Raadsbrief evaluatie Kansenaanpak PO en VO 2021-2022

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 22 november 2023 Onderwijs Marjolein Moorman Directie OJZ, afdeling onderwijs bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl Evaluatie en deelonderzoek Kansenaanpak Primair Onderwijs 2021-2022 en evaluatie Voortgezet Onderwijs 2021- 2022

Geachte leden van de gemeenteraad, Het bestrijden van onderwijsachterstanden en het tegengaan van kansenongelijkheid zijn belangrijke prioriteiten van het college. Het vraagt op scholen extra inzet om alle kinderen, ongeacht achtergrond en thuissituatie, de beste kansen te bieden om een maximaal schoolresultaat te behalen. Het college werkt op verschillende manieren aan het bevorderen van kansengelijkheid en investeert daar waar dit het hardst nodig is. De Kansenaanpak Primair Onderwijs (PO) en Voortgezet Onderwijs (VO) zijn belangrijke pijlers van de inzet op kansengelijkheid in het onderwijs. Het college zet hiermee stevig in op het tegengaan van leerachterstanden bij leerlingen die daar op basis van hun startpositie een risico op lopen. Dit gebeurt onder meer door het organiseren van verlengde leertijd, extra begeleiding en het vergroten van de ouderbetrokkenheid. Met de subsidie Kansenaanpak PO bereiken de scholen circa 15.000 doelgroepleerlingen en middels de subsidie Kansenaanpak VO krijgen 7.500 doelgroepleerlingen extra aandacht. In deze brief lichten wij de belangrijkste uitkomsten van de evaluaties Kansenaanpak PO en Kansenaanpak VO 2020-2021 toe en gaan wij in op de voortgang van de aanpakken. De evaluaties gaan over het schooljaar 2021-2022. Dit komt door het startmoment van het onderzoek.

Pas op het moment dat de scholen klaar zijn met de uitvoering, kan de evaluatie plaatsvinden. Daardoor volgen de evaluatierapporten een jaar later. Evaluatie en deelonderzoek Kansenaanpak PO 2021-2022 In 2018 heeft het college de subsidie Kansenaanpak voor het Primair Onderwijs in het leven geroepen. Amsterdamse basisscholen kunnen deze subsidie aanvragen om de kansengelijkheid bij hun leerlingen te vergroten. Uniek aan het kansenaanpak beleid is dat het scholen in staat stelt maatwerk te leveren. Scholen mogen binnen bepaalde grenzen zelf bepalen hoe zij de aangevraagde middelen willen inzetten en hebben dus veel vrijheid om middelen naar eigen inzicht in te zetten. Door de diversiteit aan interventies op de scholen zijn de interventies slechts op kleine schaal met elkaar te vergelijken. In voorgaande jaren is onderzoek gedaan naar de inhoud, uitvoering en opbrengsten van de

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 november 2023 Pagina 2 van 5

Kansenaanpak interventies.1 Om de uitkomsten van de interventies meer in beeld te brengen is de evaluatie voor schooljaar 2021-2022 inhoudelijk anders ingericht dan voorgaande jaren. De evaluatie bestaat uit 3 onderdelen: de inhoudsevaluatie en het 2-delige deelonderzoek woordenschatinterventies bestaande uit een kwalitatief onderzoek en een pilot effectonderzoek. Met de inhoudsevaluatie wordt op schoolniveau de inhoud van de 178 ingediende subsidieaanvragen geanalyseerd. Bevindingen algemene inhoudsevaluatie Kansenaanpak PO: • Op 178 scholen worden 15.000 leerlingen bereikt met de Kansenaanpak PO. • Uit de evaluatie blijkt dat de scholen zich met name willen inzetten op ouderbetrokkenheid (48,3%) lezen (46,6%) woordenschat (36,5%) taal (36%) en rekenen (35,4%). • Scholen willen ook aandacht besteden aan sociaal emotionele vaardigheden (11,8%) en het vergroten van studievaardigheden onder leerlingen (12,4%). • De meeste scholen geven aan de interventies in te zetten middels onderwijsassistenten, bijscholing van interne krachten of een extra docent. • 92% van de scholen geven aan een vorm van verlengde leertijd als instructie gericht op extra leertijd aan doelgroep leerlingen voor, tijdens of na de les te willen inzetten.

Deelonderzoek woordenschatinterventies Naast een evaluatie van de inhoud van de aanvragen betreft de evaluatie: een diepgaand kwalitatief onderzoek naar de woordenschatinterventies van 26 van deze scholen middels verdiepende interviews en een pilot effectonderzoek om zichtbaar te maken wat het effect was van de woordenschatinterventies gericht op de groei in vaardigheidsscores op het gebied van begrijpend lezen, spelling en rekenen. De conclusies uit het deelonderzoek woordenschatinterventies en het vervolg: • Voor het schooljaar 2020-2021 is de evaluatie Kansenaanpak PO uitgebreid met het effectonderzoek woordenschatinterventies. Hierin worden kwalitatieve gegevens van 23 scholen over de verrichte interventies gekoppeld aan kwantitatieve uitkomsten. Met de effectmeting zijn gegevens van leerlingen uit het leerlingvolgsysteem op de 23 scholen vergeleken met de normscores (gemiddelde groei) in Amsterdam. • Uit het onderzoek blijkt dat de kinderen die deelnamen aan de woordenschatinterventies meer vooruit zijn gegaan in begrijpend lezen en spelling dan te verwachten is op basis van de normscores. Er is dus meer groei te zien bij de leerlingen op de kernvakken in de periode van de interventie, dan bij leerlingen die de interventie niet hebben gehad. • De resultaten kent echter nog een aantal beperkingen.

Om de gemeten vooruitgang toe te schrijven aan de ingezette interventie is een vergelijking met een controlegroep nodig die de interventie niet gekregen heeft. Om de resultaten beter in kaart te brengen beveelt de UvA vervolgonderzoek aan met scholen buiten Amsterdam. • In het najaar start de UvA met de tweede fase van het onderzoek waarbij aanvullend de gegevens van scholen buiten Amsterdam worden meegenomen. De resultaten worden aan het begin van 2024 verwacht. • Dit model levert voor iedere school een schatting op van het verschil tussen de betreffende Amsterdamse school en een vergelijkbare niet-Amsterdamse school. Deze 1 Evaluatie Kansenaanpak Primair Onderwijs, Kuiken & Phoa, 2019; Andringa et al., Andringa et al., 2021.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

Datum 22 november 2023 Pagina 3 van 5

schatting drukt uit of de kinderen op de Amsterdamse school meer leergroei hebben doorgemaakt dan kinderen op een vergelijkbare scholen buiten Amsterdam. Uit de verdiepende interviews is gebleken dat de scholen sterk variëren in de manier waarop zij vormgeven aan de interventies. De meeste scholen creëerden extra leertijd gericht op taal voor een specifieke groep leerlingen vaak buiten de klas met behulp van extra ondersteuning. Over het algemeen constateerden de scholen een stijgende lijn in de woordenschat resultaten van de leerlingen. Een succesfactor is maatwerk leveren, onder meer door groepsverkleining en aansluiting vinden bij de interesses van de leerlingen.

Evaluatie Kansenaanpak VO 2021-2022 Ook de Kansenaanpak VO wordt jaarlijks geëvalueerd. Bijgevoegd is de evaluatie van de Kansenaanpak VO over schooljaar 2021-2022, de derde evaluatie sinds de start (bijlage 2). De evaluatie is uitgevoerd door het Kohnstamm Instituut en de afdeling Onderzoek & Statistiek (O&S). Dit is gedaan door een analyse van de verantwoordingsformulieren die door alle scholen zijn ingevuld en door vijf schoolportretten op basis van casestudies. De manier waarop scholen de subsidie hebben ingezet, is vergelijkbaar met hoe scholen dit in ronde 1 en 2 hebben aangepakt. De interventies hebben vaak tot doel elkaar te versterken en meerdere ambities te dienen. Zo zetten veel scholen bijvoorbeeld in op zowel cognitieve als sociaal-emotionele ontwikkeling. Scholen monitoren hun eigen interventies. Uit de schoolportretten blijkt dat door het monitoren en evalueren scholen inzicht krijgen in de behaalde resultaten. Ze zien het ook als een bevorderende factor omdat het hen helpt de interventie aan te passen en verder te ontwikkelen. Een aantal belangrijke opbrengsten uit de evaluatie van schooljaar 2021-2022: • Gedurende het schooljaar hebben ruim 7.500 leerlingen middels de subsidie extra aandacht gekregen. Deze leerlingen kregen gemiddeld 2,4 uur extra onderwijstijd per week.

• Bijna alle scholen (32 van de 33) hebben de subsidie ingezet voor onder andere het versterken van de cognitieve vaardigheden van de leerlingen. Scholen deden dit onder andere via extra taal en/of rekenonderwijs, ondersteuning bij studievaardigheden, inzet van nieuw materiaal, bijles en huiswerkbegeleiding. De meerderheid van de scholen geeft aan dat leerlingen door het extra reken- of taalonderwijs verbeteringen laten zien wat betreft taal- en rekenopbrengsten. • Twaalf van de 33 scholen hebben de subsidie ingezet om de sociaal-emotionele vaardigheden van leerlingen te versterken. Interventies gericht op dit doel bestaan vaak uit ondersteuning van de studievaardigheden, coaching van leerlingen en/of het versterken van het zelfvertrouwen, sociale vaardigheden en/of motivatie van leerlingen. Een verbetering in deze vaardigheden en een verbeterde sfeer op school worden door meerdere scholen genoemd. • Meerdere scholen observeren een verband tussen opbrengsten op cognitief gebied en opbrengsten op sociaal-emotioneel vlak. Zij merken bijvoorbeeld dat goede schoolresultaten leiden tot meer zelfvertrouwen en sterkere motivatie bij leerlingen, wat vervolgens de leerprestaties weer ten goede komt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

•

Datum 22 november 2023 Pagina 4 van 5

Elf van de 33 scholen hebben in het kader van de Kansenaanpak VO gewerkt aan het versterken van de ouderbetrokkenheid. De meeste scholen doen dit door middel van driehoeksgesprekken (gesprekken tussen ouder(s), leerling en school) over de voortgang en ontwikkeling van de leerling. Ouderbijeenkomsten zijn een andere veelvoorkomende interventie. Veel scholen geven aan dat de relatie met ouders is verbeterd. Een aantal scholen benoemt ook knelpunten, zoals een lage opkomst bij ouderavonden en andere activiteiten op school.

Schoolportretten Op basis van casestudies zijn schoolportretten gemaakt van de volgende vijf scholen: Kiem Montessori (vmbo-t/havo), Lumion (vmbo-t/havo/vwo), Sweelinck College (vmbo-t/havo), Marcanti College (vmbo-b/k/t/havo/vwo) en Yuverta (praktijkonderwijs, vmbo-b/k). Ieder schoolportret is samengevat in een eigen factsheet die samen met dit rapport worden gepubliceerd (bijlage 3). Iedere school benoemt andere elementen die het succes van de interventies voor hen hebben bevorderd of juist belemmerd. Het succes van interventies is in grote mate afhankelijk van: • de beschikbaarheid van voldoende tijd en aandacht voor individuele leerlingen, en daarmee van de beschikbaarheid van personeel; • een duidelijke visie en beleid van de school die breed gedeeld worden onder het schoolteam, ofwel ‘alle neuzen dezelfde kant op’; • in hoeverre de docenten affiniteit hebben met de doelgroep van de school; de aansluiting van de interventies bij de rest van het curriculum, met name bij het samenwerken met een externe partij; • de mate van betrokkenheid van ouders. Voortgang van de Kansenaanpakken De evaluaties laten zien dat de Kansenaanpakken waardevol zijn voor de Amsterdamse scholen. De scholen zetten de interventies via maatwerk in, zien positieve resultaten en zijn blij met de extra mogelijkheden.

Recente signalen over het sociaal-emotioneel welzijn van leerlingen in het voortgezet onderwijs benadrukken het belang van persoonlijke aandacht voor leerlingen.2 Uit de evaluaties volgt dat de Kansenaanpakken een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het tegengaan van deze uitdagingen, door het mogelijk maken van extra inzet op ondersteuning, meer leertijd, maatwerk en persoonlijke aandacht. Hiermee vergroten we de kansen voor de leerlingen die dit het hardst nodig hebben. Uit de evaluatie van de Kansenaanpak PO volgt onder meer de aanbeveling om de inhoudelijke en financiële continuïteit te stimuleren. Vanaf het begin is continuïteit een belangrijk speerpunt van zowel de Kansenaanpak PO als de Kansenaanpak VO. De Kansenaanpakken versterken samenhang tussen activiteiten gericht op het tegengaan van onderwijsachterstanden. Ook zorgen de aanpakken voor meer continuïteit voor het onderwijs, omdat scholen op basis van hun leerling populatie inzichtelijk hebben met welk budget een maatwerkplan kan worden gemaakt. We nemen de aanbeveling ter harte en zullen blijven kijken naar de mogelijkheden om de continuïteit te waarborgen. 2 De Staat van het Amsterdamse Voortgezet Onderwijs 2022, O&S, november 2022

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 22 november 2023 Pagina 5 van 5

De evaluaties bieden ook aanknopingspunten om de Kansenaanpak PO en VO verder te verbeteren. Naar voren komt dat kennisdeling tussen scholen een belangrijke pijler blijft. Het is belangrijk dat de opgedane kennis en expertise gedeeld wordt binnen en tussen de scholen. We organiseren daarom jaarlijks bijeenkomsten voor de scholen die de Kansenaanpak ontvangen en zorgen ervoor dat best practices en ervaringen actief worden gedeeld. Bijvoorbeeld op social media platforms, via de Amsterdamse Klas, maar ook met rapportages met concrete tips en handvatten. Hiermee wil het college bijdragen aan een steeds effectiever aanbod van goede interventies door de scholen. Tot slot Ook de komende jaren blijft het college zich inzetten voor de Amsterdamse leerlingen om hen extra kansen te bieden in hun onderwijsloopbaan. De leer- en ontwikkelbehoefte van leerlingen staat voorop bij de doorontwikkeling van de Kansenaanpakken. Dit doet het college vanuit het principe ongelijk investeren voor gelijke kansen zoals ook volgt uit de Onderwijs Ambities Amsterdam.3 Wij blijven scherp op de aandacht voor de doorlopende monitoring en uitvoering van de interventies in nauwe samenwerking met het onderwijs en de wetenschap. Het college zet duurzame verbetering van kennisdeling binnen de Kansenaanpak voort en neemt de ideeën en ervaringen van scholen hierin mee.

Op deze wijze benutten we ontwikkelde kennis om zo daadwerkelijk het verschil te kunnen maken voor de leerlingen die dat het hardst nodig hebben.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Bijlagen Bijlage 1: Evaluatie en samenvatting Kansenaanpak Primair Onderwijs 2021-2022, Universiteit van Amsterdam Bijlage 2: Evaluatie Kansenaanpak Voortgezet Onderwijs 2021-2022, Kohnstamm Instituut en Onderwijs & Statistiek Bijlage 3: Schoolportretten Kansenaanpak Voortgezet Onderwijs 2021-2022, Kohnstamm Instituut en Onderwijs & Statistiek

3

Onderwijs Ambities Amsterdam 2023-2027, mei 2023

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl