Raadsbrief tussenevaluatie Jongerenschuldenvrije Start.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 18 mei 2021 Armoedebestrijding Marjolein Moorman F.Hovenkamp@amsterdam.nl

Onderwerp

Tussenevaluatie Jongeren Schuldenvrije Start

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

De coronacrisis benadrukt de kwetsbare positie van jongeren als het gaat om bestaanszekerheid. De onregelmatige of onzekere inkomsten maken jongeren extra kwetsbaar als het gaat om schulden. Het college wil met diverse maatregelen binnen de actielijn Gezonde financiële start jongeren uit de Amsterdamse Agenda armoede en schulden 2019 – 2022 schulden bij jongeren voorkomen en de schulden die ontstaan klein houden of zo snel mogelijk oplossen. In de brief van 8 januari 2020 bent ik u geïnformeerd over Jongeren Schuldenvrije Start, een nieuwe manier om schulden van jongeren op te lossen en tegelijk hen te laten werken aan hun toekomst. In opvolging hierop bent u met de brief van 30 november jl. geïnformeerd over de uitwerking van de overige maatregelen binnen de actielijn Gezonde financiële start jongeren, zoals de uitbereiding van financiële educatie op het voortgezet onderwijs en de communicatiestrategie gericht op jongeren met schulden, jongeren die 18 jaar worden en ouders van jongeren die 18 jaar worden. In deze brief informeert het college u over de voortgang van de nieuwe aanpak Jongeren Schuldenvrije Start. Voorafgaand daaraan worden de ontwikkelingen met betrekking tot de jongerenschuldhulpverlening en de buurtteams en de resultaten van 2020 toegelicht.

Ontwikkelingen en resultaten jongeren schuldhulpverlening in Amsterdam Jongeren met schulden worden in Amsterdam geholpen door de intensieve jongerenschuldhulpverlening (IJSHV), een specialistische werkwijze voor jongeren met schulden en problematiek op meerdere leefgebieden. Om te zorgen voor een goede borging en kwaliteitsontwikkeling van deze werkwijze in de buurtteams stellen we met de uitvoerende partijen een actieplan op en is per 1 mei jl. een stedelijk coördinator IJSHV aangesteld. In 2020 is in Amsterdam aan 1118 jongeren met financiële problemen schuldhulp geboden. Dat zijn 225 jongeren meer dan in 2019. We vermoeden dat de extra instroom te maken heeft met de gevolgen van de coronacrisis en de extra aandacht in de media voor het tijdig melden bij schuldenproblematiek. In 2020 is via de jongerenpunten van WPI binnen de samenwerking met de jongeren schuldhulpverleners aan 696 jongeren hulpverlening geboden. Bij 275 jongeren waren de problemen beperkt en was een eerste gemeenschappelijk budgetadvies een voldoende aanbod. Bij

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 mei 2021 Pagina 2 van 5

147 jongeren was meer nodig er is gewerkt aan inkomensreparatie (het stabiliseren van inkomen en beoordelen van recht op toeslagen en kwijtscheldingen). Voor 274 jongeren bleek de schuldenproblematiek zodanig dat een saneringstraject passend is, waarvan bij 188 jongeren (69%) is gekozen voor het JSS-traject. Aanleiding en beoogde effecten van de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start De aanleiding voor de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start is dat stress rondom schuldenproblematiek jongeren belemmert om te werken aan hun toekomst. Zolang er voor jongeren nog geen schuldregeling is getroffen worden zij eigenlijk gedwongen om te stoppen met opleiding of studie en moéten ze gaan werken om hun schulden af te kunnen lossen. Het komen tot een schuldsanering en het succesvol doorlopen van een traject blijkt moeilijk voor jongeren doordat de (inkomens)situatie van jongeren vaak niet stabiel is, het traject te lang duurt of schuldeisers verwachten dat hun afloscapaciteit verbetert en gaan daarom niet akkoord gaan met een saneringsvoorstel. Met de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS) willen we bewerkstelligen dat meer jongeren geholpen worden bij het oplossen van hun schulden, dat zij sneller schuldenvrij zijn en tegelijkertijd in staat gesteld worden om aan hun toekomst te bouwen.

We verwachten dat schuldeisers vaker akkoord gaan door hen 750 euro bij het saneringsvoorstel aan te bieden. De schuldenlast van jongeren wordt gefinancierd door de Kredietbank. Jongeren houden dan nog één schuldeiser over en dat schept rust en daarmee ruimte om te werken aan een betere toekomst. Door zich in te zetten voor hun doelen van het begeleidingsplan wordt een deel van de schuld kwijtgescholden. Zij lossen daarmee hun saneringskrediet in twee jaar in plaats van in drie jaar af. Uit de evaluatie blijkt dat jongeren dan pas echt ervaren dat ze schuldenvrij zijn. De uitkomsten van de tussenevaluatie Het traject Jongeren Schuldenvrije Start (JSS- traject) zal vanaf de aanmelding tot het moment van schuldenvrij zijn ongeveer drie jaar duren. De tussenevaluatie is gebaseerd op een kwantitatieve analyse en kwalitatief onderzoek aan de hand van interviews met jongeren, jongerenadviseurs en schuldhulpverleners. Drie jaar na de start van de aanpak volgt een (eind-) evaluatie. De eerste groep jongeren zal dan zijn uitgestroomd uit de aanpak. Deze tussenevaluatie geeft de bevindingen en de resultaten die zijn behaald over de periode februari 2020 tot en met februari 2021. Aantal deelnemers De gemeente Amsterdam heeft zich ten doel gesteld om per jaar 150 jongeren te helpen met de aanpak JSS.

Sinds de start in februari 2020 is voor 188 potentiele deelnemers begeleiding richting het JSS-traject ingezet. Jongeren zijn aangemeld voor het traject via jongerenadviseurs, schuldhulpverleners of intermediairs. Er zijn ook jongeren die zichzelf melden. Jongeren doorlopen vier fasen tijdens het JSS-traject. Eind februari jl. 2021 zaten in: Fase 1: 22 van de 188 jongeren. In fase 1 staat de kennismaking met de begeleiders centraal en hebben jongeren hun eerste (budgetadvies-)gesprek met de schuldhulpverlener; Fase 2: 139 jongeren. Fase 2 is een tijdrovende fase waarin jongeren en schuldhulpverlener werken aan een overzicht van de schulden en een stabiel inkomen door o.a. het aanvragen van regelingen en toeslagen. Er wordt gestart met het opstellen van doelen voor het begeleidingsplan;

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 mei 2021 Pagina 3 van 5

Fase 3: 27 jongeren, waarvan bij 8 een JSS-schuldregeling was toegekend en 19 nog in afwachting waren van een akkoord van schuldeisers. In fase 3 wordt het dossier aangeboden bij de Kredietbank. Tot nu toe hebben schuldeisers op alle JSS-saneringsvoorstellen akkoord gegeven. We hebben positieve verwachtingen voor dossiers die nog wachten op akkoord. Fase 4 : 4 jongeren van de 8 jongeren zijn gestart met het verwezenlijken van hun eerste mijlpaal uit hun JSS-begeleidingsplan. Actuele stand eind april 2021: 44 aanmeldingen bij de Kredietbank, 11 jongeren gestart op eerste mijlpaal en 2 jongeren gestart op de tweede mijlpaal (van de totaal 4 te behalen mijlpalen). Geen van de jongeren die bij de Kredietbank zijn aangemeld voor een JSS-schuldregeling heeft een inkomen boven 120% van het sociaal minimum. De helft van deze jongeren is aangemeld via het Jongerenpunt voor dak- en thuisloze jongeren, dit zijn jongeren die werken aan een stabiele woonsituatie. Hieronder valt tevens de doelgroep waar het duo raadslid Khan (DENK) extra aandacht voor vroeg met de discussienota: Neem een aparte paragraaf op voor Spookjongeren in de pilot Jongeren Schuldenvrije Start (besproken tijdens de raadsvergadering van 11 maart 2020). Omdat op een aantal plekken in de stad de inzet van JSS achter blijft zetten we in elk buurtteam een ambassadeur in.

Die ervoor zorgt dat kennis en ervaring met de aanpak JSS wordt gedeeld. Realisatie van de beoogde effecten van de aanpak  Jongeren zijn gemotiveerd om deel te nemen aan het JSS-traject omdat ze sneller schuldenvrij kunnen zijn. Voor jongeren blijkt dat het zo snel mogelijk van je schulden af zijn de belangrijkste drijfveer om mee te doen aan het JSS-traject. De reden die zij daarvoor geven is dat ze pas verder kunnen met hun leven als hun schulden echt zijn opgelost. Het JSS-traject geeft hen het gevoel dat het mogelijk is om hun schulden op te lossen;  Wanneer jongeren eenmaal in begeleiding zijn vinden ze het fijn om gericht te werken aan hun toekomst. Jongeren worden begeleid in het formuleren van concrete en haalbare doelen en worden begeleid bij het behalen van hun doelen. Door te werken aan doelen waar ze zelf achter staan wordt hun intrinsieke motivatie aangesproken. Ze ervaren het als motiverend dat met het behalen van de mijlpalen een deel van de afbetaling kwijtgescholden wordt;  Jongeren ervaren minder stress van schulden door JSS. Als er eenmaal wordt gewerkt aan de schulden komt de focus meer te liggen op het werken aan een eigen toekomst. Een jongere zegt weer ‘rust’ in haar hoofd te hebben en daardoor weer aan andere dingen te kunnen denken;  Schuldeisers werken tot nog toe goed mee aan JSS-schuldsanering.

Tot nu toe zijn schuldeisers met alle JSS-saneringsvoorstellen akkoord gegaan. De extra inzet van 750 euro voor schuldeisers lijkt bij te dragen aan de doelstelling dat schuldeisers vaker akkoord gaan dan we bij een reguliere sanering zien. Gezien het beperkte aantal dossiers is dit nog wel een voorzichtige conclusie. Motivatie om mee te (blijven) doen In de tussenevaluatie komt een aantal punten naar voren die van invloed zij op de motivatie van jongeren om mee te doen (of te blijven doen) aan het traject. De angst voor verlies van autonomie en regie spelen een grote rol bij de keuze om te starten met een schuldhulptraject. Jongeren hebben vaak een negatieve associatie met schuldhulpverlening en denken dat budgetbeheer en bewindvoering altijd onderdeel van de oplossing zijn.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 mei 2021 Pagina 4 van 5

Jongeren laten weten dat een goede vertrouwensrelatie met de hulpverleners belangrijk is om hun verhaal te durven doen. De begeleiding van de jongerenadviseur en schuldhulpverlener tijdens het traject is voor jongeren een belangrijke steun. Ook tijdens het traject is een aantal factoren met een negatieve invloed op de motivatie van jongeren, zoals de duur van de toeleiding naar de sanering (fase 2), die duurt gemiddeld 11 maanden. Jongeren willen graag weten waar ze aan toe zijn. Door onzekerheden zoals, het niet goed weten wat ze moeten verwachten, het niet begrijpen waarom het zo lang moet duren of waarom dingen dubbel aangevraagd moeten worden, verliezen ze hun motivatie. Meerwaarde van de gezamenlijke begeleiding van jongeren De jongerenadviseurs vinden de samenwerking met de schuldhulpverleners van belang om de uitzichtloosheid bij jongeren weg te nemen. ‘Zonder schuldhulpverlening is er niet veel te beginnen’. Schuldhulpverleners zien de begeleiding van de jongerenadviseur als een positieve toevoeging doordat jongeren werken aan hun toekomst . Ze zien het tevens als een goede kans om de financiële stabiliteit van jongeren te bewaken als nazorg op de sanering. Doorontwikkeling van de aanpak De bevindingen va de tussenevaluatie worden gebruikt voor het verfijnen en doorontwikkelen van de aanpak. We hebben hierbij aandacht voor een aantal zaken: 1.

We onderzoeken hoe we de impact van de factoren met een negatieve invloed op de motivatie kunnen verkleinen: - Jongeren erbij houden door te motiveren, stimuleren en communiceren. Jongeren hebben er behoefte aan te weten waar ze aan toe zijn. Een proactieve benadering door de begeleiders richting jongeren is wenselijk; - Fase 2 (inkomensreparatie en stabilisatie) en fase 3 (akkoord van schuldeisers voor de sanering bij de Kredietbank) van het JSS-traject duren lang voor jongeren. We onderzoeken met de betrokken jongeren en professionals wat sneller kan en wat daarvoor nodig is. We verkennen de inzet van buddy’s of maatjes die kunnen ondersteunen in het voortraject naar de sanering (fase 2). We kijken daarbij ook naar de bestaande vertrouwensrelatie die jongeren al hebben met professionals en wat zij kunnen bijdragen aan de begeleiding in het voortraject van het JSS (fase 2). Daarnaast kijken we naar bruikbare uitkomsten van de experimenten van de gemeente Utrecht om de periode van voorbereiding op de sanering te verkorten (fase 2). De Kredietbank zet in op het versnellen van de schuldsanering en kijkt of er afspraken gemaakt moeten worden met specifieke schuldeisers die vaak voorkomen bij jongeren (fase 3). De voortgang op deze ontwikkelpunten blijven we monitoren.

We blijven alert op signalen van drempels die jongeren ervaren voor het oplossen van hun schulden en deelname aan JSS. 2. Over het algemeen is er enthousiasme onder professionals over JSS. Op een aantal plekken in de stad blijkt echter dat de inzet van JSS achterblijft. We hebben aandacht voor het versterken van kennis over JSS en het verbeteren van de verbinding tussen niet op locatie werkende professionals van WPI en de buurtteams. Elk buurtteam heeft sinds januari 2021 een jongerenschuldhulpverlener die ambassadeur is van JSS. Die adviseert collega’s op het instrument en stimuleert de inzet van JSS; 3. In de aanloop naar januari 2022 zorgen we ervoor dat de buurtteams met MaDi’s waar voorheen geen specialistische jongerenschuldhulpverleners aanwezig waren, voldoende kennis hebben

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 18 mei 2021 Pagina 5 van 5

over JSS. Ook stimuleren we dat zij de samenwerking met het Jongerenpunt en andere ketenpartners goed kunnen vormgeven. Eind 2019 zagen we dat er extra aandacht nodig is voor de schuldenproblematiek onder jongeren. Dit was aanleiding voor het vormgeven van de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start. Door de coronacrisis verwachten we dat meer jongeren in de schulden raken. We hebben daarom extra aandacht voor een goede borging en bereik van de intensieve jongeren schuldhulpverlening nu zij onderdeel zijn geworden van de buurtteams. Met Jongeren Schuldenvrije Start willen we zoveel mogelijk jongeren helpen om sneller schuldenvrij te zijn zodat zij gericht kunnen werken aan hun toekomst. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs, Armoede en Inburgering

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl