raadsbrief tte JDK.pdf

Aan Van Onderwerp Behandelend ambtenaar Bijlagen

Datum

De gemeenteraad van Amsterdam Wethouder J. Wedemeijer Tussentijdse evaluatie Japanse duizendknoop 2021 Jaike Bijleveld, V&OR | Stedelijk Beheer | asset groen & Rogier Licher, assetmanager groen 1. Tussentijdse evaluatie Japanse duizendknoop 2021 2. Bijlage 1 Tussentijdse evaluatie: Protocol Japanse duizendknoop 14 maart 2022

Geachte leden van de Raad, De Japanse duizendknoop is een invasieve exotische plant met een zeer sterke groeikracht. De wortels van de planten kunnen op termijn flinke schade veroorzaken als zij door kieren of scheuren van bijvoorbeeld wegen of kademuren groeien. In de zomer kan de plant zo’n 10 cm per dag groeien tot soms wel 4 meter hoog. Wanneer de stengels het zicht op verkeer belemmeren kunnen verkeersonveilige situaties ontstaan. Tenslotte verspreidt de plant zich razendsnel, een klein stukje wortel of knoop van een stengel kan al een nieuwe groeiplaats veroorzaken. Wortels groeien meters ver en diep.1 In 2019 heeft de gemeenteraad 8,2 miljoen euro beschikbaar gesteld voor een programmatische aanpak van de Japanse duizendknoop. Aanleiding daartoe was de Notitie Japanse duizendknoop in Amsterdam waarin de problematiek rondom de aanwezigheid van de plant in onze hoofdstad werd beschreven. Het programma Japanse duizendknoop 2019-2022 behelst drie doelstellingen: 1. Het voorkomen van verdere verspreiding. 2. Het saneren van de meest urgente groeiplaatsen. 3. Het borgen van kennis en kunde ter preventie van verspreiding. Bij aanvang van het programma is de gemeenteraad een tussentijdse evaluatie toegezegd halverwege het programma Japanse duizendknoop (JDK). Het volledige rapport treft u als bijlagen aan. In deze brief wordt een samenvatting gegeven.

Met deze brief wordt tevens toezegging TA2021-001361 aan het lid Bakker (PvdD) afgedaan om in het eerste kwartaal in te gaan op de resultaten van de aanpak.

1

Meer informatie is te vinden op de website: https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/japanseduizendknoop/

Gemeente Amsterdam

Datum 10 maart 2022 Pagina 2 van 6

Evaluatie doel 1: voorkomen van verdere verspreiding In de Notitie Japanse duizendknoop in Amsterdam 2019 en het bijbehorende Uitvoeringsplan werden de volgende actiepunten benoemd om doelstelling 1, het voorkomen van verdere verspreiding, te behalen: 1. Het completeren van de inventarisatie van groeiplaatsen 2. Het borgen van continue monitoring op het ontstaan van nieuwe groeiplaatsen in de openbare ruimte 3. Het opzetten van een meldingsysteem voor bewoners, ondernemers en aannemers. Ad. 1: Sinds de start van het programma zijn jaarlijks alle nieuwe meldingen van Japanse duizendknoop2 geïnspecteerd. Hierdoor is het bekende areaal aan groeiplaatsen toegenomen van 182 groeiplaatsen met een totaaloppervlak van 12 voetbalvelden (60.000 m2) in 2018 naar 1.129 groeiplaatsen met een totaaloppervlak van 36 ½ voetbalvelden (183.009 m2) in 2021. Daarvan is 125.807 m2 (25 voetbalvelden, oftewel 68 %) volledig in eigendom of in beheer bij de Gemeente Amsterdam, en 22% volledig in eigendom bij derden. De overige 10% betreft groeiplaatsen op terreinen van zowel gemeente als derden. Jaarlijks komen er honderden nieuwe meldingen binnen, die niet allemaal resulteren in de registratie van een nieuwe groeiplaats. Hieruit volgt de conclusie dat nog niet alle groeiplaatsen bekend zijn.

De steeds completere inventarisatie3 laat wel zien dat de aanpak op individueel niveau, voortkomend uit de huidige urgentieweging (doelstelling 2 / saneren meest urgente locaties) minder effectief is dan de aanpak op geclusterd niveau. De aanpak van individuele groeiplaatsen die schade (kunnen) veroorzaken is minder efficiënt dan de aanpak van een cluster groeiplaatsen waar snelle groei of verspreiding zichtbaar is. De focus moet dan ook gaan liggen op die clusters waar verspreiding of snelle groei zichtbaar is. Hoe langer je daar wacht met een aanpak, hoe duurder het wordt en hoe groter de kans dat er nieuwe groeiplaatsen in de nabijheid ontstaan. Ad. 2: Tot op heden zijn alleen nieuwe meldingen geïnspecteerd. De monitoring op uitbreiding van bekende groeiplaatsen is nog niet geborgd, omdat de aanpak tot op heden programmatisch was. Structurele monitoring van bekende groeiplaatsen en inspectie van nieuwe meldingen is van belang om inzicht te krijgen in de snelheid van toe- of afname van groeiplaatsen en om het areaal up-todate te houden. Door een up-to-date areaal kan verspreiding beter voorkomen worden. In afwachting van budget is een aanbesteding voor monitoring en inspectie in voorbereiding.

2 Wanneer we spreken van Japanse duizendknoop, bedoelen we daar alle drie de Aziatische duizendknopen mee:

Japanse duizendknoop (Fallopia japonica), Sachalinse duizendknoop (Fallopia sachalinensis) en een kruising van deze twee, de Boheemse duizendknoop (Fallopia bohemica). 3

Zie: https://maps.amsterdam.nl/duizendknoop/

2

Gemeente Amsterdam

Datum 10 maart 2022 Pagina 3 van 6

Ad. 3: Medewerkers van de gemeente zijn opgeleid om direct in het databeheersysteem meldingen van inwoners te registreren. Vragen worden doorgezet naar de goed gebruikte mailbox duizendknoop@amsterdam.nl. Evaluatie doel 2: saneren meest urgente groeiplaatsen In 2019 werd gesteld dat alle urgente groeiplaatsen Japanse duizendknoop in de loop van het programma verwijderd moesten worden, teneinde een binnen de reguliere budgetten beheersbaar areaal te creëren. Hierbij was de volgende doelstelling geformuleerd: 1. Het verwijderen van urgente groeiplaatsen (waar de kans op economische of ecologische schade groot is, of waar het risico op verspreiding noopt tot actie). Uitgangspunt daarbij was dat het verwijderen, oftewel saneren, van een groeiplaats tussen de € 100,- en de € 200,- per m2 zou kosten. In de praktijk blijken deze kosten vele male hoger uit te vallen vanwege complexe omgevingsfactoren. Herstelkosten van bijvoorbeeld een kademuur zijn dermate hoog dat het efficiënter is om duizendknoop te saneren wanneer deze asset aan vervanging of groot onderhoud toe is. Daarnaast is het bekende areaal aan duizendknoop verdrievoudigd. Met de wetenschap dat de inventarisatie nog niet compleet is, is het areaal Japanse duizendknoop (JDK) nog niet binnen reguliere budgetten beheersbaar. De opgave uit de notitie van 2019 was om 15 groeiplaatsen van in totaal 13.747 m2 te verwijderen.

Aan het eind van 2022 zijn er 50 groeiplaatsen van in totaal 9.084 m2 gesaneerd (volledig verwijderd). Er zijn 83 oude(re) groeiplaatsen van in totaal 7.402 m2 in bestrijding (waarbij de plant na enkele jaren verwijderd is). Er zijn 107 jonge groeiplaatsen van in totaal 6.762 m2 in bestrijding bij de Werkbrigade. Dit resulteert in een totaal van 240 groeiplaatsen met een gezamenlijk oppervlak van 23.248 m2 die zijn of worden aangepakt tijdens de duur van het programma. Daarnaast zijn er in 2020 en 2021 buiten het programma om de volgende aantallen beschikbaar: Gesaneerd door het Ingenieursbureau Amsterdam: 24 groeiplaatsen van in totaal 11.392 m2 Gesaneerd wegens groot onderhoud of vervanging assets: 3 groeiplaatsen van in totaal 497 m2 Gesaneerd door Gemeentelijk Vastgoed: 1 groeiplaats in project van 175 m2 Evaluatie doel 3: kennis en kunde borgen in de organisatie Nieuwe groeiplaatsen kunnen ontstaan door grondverzet en bij beheer. De kennis en kunde binnen de organisatie is inmiddels flink toegenomen, maar is nog niet overal op het gewenste niveau. Bovendien is er nog geen (landelijk) vastgestelde regelgeving.

3

Gemeente Amsterdam

Datum 10 maart 2022 Pagina 4 van 6

Twee belangrijke instrumenten waarmee organisatie-breed kennis en kunde geborgd worden, zijn nu in de afrondende fase beland: 1. Een Protocol Japanse duizendknoop waarmee een vraag naar beleidsmatig gemaakte ambtelijke afspraken voldaan wordt. 2. Een digitale cursus in 6 modules die (in wisselende samenstelling van modules) voor verschillende doelgroepen ingezet kan worden. Een deel van deze cursussen wordt publiek toegankelijk via de website. In 2022 volgt een informatieve bijlage van het Protocol Japanse duizendknoop met praktische handvaten voor ambtenaren die met Japanse duizendknoop te maken krijgen. De informatie die daar in staat wordt ook in de verschillende modules van de cursus behandeld en komt op intranet te staan. Een organisatie-breed team werkt al enige jaren aan het vergroten van de interne kennis en kunde omtrent de Japanse duizendknoop. In de rapportage is een evaluatie opgesteld waarin de belangrijkste aandachtspunten en kansen zijn benoemd Financiën In de Voorjaarsnota 2019 is er in totaal 8,2 mln. beschikbaar gesteld voor de periode medio 2019 t/m 2023. De kostenraming, op basis van de inventarisatie uit 2018 (met 182 locaties van in totaal 60.000 m2) was destijds als volgt: 2019

2020

2021

2022

2023

totaal

Teamkosten

253.000

466.000

466.000

466.000

0

1.651.000

Saneringskosten

530.000

1.500.000

1.500.000

1.500.000

0

5.030.000

Beheerkosten

300.000

300.000

300.000

300.000

300.000

1.500.000

1.083.000

2.266.000

2.266.000

2.266.000

300.000

8.181.000

Prognose

Totaal

(Stadswerken) Totaal

De werkelijke uitgaven zijn voor de jaren 2019 t/m 2023 als volgt: 2019

2020

2021

Prognose 2022

2023

Teamkosten

131.215

406.707

448.062

467.245

19.626

1.472.855

Saneringskosten

14.063

947.990

1.672.250

1.622.288

200.000

4.456.591

nazorg Bestrijdingskosten Totaal

37.591

415.228

990.101

827.634

0

2.270.554

182.869

1.769.925

3.110.413

2.917.167

219.626

8.200.000

In 2022 worden de laatste saneringsprojecten uitgevoerd die conform de huidige urgentiesystematiek zijn geprogrammeerd. Contractueel is afgesproken dat gesaneerde groeiplaatsen een jaar na uitvoering 100% duizendknoop-vrij moeten zijn. Uit de inventarisatie blijkt dat de focus voor de aanpak vanaf 2023 moet verschuiven van urgentie wegens het risico op schade naar urgentie wegens het risico op verspreiding. Hoe langer daar

4

Gemeente Amsterdam

Datum 10 maart 2022 Pagina 5 van 6

gewacht wordt met bestrijding, hoe groter en talrijker de groeiplaatsen op die locaties worden en hoe duurder bestrijding in de loop der tijd zal worden. Bestrijding op plekken waar de plant onveilige situaties kan veroorzaken of grote overlast veroorzaakt blijft doorgang vinden wegens de zorgplicht. De insteek daarbij moet zijn dat er per locatie gekeken wordt naar de meest wenselijke methode op het gebied van kosten – duurzaamheid – efficiëntie. Daarnaast is er structureel budget nodig voor monitoring en inspectie en wederom teamkosten. De prognose voor de komende jaren gaat uit van 2,1 miljoen per jaar. De hoofdmoot, 1,5 miljoen, is bestemd voor jaarlijkse bestrijding en/of sanering. Het overige budget, 0,6 miljoen, is bestemd voor aansturing, monitoring en inspectie en innovatie. In het overzicht met de werkelijke uitgaven voor de jaren 2019 t/m 2023 (blz. 4) is te zien dat er in 2023 geen bedrag is gereserveerd voor bestrijding. Een volgende coalitie zal moeten bezien op welke manier met deze dekking voor dit programma om wordt gegaan. Wet- en regelgeving en instrumenten Sinds de notitie Japanse duizendknoop in Amsterdam 2019 zijn er een aantal wijzigingen in wet- en regelgeving, en heeft Amsterdam instrumenten ontwikkeld om een juiste omgang met duizendknoop te borgen.

Er is echter nog geen vastgesteld concreet (landelijk) beleid specifiek ten aanzien van de duizendknoop. Wel wordt in het landelijke Handelsverbod Aziatische duizendknopen o.a. bepaald dat commercieel transport van levensvatbare delen van de plant verboden is. Dit geldt in principe ook voor het transport van grond met duizendknoopresten, tenzij die grond ter vernietiging/reiniging wordt aangeboden. Voor de gemeente Amsterdam is een Protocol Japanse duizendknoop opgesteld met afspraken over verantwoordelijkheden ten aanzien van de duizendknoop. Deze moet nog ambtelijk vastgesteld worden zodat het protocol geïmplementeerd wordt. Op 5 april is de voordracht. Voor de inrichting van de groene ruimte in Amsterdam zijn in het Handboek groen eisen opgenomen ten aanzien van de Japanse duizendknoop. Het stadsbrede raamcontract voor onderzoeken die vallen onder de Wet natuurbescherming voorziet in formats waarin de duizendknoop standaard in is opgenomen. Aanvullend daarop wordt een toevoeging van de APV voorbereid. Waar ontwikkelaars gaan bouwen hebben we nu namelijk geen mogelijkheid om saneren te verplichten. Ook waar de gemeente groeiplaatsen saneert zijn er momenteel geen mogelijkheden om aangrenzende terreineigenaren te verplichten om mee te werken. De APV zou hier een middel voor zijn.

Om verdere verspreiding te voorkomen onderzoeken we of we in de APV een verplichting tot verwijdering (na aanschrijving van het college) kunnen opnemen. Een aantal andere gemeenten heeft dat inmiddels gedaan.

5

Gemeente Amsterdam

Datum 10 maart 2022 Pagina 6 van 6

Conclusie De aanpak van de Japanse duizendknoop is de afgelopen jaren van de grond gekomen, maar tegelijkertijd zien we dat het probleem hiermee nog verre van opgelost is. De lessen die we tot nu toe hebben geleerd worden ingezet bij de continuering van de aanpak zoals die nu bestaat en gefinancierd is, en een volgend college zal moeten bezien hoe de aanpak in de toekomst vervolg wordt.

Met vriendelijke groet,

Jakob Wedemeijer Wethouder groen en openbare ruimte

6