Raadsbrief onderzoek oudere migranten in coronatijd.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de leden van de commissie Zorg, Jeugdzorg en Sport

Datum

15 april 2022

Behandeld door Fatima el Fakiri, fefakiri@ggd.amsterdam.nl, 06- 22922292

Jolanda Pothoven, jpothoven@ggd.amsterdam.nl, 06-30196643 Onderwerp

Onderzoek oudere migranten in coronatijd

Geachte leden van de commissie, De coronacrisis heeft grote impact op de stad en de gezondheid van de Amsterdammers. Deze impact is het grootst voor kwetsbare groepen. Uit diverse onderzoeken is naar voren gekomen dat ouderen en verschillende groepen Amsterdammers onevenredig zwaar getroffen zijn door het coronavirus en meer kans hebben op een gezondheidsachterstand. Door de sterke ondervertegenwoordiging van migranten in reguliere onderzoeken en -panels, was tot op heden onbekend wat de impact van de coronapandemie is op ouderen mét een migratieachtergrond. Daarom is de GGD sinds de start van de coronapandemie actief met verschillende acties en kleinschalige onderzoeken om deze groep te bereiken. Aanvullend hierop is dit grootschalige onderzoek opgestart dat zich specifiek richt op de gezondheid en welbevinden van oudere migranten. Hierbij informeer ik u graag over de bevindingen uit het onderzoek ‘Oudere migranten in coronatijd’. De resultaten van dit onderzoek bevestigen het beeld dat deze groep onevenredig getroffen wordt door de coronacrisis. Ook geeft dit onderzoek een duidelijk beeld van de gezondheid, welbevinden en leefstijl onder oudere migranten. En daarmee inzichten en handvaten over hoe en waar we onze huidige inzet om deze groepen te bereiken de komende jaren nog beter en effectiever kunnen inzetten.

Opzet onderzoek Het onderzoek bestond uit twee fases. De eerste -uitgevoerd tijdens de tweede coronagolf- is een eerste kwalitatieve verkenning van de gevolgen van de coronacrisis voor de gezondheid en welbevinden van oudere migranten, vanuit zowel het perspectief van de professionals als dat van de ouderen en hun sleutelfiguren. Hoe gaat het met deze ouderen? Wat zijn de gevolgen van de eerste coronagolf en zijn deze -een half jaar na uitbraak van corona- nog voelbaar?

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl.

Gemeente Amsterdam

Datum 15 april 20222 Pagina 2 van 4

De tweede onderzoeksfase – uitgevoerd een jaar na de uitbraak van de coronapandemie- omvat een gezondheidsenquête onderzoek onder een representatieve steekproef van ca. 500 Amsterdammers van 65 jaar en ouder van Surinaamse, Antilliaanse, Marokkaanse en Turkse herkomst in vergelijking met 65-plussers van Nederlandse herkomst. Doel was om de bevindingen uit de eerste (kwalitatieve) fase te toetsen en om inzicht te geven in de impact van de coronapandemie, en in het perspectief van de oudere migranten ten opzichte van testen en vaccineren tegen corona en het naleven van de maatregelen. Om deze doelgroepen te bereiken is gekozen voor een intensieve persoonlijke (vooral face-to-face) benadering door het inzetten van interviewers met dezelfde taal-en culturele achtergrond. Hieronder ga ik kort in op de belangrijkste resultaten van het onderzoek.

Gezondheid, welbevinden en leefgewoonten: meerdere chronische aandoeningen, stress, eenzaamheid en discriminatie Gemiddeld beoordelen zes op de tien 65-plussers in Amsterdam de eigen gezondheid als goed tot zeer goed. Bijna de helft van de 65-plussers heeft minstens twee chronische aandoeningen (multimorbiditeit) die zijn vastgesteld door een arts. Onder Surinaamse en Antilliaanse 65-plussers komt multimorbiditeit vaker voor. Het aandeel 65-plussers van een migrantengroep met diabetes is drie tot bijna vijf keer zo veel als bij Nederlandse 65-plussers. Bij leefgewoonten valt op dat oudere migranten vooral minder lichamelijk actief zijn dan hun Nederlandse leeftijdsgenoten. Ongeveer zeven op de tien 65-plussers met een migratieachtergrond hebben een of meerdere aandoeningen die het risico op een ernstig verloop van corona verhogen. Ouderen van Turkse en Antilliaanse herkomst rapporteren het vaakst psychosociale problemen zoals stress, (emotionele) eenzaamheid, depressie en angststoornissen. Daarnaast voelt een deel van de ouderen zich soms of vaak gediscrimineerd waarbij de percentages hoger liggen voor ouderen met een migratieachtergrond: 29% (Antillianen), 24% (Surinamers), 23% (Turken), 17% (Marokkanen) tegen 11% bij de Nederlandse ouderen.

Impact van de coronacrisis: verslechtering gezondheid, meer eenzaamheid/stress, lichamelijk minder actief Gemiddeld geeft 15% van de ouderen aan dat de eigen gezondheid verslechterd is ten opzichte van vóór de coronacrisis. Ongeveer een op de zes 65-plussers ervaart meer eenzaamheid en/of stress en een op de tien ervaart meer angst, depressie en/of slaapproblemen dan vóór de coronacrisis. Bij 65-plussers van Turkse herkomst liggen deze percentages significant hoger: ongeveer een op de vijf voelt zich vaker depressief of eenzaam en bijna een op de twee ervaart meer angst dan vóór corona. Drie op de tien ouderen geven aan dat zij minder bewegen/sporten en een op de vijf geeft aan dat hun gewicht is toegenomen door de coronacrisis. Er zijn bijna geen ouderen die aangeven dat hun gezondheid of welbevinden beter is dan vóór de coronacrisis. Deze bevindingen liggen in lijn met de resultaten uit het verkennend onderzoek uit de eerste fase waaruit blijkt dat de coronapandemie en bijbehorende (gedrags)maatregelen vooral een grote impact had/heeft op het mentale welbevinden van oudere migranten. Volgens de geïnterviewde ouderen en professionals is de eenzaamheid verergerd, door onder meer het gemis van contacten en van de mogelijkheid om naar het herkomstland te reizen en het wegvallen van activiteiten buitenshuis.

Ook de angst is toegenomen vanwege de angst voor en de onduidelijkheid over het virus, de consequenties voor het dagelijks leven en beperkte toegang tot informatie in het algemeen en over testen en vaccineren in het bijzonder.

Gemeente Amsterdam

Datum 15 april 20222 Pagina 3 van 4

En nu aan de slag Dit onderzoek geeft ons een waardevol beeld en inzicht in de gezondheid, welbevinden en leefstijl onder oudere migranten en de verschillen tussen de verschillende groepen. De resultaten gebruiken we nu maar ook in de toekomst om deze groep nog beter te bereiken en te zorgen dat onze programma’s en projecten nog beter aansluiten bij deze doelgroep. Dat doen we in het kader van de Amsterdamse Coalitie Ouderen van het samenwerkingsverband Amsterdam Vitaal & Gezond. Maar ook op andere terreinen, zie enkele voorbeelden hieronder: Extra aandacht voor ouderen en migranten tijdens vaccinatiecampagne Sinds de start van de coronavaccinaties is er extra aandacht gegaan richting ouderen. Diverse samenwerkingen zijn aangegaan met ouderenorganisaties zoals bijvoorbeeld EMCEMO, organisatie voor Amsterdammers met een Marokkaanse migratie achtergrond. Bij deze organisaties zijn voorlichtingen gegeven en hulp aangeboden bij het maken van een afspraak. Daarnaast zijn voorlichtingsavonden gegeven in gebedshuizen met onder andere toelichtingen van artsen in de eigen taal. Een ander voorbeeld is een samenwerking met Pharos waarbij een vertaling van de RIVM uitnodigingsbrief is gemaakt, geschikt voor laaggeletterden en in verschillende talen.

Deze hebben we breed verspreid: via onder andere stadsdelen, zorgpartners, ouderenorganisaties, sleutelpersonen, huisartsen, zodat eventuele vragen meteen toegelicht kunnen worden. Deze vertalingen hielpen in de gesprekken over vaccineren en werden bijvoorbeeld meegegeven na afloop van een bijeenkomst. Bij de boosterprik was er extra aandacht voor de oudere doelgroep. Daarnaast hebben we ambassadeurs ingezet, doelgroepgerichte campagnes gedraaid en co-creatie trajecten gedaan met verschillende doelgroepen. Tevens is de clientjourney met oog voor ouderen geoptimaliseerd. Ouderen konden gehaald en gebracht worden door ‘Voor Elkaar Amsterdam’ en er waseen rolstoelservice met studenten op locatie. Dagelijks zijn er teams op verschillende plekken aanwezig om vragen te beantwoorden van mensen uit de wijk en om mensen te vaccineren. Vaak staan we op drukbezochte plekken of plekken in samenwerking met sleutelpersonen of belangrijke organisaties uit de wijk. Zo worden bijvoorbeeld bijeenkomsten in moskeeën en buurthuizen georganiseerd waarbij een tolk en belangrijke sleutelpersonen aanwezig zijn. Dit doen we specifiek op plekken waar veel ouderen en mensen met een migratieachtergrond komen. Via sleutelpersonen en andere organisaties delen we zoveel mogelijk informatie en proberen we de vragen te beantwoorden die spelen. Op deze plekken bieden we vaak ook de mogelijkheid tot vaccineren.

Indien er sprake is van een taalbarrière, kan er gebruikt gemaakt worden van de tolkentelefoon. Inzet op verbetering mentaal welbevinden We investeren in verschillende projecten en trainingen gericht op versterking van de mentale weerbaarheid van oudere migranten. Een paar voorbeelden: 1. Samen met Arkin en GGZ InGeest is de GGD gestart met een passend aanbod voor oudere migranten gericht op het tegengaan van klachten ten gevolge van de coronapandemie. Voorbeelden hiervan zijn de groepscursussen ‘Omgaan met stress’ en ‘Liever bewegen dan moe’, en verschillende voorlichtingsseries zoals ‘Gezond leven en psycho-educatie’.

Gemeente Amsterdam

Datum 15 april 20222 Pagina 4 van 4

2. Het versterken van de veerkracht van oudere migranten na de coronapandemie middels implementatie van het groepsprogramma ‘Op weg met veerkracht’ in verschillende stadsdelen van Amsterdam. Op weg met veerkracht’ is een cultuursensitieve interventie, ontwikkeld door GGD Amsterdam in co-creatie met de doelgroep oudere migranten. Ouderen leren hoe ze beter met de crisis om kunnen gaan, zodat ze zich na deze moeilijke tijd weer goed en gezond kunnen voelen en (weer) meedoen in de samenleving. 3. Mental Health First (MHFA), eerste hulp bij mentale problemen. MHFA is erop gericht om deelnemers kennis bij te brengen over psychische problemen, hierover het gesprek aan te gaan met iemand die (beginnende) psychische problemen heeft en hoe te handelen als iemand in een crisis verkeert. Deze trainingen worden nu in Nieuw West gegeven. Toegankelijke zorg en ondersteuning In het kader van de Amsterdamse Coalitie Ouderen van het samenwerkingsverband Amsterdam Vitaal & Gezond is het project ‘Juiste zorg op de juiste plek voor oudere Amsterdammers in Nieuw-West’ gestart. Doel is om op basis van de uitkomsten een sluitende keten van preventie tot en met acute zorg zo optimaal mogelijk in te richten en er zo voor te zorgen dat de inwoners tijdig de zorg en ondersteuning krijgen die op dat moment voorziet in hun behoefte.

De resultaten van het onderzoek kunnen zorgen voor het verbeteren van de aansluiting van het preventief aanbod voor gezonde leefstijl op deze doelgroep. We blijven ons ook de komende tijd vol voor deze groep inzetten, waarbij we gebruik maken van de inzichten uit het onderzoek. Dat doen we samen met andere partijen in de Amsterdamse Coalitie Ouderen. Ik zal u daarover regelmatig informeren. Ik hoop u hiermee voor nu voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet,

Simone Kukenheim Wethouder Zorg