Raadsbrief driehoek MH def getekend.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 05 april 2023 Openbare Orde en Veiligheid Burgemeester Halsema OOV, secretariaatoov@amsterdam.nl Afdoening toezegging stand van zaken aanpak mensenhandel uit de commissievergadering van 3 november 2022

Geachte leden van de gemeenteraad,

In deze brief informeert het college u over de stand van zaken rond de aanpak van mensenhandel in Amsterdam (conform de toezegging aan uw raad op 3 november 2022, naar aanleiding van een vraag van raadslid Abdi). Deze brief bestaat uit twee delen. Het eerste deel betreft de visie van de driehoek op de gezamenlijke aanpak mensenhandel door politie, openbaar ministerie en gemeente. Hierbij gaan we in op resultaten, knelpunten en uitdagingen. Specifieke aandacht gaat daarbij uit naar de illegale prostitutie, waar een verhoogde kans op uitbuiting bestaat, en de ontwikkelingen binnen criminele uitbuiting. Het tweede deel van de brief gaat meer specifiek in op de gemeentelijke inzet tegen mensenhandel en de zorg voor slachtoffers. Deel I: Visie driehoek op Amsterdamse aanpak mensenhandel Inleiding Mensenhandel (of met een ander woord: uitbuiting) is een groot maatschappelijk probleem. Ieder mens heeft recht op lichamelijke integriteit, recht op persoonlijke vrijheid en recht op menselijke waardigheid. Bij slachtoffers van mensenhandel is dit alles ernstig in het gedrang. Slachtoffers van mensenhandel zijn divers, zowel qua afkomst, gender als leeftijd. Zo zijn er Nederlandse jongeren die worden gedwongen om strafbare feiten te plegen (criminele uitbuiting)1, maar ook (ongedocumenteerde) arbeidsmigranten die arbeidsmatig worden uitgebuit.

De werving van het slachtoffer kan zowel in Nederland als in het buitenland plaatsvinden. Als een slachtoffer in het buitenland is geworven spreken we van grensoverschrijdende mensenhandel2. Dit komt veel voor onder slachtoffers van seksuele uitbuiting. Arbeidsmigranten (al dan niet gedocumenteerd) kunnen ook zelfstandig naar Nederland komen en pas hier in een uitbuitingssituatie terecht komen. Slachtoffers van mensenhandel verkeren vaak in een afhankelijkheidssituatie ten opzichte van de dader of in een anderszins kwetsbare positie, waarvan op grove wijze misbruik wordt gemaakt. Dit is te zien bij seksuele uitbuiting, maar ook bij slachtoffers van criminele en arbeidsmatige uitbuiting. 1

Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel, Kijken met andere ogen. Een landelijke verkenning naar criminele uitbuiting in dertien (middel)grote gemeenten in Nederland, Capelle aan den IJssel 2022. 2 Hetgeen gepaard kan gaan met mensensmokkel.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 2023 Pagina 2 van 11

Ook in Amsterdam komen alle drie de vormen van mensenhandel voor. De driehoek, samen met een veelheid aan partners, houdt zich dan ook intensief bezig met de bestrijding en preventie van mensenhandel. De driehoekpartners hebben hierin elk hun eigen rol. De politie is verantwoordelijk voor de opsporing van seksuele en criminele uitbuiting, de Nederlandse Arbeidsinspectie3 (hierna: NLA) is belast met de aanpak van arbeidsuitbuiting, het OM is verantwoordelijk voor de strafrechtelijke vervolging en de gemeente voor preventie, ketenregie en bestuurlijke interventies. Zowel de politie, NLA als de gemeente hebben een signalerende taak. Mensenhandel vindt veelal plaats in georganiseerd (internationaal) verband in criminele samenwerkingsverbanden. Het strafrecht alleen is onvoldoende om de ondermijning van de maatschappij door deze zware en vaak internationaal georganiseerde misdaad tegen te gaan. Daarom werken het OM, de politie en andere opsporingsdiensten in de geïntegreerde aanpak zoveel mogelijk samen met relevante publieke partners. De gemeente, OM en de opsporingsdiensten zijn cruciale samenwerkingspartners in de aanpak van uitbuitingsvormen. De primaire verantwoordelijkheid voor wat betreft preventie ligt bij de gemeente, maar ook de politie speelt hierin een belangrijke rol.

Denk hierbij aan voorlichting op scholen en bewustwordingscampagnes onder (internationale) sekswerkers. Slachtoffers zoeken uit schaamte, angst en onwetendheid zelf niet snel hulp, noch zijn zij geneigd om aangifte te doen. Mensenhandel is een ‘haaldelict’4, waardoor opsporingsinstanties proactief op zoek moeten naar mensenhandelaren en hun slachtoffers. Signaleren van vermoedelijke slachtoffers is daarom essentieel. Daarom worden professionals -zoals politieagenten, relevante gemeenteambtenaren en professionals die vallen onder de meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (HGKM)getraind in het herkennen van signalen mensenhandel. Het doel is in een zo vroeg mogelijk stadium mensenhandel te onderkennen zodat zo tijdig mogelijk kan worden ingegrepen. Resultaten Politie en OM Allereerst neemt de driehoek u mee in de resultaten van 2022. De Amsterdamse politie heeft in totaal 134 signalen5 ontvangen van mensenhandel. Relevante aanknopingspunten voor onderzoek worden, in overleg met de officier van justitie, onderzocht en leiden zo mogelijk tot opsporing en vervolging. In 2022 heeft dit geleid tot de aanhouding van 22 verdachten6, waarvan er 18 verdachten op zitting hebben gestaan. Daarmee is de doelstelling vanuit de veiligheidsagenda behaald.

De overige signalen zijn nog in behandeling, liggen nog voor ter beoordeling of hebben niet tot een opsporingsonderzoek geleid, bijvoorbeeld omdat het signaal te summier was en/of te weinig opsporingsindicatie(s) bevatten. 3

De resultaten van de NLA zijn niet meegenomen. Deze zijn nog niet bekend en de NLA maakt ook geen deel uit van de Amsterdamse driehoek. Op de volgende site is meer informatie te vinden over de resultaten in 2020 en 2021: https://www.nlarbeidsinspectie.nl/binaries/nlarbeidsinspectie/documenten/publicaties/2022/07/07/monit or-arbeidsuitbuiting-en-ernstige-benadeling-20202021/Monitor+arbeidsuitbuiting+en+ernstige+benadeling+2020-2021.pdf 4 Dat betekent dat slachtoffers zich slechts zelden zelf melden. 5 Het kan zijn dat sommige signalen dubbel worden geregistreerd, omdat bijvoorbeeld MMA-meldingen aan meerdere instanties – waaronder vaak politie en gemeente – worden verzonden. 6 De norm vanuit de Veiligheidsagenda was 21 OM-verdachten.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 2023 Pagina 3 van 11

De focus ligt op het slachtoffer en het doen stoppen van de uitbuitingssituatie. Samen met partners kijkt de politie in deze naar betekenisvolle interventies. De context rondom mensenhandel zaken is belangrijk om te benoemen. Deze context heeft bijvoorbeeld betrekking op een daling van de aangiftebereidheid onder slachtoffers die al enige tijd zichtbaar is en waardoor de politie vaker genoodzaakt is ambtshalve op te sporen. De dalende trend van aangiftebereidheid kan meerdere oorzaken hebben. Zo beschouwen veel slachtoffers zichzelf niet als slachtoffer, ervaren zij angst voor represailles, voelen schaamte, zijn loyaal ten opzichte van de uitbuiter, etc. Zowel politie, OM als gemeente zetten zich op verschillende wijzen in om de aangiftebereidheid onder slachtoffers, maar ook onder professionals, te verhogen. Tegelijkertijd wordt binnen Amsterdam hard gewerkt om de betrokken partijen uit het veiligheidsdomein en uit de zorg dichter bij elkaar te brengen. Dit gebeurt onder meer binnen de doorontwikkeling van de casustafel mensenhandel. Gemeente In 2022 zijn bij de gemeente 75 signalen7 van mensenhandel binnengekomen. Het grootste deel hiervan zijn meldingen van Meld Misdaad Anoniem (hierna: MMA) en vanuit de opvanglocatie(s) Oekraïense vluchtelingen. Door laatstgenoemde is het aantal signalen (van voornamelijk arbeidsuitbuiting) ook hoger dan eerdere jaren.

Ongeveer 50% van de signalen gaat over seksuele uitbuiting; ook ongeveer 50% over arbeidsuitbuiting. De meeste meldingen van arbeidsuitbuiting gaan over malafide uitzendbureaus die misbruik (lijken te) maken van de kwetsbaarheid van vluchtelingen. De meeste van deze uitzendbureaus blijken buiten Amsterdam gevestigd te zijn. Het merendeel van de meldingen over seksuele uitbuiting betroffen anonieme meldingen via MMA. Bij al deze meldingen heeft afstemming plaatsgevonden tussen gemeente en politie. Alle signalen over seksuele uitbuiting die vanuit de opvang zijn gedaan, zijn nagelopen door de politie en de zorgcoördinator mensenhandel en in geen van de gevallen bleek er daadwerkelijk sprake van mensenhandel. Er zijn in 2022 enkele signalen binnengekomen van criminele uitbuiting, die met relevante partijen zijn besproken. Hier bleek uiteindelijk geen sprake te zijn van mensenhandel. De signalen worden dus gewogen, waar nodig verrijkt en vervolgens intern en/of extern uitgezet. Denk hierbij aan de afdeling Wonen, het Bestuurlijk Team Prostitutie (hierna: BTP), de zorgcoördinator mensenhandel, de projectleider Ondermijning of extern aan de politie of de NLA. Illegale prostitutie Het is van groot belang te benadrukken dat prostitutie een legaal beroep is en dat prostitutie dus niet kan worden gelijkgesteld met uitbuiting.

Net als in veel andere sectoren komt uitbuiting ook voor in de prostitutiebranche. Daarbij zien we wel een groot verschil tussen de vergunde branche en de illegale prostitutie. In de illegale prostitutie treffen we veel vaker uitbuiting, terwijl we dit in de (zichtbare) vergunde branche minder tegenkomen. Hier zal worden toegelicht wat de gemeente (en politie) vanuit handhaving en toezicht doet om mensenhandel in de (illegale)prostitutie branche te voorkomen en te signaleren. In Amsterdam is (na de opheffing van het bordeelverbod in 2000) gekozen voor een vergunningstelsel voor prostitutiebedrijven, waarbij (strenge) voorschriften gelden. Een van de belangrijkste maatregelen om mensenhandel te voorkomen is de zorgplicht voor exploitanten. Deze zorgplicht houdt in dat de exploitant ervoor moet zorgen dat enkel een werkruimte verhuurd wordt aan sekswerkers die 21 jaar of ouder zijn en die vrijwillig, zelfstandig en zonder inmenging van derden werken. Een exploitant hoort hierbij ook op te letten of er geen signalen van uitbuiting zijn of 7

Zie de opmerking bij voetnoot 4.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 2023 Pagina 4 van 11

ontstaan. Ons beeld is dat de vergunde sector zich in het algemeen goed houdt aan de vergunningvoorschriften. Er wordt intensief gecontroleerd door de gemeente, waarbij er ook uitgebreid contact is met sekswerkers en er weinig misstanden worden geconstateerd. Het aantal bestuurlijke maatregelen is afgelopen jaren dan ook vrij beperkt gebleven. Daar waar wel misstanden waren zijn interventies gepleegd. Daar waar in het verleden nog regelmatig (en op grotere schaal) signalen waren van uitbuiting van sekswerkers die in het vergunde circuit werkten, is daar nu slechts incidenteel sprake van. Een aanzienlijk deel van de prostitutie in Amsterdam vindt illegaal plaats. Onder illegale prostitutie verstaan we sekswerk dat een vergunning behoeft, maar dat zonder vergunning wordt uitgevoerd. Het gaat hier om illegale bemiddeling en exploitatie van sekswerk, bijvoorbeeld door illegale escortbureaus of bedrijfsmatige prostitutie vanuit locaties zoals woningen, hotels en massagesalons. Illegale prostitutie is vatbaar voor misstanden omdat -in tegenstelling tot het vergunde- toezicht moeilijk uit te voeren is. Ook is er vanuit handhaving en politie weinig tot geen zicht op en contact met sekswerkers en zijn sekswerkers in de meest kwetsbare posities en uitbuitingssituaties ook voor zorgpartners lastiger of niet te bereiken.

Dit maakt het illegaal onvergunde circuit aantrekkelijk voor uitbuiters. Aangezien minderjarigen niet in de vergunde branche te werk gesteld kunnen worden door uitbuiters, vindt deze vorm van seksuele uitbuiting ook volledig in het illegaal onvergunde plaats. Risico’s op en de prevalentie van mensenhandel zijn hier dan ook (zeer) veel groter dan in de vergunde branche. In 2022 zijn er 135 meldingen (voornamelijk MMA) van illegale prostitutie ontvangen door de gemeente, wat geleid heeft tot ongeveer 60 controles. Ook zijn in 2022 rond de 90 handhavingstrajecten gestart, waarbij het merendeel woningen betrof en daarnaast enkele hotels en massagesalons. In de meeste gevallen betreffen de handhavingstrajecten het opleggen van een last onder dwangsom aan de facilitator en in enkele gevallen wordt de woning, het hotel of de salon (tijdelijk) gesloten. De gemeente wil in 2023 toezicht en handhaving intensiveren door een uitbreiding/herinrichting van de capaciteit bij het BTP, controles effectiever inrichten en meer barrières opwerpen om illegale prostitutie tegen te gaan. Criminele uitbuiting Amsterdam kent een lange geschiedenis van inzet op (criminaliteits)preventie. Er is een breed scala aan inzet vanuit programma’s zoals Positief Perspectief, schoolveiligheid en jongerenwerk om ervoor te zorgen dat jongeren weerbaar en positief opgroeien en niet in de criminaliteit terecht komen.

Daarbovenop is er gerichte criminaliteitspreventie die ervoor moet zorgen dat jongeren die met criminaliteit in aanraking komen er niet in afglijden en doorgroeien. De Top-400, Top-600, afpersingstafels, doorgroeiersaanpak, buurtrechtbank, de ‘eervolle uitweg’ en inzet van credible messengers zijn hier voorbeelden van. Amsterdam is zich er al jaren van bewust dat jongeren die in de criminaliteit terecht komen ook slachtoffer kunnen zijn van criminele uitbuiting. Criminele uitbuiting wordt dan ook al enkele jaren meegenomen als onderwerp in bijvoorbeeld voorlichting over mensenhandel op scholen. Deze preventieve interventies zetten we door en breiden we verder uit, met bijvoorbeeld het aanbod van het lesprogramma BUIT, waarover meer in het tweede deel van deze brief. Het achterhalen en vaststellen van criminele uitbuiting is complexe materie. Het gaat om een persoon die gedwongen wordt om strafbare feiten te plegen voor iemand anders. Slachtofferschap en daderschap lopen door elkaar. Ook kan het zijn dat een deel van de gepleegde strafbare feiten nog vrijwillig is gepleegd (waar men dus strafrechtelijk verantwoordelijk voor kan worden gehouden)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 2023 Pagina 5 van 11

en dat een ander deel - nadat de persoon in een klem kwam te zitten - onder dwang is gepleegd. Indien je als slachtoffer aangifte wil doen van criminele uitbuiting dien je openheid van zaken te geven over de gepleegde strafbare feiten en de persoon of personen die je hiertoe gedwongen hebben. Dat is erg ingewikkeld en het komt voor dat slachtoffers ervoor kiezen de verantwoordelijkheid op zich te nemen in plaats van verklaringen af te leggen. Het is erg positief dat landelijk en lokaal de aandacht op dit thema toeneemt, mede door recent onderzoek naar criminele uitbuiting en zorgen over de steeds jongere leeftijd van daders van ernstige misdrijven. Vanuit de opgave criminele uitbuiting zetten we in op het vergroten van kennis over het fenomeen criminele uitbuiting onder professionals die werken op het gebied van (criminaliteits)preventie, met het doel dat zij mogelijke slachtoffers en daders signaleren en hierop acteren. Verder is er via het Amsterdams Coördinatiepunt Mensenhandel (hierna: ACM) georganiseerd dat mogelijke slachtoffers van criminele uitbuiting vrijblijvend, gratis en vertrouwelijk een gesprek kunnen voeren met een gespecialiseerde slachtoffer advocaat. Dit kan helpen bij de keuze om al dan niet aangifte te doen en een handelingsperspectief bieden.

Knelpunten in de aanpak van mensenhandel In de aanpak van mensenhandel ondervinden we een aantal knelpunten, waaronder in wet- en regelgeving. Deze knelpunten worden besproken in verschillende overleggen, waaronder met de G4, het landelijk overleg ketenregisseurs mensenhandel en in gesprekken met het Ministerie van J&V. Vanuit dit ministerie (samen met het Ministerie van VWS) loopt al enkele jaren het Programma Samen tegen Mensenhandel. In het eerste kwartaal van 2023 wordt het programma herijkt, waarbij we als driehoekpartners betrokken zijn en (onder meer) onderstaande knelpunten agenderen. Daarnaast is er op landelijk niveau een Taskforce Mensenhandel die als doel heeft alle vormen van uitbuiting tegen te gaan en te voorkomen, een integrale aanpak te bevorderen en de positie van slachtoffers te verbeteren. Ook in deze Taskforce zijn we als driehoekspartners vertegenwoordigd, net als in de landelijke expertgroep criminele uitbuiting. In de periode 2020-2023 zijn onder meer de volgende knelpunten besproken: het (ingewikkelde) wetsartikel over mensenhandel, het ontbreken van een wettelijke grondslag tot gegevensverwerking en de discrepantie tussen strafeis en opgelegde straf. Modernisering art. 273f Sr Modernisering van artikel 273f Sr is volgens het Ministerie van J&V nodig om verschillende redenen.

Ten eerste wordt artikel 273f Wetboek van Strafrecht door de rechtspraktijk als complex ervaren. Het artikel kent in totaal negen verschillende gedragingen die als vorm van mensenhandel strafbaar zijn gesteld. Ten tweede heeft de Hoge Raad door de jaren heen belangrijke uitspraken gedaan, die wezenlijke invloed uitoefenen op de inhoud en reikwijdte van dit wetsartikel. Ten derde wordt de reikwijdte van de huidige strafbaarstelling van mensenhandel voor een effectieve strafrechtelijke aanpak van arbeidsuitbuiting als te beperkt ervaren. Op dit terrein wordt het wenselijk geacht de strafrechtelijke aansprakelijkheid te verruimen. Het toegankelijker maken van artikel 273f als geheel moet de rechtspraktijk gaan voorzien van een werkbaarder wetsartikel, dat eenvoudiger te begrijpen is en makkelijker toe te passen. Het wetsvoorstel is eind maart 2023 in formele consultatie gegaan. De driehoekspartners zullen zich hierover buigen en van een advies voorzien.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 2023 Pagina 6 van 11

Privacy en gegevensdeling De driehoek ziet binnen de dossiers prostitutie en mensenhandel uitdagingen op het gebied van gegevensdeling in combinatie met privacyregelgeving. Voor wat betreft prostitutie is het voornaamste probleem het ontbreken van een goede wettelijke grondslag om, ten behoeve van handhaving en toezicht op vergunde en illegale exploitanten, in enige mate persoonsgegevens van sekswerkers te verwerken. Dit is noodzakelijk voor deugdelijk en efficiënt toezicht en handhaving op vergunde en met name juist illegale exploitanten in de prostitutiebranche. Voor wat betreft prostitutie is er momenteel een Wet Gemeentelijk Toezicht Seksbedrijven (WGTS) in consultatie met een wettelijke grondslag voor gegevensverwerking voor handhaving en toezicht op exploitanten (vergunde en onvergunde/illegale exploitanten). De gemeente heeft (onder meer op basis van het programma Samen tegen Mensenhandel) een signalerende taak in de aanpak van mensenhandel. Om deze taak goed uit te voeren is het van belang dat de gemeente (zachte) signalen van mensenhandel kan delen met (voornamelijk) de politie en de NLA. In Q1 van 2023 zal ambtelijk contact tussen de G4 en het Ministerie van J&V uit moeten wijzen of daar ook een wettelijke grondslag (anders dan de WGTS) voor nodig is of dat het onder huidig recht reeds is toegestaan.

Voor de politie geldt dit knelpunt niet; zij mag deze gegevens wel registreren. Opgelegde straffen mensenhandel De driehoek signaleert een discrepantie tussen de eisen door het OM versus de straffen die rechters opleggen in zaken van mensenhandel. De eis is doorgaans (veel) hoger dan de opgelegde straf. Het onderwerp blijft de aandacht van de driehoek houden. Uitdagingen RIEC-werkgroep Mensenhandel en Mensensmokkel De werkgroep Mensenhandel en Mensensmokkel beoogt barrières op te werpen tegen criminelen die zich bezighouden met verschillende vormen van mensenhandel en mensensmokkel. De werkgroep kent een drietal vormen van samenwerking en aanpak casuïstiek. Ten eerste de integrale signalenuitwisseling. Partners kunnen signalen op een laagdrempelige manier met elkaar delen, elkaar adviseren en zo nodig (mono of duaal) versterken. Op deze manier vindt tevens kennisdeling plaats. Ten tweede de integrale casusaanpak. Complexe signalen die ingebracht worden en een integrale aanpak behoeven, kunnen via de OCO-route tot casus benoemd worden, waarna de werkgroep aan de slag kan gaan met een plan van aanpak op basis van een integrale informatiepositie. Ten slotte onderzoek op fenomeenniveau.

Omdat het thema mensenhandel zich goeddeels buiten het zicht afspeelt, zal de werkgroep aan de slag gaan met de analyse van één of twee concrete fenomenen per jaar die volgens de werkgroep prioriteit hebben. Analyse van dergelijke fenomenen zal leiden tot aanbevelingen op het gebied van interventies en preventie, waar de werkgroep vervolgens mee aan de slag zal gaan. Mogelijke onderwerpen of fenomenen die de werkgroep in 2023 kan behandelen zijn:   

Facilitators die betrokken zijn bij illegale prostitutie. Misstanden binnen massagesalons Misstanden binnen hotels

De werkgroep wil de integrale informatiepositie, aanwezige expertise, de verschillende inzichten en interventiemogelijkheden inzetten om bestaande situaties van mensenhandel en mensensmokkel te

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 2023 Pagina 7 van 11

bestrijden en toekomstige situaties tegen te gaan. Dit laatste door duurzame barrières te creëren. Het blijft echter een uitdaging om daadwerkelijk te komen tot een integrale, gezamenlijke aanpak en van daaruit interventies vanuit verschillende disciplines. De driehoek ziet de ontwikkelingen hieromtrent met vertrouwen tegemoet. Capaciteitsvraagstuk politie en gemeente Al langere tijd is er sprake van een capaciteitsvraagstuk bij politie (net als bij de gemeente, OM en de rechtspraak). Benadrukt moet worden dat de politie urgente zaken van mensenhandel altijd direct oppakt en alle intakes en aangiftes opneemt. Daarnaast leidt het doorlaatverbod bij mensenhandel toe dat in dergelijke gevallen direct wordt opgetreden en ingegrepen. Tegelijkertijd is het aanbod aan zaken groot en dient er (in overleg met het OM) geselecteerd en geprioriteerd te worden welke zaken worden opgepakt. Het gevolg kan zijn dat bepaalde zaken niet (meteen) kunnen worden opgepakt. Ondanks het capaciteitstekort zijn de landelijk geprioriteerde doelstellingen op mensenhandel het afgelopen jaar wel behaald. Ook bij de gemeente is beschikbare capaciteit een punt van aandacht. De vergunde prostitutiebedrijven (ramen, clubs, privéhuizen en escortbedrijven) worden regelmatig gecontroleerd. Dit is noodzakelijk om te controleren of deze bedrijven zich aan de vergunningsvoorwaarden houden.

Omdat het vergunde bedrijven zijn, is het betrekkelijk eenvoudig om de controlecapaciteit goed en efficiënt in te zetten. Dat ligt anders bij de illegale prostitutie. Het is ingewikkeld en arbeidsintensief om illegale prostitutie te achterhalen en handhavend op te treden. Het is niet mogelijk om tot goede ramingen te komen, maar een voorzichtige schatting is dat er in Amsterdam circa 5.000 online seksadvertenties actief waren in het afgelopen jaar. Dat laat dan nog buiten beschouwing de andere (digitale) werving in het illegale circuit. Dit betekent dat momenteel slechts tegen een klein deel van deze illegale exploitanten wordt opgetreden. We willen hier verandering in brengen en zoeken naar mogelijkheden om toezicht en handhaving te intensiveren. De gemeente zet in 2023 onder meer in op een gemeentelijk focusteam dat nog scherper inzet op de aanpak van de onvergunde (illegale) prostitutie. Deze aanpak is voornamelijk gericht op personen die het exploiteren van illegale prostitutie tot hun verdienmodel hebben gemaakt. Hiermee wordt getracht illegale prostitutie terug te dringen door het businessmodel minder winstgevend te maken, beter toezicht op de illegale branche te organiseren en daarmee het signaleren van seksuele uitbuiting te bevorderen.

Bij deze aanpak zal er ook onderzoek worden gedaan naar een strenger handhavingskader, waaronder het eerder sluiten woningen en het opleggen van (hogere) dwangsommen. Samenwerking gemeente en NLA De gemeente werkt ook samen met de NLA. Deze samenwerking vindt plaats in RIEC-verband, maar ook bilateraal. Positieve ontwikkelingen zijn dat de NLA (weer) een regionaal contactpersoon heeft voor de regio, waardoor de samenwerking en afstemming makkelijker en efficiënter verloopt. Deze contactpersoon is ook verbonden aan het RIEC en weet de weg naar de Ondermijningsbrigade goed te vinden. Dit leidt zeer regelmatig tot integrale controles waarbij signalen van arbeidsuitbuiting boven water komen. Dit geeft de ketenpartners dan informatie om bestuursrechtelijk en/of strafrechtelijk te interveniëren. Een punt van zorg blijft het onderscheid dat de NLA maakt tussen ‘ernstige benadeling’ en ‘arbeidsuitbuiting’. De beoordeling van signalen/zaken door de NLA in een vroegtijdig stadium kan ertoe leiden dat mogelijke zaken van arbeidsuitbuiting als ‘ernstige benadeling’ worden opgepakt. Daarmee bestaat het risico dat mensenhandelzaken worden gemist. Daarnaast wordt slachtoffers mogelijk het recht op voorzieningen (waaronder de B8-regeling die tijdelijk recht geeft op rechtmatig verblijf) onthouden doordat deze voorzieningen slechts van

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 2023 Pagina 8 van 11

toepassing zijn binnen het strafrechtelijke proces. Deze zorg wordt ook gedeeld door de Nationaal Rapporteur Mensenhandel.8 Dit punt van zorg heeft de aandacht en wordt onder meer aan de hand van enkele Amsterdamse casus, zowel ambtelijk als bestuurlijk, opgepakt en op relevante tafels besproken. Tegelijkertijd blijft de inzet gericht op (het verbeteren van de) samenwerking met de NLA. Tenslotte kan de wetswijziging van 273f hier wellicht soelaas bieden wanneer ‘ernstige benadeling’ als afzonderlijk strafbaar feit wordt toegevoegd aan het wetboek van strafrecht. Advisering hierover zal zeker ook betrekking hebben op de toegang tot voorzieningen van slachtoffers ‘ernstige benadeling’. Deel II: Gemeentelijk beleid aanpak mensenhandel U wordt bij deze brief ook geïnformeerd over enkele actualiteiten rondom de gemeentelijke aanpak van mensenhandel. Publieksvriendelijk beleidsdocument Mensenhandel In de brief aan uw raad van 26 november 2020 is de Amsterdamse aanpak van mensenhandel uitgebreid beschreven. De inhoud van die brief is nog altijd volledig. In 2021 is speciaal voor professionals en Amsterdammers een magazine over mensenhandel gemaakt dat ook een goed beeld geeft van het Amsterdamse mensenhandel beleid. In vervolg daarop wordt gewerkt aan een publieksvriendelijkere versie van het beleid. U wordt in het tweede kwartaal van 2023 hierover geïnformeerd.

Deze versie zal uiteindelijk ook te vinden zijn op www.amsterdam.nl/mensenhandel. De combinatie van het magazine en het publieksvriendelijke beleidsdocument sluit aan bij de wens van de raad in 2020 om een (publieksvriendelijk) beleidsdocument te ontvangen dat ook goed bruikbaar is voor hulp- en zorgverleners. Trainen ambtenaren in herkennen en melden signalen mensenhandel Een belangrijk onderdeel bij het creëren van bewustwording – en daaraan verbonden meldroutes – zijn het organiseren van trainingen aan gemeentemedewerkers. Zij zijn immers de ogen en oren van de gemeente en kunnen in contact komen met slachtoffers of daders van mensenhandel. In 2022 hebben acht groepen (van gemiddeld tien) medewerkers van stadsloketten de training ‘Herkennen signalen mensenhandel’ gevolgd. Daarnaast hebben twee groepen toezichthouders van de afdeling Wonen de training gevolgd en hebben we maatwerk geleverd door het ontwikkelen en organiseren van twee trainingen voor medewerkers die betrokken waren bij de opvang en registratie van Oekraïense vluchtelingen. Voorts hebben er verschillende voorlichtingsbijeenkomst plaatsgevonden waarbij onder meer regisseurs van het Actiecentrum Veiligheid en Zorg en projectleiders veiligheid en ondermijning zijn voorgelicht over (het signaleren en melden van) mensenhandel. In 2023 zal daarnaast een training documentherkenning worden aangeboden aan het BTP.

Al deze trainingen en voorlichtingsbijeenkomsten worden ook in 2023 voortgezet waarbij steeds onderzocht wordt of de doelgroep moet worden aangepast of uitgebreid. Melden misstanden door exploitanten Van exploitanten van seksbedrijven wordt op basis van de vergunningsvoorwaarden verwacht dat zij (onder andere) signalen van mensenhandel melden. Om exploitanten zo goed mogelijk in staat te stellen deze signalen te (h)erkennen, is besloten dat de zorgcoördinator mensenhandel samen met het Prostitutie- en Gezondheidscentrum (P&G292) het gesprek hierover aangaan met de exploitanten. In 2022 (na de Coronaperiode) zijn deze gesprekken opgestart en inmiddels zijn 8

https://www.nationaalrapporteur.nl/publicaties/rapporten/2022/12/06/dadermonitor-mensenhandel-20172021

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 2023 Pagina 9 van 11

gesprekken gevoerd met de meeste raamexploitanten van het Wallengebied, Singelgebied en de Ruysdaelkade. De exploitanten geven hierbij aan dat ze het fijn vinden het gesprek aan te gaan en dat de ontwikkelde flyer informatief en bruikbaar is. Ook in 2023 gaan deze gesprekken door, waarbij vanzelfsprekend ook de clubs en privé-huizen aan bod zullen komen. Europees interstedelijk netwerk Mensenhandel De gemeente Amsterdam heeft het initiatief genomen om te komen tot een ‘Europees interstedelijk netwerk mensenhandel’. Er is vanuit Europese (hoofd)steden bijzonder veel interesse in een dergelijk (ambtelijk) netwerk. Onder meer Antwerpen, Berlijn, Milaan, Barcelona, Stockholm, Praag en Parijs zijn betrokken en/of geïnteresseerd. Dat netwerk kan zorgen voor (sneller) zicht op nieuwe fenomenen, het doorbreken van de ‘carrousel’ van slachtoffers mensenhandel door Europa en samenwerking tussen steden (bijvoorbeeld op het gebied van preventieve maatregelen). In november 2022 is het netwerk voor het eerst fysiek bijeengekomen in Amsterdam. Voor 2023 en verder wordt met de partners bepaald welke onderwerpen via thematische sessies behandeld zullen worden.

Toezeggingen over criminele uitbuiting In de beantwoording van de vragen van de leden Abdi en Runderkamp over (het CKM-rapport over) criminele uitbuiting is uitgebreid ingegaan op de preventie en aanpak van criminele uitbuiting onder jongeren. Ook is een drietal punten beschreven dat het college voornemens was te gaan doen, waarover ik u graag een update geef: 1. De zorgcoördinator mensenhandel geeft ook voorlichting of training aan jeugdzorgorganisaties; 2. Het door Noord-Holland ontwikkelde lesprogramma (inclusief de film) ‘Buit’ wordt aangeboden aan Amsterdamse basisscholen en het praktijkonderwijs; 3. Er wordt (wetenschappelijk) onderzoek gedaan naar de aangiftebereidheid bij criminele uitbuiting, waarbij wordt ingezoomd op en geleerd van de werkwijze in Engeland dat te boek staat als effectief. Ad 1: Dit zit (inmiddels) in het takenpakket van de zorgcoördinator. Op het moment heeft zij voornamelijk contact met jeugdzorgorganisaties in relatie tot individuele casuïstiek. Zij zal bij organisaties die in casuïstiek veelvuldig voorbijkomen voorlichting verzorgen, waarbij standaard ook aandacht wordt besteed aan criminele uitbuiting. Ad 2: Voor het basisonderwijs is BUIT in februari onder de aandacht gebracht tijdens het kwartaaloverleg van het BBO.

Voor het praktijkonderwijs is de informatie en het aanbod in januari verspreid onder deze scholen via de projectleiders Jeugd en Veiligheid. Ad 3: Wordt momenteel uitgevoerd door een masterstudent Criminologie. Eind eerste kwartaal 2023 ontvangen we haar bevindingen. Op 14 januari 2023 stond een uitgebreid artikel over criminele uitbuiting in het Parool. Daarin wordt geadviseerd (vanuit het CKM) om ‘naar het Verenigd Koninkrijk te kijken waar criminele uitbuiting al langer landelijk prioriteit heeft’. Amsterdam speelt hier dus al op in. Tijdens de commissie Algemene Zaken van 19 januari 2023 is toegezegd de uitkomsten van dit onderzoek met de raad te delen. Dit zal gebeuren in het tweede kwartaal samen met de publieksvriendelijke versie van het beleid. Preventie Vanuit de gemeente Amsterdam is financieel bijgedragen aan de (door)ontwikkeling van een door de politie ontwikkelde ‘escape-van’. In deze bus worden burgers opgesloten, horen daar het verhaal van een slachtoffer en moeten proberen te ontsnappen uit de handen van een mensenhandelaar. Na afloop – waarbij het niet gelukt is te ontsnappen – wordt een (bewustwordings)gesprek aangegaan en krijgt de burger relevante informatie over mensenhandel. Deze bus zal voornamelijk gebruikt

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum: 2023 Pagina 10 van 11

worden in bronlanden (zoals Hongarije, Roemenië en Moldavië), maar zal ook in Nederland (en Amsterdam) worden ingezet. Dit middel draagt daarmee bij aan bewustwording over mensenhandel, geeft een beeld van slachtofferschap en burgers worden gewezen op risico’s verbonden aan mensenhandel. Het college vraagt op rijksniveau aandacht voor dit initiatief zodat het ook vanuit een of meerdere ministeries (financieel) ondersteund kan worden. Zorg Amsterdam kent een zeer uitgebreid en specialistisch zorgaanbod voor slachtoffers van mensenhandel. Zie voor het volledige overzicht de raadsbrief mensenhandel9. Voor alle doelgroepen is er 24 uur per dag een noodplaatsing mogelijk in de opvang. Het streven is om slachtoffers ambulant of in een open setting zorg te bieden. Het aantal gesloten jeugdplaatsingen is de laatste jaren zeer ver teruggedrongen. Doordat de gespecialiseerde zorgaanbieders uit de keten 18- en 18+ hun intensieve samenwerking hebben geformaliseerd en geïntensiveerd (door samen te gaan in het Colleqtief10) wordt deze trend verder doorgezet. Een van de succesvolle voorbeelden hierin is de start van een nieuwe opvanggroep, genaamd PINQ-Z11, waarbij het ACM en Levvel samen de begeleiding bieden aan meiden op het grensvlak 18-/18+.

Daarnaast wordt er in samenwerking met allerlei zorgpartijen uit het formele en informele veld gewerkt aan preventie op en signalering van mensenhandel. Hierbij wordt ook ingespeeld op nieuwe en actuele fenomenen. Zo is er in 2022 ingezet op het voorkomen van slachtofferschap onder Oekraïense vluchtelingen. Zeker in de beginfase van de vluchtelingenstroom waren er signalen van ronselpraktijken met het oog op seksuele uitbuiting tijdens de vlucht, bij aankomstlocaties en in de buurt van de opvanglocaties. Deze praktijken zouden gericht zijn op vrouwen die alleen of met hun kind(eren) waren gevlucht. Later in het jaar hadden de zorgen meer betrekking op malafide uitzendbureaus en de kans op arbeidsuitbuiting. Op beide onderwerpen is preventief en snel ingezet, onder meer door het geven van voorlichting door de politie en de zorgcoördinator mensenhandel op de opvanglocaties en het verspreiden van foldermateriaal onder de vluchtelingen. Ook zijn de medewerkers van de HUB (het eerste contactmoment van gemeenteambtenaren met vluchtelingen) getraind in het herkennen en melden van signalen mensenhandel. Alle meldingen omtrent ronselpraktijken in combinatie met seksuele uitbuiting zijn in samenwerking met de politie en de zorgpartners nagelopen. In geen van de gevallen bleek daadwerkelijk sprake van mensenhandel, maar waar het nodig was is wel een zorgaanbod gedaan.

Alle meldingen die betrekking hadden op arbeidsmatige misstanden en/of uitbuiting zijn overgedragen aan de Arbeidsinspectie.

Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens de driehoek,

Femke Halsema Burgemeester 9

Zoals aangegeven te vinden op www.amsterdam.nl/mensenhandel. https://www.hetcolleqtief.nl/ 11 https://www.hetcolleqtief.nl/wat-bieden-wij/missie-en-visie/ 10

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum: 2023 Pagina 11 van 11