Raadsbrief uitwerking vervolg proef gerichte wapencontroles.pdf

Aan Van

De gemeenteraad Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam

Datum Onderwerp

8 juni 2022 Uitwerking vervolg proef gerichte wapencontroles

Geachte leden van de raad, Zoals u weet, kampt Amsterdam met een groot wapenprobleem. Veel jongeren (soms niet ouder dan 14 jaar) en jongvolwassenen dragen messen en andere wapens met zich mee. Wapenbezit en -gebruik tasten de veiligheid van onze jonge generaties aan en zetten vaak al kwetsbare wijken en buurten verder onder druk. We hebben de afgelopen jaren een groot aantal maatregelen ingezet om deze problematiek tegen te gaan, zoals de aanscherping van de schoolveiligheid, wapeninleveracties en de opbouw van een netwerk van credible messengers. We zetten thans ook in op bewustwording bij professionals en betrekken ouders en buurtbewoners actief bij de wapenaanpak. De Driehoek heeft na verschillende besprekingen met de raad eerder besloten om naast dit palet aan maatregelen bij wijze van proef ook gerichte wapencontroles in te zetten. Zoals u bekend, vond deze proef plaats van 1 september 2021 tot 1 oktober 2021. Bij brief van 25 november 2021 heb ik u over de uitkomsten van deze proef geïnformeerd. Daarbij heb ik u onder meer laten weten dat op basis van deze uitkomsten nog geen oordeel kon worden geveld over de reguliere inzet van dit instrument.

Ik heb daarom in de brief toegelicht dat de wapencontroles in 2022 tijdelijk zullen worden voortgezet en geëvalueerd, zodat een vollediger onderzoeksbeeld kan ontstaan op basis waarvan een definitief oordeel over de inzet van het instrument kan worden geveld. Zoals toegezegd, informeer ik u hierbij over de nadere uitwerking van dit vervolg op de proef, welke zal aanvangen op 1 oktober 2022. Aanwijzingsmethodiek veiligheidsrisicogebieden Bij de proef in 2021 zijn de vijf veiligheidsrisicogebieden (door de burgemeester aangewezen gebieden waar wapencontroles mogen worden gehouden) aangewezen op basis van een combinatie van drie criteria, zijnde een relatief hoog aantal wapenincidenten, relatief hoge ervaren onveiligheid en relatief hoog zelf gerapporteerd slachtofferschap van geweld. Het ging derhalve om cijfermatige gegevens. Om de effectiviteit van de controles te vergroten, zullen bij het vervolg op de proef per 1 oktober a.s. naast deze criteria ook nog andere criteria worden gehanteerd. De wijkteams van de politie en de veiligheidsteams van de stadsdelen zullen daarbij meer inspraak hebben bij het aanwijzen van de veiligheidsrisicogebieden. Om die inspraak vorm te geven heeft de driehoek besloten de volgende zeven criteria te hanteren bij de aanwijzing van veiligheidsrisicogebieden: 1. 2. 3.

het aantal wapenincidenten; veiligheidsgevoel van de burgers; het aantal slachtoffers van wapenincidenten;

Gemeente Amsterdam

Datum 8 juni 2022 Pagina 2 van 4

4. 5. 6. 7.

de aard van de incidenten; eventuele wapenopbrengsten van vorige aanwijzingen; kwetsbaarheid van de omgeving; risico op (verder) wapengeweld.

Op basis van deze selectiecriteria kunnen politie en stadsdelen een gedegen onderbouwing voor het aanwijzen van de veiligheidsrisicogebieden aanleveren, waarbij recht wordt gedaan aan de eis van proportionaliteit. Bij de aanwijzing vormt de cijfermatige informatie over het aantal wapenincidenten de basis. Deze informatie wordt vervolgens aangevuld met verdere duiding van de omstandigheden die spelen in een gebied. Het enkel aanwijzen op basis van cijfermatige gegevens over het aantal wapenincidenten is immers te beperkt, aangezien bij de wapenproblematiek sprake is van een aanzienlijk ‘dark number’ (niet-geregistreerde criminaliteit). Concreet vindt het aanwijzen van de veiligheidsrisicogebieden als volgt plaats: zoals aangegeven vormen de ‘wapenincidenten per basisteam’ het startpunt (criterium 1). Hier volgt een ranking uit van gebieden waar de meeste wapenincidenten plaatsvinden. Voor deze gebieden wordt de cijfermatige informatie op basis van de overige selectiecriteria (criteria 2 t/m 7) aangevuld met de professionele kennis van de wijkteams van de politie en informatie vanuit de stadsdelen. Zo kunnen zij op basis van professionele kennis bijvoorbeeld invulling geven aan criteria als ‘de kwetsbaarheid van de omgeving’ en ‘het risico op (verder) wapengeweld’. Deze criteria zijn aanvullend en kunnen de onderlinge ranking van de gebieden wijzigen.

De politie stelt op basis van deze input vervolgens in samenspraak met de stadsdelen een onderbouwd advies op waarin gebieden worden voorgedragen om als veiligheidsrisicogebied te worden aangewezen. Uiteindelijk beslist de Driehoek op basis van dit advies welke vijf gebieden zullen worden aangewezen. In het advies over de gebieden stelt de politie tevens ‘hot times’ en ‘hot places’ voor die kunnen worden gebruikt bij het plannen van de controlemomenten. In het hypothetische geval dat bijvoorbeeld een uitgaansplein wordt aangewezen als veiligheidsrisicogebieden, ligt het voor de hand om de controles op een donderdagavond of een zaterdagavond te laten plaatsvinden, in plaats van een zondagmiddag. Uitvoering controles met technische hulpmiddelen Zoals aangekondigd in de brief van 25 november jl., kunnen bij het vervolg op de proef gerichte wapencontroles technische hulpmiddelen worden ingezet. Het gaat daarbij om detectiepoortjes, handscanners en een selectiezuil. Aangezien deze inzet voor de eerste keer plaatsvindt, zal deze worden geëvalueerd. De inzet van de twee eerstgenoemde hulpmiddelen leidt ertoe dat de controles minder invasief plaatsvinden. Burgers hoeven dan immers alleen gefouilleerd te worden als dit noodzakelijk is. De inzet van de selectiezuil is een extra waarborg om de controles aselectief te laten plaatsvinden.

De Driehoek heeft immers telkenmale onderstreept dat etnisch profileren bij de wapencontroles dient te worden voorkomen en dat deze controles ‘zonder aanziens des persoons’ dienen plaats te vinden. De politie heeft in de proef in 2021 deze aselectiviteit gewaarborgd door steeds elke zoveelste passant (bijvoorbeeld elke derde of vijfde) te fouilleren. In het geval van de selectiezuil worden voorbijgangers langs de selectiezuil geleid, die door middel van een geïntegreerd ‘dobbelsteeneffect’ willekeurig aangeeft of de persoon in kwestie al dan niet gefouilleerd moet worden. Bij inzet van de selectiezuil hoeft dan niet handmatig te worden geteld wie bijvoorbeeld de vijfde voorbijganger is die in aanmerking komt voor fouillering om de controle aselectief te laten plaatsvinden.

Gemeente Amsterdam

Datum 8 juni 2022 Pagina 3 van 4

Dat wil overigens niet zeggen dat bij elke controle een selectiezuil kan worden ingezet: daarvan is er slechts één beschikbaar. Dit betekent in de praktijk dat ook de handmatige vorm van aselectief fouilleren zal worden ingezet en dat de politie derhalve ook de methode van elke zoveelste passant zal blijven gebruiken. Evaluatie Het vervolg op de proef gerichte wapencontroles zal, net als de proef in 2021, geëvalueerd worden door Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) van de Gemeente Amsterdam. Om een vollediger onderzoeksbeeld te bewerkstellingen en vergelijkbaarheid met de eerdere proef te garanderen, wordt in beginsel dezelfde onderzoeksmethode toegepast als bij de proef in 2021. OIS zal dan ook rapporteren over feitelijke opbrengsten zoals aantallen aangetroffen wapens, soort wapens en aantallen gecontroleerde personen op basis van rapportages van de politie. Daarnaast wordt meer subjectieve informatie verzameld door middel van enquêtes onder buurtbewoners en frequente bezoekers. Tijdens de proef in 2021 zijn burgerwaarnemers ingezet om te bezien in welke mate de wapencontroles aselectief werden uitgevoerd. De Driehoek heeft bij de bespreking van de evaluatie van de proef aangegeven in 2022 geen burgerwaarnemers meer te zullen inzetten.

Wel zal een externe partij bij een beperkt aantal controles worden ingezet om per veiligheidsrisicogebied een onderzoek ter plaatse uit te voeren naar de aselectiviteit van de wapencontroles. Hiermee kan worden vastgesteld of de controles aselectief verlopen. Deze bevindingen maken onderdeel uit van het evaluatierapport. En uiteraard zijn en blijven raadsleden welkom om zelf aan te sluiten bij een wapencontrole om te bezien hoe het politiewerk wordt uitgevoerd. Planning Het vervolg op de proef wapencontroles uit 2021 zal plaatsvinden van oktober 2022 tot januari 2023. Er zullen voor deze periode vijf veiligheidsrisicogebieden worden aangewezen voor de duur van drie maanden. In deze periode van drie maanden zullen in de vijf aangewezen veiligheidsrisicogebieden in totaal 25 wapencontroles worden gehouden. Er is voor deze periode gekozen omdat tijdens deze ‘donkere maanden’ relatief veel high impact crimes (zoals straatroof en woninginbraak) worden gepleegd en de kans dat personen wapens bij zich dragen daarom toeneemt. Het vervolg op de proef zal op deze manier naar verwachting voldoende onderzoeksbeeld opleveren om een definitief besluit over de inzet van het instrument te kunnen nemen.

De gerichte wapencontroles blijven, zoals ik aan het begin van deze brief heb uiteengezet, nadrukkelijk onderdeel van een breder palet aan maatregelen om wapenproblematiek in de stad tegen te gaan. In de periode voorafgaand aan de eerste wapencontroles zijn de politie en de gemeente ook op andere fronten zichtbaar actief in het tegengaan van wapenbezit en wapengeweld in de stad, waarbij onder meer uitvoering wordt gegeven aan het landelijk actieplan Jeugd en Wapens. In dit kader ondersteunt de gemeente samen met de politie scholen bijvoorbeeld bij het uitvoeren van kluiscontroles, is een pilot 100% controles samen met het onderwijs in voorbereiding, worden dialoogsessies met jongeren over geweld met wapens georganiseerd, zet de politie een netwerk van schoolcontactpersonen op, wordt i.h.k.v. educatie en voorlichting een themaprogramma wapens en jongeren op scholen gegeven met o.a. een ‘messenspel’ en zal vanuit de gemeente een virtual reality-tool met bijbehorend lesprogramma worden aangeboden bij scholen in Amsterdam Zuidoost .

Gemeente Amsterdam

Datum 8 juni 2022 Pagina 4 van 4

De communicatie rondom het vervolg op de proef zal worden geïntensiveerd omdat uit de evaluatie van de eerste proef bleek dat ruim de helft van de ondervraagden niet op de hoogte was van de gerichte wapencontroles. Hierbij worden de communicatiekanalen van de gemeente en ook de netwerken van de stadsdelen benut. De driehoek heeft er vertrouwen in dat het vervolg op de proef met de gerichte wapencontroles op deze wijze het benodigde onderzoeksbeeld zal opleveren, terwijl de impact op de Amsterdammer beperkt blijft gelet op de gebieds- en tijdsbegrenzing en inzet van technische hulpmiddelen.

Met vriendelijke groet, Mede namens hoofdofficier van justitie René de Beukelaer en politiechef Frank Paauw, De burgemeester van Amsterdam,

Femke Halsema