Raadsbrief segregatiemonitor.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 14 februari 2024 Onderwijs Marjolein Moorman OJZ bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl

Onderwerp

Segregatiemonitor primair- en voortgezet onderwijs 2022-2023

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief bied ik u de segregatiemonitor primair- en voortgezet onderwijs 2022-2023 aan. Het college vindt het belangrijk dat elk kind onderwijs krijgt van goede kwaliteit, ongeacht de samenstelling van een school. Daarnaast zet het college in op het bevorderen van ontmoetingen tussen kinderen van diverse achtergronden, zodat ze elkaars leefwerelden leren kennen. Om beter zicht te krijgen op de onderwijssegregatie in de stad, levert Onderzoek en Statistiek (O&S) tweejaarlijks de Amsterdamse segregatiemonitor op. Met deze monitor wordt er een beeld geschetst en worden ontwikkelingen in kaart gebracht op het gebied van diversiteit en segregatie in het Amsterdamse primair- en voortgezet onderwijs (hierna: po en vo). Hierbij wordt er gekeken naar factoren zoals het opleidingsniveau en inkomen van ouders en de herkomst van leerlingen. In deze brief licht ik kort de belangrijkste bevindingen uit de monitor toe en geef ik aan op welke manier het college op dit moment inzet pleegt om (effecten van) onderwijssegregatie tegen te gaan. Onderzoeksresultaten • Aandeel leerlingen dat naar gemengde school gaat neemt toe. Zes op de tien po- en voleerlingen hebben een migratieachtergrond1. De diversiteit naar migratieachtergrond onder leerlingen wordt in toenemende mate weerspiegeld op po- en vo-scholen.

Het aandeel leerlingen dat naar een gemengde school gaat (scholen met 41 - 80% kinderen met een migratieachtergrond) is met name in het po sterk gestegen: van 42% in schooljaar 2012-2013 naar 64% in schooljaar 2022-2023. In dezelfde periode nam dit percentage in het vo toe van 41% naar 47%. • Stijging van het aandeel leerlingen met hbo/wo-opgeleide2 ouders zet door. Dit aandeel neemt al een lange tijd toe en zet zich ook het afgelopen schooljaar door. In schooljaar 2022-2023 had 55% van de leerlingen in zowel het po als het vo hbo/wo-opgeleide ouders. 1

Migratieachtergrond is gedefinieerd op basis van het geboorteland van de persoon en de ouders. Zie hier voor een uitgebreide beschrijving. 2 Er wordt voor deze indicator gekeken naar het behaalde opleidingsniveau van de ouders. Indien één ouder een hbo of wo-diploma heeft behaald, valt de leerling in deze categorie.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

•

•

30 januari 2024 Pagina 2 van 5

In 2012-2013 bedroeg dit aandeel nog 44% in het po en 38% in het vo. De monitor laat verder zien dat leerlingen zonder migratieachtergrond en leerlingen met een Europese migratieachtergrond vaker hbo/wo-opgeleide ouders hebben dan leerlingen met een andere migratieachtergrond. Meer scholen met veel hbo/wo-opgeleide ouders. De stijging van het aandeel leerlingen met hbo/wo-opgeleide ouders zien we terug in de samenstelling van de scholen. Het aantal scholen in het po en vo waar meer dan 80% van de leerlingen hbo/wo-opgeleide ouders hebben is toegenomen, terwijl het aantal scholen waar minder dan 20% van de leerlingen hbo/wo-opgeleide ouders hebben is afgenomen. Scholen met brede brugklas lijken qua populatie op gemiddelde van de stad. Bij scholen met een brede brugklas, dit zijn scholen waarbij leerlingen van minimaal drie onderwijsniveaus samen onderwijs krijgen in de onderbouw, heeft gemiddeld 55% van de leerlingen hbo/wo-opgeleide ouders. Dit is gelijk aan het stedelijke percentage leerlingen met hbo/wo-opgeleide ouders. Dit betekent dat leerlingen van verschillende sociaal economische achtergronden meer kans hebben om elkaar te ontmoeten dan het geval is op bijvoorbeeld categorale vwo scholen, waardoor sociale cohesie wordt bevorderd. Ook bevorderen brede brugklassen kansengelijkheid.

Onderwijssegregatie - gekeken naar het opleidingsniveau van ouders - hangt samen met het onderwijsconcept en onderwijsniveau. In het po hangt onderwijssegregatie samen met de denominatie en het onderwijsconcept. Onderwijsconcepten zoals de vrije school (86%) en montessori (74%) hebben veel leerlingen met hbo/wo-opgeleide ouders. Scholen met de denominatie Islamitisch (31%) of samenwerking Protestants-Christelijk, RoomsKatholiek (34%) hebben juist weinig leerlingen met hbo/wo-opgeleide ouders. In het vo zien we dat schoolgemeenschappen (minimaal drie onderwijsniveaus) en vmbo-t en/of havo scholen het minst gesegregeerd zijn (beide 50%). Categorale vwo-scholen (87%), praktijkscholen (16%) en brede vmbo-scholen (21 - 23%) hebben juist een meer eenzijdige leerlingensamenstelling.

Duiding van de resultaten Het college vindt het belangrijk dat een school een afspiegeling is van de stad, waar leerlingen met diverse sociaaleconomische- en migratieachtergronden elkaar ontmoeten. Dit draagt eraan bij dat leerlingen van verschillende achtergronden elkaars leefwereld leren kennen en culturele en sociale verschillen kunnen overbruggen. Samen naar school gaan, zorgt zo voor meer begrip voor elkaar en meer tolerantie. Zo werken we aan een solidaire stad. Het is daarom positief dat het aantal leerlingen op gemengde scholen, als het gaat om migratieachtergrond, is gestegen voor zowel het po als het vo. De stijging van het aantal leerlingen met hbo/wo-opgeleide ouders kan deels verklaard worden door demografische ontwikkelingen. In Amsterdam is het aandeel inwoners met een hbo- of wodiploma hoger dan in de rest van Nederland, en dit aandeel neemt al jaren toe3. Ook voorzieningen en het woningaanbod in de stad zijn steeds meer gericht op deze groep4. De leerlingen met

3 4

Amsterdam telt steeds meer ‘kapitaalstapelaars’. Onderzoek en Statistiek. November 2023. Link. De Staat van de Stad Amsterdam XII, 2022-2023. Onderzoek en Statistiek. September 2023. Link.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

30 januari 2024 Pagina 3 van 5

hbo/wo-opgeleide ouders zijn niet evenredig verdeeld over de stad, maar concentreren zich vooral in de stadsdelen Zuid, Centrum en Oost. Uit landelijk onderzoek blijkt verder dat de schoolkeuzevrijheid in grote steden met een diverse bevolking en veel scholen invloed kan hebben op onderwijssegregatie5. Verschillen in ouder- en leerlingenvoorkeuren kunnen bijvoorbeeld bijdragen aan een meer eenzijdige leerling samenstelling. In Amsterdam zien we deze eenzijdige samenstelling onder andere terug bij de onderwijsconcepten vrije school en montessori in het po en bij de categorale vwo-scholen, waar het aandeel leerlingen met hbo/wo-opgeleide ouders hoog is. Ouders en leerlingen zijn natuurlijk vrij om te kiezen naar welk school zij gaan, en scholen kunnen zelf bepalen welke onderwijsconcepten en onderwijsniveaus zij aanbieden. Hierbij is het van belang dat er in heel de stad voldoende keuzemogelijkheden zijn voor kwalitatief goede scholen die een afspiegeling zijn van de diverse stad die Amsterdam is. Inzet van het college Onderwijssegregatie is een ingewikkeld probleem. Dit komt doordat onderwijssegregatie wordt beïnvloed door meerdere factoren, zoals bijvoorbeeld demografische ontwikkelingen, woonsegregatie en de vrije schoolkeuze6. Hier valt beperkt op te sturen.

Toch blijft het college zich sterk maken voor het tegengaan van onderwijssegregatie en de mogelijke effecten van segregatie. Onderstaand wordt kort onze inzet geschetst. Onderwijskwaliteit Het is van belang om ervoor te zorgen dat scholen een goede afspiegeling zijn van de stad, maar bovenal is het belangrijk dat elk kind op elke school - ongeacht de leerlingenpopulatie op die school - goed onderwijs krijgt. Daarom hebben we onderwijskwaliteit als eerste ambitie in de Onderwijs Ambities Amsterdam opgenomen. Hierin hebben we afgesproken dat we de komende jaren samen met het onderwijsveld gaan werken aan het verkleinen van de ongewenste schoolverschillen en het verbeteren van de onderwijskwaliteit in de stad. Om het Amsterdamse onderwijs duurzaam te verbeteren, steunt de gemeente onder andere het Onderwijskennis Netwerk Amsterdam (ONA). Binnen ONA gebruiken en delen Amsterdamse onderwijsprofessionals in het basisonderwijs de best beschikbare onderwijskennis. Zo vergroten we het evidence informed werken op Amsterdamse scholen en dragen we bij aan de professionalisering en het behoud van goede docenten op de scholen die dat het hardste nodig hebben. Ontmoeting stimuleren Het creëren van ontmoeting tussen leerlingen met verschillende achtergronden krijgt mede vorm in één van de vier doelstellingen van het beleid Amsterdammerschap in het onderwijs 2023-2027.

Daarmee stimuleert en faciliteert het college het onderwijs om ontmoetingen tussen leerlingen met andere leef- en zienwijzen mogelijk te maken op school. Leerlingen gaan samen naar school, leren over de gedeelde Amsterdamse geschiedenis, hoe dit hen verbindt en oefenen met het samenleven in een diverse stad als Amsterdam. Waar zij zich leren verplaatsen in de ander en zich optimaal kunnen ontwikkelen ongeacht waar ze vandaan komen of wat hun ouders doen. 5 6

Een grijs gebied. KBA Nijmegen, Kohnstamm Instituut, Oberon, SEOR, DUO. Maart 2023. Link. Een grijs gebied. KBA Nijmegen, Kohnstamm Instituut, Oberon, SEOR, DUO. Maart 2023. Link.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

30 januari 2024 Pagina 4 van 5

Het college zet bijvoorbeeld in op de onderwijsvoorziening Burgerschap, diversiteit en gedeelde geschiedenis die scholen vrij kunnen besteden aan onder meer het aanbod rondom Vreedzame school. We ondersteunen het evidence based aanbod van stichting Discussiëren Kun Je Leren, waar jaarlijks ruim 1800 leerlingen van diverse po-scholen verspreid over de stad elkaar ontmoeten tijdens de Amsterdamse Debatbattle. Hier oefenen zij met het voeren van een gelijkwaardig dialoog over thema’s zoals racisme en diversiteit. In het po stimuleren we ook ontmoetingen met het project ‘Welkom in mijn Wijk’. Dit is een uitwisselingsprogramma voor basisscholen, waardoor kinderen kennismaken met leeftijdsgenoten met diverse achtergronden. Aan dit programma hebben tot op heden 4.012 leerlingen meegedaan. In het vo wordt er ingezet op het evidence based aanbod van stichting Stadslab. Hier werken leerlingen van scholen uit verschillende delen van de stad samen aan een interventie op een zelfgekozen maatschappelijk thema zoals menstruatiearmoede en delen docenten burgerschapskennis in de leergemeenschap. Op deze manier zorgen we ervoor dat leerlingen bij elkaar worden gebracht en hun blik kunnen verruimen. Ook de subsidie Brede Brugklas Bonus stimuleert ontmoeting door het bevorderen van een brugklas waar leerlingen van het vmbo, havo en vwo samen onderwijs krijgen.

Uit de monitor blijkt dat de schoolgemeenschappen en de scholen met een brede brugklas, gekeken naar opleidingsniveau van de ouders, een representatieve afspiegeling vormen van de stad. Bevorderen kansengelijkheid Met de subsidie voor de Amsterdamse Familieschool7 bevordert de gemeente kansengelijkheid. Alle kinderen hebben het recht om zich optimaal te ontwikkelen. Nog te vaak zien we dat omgevingsfactoren invloed hebben op de kansen van leerlingen. Juist voor deze kinderen zet het college een stap extra. De onderwijssubsidie Amsterdamse Familie School biedt daarom ruim 30 po- en vo-scholen de mogelijkheid om de leefomgeving van het kind te versterken door extra in te zetten op de thuissituatie. In deze aanpak wordt vanuit school gewerkt aan één integrale samenwerking met inzet vanuit onderwijs, jeugdzorg, armoedebestrijding en gezondheid. Ook de kansenaanpak po en vo richt zich op het bevorderen van de kansengelijkheid. Met deze subsidie zetten scholen zich in om onderwijsachterstanden te verkleinen. De evaluatie van de kansenaanpak po en vo heb ik onlangs met u besproken in de commissie van 17 januari 2024. Onderwijsaanbod en schoolkeuze Het college vindt het belangrijk dat er voldoende onderwijsaanbod is dat een goede afspiegeling vormt van de diversiteit in Amsterdam, en dat ouders een goed geïnformeerde schoolkeuze kunnen maken.

Het college draagt daarom financieel bij aan de ScholenArenA en Keuzegids vo. Zo zorgen we ervoor dat alle ouders en kinderen over gelijke informatie beschikken bij het maken van een schoolkeuze. Ook steunt de gemeente de stedelijke aanmelding voor het po en de Loting en Matching voor het vo. Op een eerlijke en eenduidige manier worden alle leerlingen toegewezen aan een school in zowel po als vo. In het po krijgen ouders sinds een aantal jaar voorrang bij acht scholen in hun buurt, waarmee gestimuleerd wordt dat po scholen een afspiegeling vormen van de buurt. De gemeente ondersteunt ook ouderinitiatieven. Bij een ouderinitiatief nemen ouders

7

Zie ook Raadsbrief Amsterdamse Familie School 2023 – 2027. 7 juni 2023. Link.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

30 januari 2024 Pagina 5 van 5

gezamenlijk de stap om hun kinderen als groep bij een po school in hun wijk aan te melden. Op deze wijze wordt of blijft de school een afspiegeling van de wijk. Onderwijshuisvesting Bij de onderwijshuisvesting zijn er verschillen in de stad in de technische staat van de gebouwen en hierdoor ook in exploitatielasten. In de praktijk blijkt dat een gebouw een factor van betekenis is in de schoolkeuze van ouders en kinderen. Aantrekkelijke en hoogwaardige schoolgebouwen hebben een positief effect op onderwijsprofessionals en kinderen en jongeren. Bij de keuze welke school gerenoveerd wordt, geeft de gemeente voorrang aan scholen met veel doelgroepleerlingen en scholen in de stadsdelen Noord, Nieuw West en Zuidoost. Ongelijk investeren draagt zo ook bij aan grotere kansengelijkheid. Meer ruimte voor nieuwe scholen Bij de minister heb ik recent nogmaals mijn kritiek op de wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen (MRvNS) kenbaar gemaakt8. Deze wet, die de stichting van nieuwe scholen regelt, vergroot het risico op segregatie in de stad. Nieuwe initiatieven kunnen leerlingen uit omliggende gemengde scholen wegtrekken, waardoor de samenstelling van deze scholen eenzijdiger wordt. Deze ontwikkelingen dragen niet bij aan het tegengaan van onderwijssegregatie, maar leiden zoals gezegd mogelijk tot een toename.

Tot slot De resultaten uit de monitor bieden interessante inzichten en aanknopingspunten. Daarom zal ik de monitor, net als voorgaande jaren, actief onder de aandacht brengen bij het BBO en OSVO waarin de po- en vo- schoolbesturen vertegenwoordigd zijn. Met hen ga ik in gesprek over de uitkomsten van de monitor en wat dit betekent voor het onderwijsaanbod in de stad. Daarnaast zal ik uw raad op de hoogte blijven houden van ontwikkelingen en voortgang van onze inzet op dit thema. Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs Bijlagen 1. Segregatiemonitor primair- en voortgezet onderwijs 8

Zie ook Aanbiedingsbrief wet Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen. 18 oktober 2023. Link.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl