Raadsbrief online gebiedsverbod uitspraak Utrecht

Aan Van

De gemeenteraad Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam

Datum Onderwerp

7 februari 2023 Duiding uitspraak rechtbank Utrechts online gebiedsverbod en Amsterdamse proef

Geachte leden van de raad, In een brief van 12 oktober 2022 heeft de driehoek u geïnformeerd over het besluit om een proef met een online gebiedsverbod te starten. Deze proef heeft als doel om meer juridische duidelijkheid te verkrijgen over de vraag of de huidige bevoegdheden van de burgemeester kunnen worden ingezet om online aangejaagde openbare ordeverstoringen te voorkomen. In deze brief wordt u geïnformeerd over een uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland (d.d. 3 februari 2023) over een onlineverbod dat door de burgemeester van Utrecht is opgelegd. Deze uitspraak wordt in deze brief juridisch geduid in relatie tot de Amsterdamse proef. Uit deze duiding volgt dat Amsterdam doorgaat op de ingeslagen weg, omdat Amsterdam voornemens is om het online gebiedsverbod te baseren op een andere grondslag dan waar de uitspraak op ziet. Daarnaast heb ik samen met de burgemeesters van 40 gemeenten (waaronder Rotterdam, Den Haag en Utrecht) de landelijke wetgever opgeroepen om met wetgeving te komen, opdat burgemeesters expliciet in staat worden gesteld om preventief te kunnen optreden tegen online oproepen tot geweld. Uitspraak Utrecht In Utrecht is eind 2021 een ‘online gebiedsverbod’ opgelegd aan een jongen die op Telegram had opgeroepen tot actie tegen het coronabeleid en het vuurwerkverbod.

Dit verbod hield in dat de jongen geen online berichten mocht publiceren “die zijn te kwalificeren als het door uitdagend gedrag aanleiding geven tot wanordelijkheden”. Bij overtreding van het verbod zou hij een dwangsom van €2500 moeten betalen. De juridische onderbouwing hierbij was dat de jongen met zijn oproep een artikel van de Algemene Plaatselijke Verordening van Utrecht had overtreden. Dit artikel houdt een verbod in om op een openbare plaats op enige wijze door uitdagend gedrag aanleiding te geven tot wanordelijkheden. De rechter is niet meegegaan in deze redenering. De belangrijkste overwegingen van de rechtbank zijn dat de jongen het APV-artikel niet heeft overtreden, omdat de gespreksapp Telegram geen ‘openbare plaats’ is in de zin van de APV. Volgens de rechtbank dient het gedrag plaats te vinden op of aan de openbare plaats (dus door fysieke aanwezigheid) en kan dit niet door online gedrag plaatsvinden. De rechtbank overweegt verder dat áls een last onder dwangsom zou kunnen worden opgelegd dit een ongeoorloofde beperking van de vrijheid van meningsuiting is. De vrijheid van meningsuiting mag niet beperkt worden op basis van de lokale APV.

Gemeente Amsterdam

Datum 7 februari 2023 Pagina 2 van 2

Betekenis voor proef Amsterdam De uitspraak beperkt de mogelijkheden die er zijn om tegen dergelijke online uitingen op te treden. Tegelijkertijd worden veel vragen niet beantwoord. Ik ben van mening dat een online gebiedsverbod meer kans van slagen heeft op basis van bevoegdheden van de burgemeester in de Gemeentewet (niet de APV). De Gemeentewet betreft formele regelgeving van de landelijke wetgever en geen lokale APVregelgeving. De overwegingen van de rechtbank ten aanzien van het Utrechts onlineverbod geven geen antwoord op de vraag of de Gemeentewet kan worden ingezet om online aangejaagde openbare orde verstoringen te voorkomen. Amsterdam gaat dan ook door op de ingeslagen weg en zal bij een toekomstige casus bepalen of die geschikt is voor het uitlokken van een nieuw proefproces om zo meer juridische duidelijkheid te verkrijgen. Ik wil benadrukken dat het niet de bedoeling is met een online gebiedsverbod de vrijheid van meningsuiting op ongeoorloofde wijze in te perken. Zowel de vrijheid van meningsuiting als het demonstratierecht zijn in Amsterdam zoals u weet een groot goed. Ook is van belang om nogmaals te vermelden dat ook een dergelijke Amsterdamse invulling van het online gebiedsverbod het risico in zich heeft dat de gemeente door een rechter wordt teruggefloten.

Meer juridische duidelijkheid is echter wel gewenst, opdat de landelijke wetgever zich eerder geroepen zal voelen om de wet aan te passen om zo een expliciete grondslag te creëren. Zoals toegezegd wordt u nader geïnformeerd als zich een geschikte casus voordoet. Met vriendelijke groet, De burgemeester van Amsterdam,

F. Halsema