Raadsbrief over restitutie Kandinsky - 26 aug 2021.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de leden van de gemeenteraad van Amsterdam

Datum Onderwerp

26 augustus 2021 Restitutie schilderij Wassily Kandinsky

Geachte leden van de gemeenteraad,

Op 21 februari 2021 hebben we u de collegereactie op het evaluatierapport over het restitutiebeleid van de Commissie Kohnstamm toegezonden. Het college deelt de analyse en conclusies van de Commissie Kohnstamm en erkent daarmee ten volle het primaire belang van (de erven van de) rechtmatige eigenaren in de uitgangspunten van het restitutiebeleid. In de brief van 21 februari jl. stelt het college vast dat voor het schilderij ‘Bild mit Häusern’ van Wassily Kandinsky uit het Stedelijk Museum Amsterdam (Collectie Amsterdam) herbeoordeling van belang is. Anders dan in het bindende advies van de Restitutiecommissie uit 2018 (door de rechter bevestigd in 2020) moet niet meer ‘de belangenafweging’ maar ‘het herstel van onrecht’ voor slachtoffers centraal staan. Voor de Restitutiecommissie geldt dat om tot herbeoordeling van het restitutieverzoek te komen er, op basis van een inmiddels door de minister van OCW aangepast beoordelingskader, medewerking en instemming van de verzoekers vereist is. Met herbeoordeling zou dus nog tijd gemoeid zijn en het zou van de erven verlangen dat zij opnieuw samen met de gemeente een verzoek indienen bij de Restitutiecommissie.

Na beraad oordeelt het college dat het belang om ‘onrecht te herstellen’ zwaarder weegt en het geruime tijdsverloop en het voortschrijdende en door het college gedeelde inzicht, rechtvaardigen dat wordt afgeweken van de lijn een bindend advies van de Restitutiecommissie te vragen. Temeer daar herbeoordeling van het restitutieverzoek aan de hand van het al gedane feitenonderzoek en met toepassing van het nieuwe toetsingskader, naar verwachting zal leiden tot een bindend advies tot restitutie.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl.

Gemeente Amsterdam

Datum 26 augustus 2021 Kenmerk Pagina 2 van 3

Daarom is het college in overleg getreden met de erven om te komen tot een vaststellingsovereenkomst, waarna het kunstwerk ‘Bild mit Häusern’ van Wassily Kandinsky kan worden teruggegeven aan de (erfgenamen van de) eigenaren. Over de uitkomsten van dit overleg wordt u nog nader geïnformeerd. Daarmee geeft het college actief uitvoering aan de wens om – samen met bewoners en betrokken musea – kunstwerken die tijdens de Tweede Wereldoorlog onvrijwillig uit bezit zijn geraakt door omstandigheden die direct verband hielden met het naziregime, daar waar mogelijk bij erfgenamen van de toenmalige eigenaren te krijgen. Wij hopen u hiermee voor dit moment voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Touria Meliani Wethouder Kunst en Cultuur

Gemeente Amsterdam

Datum 26 augustus 2021 Kenmerk Pagina 3 van 3

Bijlage Collectie Amsterdam De gemeente Amsterdam is eigenaar van een omvangrijke kunstcollectie, de Collectie Amsterdam, die wordt beheerd door het Stedelijk Museum Amsterdam, het Amsterdam Museum en het Stadsarchief Amsterdam. Naar de herkomst van de objecten in deze collectie is uitgebreid onderzoek gedaan (afgerond in 2013). Bij een aantal werken was aanleiding om te veronderstellen dat deze in de periode 1933-1945 mogelijk onvrijwillig uit het bezit zijn geraakt van de voormalige eigenaren. Bij het Stedelijk Museum Amsterdam gaat het om 15 kunstwerken, bij het Amsterdam Museum om 7 werken en bij het Stadsarchief Amsterdam om 8 werken. Waar voormalige eigenaren (of hun erven) bekend waren, hebben we actief contact met hen gezocht. De uitkomsten van het herkomstonderzoek ten aanzien van al deze werken hebben we gepubliceerd zodat mensen die recht op restitutie menen te hebben een verzoek kunnen indienen. Tot dusver zijn 4 restitutieverzoeken bij de gemeente Amsterdam ingediend. Op basis van het restitutiebeleid hebben we deze verzoeken in samenspraak met de verzoekers (veelal erfgenamen van voormalige eigenaren) voor bindend advies aan de Restitutiecommissie voorgelegd. Dit heeft tot nu toe geleid tot de teruggave van twee werken: • Het schilderij ‘Portret van Joan Huydecoper naar Bartholomeus van der Helst’ uit het Amsterdam Museum. Restitutie heeft plaatsgevonden in 2015.

• De tekening ‘Judenviertel in Amsterdam’ door Max Liebermann uit het Stadsarchief. Restitutie heeft plaatsgevonden in 2019. Daarna heeft het Stadsarchief de tekening aangekocht. Het derde restitutieverzoek, dat we samen met de erven hebben ingediend, betreft het schilderij ‘Bild mit Häusern’ van Wassily Kandinsky uit het Stedelijk Museum Amsterdam. Hierover heeft de Restitutiecommissie in een bindend advies van 22 oktober 2018 geoordeeld dat de gemeente Amsterdam niet gehouden is tot teruggave aan verzoekers. De verzoekers hebben hierover een rechtszaak aangespannen, wat op 16 december 2020 tot de uitspraak heeft geleid dat het advies van de Restitutiecommissie in stand blijft. Het vierde restitutieverzoek is nog in behandeling bij de Restitutiecommissie. Dit gaat om twee zilveren zoutvaten van Johannes Lutma, die zich nu in het Amsterdam Museum bevinden.