Raadsbrief feitenonderzoek politie en bevindingen NSCR.pdf

Aan Van

De gemeenteraad Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam

Datum Onderwerp

16 januari 2023 Feitenonderzoek politie en bevindingen NSCR inzake proef gerichte wapencontroles 2022

Bijlagen

1) Bestuurlijke rapportage feitenonderzoek politie met begeleidende brief van Frank Paauw 2) Tijdlijn bestuurlijke besluitvorming 3) Onderzoeksrapport NSCR

Geachte leden van de raad, Op 18 november jl. heeft de driehoek u per brief geïnformeerd over het besluit de proef gerichte wapencontroles per direct en definitief te beëindigen vanwege onbevoegde wapencontroles op 10 november 2022. Daarnaast heeft de driehoek besloten nader feitenonderzoek te laten doen naar deze wapencontroles. De driehoek informeert u hierna graag over de uitkomsten van het feitenonderzoek van de politie. Ook vindt u bijgaand de bevindingen van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR), dat bij een aantal wapencontroles in de vijf veiligheidsrisicogebieden onderzoek heeft gedaan naar de aselectiviteit van de controles. Uit het feitenonderzoek blijkt dat de vertaling van beleid naar uitvoering niet goed is verlopen. Er zijn in de voorbereiding van de wapencontroles een aantal zaken fout gegaan. Er zijn gaandeweg onjuistheden geslopen in de presentatie ten behoeve van de briefing voor de fouilleeractie in district West en er leefde bij de uitvoering ten onrechte de veronderstelling dat de wapencontroles met name gericht zouden moeten zijn op jongeren. De onjuistheden in de briefing zijn een verklaring voor de controles buiten de aangewezen veiligheidsrisicogebieden en de inpandige controles. De focus op jongeren kan verklaren waarom de politie het jongerencentrum in is gegaan.

Het is daarnaast een verklaring voor de oververtegenwoordiging van jongeren onder de gecontroleerde personen, zoals blijkt uit het onderzoek van NSCR (zie hieronder). Uit het feitenonderzoek is ook gebleken er op 11 november nog een andere onbevoegde controle buiten het aangewezen gebied in district West heeft plaatsgevonden, voordat de proef werd stopgezet. Tot onze grote spijt moeten wij concluderen dat in de praktijk is gebleken dat de vooraf gestelde waarborgen niet goed zijn geland bij de uitvoering. De bevoegdheden die de wet biedt zijn ruimer geformuleerd, reden waarom de door het OM afgegeven last ook een ruimere tekst bevat. De driehoek heeft na gesprekken met uw raad bij het inzetten van fouilleeracties gemeend de wettelijke ruimte voor de uitvoering in te perken. Dat betekent dat de politie onder de voorwaarden van de driehoek mocht fouilleren. Deze voorwaarden zijn niet bij alle acties geborgd

Gemeente Amsterdam

Datum 16 januari 2023 Pagina 2 van 4

gebleken. Reden voor de driehoek om dus verantwoordelijkheid te nemen en de fouilleeracties direct te beëindigen. Bevindingen feitenonderzoek politie Het feitenonderzoek is uitgevoerd door de afdeling Veiligheid, Integriteit en Klachten (VIK) van de Eenheid Amsterdam, onder leiding van Peter Holla, plaatsvervangend Politiechef. Het onderzoek richt zich op de voorbereidingen, het verloop en de nasleep van de onbevoegde controles buiten de veiligheidsrisicogebieden op 10 november 2022. Bij het onderzoek is onder andere gekeken naar de kaders en randvoorwaarden voor de gerichte wapencontroles, de briefing die werd gegeven in aanloop naar de controles, het verloop van de controles op die dag, en de wijze waarop er na afloop van de controles nazorg is verleend. Voor het onderzoek is gesproken met de betrokken politiemedewerkers, enkele personen die zijn gefouilleerd tijdens een onbevoegde controle in een jongerencentrum en een onderzoeker van het NSCR. Onderdeel van het onderzoek was ook om te bepalen of etnisch profileren aan de orde is geweest. Dat is immers voor de politieorganisatie en de driehoek een belangrijk element om te onderzoeken. Uit het feitenonderzoek van het VIK is niet gebleken dat er sprake was van etnisch profileren.

Gebleken is dat er op 10 november 2022 tijdens een fouilleeractie in district West gecontroleerd is op zeven locaties die buiten het aangewezen veiligheidsrisicogebied lagen. Uit het onderzoek is gebleken dat op 11 november 2022 er in dit district ook op een locatie buiten het veiligheidsrisicogebied is gecontroleerd. Dit was voordat de driehoek ‘s avonds bijeen is gekomen en besloot de proef per direct te beëindigen. Hoewel uit het feitenonderzoek niet is gebleken dat de controles op zichzelf een verkeerd verloop heeft gekend, hadden de controles gewoonweg niet mogen plaatsvinden. Politiecollega’s dachten op basis van deze informatie dat zij die dag in het juiste gebied en op de juiste wijze bevoegde controles uitvoerden. Bij de fouilleeracties op 10 november 2022 hebben, zowel binnen als buiten de veiligheidsrisicogebieden, enkele inpandige controles plaatsgevonden, waarbij onder andere alle aanwezigen in een jongerencentrum en alle inzittenden van een GVB-bus zijn gefouilleerd. Er is in Nieuw-West drie keer inpandig buiten het aangewezen veiligheidsrisicogebied gecontroleerd en zeven keer inpandig binnen het veiligheidsrisicogebied. De belangrijkste reden voor de onbevoegde controles buiten het veiligheidsrisicogebied en de inpandige controles is dat er in de voorbereiding van de fouilleeractie een aantal zaken niet goed zijn gelopen.

Zo bevatte de briefing voor deze fouilleeractie twee onjuistheden: o Er werden als gevolg van een menselijke fout enkele locaties genoemd die buiten de aangewezen veiligheidsrisicogebieden lagen (het jongerencentrum bevond zich binnen één van deze locaties); o Er is een onjuist voorbeeld toegevoegd om de aselectiviteit te illustreren, namelijk het controleren van iedereen in een bepaalde horecagelegenheid. Hiermee is bij de uitvoerders logischerwijs de suggestie gewekt dat controles in voor publiek toegankelijke gebouwen, mits iedereen gecontroleerd wordt, tot de mogelijkheden behoorde. Dit is nadrukkelijk niet in lijn met wat de driehoek voor ogen had bij de uitvoering van de controles. Het aanwijzingsbesluit en de afgegeven last door het OM boden overigens strikt genomen ook de ruimte om publieke toegankelijke gebouwen en voertuigen te controleren, waardoor dit misverstand mogelijk is versterkt.

Gemeente Amsterdam

Datum 16 januari 2023 Pagina 3 van 4

Daarnaast is bij de uitvoering ten onrechte de veronderstelling ontstaan dat de controles met name gericht zouden moeten zijn op jongeren. Dit is bijvoorbeeld ook opgenomen in een flyer die is uitgedeeld aan de wijkteams. Er zijn tijdens de fouilleeractie op 10 november 2022 in district West in totaal 126 personen gecontroleerd. Hierbij zijn drie wapens (twee WWM-wapens en een APV-wapen) aangetroffen. Er zijn naar aanleiding van de gerichte wapencontroles geen klachten ingediend of aangiften gedaan. Vóór 10 november 2022 zijn er fouilleeracties gehouden op 7, 13, 27 en 30 oktober 2022 in stadsdelen Zuid, en Zuidoost. In Noord is een fouilleeractie gehouden op 11 november 2022, die vroegtijdig werd afgebroken vanwege het opschorten van de fouilleeracties. Over deze fouilleeracties concludeert het VIK dat deze conform de bestuurlijke afspraken zijn verlopen. De controles hebben binnen de in het aanwijzingsbesluit genoemde veiligheidsrisicogebieden plaatsgevonden, en er is hierbij niet inpandig gecontroleerd. In totaal zijn er bij de proef tien fouilleeracties uitgevoerd in de vijf veiligheidsrisicogebieden. Hierbij zijn 1211 personen gefouilleerd, waarbij er in totaal 23 wapens zijn aangetroffen, waarvan 20 APVmessen (zoals zakmessen) en drie WWM-wapens.

Bevindingen NSCR Voor de proef gerichte wapencontroles 2022 heeft de driehoek eerder besloten om een externe onderzoekspartij te vragen om onderzoek te doen naar de aselectiviteit van de wapencontroles. Dit onderzoek is uitgevoerd door het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR). Het NSCR heeft onderzocht of er bij de aanwijzing van personen die aan een wapencontrole werden onderworpen sprake was van selectiviteit op basis van uiterlijke kenmerken met betrekking tot gender, leeftijd en etniciteit. Met andere woorden: of bepaalde categorieën personen een grotere kans hadden om gecontroleerd te worden dan anderen. Om het onderzoek uit te voeren heeft het NSCR observaties gedaan tijdens de fouilleeracties, waarbij voor alle personen die aanwezig waren bij de controles is bijgehouden wat hun (gepercipieerde) leeftijdscategorie, gender en etniciteit was. Vervolgens is bijgehouden welke van deze personen werd gecontroleerd door de politie.

Het NSCR heeft het onderzoek vanwege de vroegtijdige beëindiging van de proef niet kunnen afronden, maar heeft op basis van hun observaties tijdens de voltooide fouilleeracties voldoende gegevens verzameld om de volgende voorlopige conclusies te kunnen trekken:  Jongere mensen, vooral jongeren van ongeveer 25 tot 30 jaar, werden volgens de bevindingen van de onderzoekers onevenredig vaak geselecteerd voor een wapencontrole, in vergelijking tot de personen die op dezelfde locatie aanwezig waren en niet geselecteerd werden. Deze discrepantie kan niet verklaard worden door de aanwezigheid van relatief veel jongeren op de controlelocaties. De groep die is gecontroleerd is afgezet tegen de groep personen die aanwezig was op deze locaties, niet tegen de Amsterdamse bevolking als geheel;  De onderzoekers hebben niet gevonden dat niet-witte mensen en mannen onevenredig vaak werden geselecteerd voor een wapencontrole, in vergelijking tot de personen die op dezelfde locatie aanwezig waren en niet geselecteerd werden.

Gemeente Amsterdam

Datum 16 januari 2023 Pagina 4 van 4

Beëindiging proef gerichte wapencontroles De proef gerichte wapencontroles had tot doel de veiligheid in de stad te vergroten en bij te dragen aan vertrouwen in het handelen van de politie. Onze prioriteit was en is het terugdringen van wapenbezit en wapengebruik in onze stad. Gezien de ernst van het wapengeweld, vond de driehoek het legitiem en noodzakelijk om het instrument preventief fouilleren in te zetten. De driehoek is zich zeer bewust van de zorgen omtrent de inzet van dit instrument en vond het daarom noodzakelijk om extra waarborgen te implementeren ten behoeve van de aselectiviteit van de controles. Dat die waarborgen onvoldoende zijn geland bij de uitvoering neemt de driehoek voor zijn rekening. Herstel van vertrouwen De resultaten van het feitenonderzoek van de politie en het onderzoek van het NSCR zijn waardevol omdat hiermee inzicht wordt geboden in de achterliggende redenen en omstandigheden die hebben geleid tot de onbevoegde en inpandige controles. De onderzoeken hebben aanleiding gegeven om kritisch te reflecteren op het verloop van de proef. De onderzoeken geven de politie tevens organisatorische en operationele verbeterpunten. Met betrokken politiemedewerkers heeft een bijeenkomst plaatsgevonden om de uitkomsten van het onderzoek te bespreken en te leren. Dat zal ook breder binnen de organisatie gedeeld worden.

Daarnaast is en blijft het onze inzet om het vertrouwen van de bewoners van Amsterdam in de politie te behouden en te vergroten. We zetten de ingeslagen weg van herstel van de verbinding met de betrokkenen en de buurt de komende periode onverminderd voort en blijven hierin investeren. Na het opschorten van de fouilleeracties hebben de politie en de gemeente meermaals contact gehad met mensen die tijdens controles onbevoegd zijn gefouilleerd of hier anderszins bij betrokken waren. Hierbij zijn constructieve gesprekken gevoerd en heeft de politie excuses aangeboden. Ik heb zelf op woensdag 16 november 2022 een bezoek gebracht aan de vestiging van de jongerenorganisatie waar een onbevoegde controle plaats heeft gevonden en gesproken met de organisatie en een aantal jongeren die tijdens de wapencontrole aanwezig waren. Zoals ook uit onderzoek van de politie blijkt, hebben zij de actie als heel onprettig ervaren en dat begrijp ik goed. Het was een goed en constructief gesprek en het onderstreept het belang dat de driehoekspartners hechten aan het herstel van de verbinding met betrokkenen en de stad. Tot slot is van belang te vermelden dat wij samen met partners er op veel verschillende manieren aan werken om wapenbezit en wapengeweld in de stad tegen te gaan. Binnenkort stuur ik u hier een overzicht van.

Met vriendelijke groet, Mede namens hoofdofficier van justitie René de Beukelaer en politiechef Frank Paauw, De burgemeester van Amsterdam,

F. Halsema