Raadsbrief UvA-protesten

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Gemeenteraad van Amsterdam

Datum

10 mei 2024

Geachte leden van de Raad, Deze week zijn studenten op meerdere dagen de straat op gegaan uit protest tegen samenwerkingen die de Universiteit van Amsterdam (UvA) heeft met Israël. Ook andere groepen sloten zich aan bij deze onaangekondigde acties. Wat begon als vreedzame protesten, sloeg om in onveilige situaties, met strafbare gedragingen en grote verstoringen van de openbare orde als gevolg. Een groot deel van de acties vond plaats op terrein van en in gebouwen van de UvA. Daarbij zijn forse vernielingen aangericht. Het was voor de driehoek noodzakelijk om hiertegen op te treden. De driehoek heeft de afgelopen dagen voortdurend in contact gestaan met het bestuur van de universiteit. De UvA is primair verantwoordelijk voor wat er gebeurt op haar eigen terrein. De universiteit is zelf aan zet voor de bescherming van haar gebouwen en goederen. Waar strafbare feiten worden gepleegd of de openbare orde wordt verstoord is de driehoek aan zet. Met deze brief wil de driehoek de gemeenteraad informeren over de afwegingen die een rol hebben gespeeld, het verloop van de besluitvorming en de politieoptredens van de afgelopen week. De brief bevat een chronologisch feitenrelaas en wordt afgesloten met een aantal algemene opmerkingen. 6 mei: Roeterseiland  Maandag 6 mei is rond 12:00 uur een groep van ca.

40 tot 50 actievoerders neergestreken op een grasveld op het campusterrein bij Roeterseiland. Van de actie is geen kennisgeving gedaan en ook via andere openbare kanalen was deze voor zover bekend niet aangekondigd. De actievoerders stelden drie eisen aan de UvA, waaronder transparantie over banden met Israël en het verbreken van de banden met Israël. Vrijwel direct begon men met het opzetten van tentjes. Ook werden met onder meer houten pallets en andere (bouw)materialen toegangswegen tot het grasveld gebarricadeerd. Op social media werden oproepen geplaatst om slaapzakken en andere zaken mee te nemen die een langdurig verblijf mogelijk maken. Het deelnemersaantal nam ondertussen toe.  Op dit moment monitorde de driehoek de situatie en leek het om vreedzaam protest te gaan. Naar verloop van de middag bleek echter dat de UvA er niet in slaagde om goed in contact te komen met de actievoerders, die aangaven ook niet in gesprek te willen met de politie. Afgezien van sympathisanten lieten de actievoerders niemand toe op het terrein. Ook werd door het verder opbouwen en verstevigen van de barricades in toenemende mate het zicht op

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

















Datum 10 mei 2024 Pagina 2 van 6

het bezette terrein ontnomen. Ondertussen werd waargenomen dat er gasflessen werden aangevoerd, en dat de toevoer van hout doorging. Het aantal deelnemers was rond 17:00 uur opgelopen naar ca. 150. Er waren inmiddels 1 grote en ca 20 kleine tentjes opgezet. Op dat moment zag de driehoek geen directe noodzaak tot ingrijpen. De driehoek achtte optreden op dat moment ook niet wenselijk vanwege het feit dat die avond niet ver van Roeterseiland de jaarlijkse Jom Hasjoa herdenking zou plaatsvinden. Vanaf 18:15 uur kwamen in de Hollandsche Schouwburg ca. 600 personen bijeen om samen te herdenken, waaronder veel leden van de Joodse gemeenschap en nabestaanden van Holocaustslachtoffers. Een waardig en ongestoord verloop van deze herdenking was voor de driehoek de prioriteit. Vanaf 19:00 uur is de UvA gestart met het oproepen om het terrein te verlaten. De sfeer werd grimmiger. Er was sprake van een groep demonstranten waarvan het vermoeden bestond dat zij geen studenten van de UvA waren, maar sympathisanten van de demonstratie. Deze aangesloten groep leek uit te zijn op een confrontatie, eventueel met de politie en daarover ontstonden zorgen. Meerdere personen droegen gezichtsbedekkende kleding en er werden op grote schaal stenen verwijderd uit de stoep.

De politie werd nog steeds niet toegelaten tot het terrein, waardoor eventuele hulpverlening bij incidenten en goed zicht op het terrein onmogelijk werd gemaakt. Daarnaast was er een grote groep van vermoedelijk studenten, maar ook docenten aanwezig die zich in de basis vreedzaam opstelde. Omdat de actievoerders het terrein in zijn geheel hadden gebarricadeerd was het niet mogelijk om enkel tegen kwaadwillende personen op te treden. Op dat moment waren er circa 600 tot 700 actievoerders. Rond 20.30 vond er een confrontatie tussen groepen plaats waarbij geweld en vuurwerk is gebruikt. Een groepje gemaskerde personen met fakkels stelden zich agressief op en wilde vechten. Ze zijn door omstanders uit elkaar gehaald. De politie heeft nog niet kunnen vaststellen wie de initiator was in dit conflict en waar dit precies ontstond. Dit speelde net buiten het terrein op de Nieuwe Prinsengracht. Er is daarna ook een vlag in brand gestoken. Burgemeester Halsema is namens de driehoek gaan praten met de bezetters van het terrein. Ook heeft zij contact gelegd met de UvA. Zij heeft op beide partijen een beroep gedaan om tot elkaar te komen, met de insteek te voorkomen dat optreden door politie nodig zou zijn. De toezeggingen van de UvA aan de actievoerders waren kennelijk niet voor alle bij het protest betrokken partijen voldoende om de bezetting te staken.

Na eerdere oproepen vorderde de UvA de actievoerders circa 22:00 uur een laatste maal de bezetting te beëindigen. Daar gaf uiteindelijk een groot deel gehoor aan. Het ging hierbij om de groep die voornamelijk leek te bestaan uit studenten. Vanaf dat moment verschoven op het gebarricadeerde terrein de kenmerken van vrije meningsuiting en protest naar de achtergrond. Achter de barricades bleef naar schatting nog een groep van ca. 150 personen achter. Voor zover kon worden vastgesteld bestond deze groep voor een groot deel uit personen zonder directe binding met de universiteit. Vanuit deze groep werden bouwhekken en ander materiaal van een naastgelegen bouwplaats ontvreemd, ogenschijnlijk om het terrein verder te barricaderen. De UvA liet weten aangifte te willen doen van erfvredebreuk. Het protest in deze vorm zorgde voor een zeer onveilige situatie, mede door de barricades waardoor hulpdiensten het terrein niet konden betreden bij incidenten. Bij een calamiteit zouden de activisten mogelijk zelf vast komen te zitten op het terrein. Er werden winkelwagens met stenen aangedragen en in tenten

Gemeente Amsterdam







Datum 10 mei 2024 Pagina 3 van 6

verstopt. Daarnaast werden de barricades extra verstevigd. Er was geen sprake meer van een vreedzaam protest. De driehoek heeft daarop besloten om het UvA-terrein te ontruimen vanwege erfvredebreuk, op gezag van het Openbaar Ministerie. Daarnaast was er sprake van blokkades, vernielingen, wildkamperen en daarmee ook andere aanleidingen om te ontruimen. Hoewel optreden in het donker risico’s met zich meebrengt en dit zeer ongebruikelijk is, zag de driehoek geen mogelijkheid om dit uit te stellen. Problemen met politieverlichting die nodig is om veilig te kunnen optreden leverden daarbij vertraging op. Nadat de UvA de demonstranten al meerdere keren had gevorderd het terrein te verlaten, zijn aanwezige personen herhaaldelijk, via oproepen door de politie, de kans geboden om vrijwillig te vertrekken. Het optreden was vervolgens gericht op het verwijderen van de blokkades. Daarbij werd fysieke weerstand geboden en met stenen en zwaar vuurwerk naar de politie gegooid. De politie heeft daarop ook geweld moeten gebruiken, om het terrein te ontruimen. Aan politiezijde is één gewonde gevallen. Deze persoon heeft gehoorschade opgelopen. Het is niet bekend of er onder de actievoerders gewonden zijn. In totaal zijn 164 personen aangehouden wegens openlijke geweldpleging en erfvredebreuk.

7 & 8 mei: Demonstratie Roeterseiland en bezetting Binnengasthuisterrein  In de ochtend kwamen de eerste signalen binnen dat er die middag opnieuw een demonstratie zou zijn bij het Roeterseiland. Het beeld was dat de gebeurtenissen van de avond ervoor reden waren voor activisten om opnieuw te demonstreren. Er waren oproepen op sociale media, maar het was niet goed mogelijk om de precieze omvang van de demonstratie of de intenties in te schatten. Er is geen kennisgeving gedaan bij de gemeente.  Aan het eind van de ochtend was het beeld dat activisten van plan waren om 14.30 uur te demonstreren bij het Roeterseiland. Later werd dit bijgesteld naar 16.00 uur. Uit oproepen op sociale media bleek dat de demonstratie gericht zou zijn tegen de aanval van Israël op Rafah, het bestuur van de universiteit en tegen het politieoptreden van de avond ervoor. Ook bleek dat de demonstranten aan de kant van de Roeterstraat wilden verzamelen. Er waren geen concrete signalen, maar wel zorgen dat activisten zouden proberen om opnieuw het grasveld op Roeterseiland te bezetten. Daarnaast kwamen er signalen binnen van een mogelijke tegendemonstratie. Ook daarover was de informatie (zeer) beperkt.  In de voorbereiding zijn de volgende uitgangspunten vastgesteld. De grondwettelijke vrijheden van meningsuiting, vereniging, vergadering en betoging moeten worden beschermd.

Daarbinnen past ook een demonstratie buiten het UvA terrein, zolang die vreedzaam is en niet gepaard gaan met barricades of met overnachting. De UvA is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van een eventuele bezetting van een terrein of pand, de politie is geen beveiligingsorganisatie. Indien toch een bezetting als protestvorm in een gebouw of terrein van de UvA plaatsvindt, is het allereerst aan de UVA om stappen te nemen als dit (op enig moment) onwenselijk is door de bezetters te vorderen te vertrekken en (zo nodig) aangifte te doen.  De voorbereiding was gericht op het faciliteren en indien nodig beschermen van een vreedzame demonstratie, op het voorkomen van een nieuwe bezetting van het grasveld of een of meer gebouwen van de UvA op het Roeterseiland en op het eventueel optreden bij

Gemeente Amsterdam







  



Datum 10 mei 2024 Pagina 4 van 6

wanordelijkheden of stra are feiten. In het gesprek met de UvA is benadrukt dat zij een actieve rol hebben in het beveiligen van het eigen terrein. Het gesprek met de UvA stond in het teken van het nemen van extra preventieve maatregelen om een nieuwe bezetting te voorkomen en op het in contact komen met de activisten om tot een duurzame oplossing te komen. Om 16.00 uur verzamelden zich activisten op de kruising van de Roeterstraat en de Nieuwe Achtergracht. Er was direct sprake van een forse groep, die in het half uur daarna aangroeide tot circa 1.000 personen. De politie stond in contact met de demonstranten, er waren geen aanwijzingen dat er demonstranten uit waren op ordeverstoringen. Ook was er geen sprake van een tegendemonstratie. De verkeershinder die ontstond door de grote menigte op de Roeterstraat was niet onoverkomelijk. Daarom is besloten om de demonstratie ongemoeid te laten en daarmee het grondrecht van de activisten om te demonstreren te faciliteren. Om 17.00 uur kwam de menigte in beweging en ontstond een dynamische optocht door de stad. Het contact van de politie met de activisten was inmiddels minder goed geworden, waardoor het onduidelijk was wat het doel van de demonstranten was.

Omdat nog steeds sprake was van een vreedzaam protest en er geen signalen voor wanordelijkheden of stra are feiten waren, heeft de driehoek besloten om de demonstratieve optocht te faciliteren en in goede banen te leiden. Daarbij is specifieke aandacht geweest voor Joodse objecten zoals het namenmonument, overigens zonder dat er signalen waren dat de activisten hun aandacht op die Joodse objecten richtten of van plan waren daar stra are feiten te plegen. Rond een uur of 18.00 zijn actievoerders het Binnengasthuisterrein binnengedrongen en hebben zij twee panden bezet. De activisten hebben met behulp van meubels uit de panden, bouwmaterialen van de bouwplaats op het binnenterrein en andere voorwerpen die voorhanden waren een aantal barricades opgeworpen in de directe omgeving van de bezette panden. Kennelijk met als doel eventueel politieoptreden te bemoeilijken. Ook was er informatie en waren er waarnemingen dat de activisten stenen verzamelden en was er informatie over vuurwerk. Doordat de toegang was geblokkeerd en het contact met de activisten beperkt was, was er beperkt zicht op het aantal personen in en om de panden. In de loop van de avond hebben de demonstranten enkele barricades weggehaald, waardoor de overlast en verkeershinder van de barricades werden beperkt. De driehoek is bij elkaar geweest en heeft uitgebreid gesproken over de ontstane situatie.

Ook is er veelvuldig bestuurlijk contact geweest met het College van Bestuur van de UvA. De situatie was dat de UvA nog geen aangifte wilde doen van huisvredebreuk en de activisten nog niet had gevorderd om te vertrekken. De UvA had aangegeven tijd nodig te hebben voor overleg met de actievoerders, om te kunnen de-escaleren. Daardoor ontbrak op dat moment een titel voor de politie om het pand binnen te kunnen treden. Deze situatie veranderde de rest van de avond niet. Een andere overweging was het risico op escalatie en wanordelijkheden. Gezien de complexe situatie had de politie tijd nodig om zich voor te bereiden op een complexe ontruimingsoperatie. Daardoor zou een eventuele operatie in het donker moeten plaatsvinden, wat in de drukke en oude binnenstad extra risico’s op escalatie en wanordelijkheden met zich mee bracht, en ook de opsporing van stra are feiten bemoeilijkt. Ook een operatie alleen gericht op het opruimen van de barricades in de openbare ruimte bracht het risico op een stevige confrontatie met de activisten met zich mee. De signalen van verzamelde stenen en vuurwerk maakten dit een zeer reëel risico. Al met al was de inschatting

Gemeente Amsterdam

 









 







  

Datum 10 mei 2024 Pagina 5 van 6

dat optreden grote risico’s op onveilige situaties zou opleveren voor politie, activisten en omstanders. Inmiddels had de UvA aangegeven om de volgende ochtend een poging te doen om in gesprek te komen met de activisten. De gesprekken tussen de UvA en de activisten de volgende dag op 8 mei, leidden niet tot overeenstemming. De UvA heeft daarna aangifte gedaan van lokaalvredebreuk en vernieling, van onder meer zeer kostbare kunstobjecten. Ook hier was er informatie dat de deelnemers aan het protest niet alleen bestonden uit demonstrerende studenten, maar ook uit personen die niet verbonden zijn aan de universiteit en bewust de confrontatie willen zoeken met de politie. Ook werden stalen hekken van een nabijgelegen bouwplaats ontvreemd en het terrein opgedragen om de barricades verder te verhogen. Kort voor halfzes heeft de burgemeester contact gehad met de UvA en is medegedeeld dat het overleg tussen de UvA en de actievoerders mislukt was. Het optreden van de politie is enkele minuten daarna gestart en men is overgegaan tot ontruiming van de blokkades op het Binnengasthuisterrein. De burgemeester heeft de demonstranten de aanwijzing gegeven dat zij de blokkades dienden op te heffen, op basis van de Wet Openbare Manifestaties ter bestrijding van wanordelijkheden. Toen deze aanwijzing niet werd opgevolgd is op haar gezag de demonstratie rond het Binnengasthuisterrein is ontbonden.

Net als maandag bleef er een groep achter die daarop de confrontatie met de politie aanging. Er is vanaf de gebouwen met ver ommen gegooid, politie werd met brandblussers bespoten en er zijn stenen gegooid. Men probeerde het opheffen van de blokkade te verhinderen, onder andere door het beklimmen van de shovel van de politie. Alle aangehouden arrestanten maakten deel uit van de groep die vanaf de barricades geweld tegen de politie gebruikten. Daarnaast ontstonden uit de groepen die het terrein wel hadden verlaten nieuwe demonstraties op het Rokin en in de Nieuwe Doelenstraat. Hoewel op het Rokin een verkeersblokkade ontstond, was er in eerste instantie geen sprake van wanordelijkheden. Dit veranderde in de loop van de avond. De sfeer werd grimmiger, waarbij politie werd uitgedaagd. Actievoerders hebben banden lek gestoken van de bussen die ingezet zouden worden om de demonstranten bij het Binnengasthuisterrein te vervoeren en hebben het hekwerk van een bouwplaats verwijderd waarmee men nieuwe barricades trachtte te vormen richting politie. De burgemeester heeft daarop ook deze demonstratie ontbonden, ter voorkoming van verdere wanordelijkheden. Rond 21:30 uur ontstond verdere escalatie en is met ammoniak naar de politie gegooid en gespoten. Daarop heeft de ME op het Rokin een charge moeten uitvoeren om verdere rellen te voorkomen.

Er zijn ME bussen beklad met teksten als: ‘fascists pigs’, ‘ACAB’, ‘hakenkruizen’, ‘politie = klassenverraders’, ‘you may wash it all away but we will remember’. Deze bussen zijn hierdoor niet meer inzetbaar en moeten eerst gereinigd worden. Er zijn door demonstranten stra are uitingen geroepen richting de politie. Hier kon door de operationele eenheden niet direct op geacteerd worden. Er zijn in totaal 36 mensen aangehouden. Er zijn 5 agenten gewond geraakt.

Gemeente Amsterdam

Datum 10 mei 2024 Pagina 6 van 6

Tot slot De gebeurtenissen zoals in deze brief beschreven hebben veel losgemaakt in onze stad. De confrontaties tussen actievoerders en politie waren naar om te zien. Alle geweldsinzetten worden gemuteerd en intern geëvalueerd. Personen die gewond zijn geraakt roepen wij altijd op een klacht in te dienen of aangifte te doen. De driehoek heeft dan ook niet lichtzinnig besloten tot ingrijpen, ook omdat er op momenten wel degelijk sprake was van vreedzaam protest dat bescherming verdiende. Op een moment dat echter sprake is van huis- of erfvredebreuk, grove vernielingen, opstootjes, de bereikbaarheid voor hulpdiensten niet gegarandeerd is, en goed contact met de politie ontbreekt, is dat een vrijwel onmogelijke opgave en ontstaat de noodzaak tot ingrijpen. Vrijwel dagelijks vinden in Amsterdam demonstraties plaats in het kader van Palestina, soms zelfs meerdere op één dag. De driehoek hecht eraan te benadrukken dat het overgrote deel hiervan vreedzaam verloopt. De gebeurtenissen van deze week, mogen dit wat de driehoek betreft niet overschaduwen. Met vriendelijke groet namens de driehoek,

Femke Halsema Burgemeester van Amsterdam