Raadsbrief driehoek 4 maart 2024.pdf

Raadsbrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 maart 2024 Openbare Orde en Veiligheid Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid (secretariaatoov@amsterdam.nl)

Onderwerp

Amsterdams Veiligheidsbeeld en Regionale Veiligheidsrapportage 2023

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

We kijken terug op een intensief jaar op het gebied van veiligheid en openbare orde. Verspreid door de stad zagen we heftige gebeurtenissen waarbij personen met onbegrepen gedrag geweld gebruikten naar hun omgeving. Soms met dodelijke afloop, zoals bij de Robert Scottstraat of de De Wittenkade. Deze ernstige gebeurtenissen schokten omwonenden en hebben geleid tot een intens verdriet bij nabestaanden. De leden van de driehoek zijn zich zeer bewust van het menselijk leed dat schuilgaat achter dit soort incidenten. Ook waren er twee keer zoveel explosies in de stad als in het jaar daarvoor. Deze veroorzaken niet alleen grote materiële schade, maar zorgen ook voor gevoelens van angst en onveiligheid bij betrokkenen en voor grote risico’s op slachtoffers. Van een andere orde maar eveneens bepalend voor het afgelopen jaar, zijn de gevolgen van de oorlog tussen Israël en Hamas sinds 7 oktober. Het verdriet en de boosheid om de vele onschuldige doden en gewonden worden door veel Amsterdammers gevoeld. De oorlog heeft zich diep in de Amsterdamse samenleving genesteld en is een bron van polarisatie. Met name op sociale media zijn de discussies vaak heftig. Kenmerkend voor 2023 is ook het recordaantal van ruim 1600 demonstraties in de stad.

De Amsterdamse driehoek is trots op het harde werk van alle veiligheidspartners bij deze gebeurtenissen, ondanks de krappe bezetting en de complexiteit van het werk. Het bijgevoegde Amsterdams Veiligheidsbeeld en de Regionale Veiligheidsrapportage schetsen een uitgebreid beeld van de veiligheidssituatie in de stad. Onderstaand informeer ik u over de inzet en ambities van de driehoek, aan de hand van de vier overkoepelende trends die naar voren komen uit het Amsterdams Veiligheidsbeeld.

Gemeente Amsterdam, raadsbrief

Datum 4 maart 2024 Pagina 2 van 7

Blijvende invloed van drugscriminaliteit op de stad De problematiek als gevolg van de georganiseerde drugscriminaliteit nestelt zich dieper in de stad en vormt een van de grootste zorgen voor de driehoek. De uitwassen van deze vorm van georganiseerde misdaad hebben een ondermijnende werking op de lokale economie en de rechtstaat. Conflicten in het criminele circuit leiden tot uitingen van excessief geweld in de openbare ruimte, drugshandel veroorzaakt overlast in de wijken. De zorgen over jonge aanwas en doorgroeiers in de drugscriminaliteit zijn onverminderd groot. Hoewel het aantal schietincidenten in Amsterdam daalt, neemt het aantal explosies fors toe. Het afgelopen jaar vonden maar liefst 197 explosies plaats in de gemeente Amsterdam, waarvan een aanzienlijk deel het gevolg is van conflicten in de georganiseerde drugscriminaliteit. Maar ook sociale conflicten zoals relationele of zakelijke conflicten spelen een rol. Gemeente, politie en relevante partners zetten bij deze explosies in op nazorg, waarbij we zoveel mogelijk tegemoet willen komen aan de zorgen en vragen van de bewoners. De gevolgen voor bewoners en ondernemers zijn groot. Hele gevels worden weggeblazen en huizen raken onbewoonbaar. De risico’s die daders nemen zijn enorm. Dit soort aanslagen zijn roekeloos en onbezonnen.

Tegenover die zorgelijke stijging van het aantal explosies, zien we dat het aantal schietincidenten sterk daalt. Daarmee lijkt een verschuiving te hebben plaatsgevonden van schietincidenten naar het veroorzaken van een explosie met als doel het intimideren van het doelwit. Een trend die in heel Nederland gesignaleerd wordt. De onderzoeken naar deze explosies worden door de respectievelijke districtsrecherches gedraaid. Ook bedenken en voeren zij informatiegestuurde interventies uit gericht op criminele werkprocessen die duurzaam verstorend werken. Sinds oktober wordt de regie daarop gevoerd door de kerngroep explosieven waarin politie en OM vertegenwoordigd zijn. Die kerngroep gaat over de prioritering van de onderzoeken en houdt ook zicht op de eventuele samenhang tussen de afzonderlijke onderzoeken. De meest kansrijke en impactvolle onderzoeken worden opgepakt. Een aanzienlijk deel van de explosies is het gevolg van conflicten in de drugscriminaliteit. Het gemak waarmee daders aan illegaal vuurwerk zoals Cobra’s kunnen komen binnen Europa zien wij als een groot probleem. Dit soort zwaar vuurwerk heeft de kracht van explosieven zoals handgranaten. De driehoek pleit ervoor dat het zware vuurwerk minder makkelijk verkrijgbaar wordt binnen Europa. Als we kijken naar de uitvoerders dan zien we dat er veelal sprake is van jonge daders uit kwetsbare wijken.

Vaak gaat het om beïnvloedbare jongens die voor een paar honderd euro bereid zijn om dit soort ernstige delicten te plegen. De opdracht komt veelal via een tussenpersoon of via social media, zoals Snapchat of Telegram. Uitvoerders lijken geen enkele drempel te ervaren om een explosief tot ontploffing te brengen en daarmee een levensgevaarlijke situatie te creëren. In de periode 2022 en 2023 heeft het Openbaar Ministerie (OM) tegen 44 personen vervolging ingesteld in verband met 32 explosies in Amsterdam. Van deze 44 personen zijn er 31 jonger dan 23 jaar, waarvan 17 minderjarig. De jongste verdachte is slechts 12 jaar oud. Van de 32 explosies waren er 18 gericht op woningen en 9 op horecagelegenheden. Hoewel de rechtbank de meeste strafzaken nog niet inhoudelijk heeft behandeld, zijn er al wel 10 personen veroordeeld. De

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsbrief

Datum 4 maart 2024 Pagina 3 van 7

opgelegde gevangenisstraffen variëren sterk en zijn afhankelijk van de ernst van het delict, de rol van de verdachte (opdrachtgever of uitvoerder) en de leeftijd. De hoogste straf die is opgelegd bedraagt 6 jaar. Het plaatsen van explosieven is een gewelddadige vorm van intimidatie. Naast de investering voor explosies, is er ook aandacht voor de zorgelijke toename van steekincidenten. In 2023 steeg het aantal steekincidenten met 51% van 95 in 2022, naar 143 vorig jaar. Vooral het aandeel van jongeren dat betrokken is als verdachte is hierin een zorgelijke ontwikkeling waarop geïnvesteerd wordt. De aanpak van de georganiseerde criminaliteit vraagt om doorlopende aandacht van de driehoek. De strafrechtelijke aanpak van de meest gewelddadige en ondermijnende criminele clusters is en blijft hierin van essentieel belang en is in 2023 onverminderd voortgezet. Politie en OM zetten in op het duurzaam ontmantelen van deze clusters. Dit vraagt om een langdurige en vasthoudende aanpak. Mede met behulp van de informatie die beschikbaar is gekomen na het kraken van de grote criminele berichtendiensten Sky ECC en Encrochat zijn er tientallen onderzoeken gestart op basis van deze zogenaamde crypto-data en is het gelukt om kopstukken en cruciale schakels uit deze netwerken op te sporen en te vervolgen.

Daarnaast wil de driehoek voorkomen dat jongeren starten met een criminele carrière of doorgroeien naar hogere posities in de drugscriminaliteit. We zien dat digitale criminaliteit steeds meer toeneemt en nauwer verweven is geraakt met traditionele criminaliteit. Daarom is het belangrijk om hier in de aanpak van doorgroeiers extra aandacht voor te hebben. Met de Nationale Programma’s in Zuidoost en Nieuw-West streven we naar een duurzame en structurele verandering op het gebied van onderwijs en jeugd, veiligheid, werk, wonen en leefbaarheid. Positieve opbrengsten hiervan worden nu zichtbaar. Zo werken de WijkActieTeams in Venserpolder en Holendrecht hard aan het terugwinnen van het vertrouwen van bewoners. Ook zijn in Venserpolder positieve ervaringen opgedaan met Wijkrechtspraak. We verkennen in 2024 de mogelijkheden voor uitbreiding van de Wijkrechtspraak naar stadsdeel Nieuw-West. Langdurige aandacht en investeringen zijn nodig om drugscriminaliteit te bestrijden. In Amsterdam doen we dit door het doorsnijden van criminele geldstromen, excessief geweld een halt toe te roepen en het weerbaar maken van onze wijken. Dat doen we binnen onze mogelijkheden en bevoegdheden. De kaders die de huidige wet- en regelgeving en internationale verdragen ons bieden zijn soms knellend. Een internationaal probleem kan uiteraard niet alleen op lokaal niveau worden opgelost.

Als burgemeester van Amsterdam pleit ik voor regulering van de drugsmarkt. Als gemeente kijken we terug op een geslaagde conferentie Dealing with Drugs, cities and the quest for regulation. Hierin is de internationale samenwerking geïntensiveerd en een manifest voor regulering van de drugsmarkt gelanceerd. We streven ernaar een coalition of the willing te formeren, om zo het debat over regulering verder te brengen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsbrief

Datum 4 maart 2024 Pagina 4 van 7

Zorgproblematiek uit zich in veiligheidsproblematiek Meerdere personen met onbegrepen gedrag pleegden in het afgelopen jaar ernstig geweld. Deze heftige gebeurtenissen hebben grote gevolgen voor betrokkenen en de wijk en vragen veel van politiemedewerkers. In het afgelopen jaar zijn er drie mensen om het leven gekomen waarbij personen met onbegrepen gedrag betrokken waren. In twee zaken zijn de betrokkenen veroordeeld tot de maatregel van TBS met dwangverpleging omdat ze ontoerekeningsvatbaar waren op het moment van het misdrijf. Eén persoon pleegde direct na het delict zelfmoord. Het totaal aantal personen dat door geweld om het leven kwam in Amsterdam bedroeg 11, hetzelfde aantal als in 2022. Naast de ingrijpende geweldsincidenten is de ervaren overlast door personen met psychische problematiek in de stad toegenomen. Het aantal dakloze buitenslapers in de stad stijgt, vooral door een toename van dakloze Oost-Europeanen. Ook zien we knelpunten in de huisvesting en begeleiding van kwetsbare groepen, die niet gelijk verdeeld is over de stad en waar wachtlijsten voor zijn. Daarnaast zien we een terugtrekkende beweging van de GGZ rondom de meest complexe zorgvragers in de stad, ook rond mensen met complexe verslavingsproblematiek. De gemeente is in gesprek met GGZ-partners om naar een dekkend zorglandschap toe te werken.

De vraagstukken over opvang en zorg manifesteren zich in Amsterdam steeds meer als veiligheidsprobleem en leggen druk op de al beperkte capaciteit van politie en handhaving. In Amsterdam zetten we met de versterking van de aanpak van dakloosheid in op een breder palet aan opvang en ondersteuningsmogelijkheden voor mensen die hier eerder niet in aanmerking voor kwamen. Dit is echter niet genoeg voor het beroep dat op ons als stad wordt gedaan. De gemeente vraagt het Rijk daarom onder andere om extra geld om de groep dakloze EU-burgers beter te kunnen ondersteunen en daardoor ook overlast te verminderen. Voor het oplossen van de brede dakloosheidsproblematiek zijn meer betaalbare woonplekken nodig en structureel meer rijksmiddelen voor tijdelijke opvang en ondersteuning. Daarbij vraagt de gemeente Amsterdam landelijk om een evenredige inzet van alle gemeenten, het versterken van de positie van arbeidsmigranten en een betere spreiding over het land. Bij het Actiecentrum Veiligheid en Zorg zijn regisseurs aangesteld met specifieke kennis en expertise op het gebied van onbegrepen en onveilig gedrag. Sinds enkele jaren is een integrale persoonsgerichte aanpak voor deze doelgroep beschikbaar.

Daarbij is door het Actiecentrum een solide basis gemaakt voor de uitvoering van de zogeheten Levensloopaanpak, om personen die al jaren stelselmatig overlastgevend en ontregelend gedrag vertonen de begeleiding en zorg te geven die nodig is. Het afgelopen jaar zijn voorbereidingen getroffen voor samenwerking tussen de politie, GGD, ambulancedienst en GGZ om personen die geen strafbare feiten plegen en geen spoedeisende medische zorg nodig hebben, maar vanwege onbegrepen gedrag ook niet losgelaten kunnen worden, zo goed mogelijk van passende zorg te voorzien. De pilot voor deze samenwerking start in juni 2024. In opdracht van de burgemeester en de wethouder Zorg wordt een reconstructie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsbrief

Datum 4 maart 2024 Pagina 5 van 7

uitgevoerd van de aanloop naar de gebeurtenis in de Robert Scottstraat op 1 augustus jl. Het doel is om aan de hand van deze reconstructie lessen voor de toekomst te trekken voor de betrokken instanties en hun onderlinge samenwerking. De gevolgen van zorgproblematiek zien we ook bij huiselijk geweld, seksueel geweld en uitbuiting, vaak bij personen met een achterliggende kwetsbaarheid of in een afhankelijkheidsrelatie. Afgelopen jaar zijn initiatieven gestart tegen ernstig partnergeweld en femicide. Daarnaast werken zedenpolitie en gemeente mee aan het realiseren van een fysieke locatie voor het Centrum Seksueel Geweld (CSG) in 2024, waar laagdrempelige zorg wordt geboden aan slachtoffers, en met meerdere functies onder één dak. De politie en het OM bereiden zich voor op de nieuwe Wet Seksuele Misdrijven die vermoedelijk in juli 2024 in werking zal treden. Onder andere met voorlichting aan intake- en servicemedewerkers bij de basisteams van de politie over bejegening van slachtoffers.

Invloed van maatschappelijke spanningen Veel Amsterdammers ervaren onzekerheid over de toekomst. Vanwege problemen dicht bij huis, zoals stijgende inflatie of krapte op de woningmarkt. Of vanwege problemen die internationaal spelen, zoals klimaatverandering en oorlogen. Ook staat de relatie tussen burger en overheid onder druk. In Amsterdam zijn deze maatschappelijke spanningen merkbaar, bijvoorbeeld in het hoge aantal demonstraties en een laag vertrouwen in de overheid. Deze maatschappelijke spanningen uiten zich echter nauwelijks in openbare ordeverstoringen. Het enorme aantal demonstraties in de stad vraagt wel veel van onze capaciteit en legt druk op bepaalde delen van de openbare ruimte. De ruim 1600 demonstraties in 2023 zijn veelal ordelijk verlopen. Al zoeken demonstranten ook grenzen op en gaan ze daar soms overheen. Daarbij vragen ook grote evenementen en voetbalwedstrijden veel handhavingscapaciteit. In 2023 waren er meerdere keren openbare ordeverstoringen rondom voetbalwedstrijden, waarbij geweld tegen de politie is gebruikt. Het handhaven van de openbare orde is soms een uitdaging. Er wordt veel van onze stad gevraagd en de capaciteit van politie en OM blijft structureel te weinig om aan alle vraag te voldoen. Mede door scherpe keuzes van de driehoek en ondanks de schaarse capaciteit is dit echter in goede banen geleid.

Ook de democratische veerkracht in de stad valt te prijzen. Demonstraties en evenementen in Amsterdam zullen in 2024 vermoedelijk niet afnemen. Meerdere grote evenementen zijn al aangekondigd en dagelijks worden er nieuwe demonstraties aangemeld. Kritiek op de overheid hoort bij een democratische rechtsstaat en demonstraties bieden een uitlaatklep voor diepgevoelde emoties en onvrede. De bereidheid om de straat op te gaan voor idealen toont een grote betrokkenheid en organisatiekracht, die we moeten koesteren. Amsterdam biedt mensen uit het hele land een podium om hun mening te uiten. De driehoek hecht groot belang aan de vrijheid van meningsuiting en het voorkomen van openbare ordeverstoringen door de-escalerend op te treden. Dat lukt goed en zullen we blijven doen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsbrief

Datum 4 maart 2024 Pagina 6 van 7

Tegelijkertijd begrenzen we waar nodig: discriminatie, opruiing, haat zaaien, oproepen tot geweld, bedreiging en intimidatie zijn en blijven onacceptabel.

Intolerantie en online sociale normen Amsterdam moet voor iedereen een veilige stad zijn. Discriminatie, haat en seksueel grensoverschrijdend gedrag zijn onacceptabel. Toch kregen ook in 2023 veel Amsterdammers hiermee te maken. Zo zagen we diverse voorbeelden van geweld tegen lhbtiq+-Amsterdammers, antisemitisme, moslimhaat, racisme en seksisme in onze stad. We maken ons zorgen over de rol van sociale media in deze problematiek, met name bij de jeugd. We krijgen de laatste jaren steeds vaker signalen van (met name) jongens en jonge mannen die zich met een conservatief manvrouwbeeld tegen de emancipatie van vrouwen en lhbtiq+'ers keren. Via sociale media kunnen intolerante berichten makkelijk verspreid worden en de online wereld van rijkdom, patsergedrag, geweld, seks en masculiniteit vormt mede het wereldbeeld van jongeren. De normalisering van bepaalde vormen van intolerantie baart ons zorgen: dit kan de kans op discriminatie, seksisme en ander grensoverschrijdend gedrag vergroten. Dit uit zich ook in de fysieke wereld. De aanpak van alle vormen van discriminatie heeft de volle en continue aandacht van de driehoek. Het is van fundamenteel belang dat de publieke ruimte een plek is waarin iedereen zich veilig voelt en openlijk zichzelf kan zijn. Om de aanpak van discriminatie meer prioriteit te geven, is in 2023 het Actieplan aanpak anti-lhbtiq+-geweld gestart.

Ook is de meerjarige pilot met het landelijke Expertise Centrum Aanpak Discriminatie Politie verder doorgezet. Voor de opzet van dit expertisecentrum wordt gekeken naar een soortgelijk expertisecentrum binnen het OM. Ook aankomend jaar gaan we door met de bestrijding van discriminatie, haat en intolerantie. Er zijn zorgwekkende signalen over jonge vrouwen die te maken hebben met seksueel grensoverschrijdend gedrag, sextortion en andere vormen van seksuele intimidatie. Met het programma Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld willen we de komende jaren deze complexe problematiek tegen gaan, samen met alle betrokken partners. Zo vergroten we de bewustwording van seksueel grensoverschrijdend gedrag en ondersteunen we jonge vrouwen in een kwetsbare positie. We brengen partijen bij elkaar, verbeteren de samenwerking rond slachtoffers en bevorderen de deskundigheid van professionals op basis van wetenschappelijke kennis en praktijkervaring. Waar nodig ontwikkelen we extra aanbod om seksueel grensoverschrijdend gedrag richting jonge vrouwen te voorkomen en te stoppen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsbrief

Datum 4 maart 2024 Pagina 7 van 7

Tot slot De veiligheidsopgave vraagt veel van de driehoekpartners, en de ambities zijn groot. Het is positief te kunnen melden dat de eenheid Amsterdam 70,5 fte extra agenten krijgt (waarvan 50% in 2024 en 50% in 2025) als gevolg van een in 2021 aangenomen motie ingediend door Kamerlid Hermans. Met deze extra capaciteit worden de basisteams versterkt. Concreet betekent de uitbreiding meer (digitale) agenten in de wijk, om de verbinding tussen de fysieke en digitale leefomgeving te versterken, en meer agenten die zich binnen de basisteams bezighouden met de opsporing van veelvoorkomende criminaliteit. Hoewel dit het capaciteitstekort niet volledig oplost, is dit wel een positieve ontwikkeling die zal helpen bij het werken aan een veilig Amsterdam.

Met vriendelijke groet, Mede namens hoofdofficier van justitie René de Beukelaer en politiechef Frank Paauw,

Femke Halsema Burgemeester

Bijlagen 1. Amsterdams Veiligheidsbeeld 2023 2. Regionale Veiligheidsrapportage 2023

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl