeren over de komende aanpak van tijdelijke huisvesting in hotels en over de voortgang van de onderzoeken en ontwikkelingen die bovenstaand geschetst zijn. En uiteraard houden wij u tussentijds op de hoogte van resultaten van onze lobby bij het Rijk.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Laurens Ivens, Wethouder Bouwen en Wonen

Simone Kukenheim Wethouder Zorg en Jeugd

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken, Diversiteit en Democratisering