Raadsbrief leerlingenvervoer 23 dec.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 20 december 2022 Onderwijs Directie OJZ, bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl

Onderwerp

Leerlingenvervoer

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Het leerlingenvervoer staat onder druk: de kwaliteit van uitvoering is niet op het juiste niveau en de kosten stijgen. Ik heb u hier op verschillende momenten over geïnformeerd, bijvoorbeeld in de commissie Onderwijs, Zorg en Armoede van 23 november jongstleden.1 Toen heb ik u aangegeven dat de huidige situatie de noodzaak onderschrijft om de verordening leerlingenvervoer aan te scherpen. Het doel daarvan is om de kwaliteit van het vervoer te kunnen blijven garanderen voor de leerlingen die dit echt nodig hebben. Dit vraagt om ingewikkelde keuzes die invloed zullen hebben op het dagelijks leven van leerlingen. Ik verwacht uw gemeenteraad voor de zomer van 2023 een nieuwe verordening leerlingenvervoer ter instemming voor te leggen. Ik streef ernaar om deze 1 januari 2024 in werking te laten treden. Dit duurt langer dan verwacht, maar deze tijd is nodig om zorgvuldige afwegingen te maken en de uitvoer goed te organiseren. In deze brief schets ik eerst de context waarin het leerlingenvervoer zich bevindt. Ook licht ik toe welke maatregelen onderzocht worden om het systeem weer beheersbaar te maken. Context van het leerlingenvervoer In een eerdere raadsbrief -11 mei 2021- heb ik uiteengezet wat de ontwikkelingen zijn die de beheersbaarheid en de kosten bij het leerlingenvervoer onder druk zetten.

Daar is dit jaar ook nog de grote krapte op de arbeidsmarkt in de zorgvervoersbranche bijgekomen. Dit zorgt dat de organiseerbaarheid van het aangepast leerlingenvervoer nog verder onder druk komt te staan. Kostenontwikkeling De afgelopen jaren hebben verschillende ontwikkelingen in het leerlingenvervoer plaatsgevonden waardoor de exploitatiekosten tussen 2017 en 2022 sterk zijn gestegen, zie grafiek.2 In 2017 waren de kosten voor het leerlingenvervoer circa 3,8 miljoen euro, deze stijgen naar verwachting naar

1 Op 28 september en 14 oktober heb ik raadsbrieven gestuurd over het chauffeurstekort in het leerlingenvervoer.

Op 11 mei 2021 heb ik u geïnformeerd over de kosten en ontwikkelingen in het leerlingenvervoer. 2

Betreft de exploitatiekosten voor leerlingenvervoer, exclusief de eigen organisatiekosten.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2022 Pagina 2 van 5

circa 8,8 miljoen euro in 2022.3 De begroting is in de jaren tot en met 2026 incidenteel bijgesteld. Op basis van de toen bekende prognoses heeft het college op 20 oktober 2020 én in het nieuwe coalitieakkoord incidenteel extra middelen beschikbaar gesteld. Bij het coalitieakkoord is het structurele tekort ten dele structureel gecompenseerd met ingang van 2027. De prognose is dat de kosten de komende jaren nog verder zullen oplopen. Ik verwacht in 2023 een tekort op de begroting van circa 1,7 miljoen euro. Bij de voorjaarsnota 2023 kom ik met een voorstel hoe ik verwacht dit te dekken. Belangrijkste aanleidingen voor de stijgende prognose zijn de NEA-index en het stijgend aantal leerlingen dat gebruik maakt van het vervoer. Eind november is de NEA-index, waarmee de prijsverhoging van vervoer wordt vastgesteld, bepaald op 13,7%.4 Dit is een aanzienlijke verhoging ten opzichte van andere jaren en hangt samen met de stijgende brandstofprijzen en de verwachte verhoging van de CAO-lonen. Ook reken ik, vooralsnog, op een stijging van het aantal leerlingen in het leerlingenvervoer. Als deze trend zich voortzet, loopt het structurele begrotingstekort in 2026 al op naar circa 5 miljoen euro.

Kosten Leerlingenvervoer in € mln 14,0 12,0 10,0

8,0 6,0 4,0 2,0 2017

2018

2019

2020

Realisatie

2021 2022 * 2023 Prognose

2024

2025

2026

2027

Begroting

Beheersbaarheid Naast dat de kosten uit de pas lopen, constateer ik ook dat de organisatie van het leerlingenvervoer steeds complexer en kwetsbaarder wordt. De vervoerder Munckhof kan de groeiende vraag naar het aangepast vervoer moeilijk aan. De groei van het aantal leerlingen zorgt dat de planning van het vervoer moeilijker te organiseren is, waardoor het risico toeneemt dat het aangepast vervoer niet tijdig rijdt. Daarnaast is er een groot personeelstekort in de vervoersbranche, waardoor het voor de vervoerder sowieso lastig is om voldoende chauffeurs te vinden. De groei van het aantal leerlingen in het aangepast vervoer maakt dit extra complex. Extra leerlingen betekenen namelijk extra chauffeurs.

3

Betreft de exploitatiekosten voor leerlingenvervoer, exclusief de apparaatskosten.

4

NEA-index laat de kostenontwikkeling in zorg- en taxivervoer zien voor 2023.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2022 Pagina 3 van 5

Oorzaken De kostenstijging en de oplopende druk is ontstaan door verschillende oorzaken: 1. Groei van leerlingenpopulatie in het speciaal onderwijs: het aantal leerlingen in het speciaal (basis) onderwijs is de afgelopen jaren toegenomen- van 4.374 in 2018 naar 4.806 in 2021.5 Dit heeft als gevolg dat ook steeds meer leerlingen aanspraak kunnen maken op het leerlingenvervoer. Bovendien leggen deze leerlingen gemiddeld steeds langere afstanden af – dit is de afgelopen jaren gemiddeld met 1 kilometer per rit gestegen – omdat de dichtstbijzijnde school niet altijd ruimte heeft voor de leerling. Onder andere hierdoor is er sprake van een grote toename van het gebruik van het aangepast vervoer (vervoer in bussen en auto’s). 2. Meer gebruik van het aangepast vervoer6: Eind 2017 maakten 1620 leerlingen gebruik van het leerlingenvervoer, waarvan 956 leerlingen (59%) gebruik maakten van het aangepast vervoer. In 2022 maken 2115 leerlingen gebruik van het leerlingenvervoer, waarvan 1560 leerlingen (74%) gebruik maakte van het aangepast vervoer.7 Relatief en absoluut wordt er in 2022 dus meer gebruik gemaakt van aangepast vervoer. Dit terwijl aangepast vervoer gemiddeld vijf keer duurder is per leerling dan een OV-vergoeding. 3. Ruimhartige verordening: de criteria op basis waarvan de toekenningen plaatsvinden in Amsterdam zijn ruimhartig.

Zeker als je deze vergelijkt met andere gemeenten die de door de VNG opgestelde modelverordening volgen. De overige G4-gemeenten hanteren bijvoorbeeld strengere toelatingseisen zoals de kilometerafstand naar school op 6 kilometer i.p.v. respectievelijk 3 (so), 4 (SBO) en 5 (VSO) kilometer in Amsterdam. Naar aanleiding van het op 14 juli 2016 door de gemeenteraad aangenomen initiatiefvoorstel van het lid Timman, is de toegankelijkheid van het leerlingenvervoer verruimd. In het voorstel is het college gevraagd om de voorzieningen en de toekenning hiervan ruimhartig in te vullen. Zo is in 2017 de Verordening Leerlingenvervoer aangepast, zodat voor alle leerlingen die naar het oordeel van het college vanwege hun beperking niet in staat zijn met het openbaar vervoer te reizen, het afstandscriterium niet wordt gehanteerd. 4. Autonome kostenstijging: de kosten voor het leerlingenvervoer stijgen (nog) harder dan verwacht; de loonkosten, benzineprijzen en duurzaamheidseisen dragen bij aan de kostenstijging en een hogere NEA-index. Tevens stijgen momenteel de kosten voor het openbaar vervoer. 5. Onbegrensde cliëntpopulatie: de verordening leerlingenvervoer is een open-einderegeling, dat wil zeggen dat elke leerling die voldoet aan de voorwaarden zoals die zijn vastgelegd in de gemeentelijke verordening, recht heeft op de bekostiging van het vervoer van huis naar school en visa versa.

Daarbij is er afgelopen jaren een cultuur ontstaan dat een bus ‘een automatisch recht’ is geworden waarbij scholen snel

5

Gegevens komen uit het onderwijsloket, cijfers van 2017 of de prognose voor 2022 zijn nog niet voorhanden, om deze reden tonen wij hier cijfers van 2018 en 2021. 7

Peildatum 1 december 2022.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2022 Pagina 4 van 5

doorverwijzen en de gemeente vaak gebruik moet maken van de zogenoemde hardheidsclausule. Het leerlingenvervoer toekomstbesteding organiseren De grote kostenstijging in combinatie met toenemende druk op de uitvoer van leerlingenvervoer onderschrijven de noodzaak om terug te gaan naar een beheersbaar systeem, waarbij de gemeente goede kwaliteit blijft leveren voor die kinderen die zijn aangewezen op het aangepast vervoer en voor wie een andere wijze van vervoer (eigen vervoer of met OV) niet mogelijk is. Dit vraagt ons om te kijken naar wie recht heeft op leerlingenvervoer en zo ja, op welke voorziening.8 Daarbij moet ik opmerken dat de toegankelijkheid van het aangepast vervoer meer binnen de invloedssfeer van de gemeente ligt dan de ontwikkeling van het leerlingenaantal dat naar het speciaal (basis)onderwijs gaat. Daarnaast wil ik inzetten op een cultuurverandering bij het bevorderen van zelfredzaamheid bij leerlingen en ouders. In de praktijk zie ik nu bijvoorbeeld dat leerlingen die strikt genomen recht hebben op aangepast vervoer, soms ook goed zelfstandig in het OV kunnen reizen en dat ook doen buiten schooltijd. De huidige verordening biedt te weinig ruimte om het systeem van leerlingenvervoer beheersbaar te maken en de goede kwaliteit te waarborgen. De nieuwe modelverordening van de VNG biedt een goed kader om het leerlingenvervoer weer beheersbaar te maken.

De overige G4-gemeenten passen deze ook toe of gaan deze toepassen. Ik onderzoek onder andere wat reële toekenningscriteria zijn in de Amsterdamse situatie voor het leerlingenvervoer en de onderliggende voorzieningen (vergoeding voor eigen vervoer, vergoeding voor openbaar vervoer of het aanbieden van aangepast vervoer). Daarnaast kijk ik op welke manier ik vorm kan geven aan de cultuurverandering. Hierbij kijk ik onder ander naar de mogelijkheid die de modelverordening biedt tot een gesprek met ouders over de zelfredzaamheid van de leerling en de eigen mogelijkheden van de ouders. Op dit moment onderzoek ik of en hoe ik dit gesprek wil introduceren, waarbij ik ook kijk op welke manier ik de zelfredzaamheid van leerlingen kan ondersteunen met bijvoorbeeld een OV-coach. Ik verken dit in samenspraak met de vervoersregio Amsterdam en met uitvoerder Munckhof. Uiteindelijk wil ik tot een verordening komen die een duurzame oplossing biedt voor de huidige problematiek.

8

vergoeding eigen vervoer, OV vergoeding of aangepast vervoer

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2022 Pagina 5 van 5

Aangezien het wijzigen van de verordening grote impact heeft op het leven van kinderen, ik de implementatie zorgvuldig wil doen en voldoende tijd wil hebben om de cultuurverandering voor te bereiden, heb ik de komende maanden nodig om tot een weloverwogen voorstel te komen. Ik verwacht deze voor de zomer 2023 aan u voor te leggen ter vaststelling en de verordening 1 januari 2024 inwerking te laten treden. Tot dat moment gaat het leerlingenvervoer door op de huidige wijze met de verwachte kosten ontwikkelingen zoals geschetst in deze brief. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs, Jeugd en Armoede

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl