raadsbrief Discriminatiemonitor.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 juni 2024 Inclusie en Antidiscriminatie Wethouder Touria Meliani Jeugd, Zorg en Diversiteit (bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl)

Onderwerp

Discriminatiemonitor 2023

Datum

Geachte leden van de gemeenteraad,

Amsterdam accepteert geen enkele vorm van discriminatie of racisme. Iedereen moet zichzelf kunnen zijn en zich veilig voelen in de stad, ongeacht gender, leeftijd, geloof, culturele identiteit of seksuele oriëntatie. Helaas is dat niet altijd het geval. De strijd tegen uitsluiting, racisme en discriminatie vergt een lange adem. Het is immers niet met een paar eenvoudige beleidsinterventies op te lossen. Als college werken wij samen met Amsterdammers hard aan een inclusieve stad. Het college wil meer zicht hebben op ontwikkelingen ten aanzien van inclusie, discriminatie en emancipatie in de stad. Hiermee willen wij kunnen nagaan of we in ons beleid aandacht voor de juiste dingen hebben. Daarom hebben wij o.a. een discriminatiemonitor ontwikkeld, zoals aangekondigd in het beleidskader Inclusie- en Antidiscriminatiebeleid 2023-2026. Hierbij biedt het college u de Discriminatiemonitor 2023 aan. Deze nieuwe Discriminatiemonitor wordt eens in de twee jaar opgesteld. In de monitor vindt u de belangrijkste cijfers over ervaren discriminatie onder Amsterdammers zo goed mogelijk in kaart gebracht. Achtereenvolgens beschrijft deze brief de totstandkoming van de Discriminatiemonitor, de belangrijkste bevindingen uit de monitor en hoe zij zijn/worden ingebed in het Inclusie- en Antidiscriminatiebeleid.

Ten slotte staan wij stil bij de beperkingen en verbeterpunten van de Discriminatiemonitor 2023 en hoe die worden meegenomen in de ontwikkeling van de volgende discriminatiemonitor. Hoe is de Discriminatiemonitor 2023 tot stand gekomen? Voor de eerste gemeentelijke discriminatiemonitor zijn in samenwerking met Onderzoek en Statistiek (hierna: O&S) de tot nu toe versnipperde data uit verschillende gemeentelijke bronnen gebundeld in één monitor. In principe zijn twee type bronnen ter beschikking: registratiecijfers van het aantal meldingen en representatieve bevolkingsstudies naar de ervaringen van mensen. De discriminatiemonitor is samengesteld aan de hand van al bestaande enquêtedata van de Veiligheidsmonitor (met daarin de discriminatiemeldingen bij de politie), de Regionale Enquête

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2024 Pagina 2 van 6

Beroepsbevolking en de Amsterdamse Burgermonitor.1 Deze data zijn aangevuld met de registraties van meldingen van Discriminatie.nl Regio Amsterdam (voorheen MDRA). Op basis van deze informatie brengt de monitor de aard en omvang van discriminatie in Amsterdam zo goed mogelijk in kaart. De ruwe data die de basis vormen voor de bevindingen in de monitor zijn uit 2022. Het samenbrengen en duiden van zo veel verschillende typen data kostte veel tijd. Wel is in het proces gelijk nagedacht over de doorontwikkeling van de monitor, zodat de volgende veel sneller na het verzamelen van de data kan verschijnen. In hoofdstuk 5 van de monitor leest u meer over de doorontwikkeling. Wat maakt het monitoren van discriminatie ingewikkeld? Zoals het onlangs gepubliceerde rapport van de staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme genaamd ‘Aard, omvang en oorzaken van discriminatie en racisme in Nederland: eerste inzichten en vervolg’ laat zien, is discriminatie moeilijk te meten.2 Discriminatie wordt niet altijd herkend als zodanig. Onder andere vanwege een gebrek aan kennis. Een groot aandeel van de discriminatie blijft daardoor onder de radar, waardoor de registratie sterk achterblijft bij de daadwerkelijke discriminatie. Daarnaast is het indelen van discriminatiemeldingen zelden een goede weerspiegeling van de werkelijkheid.

Bij discriminatie lopen vaak verschillende gronden door elkaar heen: is iemand bijvoorbeeld gediscrimineerd omdat ze zwart is of omdat ze vrouw is, of toch allebei, of spelen er nog andere gronden mee (leeftijd, religie)? Ondanks deze uitdagingen is het monitoren van discriminatie toch zinvol omdat het fungeert als een thermometer die laat zien hoe discriminatie wordt ervaren door Amsterdammers, desalniettemin zullen we ons in de toekomst, aanvullend op kwantitatief onderzoek, meer richten op kwalitatief onderzoek, omdat dit ons beter zal helpen bij het bestrijden van discriminatie en het bevorderen van emancipatie. Bovendien stellen de cijfers uit de monitor ons in staat om een beter beeld te krijgen hoe Amsterdammers reageren op ervaren discriminatie. O&S is namelijk ook gevraagd om in de enquêtes te vragen of Amsterdammers bekend waren met de mogelijkheid zich te melden bij instanties, zoals Discriminatie.nl, en om welke reden ze dit wel of niet hebben gedaan. Voor het inclusie- en antidiscriminatiebeleid baseren we ons zoveel mogelijk op wat we weten dat werkt. Op deze manier kunnen we de effectiviteit van het beleid waarborgen. Zo is het beleidskader gestoeld op werkende mechanismen uit wetenschappelijk onderzoek van bijvoorbeeld KIS en Movisie.

Deze werkende mechanismen zijn vertaald naar de bestuurlijke prioriteiten waar het college en onze partners in de stad (bijvoorbeeld via de subsidieregeling Allianties inclusiviteit en antidiscriminatie 2024-2025) uitvoer aan geven.

1

De Veiligheidsmonitor, de Regionale enquête beroepsbevolking en het jaarverslag van Discriminatie.nl (voorheen MDRA) worden jaarlijks gepubliceerd. De Burgermonitor wordt tweejaarlijks gepubliceerd. Deze publicaties worden periodiek met de raad gedeeld. 2 Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme, ‘Aard, omvang en oorzaken van discriminatie en racisme in Nederland: eerste inzichten en vervolg’ (2023), p. 43.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2024 Pagina 3 van 6

Wat zien we? En welke acties en maatregelen nemen we? De volgende conclusies worden getrokken in de Discriminatiemonitor 2023: Amsterdammers ervaren gemiddeld meer discriminatie dan de rest van Nederland 17% procent van de Amsterdammers heeft weleens discriminatie ervaren in 2022. Dit is hoger dan gemiddeld in Nederland: in 2021 gaf 11% van de Nederlanders aan gediscrimineerd te zijn.3 Bijna de helft van de Amsterdammers (49%) die aangeven in de voorgaande 12 maanden te zijn gediscrimineerd, rapporteert twee of meer gronden van discriminatie. De vaakst genoemde grond van discriminatie is ‘ras’ met 44%. Een groot deel van de ondervraagde Amsterdammers afkomstig van de Caribische eilanden en Marokkaanse, Surinaamse en Turkse Amsterdammers geven vaker dan anderen aan dat zij te maken hebben gehad met discriminatie. Van de gediscrimineerde Amsterdammers met een Islamitische geloofsovertuiging geeft 60% aan op basis van religie te zijn gediscrimineerd. Bij Amsterdammers met een Joodse geloofsovertuiging geeft 58% dit aan. Ook discriminatie op de werkvloer komt veel voor: 16% van de werkende Amsterdammers geeft aan te maken te hebben gehad met arbeidsmarktdiscriminatie. Ook hier zijn de meest genoemde gronden huidskleur, afkomst en geslacht.

Acties en maatregelen Met het visiedocument “Amsterdam, een stad uit duizenden” en het beleidskader “Inclusie en Antidiscriminatiebeleid 2024-2026” hebben wij ons gecommitteerd om toe te werken naar een inclusieve stad waarin iedereen zich vrij en beschermd voelt en ruimte heeft om zichzelf te zijn. We versterken we de aanpak van antisemitisme, anti-zwart racisme, antimoslimdiscriminatie, anti-Aziatisch racisme, discriminatie van lhbtiq+-personen en validisme (discriminatie van mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking). We zijn gestart met een actieonderzoek naar validisme. Tot slot wordt een actieonderzoek uitgevoerd naar anti-Aziatisch racisme. Met onder meer de doorlopende Kom Op Amsterdam campagne en de ondersteuning van allianties van organisaties die zich inzetten tegen discriminatie, blijft het college strijden tegen discriminatie in de stad. Weinig mensen melden discriminatie Slechts weinig gediscrimineerde Amsterdammers – één op de twaalf mensen – maakt vervolgens ergens melding van discriminatie. Amsterdammers weten soms niet dat discriminatie gemeld kan worden, of hebben de overtuiging dat melden geen zin heeft, of de inschatting dat de situatie niet erg genoeg is. 14% van de bevraagde Amsterdammers geeft aan überhaupt niet te weten dat ze melding kunnen doen.

Wanneer Amsterdammers de ervaren discriminatie wel melden, doen ze dat eerder binnen de organisatie waar het plaatsvond. Op de arbeidsmarkt gaat het dan bijvoorbeeld om een melding bij een leidinggevende of vertrouwenspersoon op het werk, of een klacht bij de winkel of het bedrijf waar het gebeurde. Van de gediscrimineerde Amsterdammers die een melding maken bij een instantie zoals de politie, een anti-discriminatievoorziening of een belangenorganisatie, doet 19% dat bij Discriminatie.nl.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2024 Pagina 4 van 6

Acties en maatregelen Uit de Discriminatiemonitor blijkt dat mensen onvoldoende weten dat ze bij Discriminatie.nl terecht kunnen, of waarvoor. Om onze wettelijke taak goed uit te voeren en meer zicht te krijgen op de ervaren discriminatie in onze stad is het van essentieel belang dat mensen weten dat ze melding kunnen maken van discriminatie en waarvoor ze verder bij het meldpunt Discriminatie.nl terecht kunnen. Daarom zet college in op een sterkere rol en positionering van deze anti-discriminatievoorziening. In het afgelopen jaar heeft Discriminatie.nl gewerkt aan zijn bekendheid bij een groot aantal doelgroepen. Het meldpunt heeft dat onder andere gedaan via een gerichte campagne op sociale media en door aanwezig te zijn bij een groot aantal bijeenkomsten van grass roots organisaties. Hiermee zijn we er nog lang niet. Zeker gezien de naamsverandering van MDRA naar Discriminatie.nl is meer inzet nodig. In de resterende bestuursperiode doen wij extra inspanningen gericht op de bekendheid en de toegankelijkheid en een versteviging van de positie en rol van het meldpunt. Hiervoor werkt Discriminatie.nl samen met de gemeente aan een plan om de naamsbekendheid te vergroten, beter opvolging te geven aan meldingen en meer in de wijk inbrengen (TA2023-001553). Dit plan wordt na de zomer met uw raad gedeeld.

Amsterdammers die te maken hebben met discriminatie zijn vaker eenzaam en minder vaak zichzelf In de monitor leest u dat Amsterdammers die met discriminatie te maken hebben, hun leven en de stad anders ervaren dan Amsterdammers die geen discriminatie meemaken. Gediscrimineerde Amsterdammers zijn vaker eenzaam en vinden vaker dat verschillende groepen in de stad niet goed met elkaar omgaan. Bovendien kunnen gediscrimineerde Amsterdammers minder vaak zichzelf zijn en ervaren ze dit vaker als een probleem. Zij voelen zich ook vaker onveilig in Amsterdam. Ook zien we dat Amsterdammers die discriminatie op de werkvloer ervaren, minder tevreden zijn met hun werk. Bovendien voelen zij zich minder vaak gelukkig en beoordelen zij hun gezondheid minder vaak als goed. Acties en maatregelen De bovenstaande ervaringen van gediscrimineerde Amsterdammers zijn niet makkelijk met beleidsmaatregelen weg te nemen. Wel werkt de gemeente aan zichtbaarheid en representatie van minder zichtbare groepen, onder meer door inclusieve communicatie en speciale projecten die minder bekende verhalen onder de aandacht brengen. De bestrijding van discriminatie blijft bovendien een collegebrede verantwoordelijkheid, zodat deze strijd ook in domeinen als zorg, woningmarkt, arbeidsmarkt en onderwijs gevoerd blijft worden.

Verder zetten wij ons langjarig in om organisaties met subsidies te ondersteunen bij hun inspanningen gericht op het verminderen van discriminatie en het bevorderen van inlevingsvermogen en empathie bij mensen die een negatieve houding hebben over groepen die discriminatie ervaren. De subsidieregeling Allianties inclusiviteit en antidiscriminatie 20242025 maakt deze financiële ondersteuning mogelijk, waarbij de werkzame mechanismes voor

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2024 Pagina 5 van 6

het verminderen van discriminatie onderdeel zijn van de beleidsprioriteiten.4 Daarnaast wordt doorlopend gewerkt aan een de aanpak van lhbtiq+ geweld. Hoe gaan we de Discriminatiemonitor doorontwikkelen? Verdieping De eerste discriminatiemonitor schetst, met in achtneming van alle beperkingen van onderzoek naar discriminatie, een eerste benadering van de omvang en aard van discriminatie in Amsterdam. Hoewel deze rapportage antwoorden geeft, roept het ook enkele vervolgvragen op. Alleen onderzoek doen, lost natuurlijk geen problemen op. Daarom zijn normeren, acties en maatregelen zo belangrijk. Tegelijk is het van belang gerichte aanknopingspunten voor effectief beleid te hebben. Daarom willen we meer weten over de oorzaken achter het probleem en meer aandacht voor daderschap: wie discrimineert, wanneer en waarom? Daarnaast willen we meer weten over Amsterdammers die niet per se zelf dader zijn maar wel een negatieve houding hebben over groepen die discriminatie ervaren. Op dit moment zijn hier alleen landelijke onderzoeken naar gedaan.

Voor de volgende monitor en in de aankomende actieonderzoeken sluit het college aan bij de aanbeveling van de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme, om meer verdiepend en kwalitatief onderzoek te doen naar maatregelen die kunnen bijdragen aan de aanpak van discriminatie.5 Zodat we ook weer op basis van die bevindingen aanvullende gerichte acties een maatregelen kunnen nemen. Aanvullend op de Discriminatiemonitor onderzoeken we bovendien hoe recht gedaan kan worden aan de doorleefde ervaringen van mensen die stelselmatig te maken hebben met discriminatie. Bijvoorbeeld hoe zij de afhandeling van meldingen en aangiftes ervaren. In hoeverre leiden meldingen of aangiftes tot consequenties voor daders. En wat doet dat met de ervaring van slachtoffers maar leidt het bijvoorbeeld ook tot aangepast beleid in organisaties? Verbreding Discriminatie is veelzijdig van aard en komt in alle maatschappelijke sectoren voor – van arbeidsmarkt en onderwijs tot wonen en zorg – en raakt aan de kansengelijkheid van Amsterdammers. Wij verkennen daarom de komende tijd de mogelijkheden om tot een verbreding van de Discriminatiemonitor naar andere sectoren te komen. Wanneer uit elke sector meer informatie is over de daar ervaren discriminatie, kan het college zijn gezamenlijke verantwoordelijkheid in de bestrijding van discriminatie nog beter uitvoeren.

Tot slot, aanvullend op de Discriminatiemonitor wordt voor de andere pijler binnen het Inclusie- en Antidiscriminatiebeleid – emancipatie– een Emancipatiemonitor ontwikkeld met een soortgelijk doel. Naar verwachting kan het college die eind 2024 aan u aanbieden. 4

Movisie/KIS, Wat werkt tegen discriminatie? (2022), p.24. Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme, ‘Aard, omvang en oorzaken van discriminatie en racisme in Nederland: eerste inzichten en vervolg’ (2023), p. 42. 5

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 juni 2024 Pagina 6 van 6

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder Inclusie en Antidiscriminatie

Bijlage 1. Discriminatiemonitor 2023.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl