Raadsbrief bestuurlijke reactie op Verkenning 2022 van de Amsterdamse Kunstraad ONDERTEKEND.pdf

Raadsinformatiebrief

Portefeuillehouder Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 3 februari 2023 Kunst en Cultuur Touria Meliani Directie EZC, afdeling Kunst en Cultuur, bestuurszaken.kec@amsterdam.nl

Onderwerp

Bestuurlijke reactie op de Verkenning 2022 van de Amsterdamse Kunstraad

Aan Datum Portefeuille

Geachte leden van de gemeenteraad, Amsterdam staat aan de vooravond van een nieuwe Kunstenplanperiode. Een periode waarin we staan voor veel uitdagingen: herstel na corona, de energiecrisis, de hoge inflatie en de krapte op de arbeidsmarkt. In aanloop naar een nieuw Kunstenplan en het formuleren van nieuw beleid, heeft het college advies gevraagd aan de Amsterdamse Kunstraad. Op 22 december jl. heeft de Amsterdamse Kunstraad dit advies, 'de Verkenning 2022 gepubliceerd. Deze Verkenning 2022 vormt een belangrijke bouwsteen in de voorbereiding voor de Kunstenplanperiode 2025-2028. In deze brief reageert het college op hoofdlijnen op de Verkenning aan de han de Kunstraad behandelt, en beschrijft de vervolgstappen in de totstandkoming van het kunst- en cultuurbeleid voor de nieuwe periode. De Verkenning schetst een beeld van het culturele landschap in de stad. Over de positie van makers, diversiteit en inclusie, programma en publiek, beschrijft de Kunstraad de ontwikkelingen, uitdagingen en kansen. Op verzoek van het college van B&W heeft de Kunstraad in deze Verkenning ook gekeken naar de impact van de coronacrisis en van de nieuwe uitdagingen op de Amsterdamse cultuursector en naar de wijze waarop de cultuursector in Amsterdam meer toekomstbestendig kan worden1.

Het college heeft als uitgangspunt meegegeven dat de wereld en daarmee ook het culturele landschap in Amsterdam niet meer zal worden zoals het was. De urgentie om gezamenlijk aan een toekomstbestendige culturele infrastructuur in Amsterdam te werken die open, toegankelijk en inclusief is, is groter dan ooit. Verandering, innovatie, samenwerking en het bieden van ruimte voor nieuwe instroom van makers en instellingen zijn daarbij cruciaal, evenals ongelijk investeren voor gelijke kansen. Bestuurlijke reactie Het college dankt de Kunstraad voor het vele werk dat is verzet door de adviseurs en bestuursleden om inzicht te geven in de omvangrijke Amsterdamse cultuursector (gesubsidieerd en niet gesubsidieerd). In deze onzekere tijd volgen maatschappelijke en economische ontwikkelingen elkaar razendsnel op. Het is daarom een uitdagende taak deze ontwikkelingen en hun effecten te duiden en concrete aanbevelingen te formuleren. Het college herkent veel van de 1 Brief van wethouder Meliani aan de Amsterdamse Kunstraad, Opdrachtformulering voor Verkenning 2022, 15 november 2022.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 februari 2023 Pagina 2 van 5

bevindingen in de Verkenning en ziet duidelijk overeenkomsten met onder meer de knelpunten en oplossingen die in de werkgroep cultuur & corona worden besproken en de signalen die het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK), de stadsdelen en de afdeling Kunst en Cultuur opvangen in de sector. Het college constateert dat een aantal brede maatschappelijke ontwikkelingen zoals de hoge inflatie, de energiecrisis, het tekort aan betaalbare woon- en werkruimte en de arbeidsmarktproblematiek vergaande gevolgen hebben voor de Amsterdamse cultuursector, die daardoor steeds kwetsbaarder wordt. De leefbaarheid en aantrekkelijkheid van onze stad en het welzijn van de bewoners komt daarmee sterk onder druk te staan. Het college is verheugd dat ook de Kunstraad het belang van nachtcultuur voor de stad onderschrijft. Juist in dit deel van de cultuursector kan ruimte worden gecreëerd voor artistieke vernieuwing, voor nieuwe makers en voor het bereiken van nieuwe doelgroepen en gemeenschappen. We werken momenteel aan een uitvoeringsagenda om dit deel van de cultuursector te ondersteunen en zullen dit onderwerp ook een plek geven in het nieuwe Kunstenplan. Makers De Kunstraad constateert dat de cultuursector hard is geraakt door de coronacrisis en daar nog steeds de gevolgen van ondervindt.

Deze gevolgen zijn niet in alle delen van de sector even ingrijpend, maar duidelijk is dat vooral onafhankelijk werkende makers en andere zelfstandigen het zwaar hebben, onder meer omdat de coronasteun te weinig bij hen is terechtgekomen. Het college onderschrijft dit en zal dit mede betrekken bij het nieuwe steunplan kunst en cultuur dat wordt ingericht mede op basis van het advies van de werkgroep cultuur & corona. Dit advies wordt begin februari 2023 verwacht. Daarnaast wijst de Kunstraad op de kwetsbare positie van makers, die de basis vormen van de cultuursector maar steeds minder plek krijgen. Dat is ook voor het college een urgent vraagstuk. Makers hebben ruimte nodig om zich te kunnen ontwikkelen en hun werk te kunnen presenteren. De Kunstraad ziet dat instellingen, mede onder invloed van de coronacrisis, vaak kiezen voor een behoudende programmering waardoor met name nieuwe makers en meerstemmigheid nauwelijks aan bod komen. Betaalbare werk- en oefenruimte worden steeds schaarser of zijn alleen tijdelijk beschikbaar. Daarnaast wordt het leven in Amsterdam voor veel (beginnende) kunstenaars en makers in rap tempo onbetaalbaar waardoor talent de stad verlaat, zo constateert de Kunstraad.

Deze situatie van makers, die voor een belangrijk deel voortkomt uit brede maatschappelijke en economische ontwikkelingen met vergaande gevolgen voor de hele stad, hebben de aandacht van het college. Voor zover de gemeente hier invloed op kan uitoefenen, zoeken we samen met de sector naar manieren om de positie van makers te verbeteren en ook naar manieren om meer permanente plekken voor kunst en cultuur te realiseren. Dit is een belangrijke prioriteit die terugkomt in het nieuwe kunst- en cultuurbeleid, het broedplaatsenbeleid en het geactualiseerde strategisch huisvestingsplan kunst en cultuur die in het najaar van 2023 worden voorgelegd aan de gemeenteraad.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 februari 2023 Pagina 3 van 5

Diversiteit en inclusie De Kunstraad constateert dat vrijwel alle Amsterdamse culturele instellingen zich verhouden tot diversiteit en inclusie, de een vanzelfsprekend, de ander met enige weerstand. De keuze van de gemeente om als instapeis voor het Kunstenplan 2021-2024 van alle aanvragers een actieplan diversiteit en inclusie te vragen, was volgens de Kunstraad een belangrijke stap in het agenderen en stimuleren van bewustzijn over dit onderwerp. Het actieplan, dat betrekking heeft op programmering, personeel, publiek en partners, heeft verscheidene instellingen (in verschillende disciplines) in beweging gezet. Maar van de noodzakelijke Kunstraad nog geen sprake. Het (gesubsidieerde) culturele veld is nog altijd geen goede afspiegeling van de stad. Op beslissende posities binnen instellingen, in besturen en raden van toezicht is nog weinig meerstemmigheid; en bij instellingen is nog te weinig aandacht voor de kwaliteit van inclusie en interne processen. Het college onderschrijft deze analyse en ziet ook dat er nog te weinig bewustzijn is van het belang van diversiteit en inclusie. De Kunstraad stelt vervolg voor van het actieplan diversiteit en inclusie. Dit is in lijn met het voornemen van het college om diversiteit en inclusie tot een integraal onderdeel van de subsidieaanvraag te maken.

Personeel Eén van de grootste uitdagingen voor de culturele sector is momenteel het aantrekken en vasthouden van personeel. Vanwege de krappe arbeidsmarkt zijn de instellingen meer dan ooit elkaars concurrent op het gebied van personeel. De Kunstraad stelt vast dat deze ontwikkeling druk legt op continuïteit. Daar komt nog eens bij dat de (mentale) gezondheid van veel mensen die werkzaam zijn in de culturele sector heeft geleden onder de coronacrisis en dat er nog nauwelijks tijd is geweest voor herstel. De Kunstraad constateert dat veel organisaties moeite hebben met fair pay, een essentieel onderdeel van de Fair Practice Code, onder meer vanwege andere stijgende kosten. De toepassing van fair pay betekent voor veel instellingen ofwel minder aanbod of de noodzaak om extra financiering te zoeken. Tegelijk ziet de Kunstraad dat de krapte op de arbeidsmarkt de positie van werkenden sterker maakt. Voor het college is het onderschrijven van de Fair Practice Code een belangrijke voorwaarde voor de gesubsidieerde instellingen. De verwachting is dat toepassing van deze code in de komende periode een zichtbaar effect kan hebben op het aantal activiteiten dat deze instellingen kunnen organiseren. Terecht wijst de Kunstraad op het belang van sociale veiligheid. Immers, het culturele veld is extra kwetsbaar voor grensoverschrijdend gedrag2.

Het aantal meldingen bij Mores.online3 is de afgelopen jaren gestegen, mede door de aandacht die er voor het thema is. Het gebrek aan inclusie speelt daarbij een rol, zo schrijft de Kunstraad op basis van een onderzoek van onder meer de Raad voor Cultuur. Zo beïnvloeden vooroordelen en stereotypering de selectieprocessen bij casting en bij toelating tot kunstvakopleidingen, presentatieplekken en podia. Het college vindt 2 Zie ook de brief van de wethouder van 29 september 2022 inzake

Update grensoverschrijdend gedrag in de kunst- en cultuursector Mores is een landelijk meldpunt ongewenste omgangsvormen voor de podiumkunsten-, film- en televisiesector.

3

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 februari 2023 Pagina 4 van 5

dat het onderwerp sociale veiligheid brede maatschappelijke aandacht verdient en dus ook binnen het cultuurbeleid. Hiertoe zijn de afgelopen tijd al stappen genomen. Zo is het onderwerp een vast agendapunt tijdens de monitorgesprekken met gesubsidieerde instellingen, zijn er gesprekken gevoerd met de cultuursector en is de werkgroep sociale veiligheid opgericht waarin de gemeente en de sector samen verkennen hoe de sector geholpen kan worden. Deze werkgroep komt in de loop van 2023 met aanbevelingen en acties. Publiek Mede onder invloed van de coronacrisis is het gedrag van het publiek veranderd. Waar sommige groepen de weg naar bepaalde cultuur weer vinden, blijven andere groepen eerder thuis. De voorkeur van het publiek lijkt veranderd én er is duidelijk sprake van verjonging van het publiek. Instellingen moeten, zo stelt de Kunstraad, onderzoeken hoe ze kunnen anticiperen op het veranderende landschap. Op basis van de ontwikkelingen in het publieksgedrag ziet het college kansen om nieuwe publieksgroepen duurzaam te verbinden. In het nieuwe Kunstenplan zal hier expliciet aandacht voor worden gevraagd. De Kunstraad adviseert om in te zetten op kwantitatief en kwalitatief publieksonderzoek. Het college is inmiddels in gesprek met de Kunstraad, Onderzoek en Statistiek en amsterdam&partners om hierin stappen te zetten.

Scherpe keuzes voor de nieuwe periode De Kunstraad doet een dringende oproep om scherpe keuzes te maken. Want de groei van de stad en de (snel) stijgende kosten gecombineerd met een gelijkblijvend cultuurbudget betekent feitelijk een forse bezuiniging op kunst en cultuur. De gemeente moet maken waar we als stad naar toe willen, waar we in willen investeren en voor wie. Op basis hiervan kan een verdeling van de beschikbare middelen gemaakt worden. Daarbij adviseert de Kunstraad om in het aankomende Kunstenplan 2025-2028 de bestaande verdeling van de schaarse middelen te heroverwegen en meer te investeren in sectoren waar professionalisering nodig is, als ook meer ruimte te maken voor doorstroom, experiment, makers en meerstemmigheid. Het college onderschrijft het belang van scherpe keuzes ten aanzien van de verdeling van schaarse middelen en herkent deze (onvermijdelijke) aanbeveling vanwege de noodzaak om te bouwen aan een toekomstbestendige cultuursector. Vervolg Met de Verkenning 2022 is een belangrijke basis gelegd voor de voorbereiding van het kunst- en cultuurbeleid in de periode 2025-2028. De planning van deze voorbereiding heb ik u in de brief van 22 december 2022 doen toekomen. De volgende stap in de voorbereiding is de beleidsbrief kunst en cultuur die het college in april 2023 aan de raadscommissie en de gemeenteraad zal voorleggen.

Deze beleidsbrief, waarin de contouren worden beschreven van de komende Kunstenplanperiode 2025-2028 en een beeld wordt geschetst van de vereenvoudiging van de aanvraagprocedures, vormt het uitgangspunt voor een reeks (thematische) gesprekken met de cultuursector. In september dit jaar formuleert het college de hoofdlijnen kunst en cultuur 20252028, waarin het beleid en het financieel kader worden vastgelegd. Dit document bevat ook de regelingen voor het nieuwe Kunstenplan op basis waarvan, na vaststelling door de gemeenteraad, de instellingen hun aanvraag kunnen indienen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 3 februari 2023 Pagina 5 van 5

Naast dit traject werkt het college aan het verkennen van de mogelijkheden om de Kunstenplansystematiek toekomstbestendig te maken. Dat gebeurt onder meer in afstemming met het ministerie van OCW en zal zijn beslag krijgen in het Kunstenplan 2029-2032. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder Kunst en Cultuur

Bijlage Verkenning 2022, Amsterdamse Kunstraad, december 2022.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl