Raadsbrief Tijdelijk Huisverbod en afdoening toezegging aangiftebereidheid huiselijk geweld.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 5 april 2023 Openbare Orde en veiligheid Femke Halsema OOV/Actiecentrum Veiligheid en Zorg (secretariaatacvz@amsterdam.nl) Onderzoeksrapport Tijdelijk Huisverbod in Amsterdam-Amstelland en afdoening toezegging uit de commissievergadering AZ van 3 november 2022 over aangiftebereidheid bij huiselijk geweld (VN2022-033392)

Geachte raadsleden, Hierbij bied ik u het onderzoeksrapport ‘Inzet van het Tijdelijk Huisverbod in AmsterdamAmstelland’ aan. Het onderzoek is in opdracht van de Amsterdam-Amstelland gemeenten uitgevoerd door Van Montfoort en is een vervolg op het G4-onderzoek naar de dalende trend van het aantal Tijdelijke Huisverboden (hierna: THV’s). 1 In deze brief ga ik eerst in op de omvang van Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (HGKM) en informeer ik u over (de inzet van) de THVmaatregel in Amsterdam. Vervolgens informeer ik u over de belangrijkste uitkomsten uit het onderzoeksrapport en de wijze waarop hier momenteel opvolging aan wordt gegeven. Ook ga ik in op de toezegging die ik in de commissie Algemene Zaken van 3 november 2022 heb gedaan om in de Driehoek de mogelijkheden te bespreken om de aangiftebereidheid bij huiselijk geweld te vergroten. Prevalentie, oorzaken en gevolgen van huiselijk geweld Huiselijk geweld is een van de meest voorkomende vormen van geweld en blijft veelal verborgen. In de meest recente publicatie van het Centraal Bureau voor de Statistiek over 2022 gaf 9 procent van de bevolking van 16 jaar en ouder (bijna 1,3 miljoen personen) aan in de afgelopen 12 maanden slachtoffer te zijn geweest van een of meerdere vormen van huiselijk geweld.2 In 2022 behandelde Veilig Thuis in de regio Amsterdam-Amstelland 5880 adviesvragen en 10.202 meldingen van HGKM.

Helaas zijn de situaties die bij de betrokken instanties bekend zijn, slechts het topje van de ijsberg. Bovendien duurt het vaak lang voordat huiselijk geweld wordt gemeld vanwege de afhankelijkheidsrelatie tussen slachtoffer en pleger en gevoelens van loyaliteit. Zo blijkt uit een grootschalig onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut dat bij gezinnen die in beeld waren bij Veilig Thuis, gemiddeld 71 geweldsincidenten hadden plaatsgevonden voordat er een melding bij Veilig Thuis werd gedaan. In bijna alle gezinnen speelde het geweld al ruim een jaar. Dat betekent dat er gemiddeld per gezin meer dan één keer per week geweld plaatsvond.3

1

Over de uitkomsten van dit G4-onderzoek (dat in 2018-2019 is uitgevoerd) is uw raad op 4 augustus 2020 geïnformeerd. 2 Prevalentiemonitor huiselijk geweld en seksueel geweld, Centraal Bureau voor de Statistiek, 2023. 3 Kwestie van lange adem - Kan huiselijk geweld en kindermishandeling echt stoppen? VJI, Utrecht, 2020

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 april 2023 Pagina 2 van 4

Armoede, werkloosheid, verslaving en psychiatrische problematiek spelen een belangrijke rol in het ontstaan en voortbestaan van huiselijk geweld en kindermishandeling.4 Ook kunnen sociale en culturele factoren een rol spelen bij de mate waarin geweld in de privésfeer (al dan niet) wordt getolereerd. Met name wanneer emotionele steun ontbreekt en sprake is van financiële afhankelijkheid van de partner en/of een afhankelijke verblijfsstatus, kunnen met name vrouwen disproportioneel vaak slachtoffer worden van geweld. De gevolgen van huiselijk geweld zijn ingrijpend. Onderzoek laat zien dat 4 op de 10 kinderen traumaklachten heeft. Ze krijgen last van depressie of angstproblemen.5 Kinderen die getuige of slachtoffer zijn van geweld achter de voordeur, groeien op met gewelddadig gedrag als norm. Dit heeft invloed op de manier waarop ze met conflicten omgaan en op de latere partnerrelaties van het kind en het vergroot ook het risico op onderwijsuitval en crimineel gedrag. In veel gezinnen is sprake van een vicieuze cirkel van geweld die alleen kan worden doorbroken met goede en passende hulp aan alle betrokkenen. Het bestuursrechtelijke instrument Tijdelijk Huisverbod De ernst en de hardnekkigheid van de problematiek zoals hierboven geschetst maken dat vroegtijdig signaleren, het direct beëindigen van het geweld en het aanpakken van de risicofactoren van groot belang zijn.

Het THV vormt daarbij een belangrijk instrument. Een THV kan door de burgemeester voor 10 dagen worden opgelegd bij een (vermoeden van) ‘een ernstig en onmiddellijk gevaar’ achter de voordeur. Daarbij kan een hulpverlener via de route ‘THV vanuit de hulpverlening’ ook het initiatief nemen om een THV aan te vragen. De pleger van het geweld mag dan in die periode niet in de buurt van de woning komen en geen contact zoeken met de achtergebleven gezinsleden. De maatregel kan verlengd worden en maximaal 28 dagen duren. Overtreding van het THV is strafbaar. Het doel van een THV is tweeledig: het bieden van directe bescherming door het uithuisplaatsen van degene die het gevaar veroorzaakt én het bieden van hulp gericht op acute en duurzame veiligheid. Uitkomsten onderzoek: de effectiviteit van het THV is hoog Het THV werd in de periode 2018-2022 jaarlijks gemiddeld 225 keer ingezet in de gemeente Amsterdam. Uit het onderzoek blijkt dat het in 2 op de 3 gevallen gaat om partnergeweld. In iets meer dan de helft van de gevallen zijn er kinderen betrokken in het gezin. De onderzoekers geven aan dat het huiselijk geweld in de onderzochte THV-zaken vrijwel altijd (zeer) ernstig is. In de meeste gevallen hebben de betrokkenen jarenlang te maken met huiselijk geweld, gecombineerd met andere problematiek.

Bij 2 op de 3 gevallen is er sprake van (vermoedens van) psychiatrische problematiek, bij ongeveer de helft is sprake van schulden, en in meer dan de helft gaat het om langdurige verslavingsproblematiek, bijna uitsluitend door alcohol. Desondanks is de effectiviteit van het THV volgens de onderzoekers hoog. In 70% van de gevallen is sprake van afname van de directe geweldsdreiging in het gezin en in 38% is een verandering naar een situatie van duurzame veiligheid geconstateerd. Een analyse van politieregistratiegegevens laat tevens zien dat zich in 80% van de gevallen, gedurende een 4

Kwestie van lange adem - Kan huiselijk geweld en kindermishandeling echt stoppen? VJI, Utrecht, 2020 5 Kwestie van lange adem - Kan huiselijk geweld en kindermishandeling echt stoppen? VJI, Utrecht, 2020

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 april 2023 Pagina 3 van 4

jaar na het THV, geen incident meer heeft voorgedaan gerelateerd aan huiselijk geweld. Het onderzoek laat ook zien dat de mate waarin de situatie verbetert of vervolghulp in gang wordt gezet niet afhankelijk lijkt te zijn van de ernst en aard van problematiek. Zelfs in geval van ernstige psychiatrische problematiek en zaken waarbij een slachtoffer volledig wordt gedomineerd, gecontroleerd en geïsoleerd van vrienden en familie (intiem terreur) worden resultaten geboekt. Kansen voor effectievere inzet en opvolging van de aanbevelingen De uitkomsten van het onderzoek zijn bemoedigend, met name gezien hoe ernstig en langdurig het geweld is onder de betrokkenen bij wie een THV wordt opgelegd. De onderzoekers zien kansen om het instrument vaker en effectiever in te zetten. Op deze manier kan de inzet van een THV nog beter bijdragen aan het (duurzaam) stoppen van huiselijk geweld. De resultaten van het onderzoek heb ik besproken in de Driehoek. Daar is een aantal afspraken gemaakt. De politie zet de komende tijd extra in op deskundigheidsbevordering, met als doel een verhoogde en verbeterde inzet van het aantal THV’s. Bovendien wordt het aantal THV’s gemonitord. De afgelopen periode is door de betrokken gemeenten en partners ook geïnvesteerd in het analyseren van knelpunten bij de inzet van ‘THV vanuit de hulpverlening’.

De komende tijd worden gerichte communicatiematerialen ontwikkeld om bekendheid met deze route te vergroten, zodat hulpverleners vaker een THV initiëren. Indien het aantal THV’s op het huidige niveau blijft of daalt, bekijken we met de Driehoek en betrokken partners of aanvullende maatregelen nodig zijn. Dit rapport benadrukt ook het belang van een goede probleemanalyse, een intensieve aanpak, afstemming tussen betrokken partners, een warme overdracht bij inzet van vervolghulpverlening én een betere aansluiting met het strafrechtelijk traject. Hier wordt momenteel extra op ingezet. Daarnaast adviseren de onderzoekers om aandacht te hebben voor de randvoorwaarden van de werking van het THV. Het gaat hierbij om het feit dat een deel van de uithuisgeplaatsten, zoals personen met GGZ-problematiek en hulpbehoevende ouderen, niet in hun eigen omgeving onderdak kunnen vinden. Dit zorgt voor verergering van de problematiek én stagnatie van de hulpverlening. Samen met de Blijf Groep verkennen we hoe we voor deze beperkte en kwetsbare groep tijdelijk onderdak kunnen organiseren tijdens de duur van het THV, zodat een stabiele situatie ontstaat die het effect van het THV vergroot. Tot slot herkennen we de door de onderzoekers benoemde juridische grenzen van het THV, met name in de gevallen dat de pleger onbereikbaar is of onvoldoende meewerkt.

De aanbeveling om te verkennen in hoeverre de wettelijke termijnen van een THV in die gevallen aangepast kunnen worden (THV op maat), sluit dan ook aan bij de wens van de gemeente Amsterdam. Daarom zal ik de minister van Justitie en Veiligheid op korte termijn vragen om op dit punt tot een wetswijziging over te gaan. Afdoening toezegging vergroten aangiftebereidheid slachtoffers Zoals toegezegd in de commissievergadering Algemene Zaken van 3 november 2022 heb ik tevens in de Driehoek besproken hoe we de aangiftebereidheid bij huiselijk geweld kunnen vergroten. De inzet van het strafrecht kan inderdaad een belangrijke aanvulling zijn op het THV. Niet ieder slachtoffer wil echter aangifte doen. Samen met de politie, het OM en betrokken hulpverleners blijven we daarom aandacht hebben voor het vergroten van aangiftebereidheid in die zaken waarin aangifte helpend is. Denk aan zaken met een lange geschiedenis van huiselijk geweld of zaken waarin het THV al is geëindigd en huiselijk geweld zich opnieuw voordoet. Politie en het OM

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 april 2023 Pagina 4 van 4

kunnen ook tot ambtshalve onderzoek en vervolgens tot vervolging overgaan; dit wordt in ieder geval overwogen in zaken waarin de geestelijke en/of lichamelijke integriteit van de betrokkenen ernstig wordt bedreigd. Bovendien is bij een (vermoeden van een) strafbaar feit waarbij een acuut onveilige situatie ontstaat, het uitgangspunt dat de verdachte direct wordt aangehouden. Het versterken van de aanpak van HGKM Er is al een aantal belangrijke stappen gezet voor de verbetering van de effectiviteit van het THV, in lijn met de uitkomsten van het onderzoek. De komende periode gaan we samen met de betrokken partners binnen de Regioaanpak HGKM 2020-2024 ‘Veiligheid voor elkaar’ verder aan de slag met het opvolgen van de aanbevelingen en het versterken van de aanpak van HGKM. De ontwikkelingen van Blijvend Veilig en overgang naar de regionale veiligheidsteams vanaf eind 2023 zijn hierbij een belangrijke maatschappelijke opgave. Over de voortgang van de Regioaanpak wordt u ieder jaar geïnformeerd. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema

Bijlage: Onderzoeksrapport ‘Inzet Tijdelijk Huisverbod in Amsterdam-Amstelland’

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl