Raadsbrief Evaluatie vergunningplicht Hoogstraten

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 26 november 2024 Aanpak Binnenstad, Openbare Orde & Veiligheid Wethouder Sofyan Mbarki, burgemeester Femke Halsema Directie Openbare Orde & Veiligheid ondermijning@amsterdam.nl Evaluatieonderzoek vergunningplicht Hoogstraten

Geachte leden van de gemeenteraad, Inleiding Op 1 december 2021 zijn de Damstraat, Oude Doelenstraat, Oude Hoogstraat, en Nieuwe Hoogstraat (hierna: Hoogstraten) aangewezen als gebied waarin het verboden is om zonder exploitatievergunning detailhandel te bedrijven. Aanleiding hiervoor waren ernstige signalen dat in deze straten malafide bedrijven waren gevestigd en dat sprake was van ondermijnende criminaliteit, zo bleek uit een rapportage van stadsdeel Centrum. In de commissie Stadsontwikkeling is op 13 maart 2024 gesproken over de Aanpak Binnenstad en de vergunningplicht op grond van artikel 2.16a Algemene Plaatselijke Verordening (APV) in de Hoogstraten. Wethouder Mbarki heeft in deze commissie op het verzoek van lid Schmidt (D66) toegezegd dat de pilot Hoogstraten zo spoedig mogelijk wordt geëvalueerd. In de periode juni tot en met september 2024 heeft het onderzoeksbureau DSP-groep in opdracht van de Directie Openbare Orde & Veiligheid en Stadsdeel Centrum een evaluatieonderzoek uitgevoerd naar de vergunningplicht in de Hoogstraten. Hierbij bieden wij u het evaluatieonderzoek vergunningplicht Hoogstraten aan. In deze brief geven wij u een bestuurlijke reactie op dit evaluatieonderzoek.

Vergunningplicht Hoogstraten Ondermijnende criminaliteit zorgt voor vervreemding van de Amsterdammer van de binnenstad, net als verschraling van het winkelaanbod en de vercommercialisering van de openbare ruimte. Het tast het rechtsgevoel van bewoners en ondernemers aan. Bovendien zorgt het voor oneerlijke concurrentie en heeft het mogelijk een prijsopdrijvend effect op vastgoed en huurprijzen. De inzet van de vergunningplicht in de Hoogstraten is een van de maatregelen uit de Aanpak Binnenstad. Deze gebiedsgerichte vergunningplicht stelt de gemeente in staat om (vooraf) te toetsen of een onderneming bonafide is. Ondernemers actief in het gebied, de branche of het gebouw waarvoor de vergunningplicht geldt, moeten een exploitatievergunning aanvragen. Deze wordt getoetst op basis van de APV (levensgedrag en bedrijfsvoering) en de Wet Bibob. Daarnaast kunnen toezicht en handhaving toezien op het naleven van vergunningsvoorwaarden en op staking

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 november 2024 Pagina 2 van 4

van bedrijfsmatige activiteiten na een weigering of een buiten behandeling stelling van een vergunningsaanvraag. Het doel is ondermijnende activiteiten, verstoring van de openbare orde en veiligheid en/of de aantasting van de leefbaarheid tegen te gaan. Samenvatting uitkomsten evaluatie Uit het onderzoek komt naar voren dat de vergunningplicht een effectief instrument is om ondermijning tegen te gaan. In de periode tussen het voorjaar van 2022 en medio augustus 2024 zijn 691 aanvragen ingediend. De toetsing heeft tot nu toe geleid tot het weigeren van de aanvragen van twaalf ondernemingen waar een (hoog) risico op ondermijnende activiteiten vanuit ging (17% van de totale aanvragen). Het aantal weigeringen in de Hoogstraten is in relatieve zin aanzienlijker hoger dan vergunningstrajecten in bijv. de horeca of bouw. Uit het evaluatieonderzoek blijkt verder dat de vergunningplicht grotendeels de verwachte resultaten heeft opgeleverd. Zo is beter zicht verkregen op de bedrijfsvoering van ondernemers en is het aantal ondernemingen die (een risico op) ondermijnende activiteiten met zich meebrengen afgenomen, waardoor de openbare orde, veiligheid en het woon- en leefklimaat zijn verbeterd. De toetsing heeft namelijk geleid tot een bovengemiddeld aantal weigeringen. Ook wordt het preventieve effect benoemd.

Het is aannemelijk dat de vergunningplicht een afschrikkende werking heeft op malafide ondernemers. Lessen voor de toekomst DSP-groep heeft twee lessen geïdentificeerd naar aanleiding van het onderzoek. De communicatie en informatievoorziening ten aanzien van de bewoners en ondernemers kan verbeterd worden. Daarnaast kan de rol van pandeigenaren verder worden benut voor het vergroten van de winkeldiversiteit. Ook is, voor aanvang van het onderzoek van de DSP-groep, tijdens de uitvoering van de vergunningplicht Hoogstraten al geconstateerd dat de administratieve last voor bonafide ondernemers zoveel mogelijk beperkt moet worden. Ook in de beperking van een mogelijk waterbedeffect zijn al stappen gezet. De inzet van de vergunningplicht in de Hoogstraten is de eerste vergunningplicht van een dergelijke omvang, waarbij 63 ondernemers binnen de Hoogstraten een exploitatievergunning moesten aanvragen. De ondernemingen bevinden zich in een relatief klein gebied, waar de ondernemers en bewoners verschillende (ondermijnende) signalen constateren die niet allemaal terug relateren naar de vergunningplicht. De lessen moeten in deze context worden geïnterpreteerd, en zijn niet altijd van toepassing op huidige of toekomstige vergunningplichten. Dit neemt niet weg dat de lessen zoveel mogelijk worden meegenomen in huidige en toekomstige vergunningplichten.

Communicatie betrokkenen Ondanks dat de doelstelling om ondermijning tegen te gaan grotendeels is behaald, merken de bewoners en ondernemers niet direct een zichtbare verbetering in de openbare orde, veiligheid en het woon- en leefklimaat. Dat komt omdat de criminaliteit waar de vergunningplicht zich in de Hoogstraten op richt (o.a. witwassen, illegale tewerkstelling of fiscale fraude) niet altijd zichtbaar is 1 Dit aantal ligt hoger dan het aantal ondernemingen vanwege aanvragen die buiten behandeling zijn gesteld,

ingetrokken of geweigerd zijn, waarna in sommige gevallen nieuwe aanvragen zijn ingediend.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 november 2024 Pagina 3 van 4

voor de ondernemers en bewoners. Ook bestonden bij ondernemers en bewoners die hebben deelgenomen aan het onderzoek andere verwachtingen ten aanzien van de (neven)effecten, waaronder een toename van de winkeldiversiteit. Bij een toekomstige vergunningsplicht wordt daarom extra aandacht besteed aan communicatie en wat bewoners en ondernemers kunnen verwachten van het vergunningstraject en de resultaten. Ook zal een (zichtbaarder) aanspreekpunt voor vragen en/of onduidelijkheden tijdens de uitvoering van de vergunningplicht beschikbaar zijn, zo ook in de Hoogstraten. De betrokken ondernemers en bewoners(verenigingen) in de Hoogstraten worden ook over de uitkomsten van het onderzoek geïnformeerd. Rol pandeigenaren bij vergroten winkeldiversiteit De vergunningplicht heeft geen directe invloed op de winkeldiversiteit, ondanks de verwachtingen hierover van betrokkenen. Het bestaande bestemmingsplan blijft ruimte bieden voor toeristisch aanbod. Bonafide ondernemingen worden door middel van de vergunningplicht dan ook niet beperkt om hun aanbod te richten op, bijvoorbeeld, de toeristische bezoeker. Wel biedt de (uitkomst van) de vergunningplicht kansen om de samenwerking met pandeigenaren verder te versterken. Op die manier kan meer invloed worden uitgeoefend op het type onderneming dat zich vestigt in het gebied. Initiatieven hiertoe zijn ook onderdeel van de Aanpak Binnenstad.

Administratieve last ondernemers Uit het rapport komt naar voren dat de duur van de vergunningstrajecten door interne en externe factoren langer heeft geduurd dan verwacht en dat het vergunningstraject als traag en belastend werd ervaren. Om de (toekomstige) administratieve last voor bonafide ondernemers zo laag mogelijk te houden, is besloten dat de duur van de exploitatievergunning wordt omgezet naar onbepaalde tijd.2 Bonafide ondernemers hoeven door deze omzetting geen verlengingsaanvraag in te dienen voor hun exploitatievergunning.3 De ondernemers in de Hoogstraten zijn hierover reeds geïnformeerd. Ondernemers die in het kader van andere vergunningplichten een exploitatievergunning hebben ontvangen, zullen hier op korte termijn over worden geïnformeerd. Bij toekomstige vergunningplichten moeten we rekening houden met de specifieke (financiële en juridische) expertise die benodigd is voor de beoordeling van de aanvragen. Die capaciteit is schaars. Als oplossing hiervoor kan gedacht worden aan het gefaseerd invoeren van een vergunningplicht of het pas aanwijzen van een nieuw gebouw, gebied of straat als voldoende capaciteit en juiste expertise beschikbaar is.

Tegengaan waterbedeffect Tijdens de uitvoering van de vergunningplicht in de Hoogstraten is daarnaast geconcludeerd dat het niet wenselijk is dat als een exploitatievergunning wordt geweigerd of buiten behandeling wordt gesteld, betrokkene bij die gestaakte exploitatie, elders in de stad wel bedrijfsmatige activiteiten kan (blijven) uitvoeren. Artikel 2.16a APV biedt de mogelijkheid om gebouwen aan te wijzen waarin het verboden is om zonder vergunning als bedoeld in artikel 3.64 APV bedrijfsmatige activiteiten te exploiteren, als vergunningen op basis van dat artikel aan een betrokkene bij de exploitatie van die 2 De looptijd van de verleende exploitatievergunningen wordt gekoppeld aan de duur van het aanwijzingsbesluit.

3

De exploitatievergunning blijft van kracht zolang de exploitatie van de onderneming, zowel waar het gaat om de bedrijfsvoering als de exploitant, niet wijzigt. Op grond van artikel 7a wet Bibob kan bij signalen van misbruik van de reeds verleende vergunning de bedrijfsvoering van een onderneming tussentijds gescreend worden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 november 2024 Pagina 4 van 4

gebouwen zijn geweigerd of buiten behandeling zijn gesteld. Dit om een zgn. waterbedeffect binnen de stad te voorkomen. Conclusie De vergunningplicht in de Hoogstraten is grotendeels geslaagd en heeft bijna alle verwachte resultaten opgeleverd. Tegelijkertijd zijn een aantal lessen geïdentificeerd rondom de communicatie en de rol van pandeigenaren. Ook zijn verbeteringen doorgevoerd in de uitvoering om de administratieve last voor bonafide ondernemers en het waterbedeffect zoveel mogelijk te beperken. Het tegengaan van ondermijning in de binnenstad blijft een speerpunt van de Aanpak Binnenstad. De uitkomsten van dit onderzoek tonen aan dat de vergunningplicht hierbij een effectief instrument is. Op dit moment wordt onderzocht of ook andere branches of gebieden waar ondermijnende activiteiten plaatsvinden onder de werking van de vergunningplicht kunnen vallen. Zie hierover ook de brief aan de gemeenteraad over de Parallelle Economie Amsterdam Centrum van 26 november jl. De lessen uit het onderzoek van DSP-groep zullen hierin meegenomen worden. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet,

Femke Halsema burgemeester

Bijlage 1. Evaluatieonderzoek vergunningplicht Hoogstraten

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Sofyan Mbarki Wethouder