Raadsbrief Liefde voor Lezen.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 2 oktober 2024 Onderwijs Marjolein Moorman, wethouder Onderwijs Directie Onderwijs (bestuurszaken.ojzd@amsterdam.nl)

Onderwerp

Afdoening toezegging OZA – Overzicht Leesoffensief (TA2023-000689)

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte raadsleden, In de brief ‘Lang Leve de Bieb, de eerste Amsterdamse bibliothekenvisie’ is toegezegd dat we met een brief en een plan voor Liefde voor Lezen t/m 2026 terugkomen. Ook tijdens de commissievergadering OZA van 21 juni 2023 heb ik u, naar aanleiding van een vraag van voormalig raadslid Boomsma, toegezegd te informeren over het Leesoffensief. In deze brief doe ik deze toezeggingen af door een overzicht te bieden van de huidige aanpak en vooruit te kijken. Kracht van Lezen Het college maakt zich grote zorgen over de achteruitgang van de leesvaardigheid van veel Amsterdamse kinderen en jongeren. Er wordt steeds minder gelezen. In het coalitieakkoord 20222026 hebben we daarom een leesoffensief aangekondigd, gericht op het bevorderen van de leesvaardigheid en het stimuleren van leesplezier bij onze jonge bewoners. Lezen is niet alleen een essentiële vaardigheid, maar ook een bron van plezier en een manier om de wereld om ons heen te begrijpen. Het opent de deur naar nieuwe werelden, verbreedt onze horizon en stimuleert onze verbeelding. Elk boek dat we lezen geeft ons de kans om iets nieuws te leren. Het programma ‘Liefde voor Lezen, het Amsterdamse leesoffensief’ erkent en viert de kracht van lezen. Het is een investering in de toekomst van onze kinderen en jongeren.

Hieronder kunt u lezen hoe we als gemeente - in nauwe samenwerking met de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA), andere educatieve partners en scholen - leesvaardigheid en het leesplezier de komende jaren willen aanwakkeren en vasthouden. Jongeren lezen minder vaak en met minder plezier Uit nationale en internationale studies blijkt dat Nederlandse jongeren steeds minder vaak en met steeds minder plezier lezen. Uit de vijfjaarlijkse internationale PISA-studie naar leesprestaties blijkt dat leerlingen in 2023 minder leesvaardig zijn dan twintig jaar geleden. Een derde van de Nederlandse 15-jarigen loopt zelfs het risico laaggeletterd het onderwijs te verlaten.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2024 Pagina 2 van 8

Dat heeft gevolgen voor hun functioneren op school en in de samenleving, en uiteindelijk ook voor het functioneren van onze samenleving als geheel. Het is voor jongeren niet makkelijk om gemotiveerd te raken voor lezen. In het onderwijs is de aandacht en tijd voor taal en literatuur verminderd. Dat is vooral ook bezwaarlijk voor jongeren die van huis uit niet opgroeien in een leescultuur. Zo adviseerden de Onderwijsraad en de Raad voor Cultuur om een sterke infrastructuur voor leesbevordering tot stand te brengen: 1. Voer een krachtig en samenhangend leesbeleid; 2. Zorg voor een rijk leesaanbod samengesteld met en afgestemd op de interesses van de doelgroepen; 3. Breng een leescultuur tot stand: thuis, op school en overal. Beide raden benadrukken dat de bevordering van leesmotivatie en leesvaardigheid een taak is van het onderwijs, maar geven ook dat dit niet uitsluitend bij de school belegd dient te zijn. Daarom adresseren zij in hun advies ook andere actoren: bibliotheken, ouders, welzijnsorganisaties, gemeenten, provincies en het ministerie van OCW. Amsterdamse aanpak Amsterdam neemt het advies van de raden over en vertaalt dit naar de Amsterdamse situatie en naar concrete acties.

Voor een krachtige impuls op leesmotivatie, leescultuur en leesbeleid investeert Amsterdam in een sterkere infrastructuur met in het hart de OBA op school (de vertaling van bibliotheek op school naar de Amsterdamse context) en een actieve sturing op lezen thuis en in de bibliotheekvestigingen. De gemeente, de OBA, het Onderwijsnetwerk Amsterdam (ONA), de scholen en ouders werken intensiever en doelbewust samen rond het Amsterdamse programma Liefde voor Lezen; voor een rijk en inclusief leesaanbod samengesteld met, en afgestemd op, de interesses van kinderen en jongeren. Op school wordt het landelijk programma ‘De Bibliotheek op School’, met de onderdelen van de collectievernieuwing, training voor leerkrachten, en leesprogramma’s door leesconsulenten verder

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2024 Pagina 3 van 8

uitgevoerd en uitgebreid. Thuis wordt de gezinsaanpak van de VoorleesExpress verder vormgegeven en uitgebreid. De activiteiten rond de school en het gezin worden door het ONA begeleid en gemonitord. Leeswijzer In deze brief leest u hoe de gemeente, in nauwe samenwerking met de OBA, het ONA en andere educatieve partners en scholen vanuit het gezin (BoekStartkoffertje, VoorleesExpress), in de school (Bibliotheek op School, Taallab) en rond de school (activiteiten rond de masterplannen Zuidoost en Nieuw-West, lees-ambassadeurs) leesvaardigheid en het leesplezier bevordert met het Amsterdamse leesoffensief Liefde voor Lezen. Vervolgens leest u welke acties tot en met 2026 in de planning staan. Als laatste wordt het financiële overzicht gepresenteerd, met een vooruitblik over een structurele aanpak van Liefde voor Lezen. Stimulering leesplezier en taalvaardigheid thuis •

Project Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid (GGG)

Stichting Lezen, Stichting Lezen en Schrijven en de KB Nationale Bibliotheek werken in opdracht van het de ministerie van OCW aan het project Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid (GGG).Om mee te kunnen doen in onze samenleving is het belangrijk om taalvaardig te zijn. De basis van taalvaardigheid wordt gelegd in de vroege kinderjaren. Een lokale netwerksamenwerking, aangestuurd door de gemeente, is de beste manier om gezinnen te bereiken’ 1. Bij het project GGG gaat deze samenwerking vooral om het versterken van de taalvaardigheid van ouders en verzorgers. Het doel van deze samenwerking is dat gemeenten zich inzetten om de overdracht van laaggeletterdheid van ouder op kind te voorkomen. Het project GGG houdt binnenkort op. Met de uitkomsten van deze pilot wordt gekeken hoe in Amsterdam gezinsaanpak rond geletterdheid vorm gegeven kan worden2. •

Uitbreiding vrijwilligers VoorleesExpress

De VoorleesExpress is in Nederland één van de meest effectieve interventies op het gebied van leesbevordering. Ook in Amsterdam gaan veel vrijwilligers naar gezinnen om liefde voor lezen en taal bij te brengen. Deze vrijwilligers komen wekelijks thuis bij kinderen van 2 tot 8 jaar, die opgroeien in een omgeving waar het belang van taal en lezen zich nog (verder) moet ontwikkelen. VoorleesExpress helpt hiermee. De vrijwilligers ondersteunen kinderen die moeite hebben met taal en daardoor op school soms niet de gewenste resultaten behalen. Het programma stimuleert ouders om actief betrokken te zijn bij de taalontwikkeling van hun kinderen, bijvoorbeeld door veel voor te lezen en kinderen aan te moedigen zelf te lezen.

1

Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid | Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid

2 Taaloffensief 2023-2026, Volwasseneneducatie, laaggeletterdheid en inburgering, mei 2023.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2024 Pagina 4 van 8

Door publiciteit te creëren voor de VoorleesExpress zorgt de gemeente voor meer bekendheid onder inwoners. Dit gebeurt bijvoorbeeld door bekende Nederlanders in te zetten als ambassadeurs voor de VoorleesExpress. In januari 2024 sloot de gemeente een nieuwe overeenkomst met de uitvoerende organisatie van de VoorleesExpress: Diversion. Het nieuwe richtdoel is om 450 gezinnen en 500 kinderen te bereiken. Met deze nieuwe overeenkomst zet de gemeente samen met Diversion in op het ondersteunen van zoveel mogelijk Amsterdamse kinderen. Het uiteindelijke doel is dat de VoorleesExpress via het werven van meer vrijwilligers in een later stadium een hoger aantal gezinnen bereikt. Ook kijkt de VoorleesExpress doorlopend naar manieren om vrijwilligers beter te begeleiden, te ondersteunen en aan de OBA te verbinden. Er zijn ideeën en gesprekken om te onderzoeken of meer diversiteit onder de vrijwilligers mogelijk is, waardoor kinderen ook twee- of drietalig voorgelezen kunnen worden. •

BoekStartkoffertje

Als een baby ongeveer 3 maanden oud is, kunnen de ouders of verzorgers van het kind een speciale waardebon voor het BoekStartkoffertje downloaden. Als zij met deze bon naar de bibliotheek gaan, maken ze hun baby gratis lid en ontvangen ze het BoekStartkoffertje met daarin twee wisselende boekjes voor de baby en informatie over voorlezen voor de ouders. Ook organiseert de OBA geregeld activiteiten rond het BoekStartkoffertje. Het kind kan vervolgens tot zijn of haar 18e jaar gratis lid blijven van de bibliotheek 3. Veel gemeentes sturen na de geboorte een felicitatiebrief naar ouders met de waardebon voor het BoekStartkoffertje. Amsterdam stuurt nog geen brief. Ouders worden door het eigen netwerk of via het Ouder- en Kind Centrum geïnformeerd. Binnen het traject Liefde voor Lezen gaan we kijken in hoeverre het mogelijk is om vanuit de gemeente ouders automatisch op het BoekStartkoffertje te attenderen, waardoor meer pasgeboren Amsterdammers lid worden van de bibliotheek. Dit zorgt voor laagdrempeligheid en toegankelijkheid van lezen; wat leidt tot - hopelijk - een leven lang leesplezier (www.boekstart.nl). Aanbod leesplezier en taalvaardigheid in de school • ONA: scholen leren van elkaar Voor Liefde voor Lezen is de praktische toepassing van wetenschappelijke inzichten belangrijk.

Het Amsterdamse platform ONA ondersteunt de gemeente, de scholen en de OBA om kansrijke methoden te selecteren om leesonderwijs te bevorderen en taalachterstanden te bestrijden. Dit vindt plaats via inspiratiebijeenkomsten, masterclasses en intensieve leertrajecten. • Taallab In één van de onderwijslabs van ONA, het Taallab, bundelen leraren, schoolleiders en wetenschappers van verschillende kennisinstellingen (UvA, HvA, VU) en Stichting Lezen hun krachten. Zij werken intensief samen aan het ontwikkelen en testen van verschillende aanpakken waar in het Amsterdamse onderwijs behoefte aan is.

3 Vanaf 2025 tot hun 27e.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2024 Pagina 5 van 8

Het Taallab richt zich momenteel op de ontwikkeling van een tweejarig nascholingstraject voor effectief leesonderwijs, verschillende aanpakken voor het optimaal benutten van meertaligheid in de klas, het verbeteren van de effectiviteit van zomerscholen, het voorkomen van leesachterstanden door middel van pre-teaching en het vergroten van ouderbetrokkenheid door digitaal voorlezen. Het doel van ONA is om in de periode 2025-2027 zo veel mogelijk scholen te laten profiteren van kansrijke interventies voor de verbetering van leesmotivatie, leesplezier en leesvaardigheid. •

Uitbreiding ‘OBA op school’

De OBA implementeert sinds 2023 in Amsterdam de Amsterdamse variant van de Bibliotheek op School. De Bibliotheek op School is een landelijk programma binnen het leesbevorderingsprogramma Kunst van Lezen dat mogelijk wordt gemaakt door de samenwerking van Stichting Lezen en de KB Nationale Bibliotheek. Voor de invoering van het leesoffensief belegt de gemeente een fundamentele lange termijn verantwoordelijkheid bij de OBA. De bibliotheek is van oudsher de plek die draait om lezen, en ook nu die functie veel breder is blijft het een belangrijk expertisecentrum voor taal en taalontwikkeling. En hoewel de bibliotheek allang niet meer alleen maar om boeken draait, word je daar omringd door boeken vol verhalen. Uit onderzoek blijkt dat hoe eerder kinderen in aanraking komen met taal en lezen, des te groter het effect op motivatie en ontwikkeling van de vaardigheden. Om kinderen zo vroeg mogelijk in hun taalontwikkeling te ondersteunen, implementeert de OBA in de eerste fase (2023-2024) het programma ‘OBA op School’ op VVE- en PO-scholen. In het schooljaar 2024-2025 gaat de OBA door met het implementeren van ‘OBA op school’ op VMBO-scholen en op een aantal opleidingen van het ROC van Amsterdam. Bij ‘OBA op school’ gaat de OBA een formele verbintenis van ten minste drie jaar aan met een school. In deze periode: •

Werken de lees-en mediaconsulenten van de OBA samen met de leerkrachten en pedagogische medewerkers aan de verdere ontwikkeling van deskundigheid op het vlak van leesbevordering door advies, scholing, begeleiding en ondersteuning. Een mooi voorbeeld van deze samenwerking komt uit Zuidoost, waar de leergang ‘de taalvriendelijke klas’ en ’begrijpend lezen: weten wat werkt’ met de Zonova Academie en het Projectenbureau Primair Onderwijs Zuidoost (PPOZO) is gestart.

•

Stelt de OBA schoolcollecties samen die actueel, inclusief en leeftijdsadequaat zijn. De OBA werkt samen met scholen en lokale organisaties om relevante leesmaterialen te verkrijgen, die aansluiten bij het onderwijscurriculum en de culturele achtergronden van de kinderen; maar die bovenal ook aansluiten bij de interessegebieden van de lezers zelf. Collecties op scholen moeten een weerslag zijn van wat kinderen leuk vinden om te lezen. De vernieuwing en actualisatie van de schoolbibliotheken van de Zonova scholen en prof. dr. Dumontschool zijn hier mooie voorbeelden van.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2024 Pagina 6 van 8

•

Creëert de OBA een boeiende en interactieve omgeving met regelmatig leesevenementen, zoals voorleesuren, voorleessessies (al dan niet door bekende en inspirerende voorbeelden), boekenclubs voor kinderen, bezoeken van schrijvers en workshops zoals zelf schrijven of inspirerend voorlezen. Een zeer geslaagde actie was in juni 2024 het voorleesfeest voor kinderen en opvoeders, waar tenminste 200 kinderen met ouders aan hebben deel genomen.

•

Geeft de OBA duurzame aandacht voor lezen thuis, op school en in de bibliotheek. Dit vereist het stimuleren om te blijven lezen op alle drie de locaties. Daarom maken leerlingen in het programma kennis met de bibliotheek zelf. Belangrijk is dat elk kind de bibliotheek weet te ontdekken en te vinden, dat kinderen leren dat zij hier altijd terecht kunnen voor nieuwe avontuurlijke verhalen.

•

Gratis bibliotheekpas voor leraren

Zoals aangekondigd in de bibliotheekvisie maakt de gemeente een gratis basislidmaatschap van de OBA mogelijk voor jongeren tot 27 jaar, maar ook voor de leraren in onze stad. Leerlingen tot 18 jaar hadden al recht op een gratis lidmaatschap. Docenten hebben een essentiële rol in het vergroten van leesplezier onder jongeren. Als gemeente maken we daarom ook het basislidmaatschap voor docenten gratis, zodat zij gemakkelijk toegang hebben tot alle (kinder)boeken. Samen met de OBA gaat de gemeente in gesprek met het Rijk en KB Nationale Bibliotheek om het basislidmaatschap uit te breiden naar een digitale variant. Aanbod leesplezier en taalvaardigheid rond de school •

Masterplannen Zuidoost en Nieuw-West

Kinderen en jongeren krijgen alle kansen en mogelijkheden om zich te ontwikkelen en talenten te ontplooien. Dit is één van de centrale ambities in de masterplannen Zuidoost en Nieuw-West. Taal heeft een sleutelrol in het bereiken van deze ambitie en is daarom een centraal thema in veel van onze activiteiten. Met Zuidoost Leest richten de gemeente, de OBA en het onderwijs zich specifiek op het vergroten van de leesvaardigheid en leesplezier onder kinderen en opvoeders en de uitbreiding van de woordenschat. Zuidoost geeft elk kind een boek cadeau, werkt aan een inspirerende bibliotheek voor iedere school, zet in op de rolmodellen, campagnes en workshops. In Nieuw-West zijn de organisaties en scholen bezig om Liefde voor Lezen in Nieuw-West gebiedsgericht uit te voeren. Hiervoor vond in juni 2024 een bijeenkomst met professionals plaats. De bevindingen zijn geïnventariseerd en teruggekoppeld. Een vervolg is in voorbereiding.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

Datum 2 oktober 2024 Pagina 7 van 8

Inzetten op meer ruimte voor meertaligheid in het onderwijs

Zoals ook uiteengezet in de raadsinformatiebrief van 17 april jl. over meertaligheid in het onderwijs, stelt het adviesrapport ‘Oproep tot een Leesoffensief: Lees!’ dat het bij leerlingen met een meertalige achtergrond van belang is om verschillende boeken rondom hetzelfde thema te lezen, omdat dit bijdraagt aan het leesplezier en de Nederlandse taalontwikkeling. ‘OBA op School’ werkt momenteel aan collecties voor scholen, waarbij rekening wordt gehouden met deze behoefte aan meertalig aanbod. De bibliotheek is een voorloper in de omarming van meertaligheid als kracht. Daarnaast is meertalig voorlezen binnen de voorschoolse en vroegschoolse educatie onderdeel van het standaard aanbod. Als college blijven we kansen en mogelijkheden verkennen, waarbij meertaligheid ingezet kan worden om het leesplezier bij kinderen te vergroten.

Communicatie Aandacht voor de dagelijkse investering in het lezen, op school, thuis en in de bibliotheek willen we ondersteunen middels gerichte communicatie-inspanningen door ambassadeurs als inspirerend voorbeeld, en evenementen en activiteiten te organiseren die inhaken op bestaande evenementen en campagnes zoals in het kader van de Kinderboekenweek. Samen met de OBA zetten we een ambassadeursnetwerk van bekende Nederlanders in. Zij gaan scholen en onderwijsinstellingen langs om in de klas aandacht te vragen voor lezen. De ambassadeurs laten zien dat lezen leuk kan zijn. Ze inspireren jongeren om zelf (meer) te gaan lezen. Tijdens het bezoek aan scholen wordt er onder leiding van de docent in de klas gesproken over het belang en plezier van lezen. We willen de ambassadeurs ook gaan inzetten op lees evenementen zoals leesmarathons, leesclub en boekenbeurzen. We bekijken of de ambassadeurs wellicht ook een rol kunnen gaan spelen bij de werving van vrijwilligers voor de VoorleesExpress. We denken hierbij aan aansprekende schrijvers, columnisten, woordkunstenaars en aan sporters. Sporters hebben een grote aantrekkingskracht op Amsterdamse kinderen en jongeren. Het idee is om sporters in te zetten voor Liefde voor Lezen, bijvoorbeeld om meertaligheid onder de aandacht te brengen.

Financiën Voor de uitvoering van het programma OBA op school is vanuit het ministerie van OCW via de OBA budget beschikbaar gesteld in de vorm van de Impulsregeling Basisvaardigheden voor bibliotheken. Daarnaast wordt aan de OBA een aanvullende gemeentelijke bijdrage ter beschikking gesteld. Voor de komende drie jaar is dit in totaal € 3,1 miljoen, waarvan € 0,5 miljoen voor 2024. Deze gelden zijn bestemd voor het uitrollen van het systeem OBA op school. Voor 2025 gaat het om een bedrag van € 1.264.369 en voor 2026 om een bedrag van € 1.307.635. De financiering valt binnen de onderwijsbegroting.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2024 Pagina 8 van 8

Amsterdamse scholen investeren ook rechtstreeks in de verbetering van het leesonderwijs. Onder meer door budget te reserveren voor vernieuwing en verbetering van schoolbibliotheken en voor investeringen in deskundigheidsbevordering van leerkrachten en andere medewerkers. De overige initiatieven zoals de VoorleesExpress en de activiteiten van ONA of het mogelijk maken van een gratis bibliotheekpas voor leraren zijn voor een deel kostenneutraal en worden voor een deel opgelost in de onderwijsbegroting. Tot slot In Amsterdam geloven we dat elk kind het recht heeft om de vreugde van lezen te ervaren. Wij zijn van mening dat de aanpak rond Liefde voor Lezen ook na 2026 door moet gaan, omdat lezen de sleutel is tot een leven vol mogelijkheden. Dit is niet alleen een investering in de toekomst van onze kinderen, maar ook in de toekomst van onze stad. Want een stad vol lezers is een stad vol denkers, dromers en doeners. Laten we daarom de liefde voor lezen verspreiden! Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam, Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl