Raadsbrief Parallelle Economie Amsterdam Centrum

X

x x

Gemeente Amsterdam

Aan: Datum Portefeuille(s)

Raadsinformatiebrief

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 26 november 2024 Openbare Orde & Veiligheid

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Directie Openbare Orde & Veiligheid ondermijning (amsterdam.nl

Onderwerp

Parallelle Economie Amsterdam Centrum

Geachte leden van de gemeenteraad, Winkels die op toeristen zijn gericht blijken vatbaar voor ondermijnende criminaliteit. Deze criminaliteit heeft een grote negatieve impact op de economie van de binnenstad. Bedrijven worden gebruikt voor witwassen, fraude en andere illegale activiteiten. Dat zorgt voor oneerlijke concurrentie, het tast het rechtsgevoel van bewoners en ondernemers aan en heeft een prijsopdrijvend effect op het vastgoed. Het is nadrukkelijk niet zo dat alle ondernemers in de toeristische detailhandel zich bezighouden met criminele activiteiten. Juist voor deze bonafide ondernemers wordt het echter steeds moeilijker zich te vestigen in de binnenstad. Vanuit de Aanpak Binnenstad willen we de economische structuur in de binnenstad doorbreken en ondermijning aanpakken en tegengaanl. Alleen dan lukt het om de binnenstad wezenlijk te transformeren. Echter, ondanks alle inspanningen om malafide ondernemers aan te pakken, moeten we concluderen dat we niet het verschil maken. Er lijkt een parallelle economie te zijn ontstaan. Om beter zicht te krijgen hoe de criminele infrastructuur inwerkt op de economie van de binnenstad, hebben we een extern onderzoek uit laten voeren. In deze brief informeren wij u over de uitkomsten van het onderzoek, 'de parallelle economie van de Amsterdamse binnenstad' en delen wij het voornennen tot een nieuwe vergunningplicht. Onderzoek

economie'

Amsterdam biedt een goede infrastructuur voor criminele activiteiten. Je kunt in de anonimiteit opgaan, iedereen spreekt er Engels en goederen kunnen makkelijk bezorgd worden. De luchthaven is vlakbij. De binnenstad biedt bovendien door de aanwezigheid van een constante stroom toeristen een uitstekende context voor criminele activiteiten in de toeristische detailhandel. Het bureau voor maatschappelijke vraagstukken Andersson Elffers Felix (AEF) heeft op ons verzoek een verdiepend onderzoek uitgevoerd naar de parallelle economie in onze binnenstad. Het onderzoek focust op de toeristische detailhandelsbranche, omdat er in deze

1 Dit doen we met een breed pakket aan maatregelen vanuit de Aanpak Binnenstad. Begin 2025 ontvangt uw raad het nieuwe Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2025.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 november 2024 Pagina 2 van 4

branche aanzienlijke signalen van ondermijnende criminaliteit zijn. Waarmee niet bedoeld wordt een hele branche te criminaliseren. Het doel van het onderzoek was tweeledig. Een eerste doelstelling was om na te gaan in hoeverre bonafide ondernemers nadelige effecten ondervinden van de aanwezigheid van malafide ondernemers. In bredere zin was de doelstelling om inzicht te krijgen in de impact op de economische structuur van de binnenstad. De tweede doelstelling van het onderzoek was om te beschrijven welke eisen aan ondernemers worden gesteld en hoe die verschillen van de eisen die in de afgelopen decennia aan ondernemers werden gesteld. Als onderzoeksmethode is gekozen voor een reeks interviews met deskundigen op het gebied van de lokale economie van de Amsterdamse binnenstad en de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Daarnaast is literatuuronderzoek verricht. Inhoud van het rapport in het kort Dit onderzoek concludeert dat de aanwezigheid van malafide ondernemers meerdere negatieve effecten kent voor bonafide ondernemers en dat sprake is van een opwaartse druk op de winkelhuren en aantasting van de diversiteit en kwaliteit van de binnenstad. Zorgelijk is verder de aantasting van het rechtsgevoel van bonafide ondernemers. Zij zien dat malafide ondernemers buiten schot blijven, terwijl de gemeente volgens hen wel oog heeft voor de handhaving van lichte overtredingen.

De (lokale) overheid en de bonafide ondernemers lijken daardoor eerder tegenover elkaar te staan, dan naast elkaar, terwijI zij een gezamenlijk belang hebben bij een economisch vitale en leefbare binnenstad. In de achterliggende vier decennia is consequent overheidsbeleid gevoerd gericht op het stimuleren en faciliteren van ondernemerschap. Belemmerende wet- en regelgeving, zoals de eisen om een onderneming te starten, maar ook de eisen met betrekking tot sluitingstijden en vestigingsbeleid werden weggenomen of verregaand verruimd. Het beleid is succesvol geweest, in zoverre dat er veel nieuwe ondernemers zijn gestart. Keerzijde van het liberaliserings- en dereguleringsbeleid is dat de overheid minder instrumenten in handen heeft om te sturen op het winkelaanbod en om ongewenste uitwassen en malafide praktijken tegen te gaan. De invoering van de wet Bibob is in dit verband een belangrijke uitzondering, omdat dit gemeenten een basis biedt om malafide geld en activiteiten te weren. Er is echter wel een vergunningplicht nodig om de Bibob toets te kunnen uitvoeren. Voor detailhandel is (vooralsnog) geen vergunning vereist Het accent in het toezicht op ondernemers in niet-gereguleerde branches in de Amsterdamse binnenstad is verschoven in de achterliggende decennia.

Het toezicht heeft een ontwikkeling doorgemaakt van fysieke controles met een generieke, preventieve werking naar risicogestuurd toezicht dat op afstand en op basis van informatieanalyses wordt uitgevoerd. Een consequentie van deze ontwikkeling is dat de ogen en oren van een deel van de toezichthouders uit de binnenstad van Amsterdam zijn verdwenen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 november 2024 Pagina 3 van 4

Huidige aanpak We doen veel om malafide ondernemingen aan te pakken. Daar waar concrete signalen zijn van ondermijning, worden deze opgepakt. Zo worden controle-acties georganiseerd door de Ondermijningsbrigade2, wordt gehandhaafd waar nodig door betrokken partners en/of worden casussen opgeschaald naar het RIEC3. Echter, alle inspanningen ten spijt verandert de situatie niet wezenlijk. Onderzoeken en interventies zijn arbeidsintensief en tijdrovend (een strafrechtelijk onderzoek duurt zo twee jaar) en betrokken instanties kampen met capaciteitstekorten. Bovendien is het lastig om malafide bedrijven te detecteren, omdat ze onder de radar opereren. Er zijn structurelere ingrepen nodig dan handhaving en opsporing alleen. Daarom stellen we voor om een vergunningplicht in te stellen voor de toeristische detailhandel voor de binnenstad. De financiering hiervan wordt meegenomen in het proces rond de Voorjaarsnota. Daarnaast ontwikkelen we een barrieremodel met partners die een rol hebben in de aanpak en het voorkomen van ondermijning. Zo zijn partners betrokken zoals de politie en de Belastingdienst, maar ook de KVK en een vastgoedeigenaar4. Rol van poortwachters Het is in Nederland eenvoudig om een onderneming op te richten.

Een startkapitaal of businessplan is niet nodig, er zijn geen opleidingsvereisten of Verklaring Omtrent Gedrag vereist en wil je je bedrijf elders inschrijven, dan is een vestigingsadres vanaf io euro per maand te koop. Dit maakt ondernemen toegankelijk en dat is goed voor onze economie. Malafide ondernemers weten dit echter ook. Zij misbruiken ondernemingen door ze te gebruiken als dekmantel voor criminele activiteiten, bijvoorbeeld door deze bedrijven te misbruiken als vehikel om geld uit criminele activiteiten wit te wassen. Misbruik van ondernemingen brengt grote schade toe aan de maatschappij. Het probleem is complex en kan niet door een partij of een simpele handeling worden opgelost. De slagkracht van het strafrecht is beperkt; er valt meer succes te verwachten van preventieve instrumenten, zoals beter toezicht, bijvoorbeeld door poortwachters, zoals de KVK en notarissen. Poortwachters ervaren in de praktijk nogal wat knelpunten en belemmeringen bij de uitvoering van hun wettelijke takens. De KVK en de Koninklijke Notariele Beroepsorganisatie zijn zich hier ook van bewust bleek tijdens het panelgesprek met de politie en gemeente Amsterdam op het congres 'Kan Gewoon! Congres over voorkomen en aanpak malafide ondernemingen' van 6 november jl. dat was georganiseerd door RIEC AmsterdamAmstelland. Zij willen graag helpen in het voorkomen van bijv. de oprichting van malafide

2

De Ondermijningsbrigade gaat bij ondernemers op bezoek en controleert of zij zich houden aan de wet- en

regelgeving. Binnen de Ondermijningsbrigade werken verschillende overheidsorganisaties samen. 3 Tien Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC's) en het Landelijk Informatie- en Expertisecentrum (LIEC)

richten zich op de bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Ze verbinden informatie, expertise en krachten van de verschillende overheidsinstanties. Daarnaast stimuleren en ondersteunen de RIEC's en het LIEC de publiekprivate samenwerking bij de aanpak van ondermijning. Gemeente Amsterdam is onderdeel van RIEC Amsterdam Amstelland. 4

Onder regie van het Centrum voor criminaliteitspreventie en veiligheid (CCV) ontwikkelen we een barrieremodel

i.s.m. politie, Belastingdienst, Arbeidsinspectie, OM, Financial Intelligence Unit, gemeente Beverwijk, ministerie van Justitie en Veiligheid, TNO, vastgoedonderneming, de KVK, het Platform Veilig Ondernemen en de Rabobank. 5 Dit blijkt uit onderzoek dat KPMG in 2023 heeft uitgevoerd in opdracht van NVB, Verbond van Verzekeraars,

KNB, Holland Questor, NVM en VBO samen met MKB-Nederland en VNO-NCW.

2,(1161/ Datum >ow-2024

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 4 van

ondernemingen, maar hebben dan wel betere handvatten nodig. In de raadsbrief van 1.1. juli jl. heeft de burgemeester u uitvoerig over de ontwikkelingen bijgepraat die spelen m.b.t. de verbetering van de rol van poortwachters. Volledigheidshalve is deze raadsbrief als bijlage toegevoegd aan deze brief. Aileen door een gezamenlijke inspanning van alle partners kunnen we deze taaie problematiek het hoofd bieden. Wij hopen u hiermee voldoende to hebben geInformeerd.

Met vriendelijke groet,

Femke Halsema Burgemeester

Sofyan Mbarki Wethouder Econ.

Bijlage is Onderzoek 'Parallelle economie in de Amsterdamse binnenstad'