Raadsbrief jaarcijfers Rijksvaccinatieprogramma 2021 def

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding 14 juli 2022 Publieke Gezondheid en Preventie Shula Rijxman GGD, Vera Bruinsman-de Jager en Calixte Veerman, cveerman@ggd.amsterdam.nl Ontwikkelingen Rijksvaccinatieprogramma (RVP) 2021 en Verhogen Vaccinatiegraden Amsterdam

Geachte leden, Het succes van een vaccin staat of valt bij het aantal mensen dat zich daadwerkelijk laat vaccineren. Als je gevaccineerd bent, draag je niet alleen bij aan de bescherming van jezelf, maar ook aan de bescherming van anderen. Ik vind het belangrijk u nú te informeren over de zorgelijke ontwikkelingen ten aanzien van het rijksvaccinatieprogramma, in plaats van na het reces wanneer dit rapportagemoment normaliter plaatsvindt. Er is namelijk een daling van de vaccinatiegraden onder zuigelingen en kleuters over 2021 waarmee deze onder de streefwaarde van 90% komt. Daarbij is de opkomst van de voorjaarscampagne 2022 onder kinderen en jongeren gemiddeld 20 % lager dan in 2021 in totaal (inclusief de vaccinatiecampagne in het najaar). Ik maak me hier zorgen over en ga me er keihard voor inzetten dat meer mensen gebruikmaken van het recht zich te laten vaccineren. In deze brief ga ik dieper in op welke acties de GGD, netwerkpartners en ik op de korte én lange termijn ondernemen om de vaccinatiegraden omhoog te krijgen. Ik agendeer deze brief voor de vergadering van de commissie OZA direct na de zomer om u zo snel mogelijk verder te informeren. Als de dalende opkomst zich voortzet, zal dit leiden tot lagere vaccinatiegraden, wat risico’s voor de gezondheid van kinderen en jongeren met zich meebrengt.

Bij lage vaccinatiegraden is er een grotere kans op een uitbraak van infectieziekten uit het RVP, waardoor kinderen ernstig ziek kunnen worden en in het meest ernstige geval kunnen overlijden.

Ontwikkelingen t.a.v. het Rijksvaccinatieprogramma 1. Opkomst vaccinatiecampagne voorjaar 2022 In maart 2022 heeft de vaccinatiecampagne voor de vaccinaties tegen difterie, tetanus, polio (DTP), bof, mazelen en rode hond (BMR), het Humaan Papillomavirus (HPV) en de meningokokken ACWY plaatsgevonden in grootschalige locaties verspreid door de stad. Het aantal kinderen en jongeren dat gekomen is voor vaccinaties is achter gebleven. De opkomst is, ondanks veel inspanningen van de GGD, 20% lager dan in 2021 gemiddeld 20

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 juli 2022 Pagina 2 van 9

% lager dan in 2021 in totaal (inclusief de vaccinatiecampagne in het najaar). Er zijn grote verschillen tussen gebieden. Bij de DTP-vaccinatie is de opkomst in Bos en Lommer bijvoorbeeld gedaald van 80% in 2021 (totaal, inclusief de najaarscampagne) naar 27%. In Watergraafsmeer zien we een opkomst van 94%, dit was in 2021 85%, daar is dus sprake van een stijging. Vooral in de wijken waar veel Amsterdammers wonen met een lage sociaal economische situatie (SES) is er sprake van een daling in het opkomstpercentage. Ook in andere regio’s in Nederland is er sprake van een daling in de opkomstpercentages. Het RIVM is onlangs gestart met een flitsscan om meer inzicht te krijgen in de oorzaken van deze daling. De uitkomsten worden na de zomer verwacht. We nemen dit natuurlijk mee in onze aanpak. Daarnaast gaan we de komende tijd met ouders en jongeren, professionals, netwerkpartners en het RIVM in gesprek om deze cijfers te duiden en nagaan of dit tot aanpassingen leidt in onze aanpak. 2. Amsterdamse vaccinatiegraden 2021 Op 4 juli jl. heeft het RIVM de vaccinatiegraden over 2021 bekendgemaakt. De vaccinatiegraad van bijna alle RVP-vaccinaties zijn in 2021 in Nederland iets lager dan in 2020. Dit geldt ook voor de vaccinatiegraden in Amsterdam, zie tabel 1: Uit de tabel blijkt dat er in Amsterdam in 2021 een daling vaccinatiegraden te zien is bij zwangeren, zuigelingen en kleuters.

Bij tienjarigen, veertienjarigen en vijftienjarigen is er juist sprake van een stijging. De volgende specifieke punten vallen op: 



 



Een aantal kinderen en jongeren heeft de vaccinaties later gekregen dan gepland. Deze groep heeft de vaccinaties alsnog gekregen, soms op iets latere leeftijd. Vaccinaties zijn vaak na de peildatum van het RIVM gegeven, omdat gezinnen bijvoorbeeld door corona in isolatie moesten en afspraken verzet moesten worden. Als deze vaccinaties worden meegeteld, vallen de vaccinatiegraden hoger uit. De vaccinatiegraden van de meeste vaccinaties blijven ondanks deze correctie nog steeds iets lager dan in 2021. De vaccinatiegraad onder zwangeren (maternale kinkhoest) is gedaald. Het gaat hier om een schatting, omdat er nog geen actuele cijfers beschikbaar zijn over hoeveel vrouwen zwanger zijn en in aanmerking komen voor de vaccinatie. De GGD gaat de komende periode in gesprek met partners om deze cijfers te duiden. De vaccinatiegraden van de zuigelingenvaccinaties (m.u.v. Haemophilus influenza B) liggen onder de streefwaarde van 90%. De vaccinatiegraad voor HPV (Humaan Papilloma Virus) onder veertienjarige meisjes daalt. Als we echter het aantal meisjes dat na de peildatum van het RIVM een HPVvaccinatie heeft gehad meetellen, dan zien we juist een behoorlijke stijging. Hieruit blijkt dat een flink aantal meisjes in Amsterdam zich na hun veertiende alsnog laat vaccineren. De vaccinatiegraad Meningokokken (ACWY) onder vijftienjarigen is gestegen.

Als we de jongeren meetellen die na de peildatum van het RIVM alsnog een vaccinatie hebben gehad, is de toename nog hoger. Bij de Meningokokken vaccinatie is vanaf 2019 een stijgende lijn te zien.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief



Datum 14 juli 2022 Pagina 3 van 9

Uit tabel 2 hieronder blijkt dat de vaccinatiegraden van zuigelingen en kleuters in Amsterdam vergelijkbaar zijn met die van Rotterdam en Den Haag. Voor de oudere kinderen zijn de vaccinatiegraden in Amsterdam hoger.

Tabel 1: Vaccinatiegraden 2021 Amsterdam (bron: RIVM)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Tabel 2: Vaccinatiegraden G4 en landelijk (bron: RIVM)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 14 juli 2022 Pagina 4 van 9

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 juli 2022 Pagina 5 van 9

Acties om de zorgelijke ontwikkelingen tegen te gaan Informed consent Op 9 juli jl. bent u al geïnformeerd over de wettelijke verplichting om toestemming te vragen aan ouders en jongeren voor gegevensuitwisseling tussen JGZ en het RIVM (informed consent). Deze verplichting brengt namelijk gezondheidsrisico’s voor vooral kwetsbare kinderen en jongeren met zich mee. We zien dat het niet verkrijgen van toestemming voor gegevensuitwisseling vooral kwetsbare kinderen raakt, in lage SES wijken, en tot grotere in plaats van kleinere gezondheidsverschillen leidt en er risico’s zijn op gezondheidsschade. Ook verliezen we op deze manier het beeld van de vaccinatiegraden op gebieds- en wijkniveau, waar onze vaccinatiestrategie op gebaseerd is. Hierdoor kunnen we geen doelgroepgerichte en wijkgerichte interventies meer inzetten. De afgelopen maanden heeft het college zich voortvarend ingezet om een wetswijziging te bewerkstelligen. Op 15 juni heb ik , namens de Bestuurlijke Advies Commissie Publieke Gezondheid, de staatssecretaris hierover gesproken waarbij hij een positieve toezegging heeft gedaan. Er komt namelijk in 2024/2025 een wetswijziging die gegevensuitwisseling zonder actieve toestemming van ouders en jongeren weer mogelijk maakt, in het belang van de volksgezondheid.

In de periode tot de wetswijziging werkt de GGD Amsterdam samen met de GGDGHOR Nederland aan een oplossing om gegevensuitwisseling in de tussentijd mogelijk te maken. Zo behouden we het zicht op de vaccinatiegraden in de wijken en bij kwetsbare doelgroepen, zodat we direct en doelgericht kunnen acteren. Ik houd u op de hoogte van de ontwikkelingen in dit dossier.

Maatregelen op de korte termijn om de opkomst te verhogen •

•

•

De GGD is direct tijdens de voorjaarscampagne begonnen met het bellen van ouders en jongeren die zelfs met herinnerings-sms niet op de afspraak zijn verschenen. Dit om ze te motiveren voor een nieuwe afspraak. Het lukt zo om met de helft van de ouders/jongeren in contact te komen. Van deze helft maakt 20% een nieuwe afspraak om alsnog te vaccineren. 16% maakt bezwaar tegen de vaccinaties en 10% wil nog nadenken of ze de vaccinatie(s) in de toekomst zou willen. De GGD doet vanaf maart jl. onderzoek naar redenen van no show en zet op basis daarvan acties uit. o De uitnodiging voor vaccinaties uit het RVP kwam rond dezelfde tijd als de corona vaccinaties voor kinderen. De GGD gaat het communicatiemateriaal voor het RVP aanpassen, zodat in één oogopslag duidelijk is dat het een uitnodiging voor RVPvaccinaties is en niet voor Corona. o Uit gesprekken met sleutelpersonen blijkt dat er weinig kennis is onder doelgroepen over het belang van vaccinaties. De GGD trekt samen met de sleutelpersonen de wijken in om in gesprek te gaan met de doelgroepen. De GGD betrekt de huisartsen, verloskundigen, de Ouder- en Kindteams en de buurtteams hierbij. De kinderen en jongeren die de GGD niet met nabellen bereikt, komen alsnog voor reguliere contactmomenten bij jeugdgezondheidszorg. Professionals gaan tijdens deze contactmomenten alsnog in gesprek over vaccineren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

Datum 14 juli 2022 Pagina 6 van 9

Sinds 2022 is de leeftijd voor de HPV-vaccinatie verlaagd naar 10 jaar. Om vaccineren laagdrempeliger te maken, is het voor negenjarigen in Amsterdam vanaf dit voorjaar mogelijk om twee vaccinaties BMR en DTP te combineren met de HPV-vaccinaties.

Maatregelen op de lange termijn om de opkomst te verhogen U bent al eerder geïnformeerd over het actieplan ’Beter beschermd tegen besmettelijke ziekten’ op 17 juni 2021. Kern van dit actieplan is dat de GGD zich richt op die wijken en groepen waar de meeste gezondheidswinst te behalen is. Dit zijn Zuid, Zuidoost en West-Nieuw-West. Daar voeren we gesprekken over wat kan helpen om deze jongeren en kinderen wel te vaccineren. De gesprekken geven inzicht in de motiverende en belemmerende factoren voor vaccineren, aan de hand waarvan we onze werkwijze en communicatie verbeteren. Hieronder ga ik kort op de uitkomsten in. Zuid We zien in de Zuidas en Buitenveldert ((afbeelding 1) lagere vaccinatiegraden onder westerse migranten van 0-2 jaar (expats). Deze kinderen zijn in de praktijk voldoende beschermd, maar staan onterecht geregistreerd als onvoldoende gevaccineerd. We hebben het RIVM gevraagd de administratie aan te passen In Zuid zijn er daarnaast scholen waar relatief veel kinderen zich niet laten vaccineren, onder andere Rudolf Steiner scholen (antroposofisch), speciaal onderwijs en internationale scholen.

Afbeelding 1 uitkomst gesprekken met ouders en kinderen in de Zuidas-Buitenveldert en Zuidoost

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 juli 2022 Pagina 7 van 9

Zuidoost We zien in Zuidoost hoge vaccinatiegraden onder zuigelingen, bij oudere kinderen dalen de vaccinatiegraden. Uit de gesprekken blijkt dat wijkbewoners vaak denken: ‘Jonge kinderen zijn ‘precious’: je moet ze beschermen met vaccinaties’. Oudere kinderen zijn al ‘sterk’, waarom hebben zij nog een vaccinatie nodig?’ Ook is dat naar het consultatiebureau gaan is in de eerste jaren routine, daarna niet meer. Verder is het voor grote eenoudergezinnen logistiek moeilijk om naar de vaccinatielocatie te komen. Veel ouders spreken niet goed Nederlands en staan wantrouwend tegenover informatie uit een brief van de overheid. Ook is er angst voor onvruchtbaarheid door vaccinaties. Nieuw-West en West We zien lagere vaccinatiegraden in West en Nieuw-West (afbeelding 2), vooral onder kinderen met een Marokkaanse en Turkse achtergrond. Het verschil is al zichtbaar op zuigelingenleeftijd. De GGD heeft gesprekken gevoerd over vaccineren met jongeren en Marokkaanse en Turkse ouders met en zonder taalbarrière. Hieruit blijkt dat er gebrek aan kennis is over vaccineren en ze de brieven van het RIVM en GGD te ingewikkeld vonden. Verder heeft HPV een seksuele lading en wordt het in verband gebracht met het hebben van meerdere bedpartners. Ook zijn ze bang voor onvruchtbaarheid door HPV-vaccinaties.

Afbeelding 2 Uitkomst gesprekken met ouders en jongeren in West en Nieuw-West

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 juli 2022 Pagina 8 van 9

Het actieplan ‘Beter beschermd tegen besmettelijke ziekten’ volgt drie actielijnen. Hieronder de voortgang per actielijn.

Actielijn 1. Nieuwe werkwijzen, innovaties en best practices om iedereen te bereiken 

 







De GGD nodigt zelf uit, stuurt herinnerings-sms-en, belt actief na en vaccineert buiten school-en kantoortijden, omdat ouders en jongeren aangeven hier behoefte aan te hebben. De positieve ervaringen bij vaccineren in de coronaperiode opgedaan, hebben we hiermee gecontinueerd. De GGD heeft de uitnodigingsbrief voor de vaccinaties aangepast aan anderstaligen en laaggeletterden met gebruik van illustraties. De GGD besteedt in de communicatie aandacht aan bewustwording over de schadelijke effecten van infectieziekten. Uit gesprekken met ouders en jongeren blijkt dat veel mensen zich niet realiseren waartegen je beschermd wordt met de vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma. Bewustwording hiervan kan leiden tot meer vaccineren. De GGD besteedt in de communicatie aandacht aan de bewustwording dat vaccinaties onderdeel zijn van een serie. Uit gesprekken met ouders en jongeren blijkt namelijk dat dit niet voor iedereen duidelijk is. De GGD voert een proef uit in Noord, waarbij het gezondheidsonderzoek op negenjarige leeftijd gecombineerd wordt met het geven van vaccinaties HPV, BMR of DTP bij kinderen van scholen met lage vaccinatiegraden. De eerste resultaten stemmen voorzichtig positief. We zullen deze werkwijze in het nieuwe schooljaar op deze scholen continueren en waar mogelijk uitbreiden. Een andere laagdrempelige en wijkgerichte manier is vaccineren op school zelf.

Vanaf oktober 2021 geven we vaccinaties op een Voortgezet Onderwijs school in Zuidoost. Dit blijkt een succes. We willen deze werkwijze verder verspreiden. Medewerking van scholen is niet vanzelfsprekend maar wel essentieel.

Actielijn 2. Effectiever in gesprek 





De GGD doet mee aan een onderzoek van de VU in opdracht van het ministerie van VWS naar effectieve vormen van gespreksvoering over vaccineren om de vaccinatiegraden te verhogen. Voor dit onderzoek maken professionals met toestemming van de ouders opnamen van gesprekken over vaccineren met ouders van 0 tot4-jarigen en 9-jarigen in de spreekkamer. In de loop van 2023 worden de resultaten van dit onderzoek bekend. De telefoongesprekken van professionals met ouders en jongeren die niet zijn verschenen op de vaccinatieafspraak worden met toestemming van de ouders en jongeren opgenomen en door onderzoekers van de VU onderzocht op de werkzame elementen. De inzichten die dit oplevert nemen zij bij de volgende vaccinatiecampagne in het najaar al mee in de gespreksvoering. In Zuid heeft een jeugdarts van de GGD met ervaring met de antroposofische doelgroep tips en tricks gedeeld met andere professionals van de GGD die vaccineren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 juli 2022 Pagina 9 van 9

Actielijn 3. Extra aandacht op wijkniveau: data gestuurd en wijkgericht werken 



 

De GGD voerde en voert nog steeds gesprekken met ouders en jongeren in de wijken met lage vaccinatiegraden en geeft voorlichting over het nut en de noodzaak van vaccineren. Daarnaast wordt informatie opgehaald over behoeftes en wat belemmeringen en motivaties zijn rondom vaccineren en worden de werkwijzen hierop aangepast. De GGD is in gesprek met lokale organisaties en sleutelfiguren uit de wijk, die de groep(en) die nu minder goed bereikt worden met de RVP-vaccinaties goed kennen. In de loop van dit jaar zullen we samen met deze netwerkpartners gerichte interventies in de wijken inzetten. Uitwisseling best practices m.b.t. RVP-vaccinaties en corona vaccinaties. De GGD past de uitnodigingen voor westerse migranten (in met name Zuid) aan, zodat zij begrijpen dat het vaccinatieschema in Nederland anders is.

Samen voor gelijke kansen op gezondheid Het is van groot belang om de vaccinatiegraad onder alle Amsterdammers te verhogen. Samenwerking is hierbij cruciaal: alleen samen zorgen we voor volledige bescherming van de Amsterdammers. De GGD, stadsdelen, maatschappelijke partijen en niet te vergeten de Amsterdammers zelf verrichten veel inspanningen om de vaccinatiegraden met name onder de kwetsbare groepen te verhogen in het belang van de volksgezondheid. Samen kunnen we ervoor zorgen dat álle Amsterdammers door vaccineren tegen besmettelijke ziekten beschermd zijn en dat er gelijke kansen op gezondheid zijn voor iedereen. In het najaar zal ik u nader informeren over de resultaten van de najaarscampagne, de inzichten en stand van zaken m.b.t de ingezette acties en de resultaten van de quick scan het RIVM. Ik hoop u hiermee voor nu voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Shula Rijxman Wethouder Publieke Gezondheid en Preventie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl