Raadsbrief monitoring Brede Brugklas Bonus 2019-2023_def.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Datum Behandeld door

Onderwijs

E-mail

OJZ, ojz.bestuurszaken@amsterdam.nl

Onderwerp

Rapport monitoring en evaluatie Brede Brugklas Bonus 2019-2023

Geachte raadsleden, In juli 2019 is door de gemeente Amsterdam de Brede Brugklas Bonus geïntroduceerd als onderdeel van de zogenoemde PIEK-aanpak (Professionaliseren, Innoveren, Excelleren en Kansen bieden). De Brede Brugklas Bonus 2019-2023 is gedurende de vierjarige looptijd gemonitord en geëvalueerd door het Kohnstamm Instituut. In deze brief lichten wij de belangrijkste uitkomsten van de monitoring en evaluatie van de Brede Brugklas Bonus 2019-2023 toe en gaan wij in op de voortgang van het onderzoek van de subsidie in de jaren 2023-2027. De Brede Brugklas Bonus in het kort De gemeente Amsterdam investeerde de afgelopen jaren in brede brugklassen middels de Brede Brugklas Bonus. Het college ziet, mede door het advies van de Onderwijsraad1, de noodzaak om in Amsterdam scholen die de vroege selectie tegengaan te ondersteunen. De vroege selectie kent nadelige gevolgen voor leerlingen, zoals ongelijke onderwijskansen, een hoge prestatiedruk en het vergroten van onderwijssegregatie. De Brede Brugklas Bonus richt zich op scholen met een brede onderbouw met minimaal drie niveaus in een klas – te weten vmbo, havo, vwo. Scholen kunnen de Brede Brugklas Bonus aanvragen ter ondersteuning en doorontwikkeling van hun huidige brede brugklas. Scholen die nog geen brede brugklas hebben kunnen subsidie aanvragen om een heterogene brede brugklas te vormen.

Zeven scholen ontvingen de subsidie tussen 2019-2023. De subsidie was gericht op het ontwikkelen van interventies en deze uit te proberen, waarbij we de scholen de mogelijkheid tot maatwerk boden. Hierdoor konden de scholen een eigen aanpak kiezen die paste bij hun situatie, leerlingpopulatie, voorgeschiedenis, onderwijskundige ontwikkeling en context. 1

Onderwijsraad (2021) Later selecteren, beter differentiëren

Wat weten we over brede brugklassen We weten dat brede brugklassen werken. Brede brugklassen zijn een oplossing voor de nadelige gevolgen van vroege selectie, zoals ongelijke onderwijskansen voor een grote groep jongeren in de samenleving, het vergroten van onderwijssegregatie, en een hoge prestatiedruk 2. In een brede brugklas krijgen leerlingen langer de tijd om zich te ontwikkelen en op het meest passende niveau terecht te komen. Dit vergroot de kansengelijkheid, vooral voor leerlingen met een minder gunstige sociaaleconomische achtergrond 3. De kans is bij hen groot dat zij op scholen zonder brede brugklas terecht komen op een onderwijsniveau dat niet bij hen past. Maar eigenlijk zijn alle leerlingen ermee gebaat. De segregatiemonitor 4 laat zien dat scholen met een brede brugklas qua populatie op het gemiddelde van de stad lijken, gekeken naar het opleidingsniveau van de ouders. Hiermee leveren brede brugklassen een belangrijke bijdrage aan het tegengaan van onderwijssegregatie, omdat hier de kans groter is dat leerlingen van verschillende achtergronden elkaar ontmoeten. Dit is een verrijking voor elke leerling. Tot slot kunnen brede brugklassen de prestatiedruk en stress wegnemen, onwenselijke gevoelens die leerlingen nu op grote schaal ervaren 5. Dat leerlingen kunnen blijven zitten of een schoolwisseling moeten doen, kan de stress nog meer verhogen.

Leerlingen op scholen die maar één schoolniveau hebben, wisselen in Amsterdam het vaakst van school op het moment dat zij van niveau moeten veranderen6. Een schoolwisseling kan een vervelende ervaring zijn, die invloed kan hebben op de eigenwaarde en het zelfvertrouwen van de leerling. Brede brugklassen geven leerlingen de mogelijkheid om in dezelfde klas te blijven op het moment dat ze van niveau moeten veranderen. Ze bieden kansen en ruimte om erachter te komen welk onderwijsniveau het beste past en waar een leerling zich fijn bij voelt, waardoor het zelfvertrouwen van leerlingen kan toenemen 7. Belangrijkste bevindingen monitoring en evaluatie Brede Brugklas Bonus 2019-2023 Het onderzoek van het Kohnstamm instituut is gedaan door middel van een analyse van de aanvraagformulieren van de scholen en gesprekken met medewerkers die het meest bij de uitvoering betrokken waren: de schoolleiding, teamleden met een coördinerende functie en een afvaardiging van het docententeam. Ook is er een vragenlijst uitgezet onder docenten van de scholen. Om onderwijs aan diverse groepen leerlingen mogelijk te maken en de brede brugklas (verder) te versterken zijn door de zeven scholen verschillende interventies ingezet met behulp van de Brede Brugklas Bonus.

De grootste gemene delers zijn: • Professionalisering (externe trainingen, beeldcoaching, intervisie, supervisie en/of lesbezoeken) van docenten met betrekking tot het werken in brede brugklassen: differentiatievaardigheden en coachingsvaardigheden; • Leerlijnen voor de verschillende vakken ontwikkelen of versterken8; 2

Onderwijsraad (2021) Later selecteren, beter differentiëren Goed Geschud (2022) Meer leren van elkaar, Verhalen uit de praktijk over de brede brugperiode 4 Onderzoek en Statistiek (2023) Segregatiemonitor primair en voortgezet onderwijs 2022/’23 5 Staat van het Amsterdamse v(s)o; Monitor schoolloopbanen vo 2022 (2022) 6 Monitor schoolloopbanen vo 2022 (2022) 7 Goed Geschud (2022) Meer leren van elkaar, Verhalen uit de praktijk over de brede brugperiode 8 Het werken met leerlingen van verschillende niveaus vraagt om leerlijnen per niveau per vak. Het gaat om uitgewerkte leerlijnen, waarbij leraren overzicht moeten hebben over de lesstof op alle niveaus die 3

• •

Bijbehorend toets- en lesmateriaal ontwikkelen – bijvoorbeeld opdrachten en digitale tools waar leerlingen zelfstandig mee kunnen werken; Vakoverstijgend lesmateriaal ontwikkelen voor projectonderwijs of geïntegreerde vakrichtingen – bijvoorbeeld het vak science (integratie van de bètavakken wiskunde, natuurkunde, scheikunde en biologie).

Iedere school benoemt andere elementen die het succes van de interventies voor hen hebben bevorderd of juist belemmerd. Het succes van interventies is afhankelijk van: • Breedte van de instroom van leerlingen – sommige scholen hebben moeite om voldoende vwo-leerlingen aan te trekken; • Beschikbaarheid lesmateriaal – er zijn vaak geen geschikte boeken of methoden beschikbaar voor alle niveaus samen in een brede brugklas; • Afstemming met het primair onderwijs – een ‘warme overdracht’ van leerlingen, om beter te kunnen inschatten wat de instromende leerlingen kennen en kunnen, welke leerstof ze hebben gehad en hoe daarop voort te bouwen; • Overgang tussen de onder- en bovenbouw in het voortgezet onderwijs – Leerlingen op vmbo-niveau zitten in het derde jaar al in hun voorexamenjaar. Ze laten dan al vakken vallen en de stof moet afgestemd zijn op de exameneisen; • Groepsgrootte en tijd voor voorbereiding – kleinere klassen en de inzet van ondersteuners in de klas, zoals onderwijsassistenten, vergroten de differentiatiemogelijkheden van docenten. Een aantal belangrijke opbrengsten van de Brede Brugklas Bonus: • De subsidie heeft scholen ondersteund in het aanbieden van een flexibele, brede brugperiode met aanbod dat alle leerlingen in staat stelt volop te leren en zich te ontwikkelen naar eigen capaciteiten.

Leerlingen krijgen voldoende mogelijkheden om onderwijs te volgen dat aansluit bij wat ze op dat moment beheersen en wat nodig is om een volgende stap in hun ontwikkeling te zetten. Hiermee wordt de vroege selectie uitgesteld. • Een belangrijk aspect van brede brugklassen is dat leerlingen elkaar ontmoeten en met elkaar samenwerken. De evaluatie laat zien dat scholen sterk inzetten op het creëren van verbinding, niet alleen door het zo lang mogelijk bij elkaar houden van leerlingen van verschillende niveaus. Er wordt ook op gestuurd door samenwerkingsopdrachten, werken in heterogene groepen binnen projectonderwijs of gezamenlijk leren op een leerplein. • De inzet op professionalisering van docenten heeft op verschillende scholen geleid tot een interne structuur waarmee continue scholing geborgd wordt en waardoor een gemeenschappelijke taal ontstaat voor het pedagogisch en didactisch begeleiden van leerlingen. • De interventies gericht op differentiëren en coaching op de verschillende scholen hebben ertoe geleid dat docenten beter weten wat ze moeten doen in gemengde groepen. Docenten zijn bijvoorbeeld beter geworden in vragen stellen en feedback geven en voelen zich zekerder bij het lesgeven aan een heterogene groep leerlingen.

• Het werken in een brede brugklas vraagt niet alleen om een rijk en passend cognitief aanbod, maar ook om het stimuleren van sociaal-emotionele vaardigheden van leerlingen. Verschillende scholen hebben ingezet op het ontwikkelen van didactische het mogelijk maken de ontwikkeling van de leerling te volgen en het onderwijsaanbod daarop af te stemmen.

•

•

vaardigheden bij docenten die het leren-leren van leerlingen ondersteunen. Door te stimuleren dat leerlingen prettig met elkaar omgaan, activiteiten zo aan te bieden dat leerlingen zich er iets bij voor kunnen stellen (betekenisvol leren), hun te leren dat vragen stellen en fouten maken mag en juist goed is, wordt interesse in leren en zelfstandig werken gestimuleerd. Meer afstemming in begeleiding op school en thuis zorgt ervoor dat aspecten van de ontwikkeling van leerlingen, zoals zelfstandigheid, motivatie en inzicht in de eigen mogelijkheden, ook thuis op een vergelijkbare wijze worden ondersteund. Dat gebeurt bijvoorbeeld door voorlichting waarin ouders aanwijzingen krijgen hoe zij hun kind thuis kunnen begeleiden. Scholen hebben ouders nadrukkelijker betrokken bij de ontwikkeling van hun kinderen door meer inhoudelijke gesprekken over het kind, en door ouders beter te betrekken bij de afwegingen rondom stappen in de schoolloopbaan.

Vooruitblik monitoring Brede Brugklas Bonus 2023-2027 Ook de komende jaren (2023 t/m 2027) investeert de gemeente Amsterdam in de Brede Brugklas Bonus. De opzet van de subsidieregeling is hetzelfde als in de vorige periode. De Brede Brugklas Bonus 2023-2027 zal de gehele looptijd gemonitord en geëvalueerd worden door het VerweyJonker Instituut. In de monitoring en evaluatie van 2023-2027 zal onder andere nadrukkelijk gemeten worden wat de effecten zijn voor leerlingen in brede brugklassen. Er zal gekeken worden naar hun ervaringen in een brede brugklas, en de ervaren prestatiedruk en stress. Tevens wordt, parallel aan het monitoronderzoek, ruimte gecreëerd voor kennisdeling, zodat er ook gedurende deze subsidieperiode van en met elkaar geleerd wordt. Tot slot Het gaat niet alleen om later selecteren – goed kunnen differentiëren is ook essentieel in het vergroten van onderwijskansen9: flexibel onderwijs op maat bieden, dat recht doet aan de verschillen tussen leerlingen. Differentiatievaardigheden en -mogelijkheden liggen ten grondslag aan de kwaliteit van brede brugklassen. De (tussentijdse) monitoring van de Brede Brugklas Bonus laat zien dat de subsidie de scholen hierin op duurzame wijze kan ondersteunen. Gezien de positieve effecten van brede brugklassen is het te betreuren dat de landelijke subsidieregeling voor brede brugklassen stopgezet wordt 10.

Het is daarom des te belangrijker dat wij doorgaan met de Brede Brugklas Bonus. Scholen met brede brugklassen vormen een essentieel onderdeel van ons onderwijs. Wij blijven scherp letten op de effecten van de Brede Brugklas Bonus door de doorlopende monitoring en uitvoering van de interventies in nauwe samenwerking met het onderwijs en de wetenschap. Het college zet duurzame verbetering van kennisdeling binnen de Brede Brugklas Bonus voort en neemt de ideeën en ervaringen van scholen hierin mee. De deelnemende scholen van de Brede Brugklas Bonus leveren een oplossing aan eerdergenoemde uitdagingen van de 9

Onderwijsraad (2021) Later selecteren, beter differentiëren HOOP, LEF EN TROTS - Hoofdlijnenakkoord 2024 – 2028 van PVV, VVD, NSC en BBB

10

vroege selectie van leerlingen. Hun aanpakken en interventies kunnen ter inspiratie dienen voor het onderwijsveld en andere geïnteresseerden. Op deze wijze benutten we ontwikkelde kennis om de kansen voor alle leerlingen te vergroten. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Bijlagen Bijlage 1. Monitor en evaluatie Brede Brugklas Bonus Amsterdam Periode 2019-2023, Kohnstamm Instituut.