Raadsbrief afdoening onderzoeken inkoop Zuidoost.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de leden van de gemeenteraad van Amsterdam

Datum Behandeld door

25 februari 2021 Karla Toxopeus, Bestuurs- en managementondersteuning, k.toxopeus@amsterdam.nl, Menno de Haan, Bureau gemeentesecretaris, menno.de.haan@amsterdam.nl

Bijlage(n)

2

Onderwerp

Afdoening toezegging onderzoeken casus integriteit inkoop Zuidoost

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze informatiebrief informeert het college u over het volgende: In de vergadering van de gemeenteraad van 2 juli 2020 is gesproken over de uitvoering van de motie van raadsleden Temmink (SP) en Yilmaz (Denk) om nader onderzoek te doen inzake de mogelijke misstanden bij de inkopen en aanbestedingen in Amsterdam Zuidoost en daarbij de casussen te onderzoeken zoals vermeld in de beantwoording van de schriftelijke vragen van het lid Flentge (SP) van 6 november 2017. In deze brief komt het college die toezegging na en ontvangt u de onderzoeken, voorzien van een reactie van het college. Het college beschouwt de toezegging hiermee als afgedaan. Wij hebben u toegezegd 1. De gemeentelijke accountant ACAM te vragen in hoeverre het rapport van Deloitte aanknopingspunten biedt voor een aanvullend onderzoek gericht op bedrijfsprocessen en bij het daadwerkelijk constateren van die aanknopingspunten een dergelijk aanvullend onderzoek uit te voeren. 2. Een second opinion te laten uitvoeren op het door Bureau Integriteit gedane vooronderzoek door een onafhankelijk deskundige. Hiervoor hebben wij emeritus hoogleraar bestuurskunde Leo Huberts benaderd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 25 februari 2021 Kenmerk Pagina 2 van 6

Aangezien de second opinion het oorspronkelijke oordeel van het Bureau Integriteit zelf betrof, is gekozen de onderzoeken te laten begeleiden vanuit Bureau Gemeentesecretaris, om de onafhankelijkheid optimaal te borgen. Bij deze doe ik u de onderzoeken toekomen, met een korte inhoudelijke reactie van het college.

Uit beide onderzoeken concluderen wij dat er geen relevante aanknopingspunten zijn voor verder onderzoek naar deze casussen. Wel geeft het rapport van Leo Huberts een aantal aanbevelingen en reflecties ten aanzien van de werkwijze en taak van Bureau Integriteit. Ook op deze aanbevelingen zal het college in deze brief ingaan. Onderzoek ACAM De ACAM heeft de opdracht naar aanleiding van de discussie in de raad toegespitst op de specifieke casussen zoals die eerder genoemd zijn door raadslid Flentge. De ACAM heeft daarbij gekeken of er relevante informatie over de inkoop van deze casussen te vinden is, zowel binnen als buiten de scope van het door Deloitte uitgevoerde onderzoek. Zij komen daarbij tot de conclusie dat dergelijke aanvullende informatie niet te vinden is, zowel bij het stadsdeel, als bij (oud)medewerkers die betrokken waren bij de casussen als in de gemeentelijke archieven. De ACAM heeft op basis daarvan dus ook geen aanvullend onderzoek kunnen uitvoeren. In bijlage 1 vindt u de brief van de ACAM waarin zij toelicht op welke wijze gezocht is naar informatie en waarom vervolgonderzoek niet mogelijk is. Het college sluit zich aan bij deze conclusie van de ACAM. Second opinion Huberts De second opinion is uitgevoerd door emeritus hoogleraar Leo Huberts, die gespecialiseerd is in de kwaliteit en integriteit van besturen.

Hij heeft zowel het vooronderzoek van Bureau Integriteit beoordeeld op basis van de stukken en op basis van gesprekken die hij gevoerd heeft met de verschillende betrokkenen, waaronder de melder. Hij heeft daarvan een uitgebreide reconstructie van het traject tot nu toe beschreven, gevolgd door conclusies, reflecties en aanbevelingen. Hieronder zijn deze conclusies en aanbevelingen puntsgewijs aangegeven met een korte reactie van het college: 1 Het Bureau Integriteit heeft m.i. adequaat gereageerd op de veelvormige informatie van de melder over inkoop en aanbestedingen in Zuidoost en zijn twijfel over het beleid en de organisatie en de integriteit van betrokkenen (m.n. leidinggevenden). Met direct contact, veel informatieuitwisseling, en met uiteindelijk de conclusie dat de verschafte informatie te weinig grond bood voor een op individuen gericht integriteitsonderzoek door het BI. Het college handhaaft op basis van deze conclusie het besluit dat er geen reden is voor persoonsgericht onderzoek op basis van de signalen zoals die tot nu toe zijn gemeld.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 25 februari 2021 Kenmerk Pagina 3 van 6

2 Het afwijzen van persoonsgericht integriteitsonderzoek leidt logischerwijs tot frustratie bij de melder en zijn betrokken omgeving. De melder kan daartegen in beroep gaan, bij het Huis voor Klokkenluiders. Dat had een relevante 'second opinion' opgeleverd, maar de melder zag daar tot nu toe van af. Of hij het Huis later zal inschakelen is onduidelijk en aan hem. Deze aanbeveling is in lijn met de eerdere constatering van het college. 3 De argumentatie richting melders en de betrokken buitenwereld is immer cruciaal voor de geloofwaardigheid van de BI-afweging. De melder is uitgebreid geïnformeerd, evenals de buitenwereld, maar de argumentatie was nogal algemeen. Het zou in dit soort procedures helpen wanneer het BI de criteria en afwegingen meer uitdrukkelijk zou expliciteren en toelichten. Waar gaat het om bij integriteit en integriteitsschendingen, wat vermag het BI vanuit de huidige taken en verantwoordelijkheden en wanneer is van daaruit een 'persoonsgericht integriteitsonderzoek' te rechtvaardigen? Het college neemt de reflectie ter harte en neemt de aanbeveling om de beoordeling aan de melder nog meer uitdrukkelijk schriftelijk toe te lichten over. Op dit moment ontwikkelt Bureau Integriteit een handreiking voor melders, om op die manier verduidelijking te bieden over de mogelijkheden en onmogelijkheden van een persoonsgericht onderzoek.

4 Het afwijzen van nader persoonsgericht integriteitsonderzoek door het BI betekent niet een 'einde verhaal' m.b.t. de gemelde vermoedens van misstanden en problemen, incl. mogelijke integriteitsschendingen. Wat aanvullend denkbaar zou zijn aan onderzoek maakte onderdeel uit van divers overleg, maar daarin speelde nogal wat begripsverwarring over de aard en invulling van 'persoonsgericht' integriteitsonderzoek, integriteitsonderzoek breder (organisatie, cultuur, beleid) en 'casusonderzoek' (en waarover dan). De gemeente vervolgde feitelijk met wat aanvullende vragen in een lopend onderzoek naar inkoop en aanbestedingen in Zuidoost, maar in de uiteindelijke opdracht en uitvoering werd 'integriteit' niet meegenomen (met op dat thema in het rapport louter de procedurele verwijzing naar de BI-afweging). Achteraf een gemiste kans, Deloitte onderzoek naar de rechtmatigheid én integriteit van 'inkoop en aanbestedingen' had wellicht meer kunnen opleveren, ook vanuit de discussie die daarna volgde. Er waren geen aanknopingspunten die een persoonsgericht onderzoek rechtvaardigen. Dit wordt ook in deze second opinion bevestigd. Om die reden was het onderzoek van Deloitte erop gericht om de rechtmatigheid van de inkoop- en aanbestedingstrajecten door te lichten.

Daarbij was nadrukkelijk afgesproken dat op het moment dat er in dat onderzoek signalen zouden zijn voor vermoedens van integriteitschendingen, Deloitte direct hierover in contact zou treden met Bureau Integriteit. Het college constateert dat ACAM net als Deloitte concludeert dat er geen aanvullende informatie te vinden is. Het college komt daarom tot de conclusie dat er geen mogelijkheden zijn om eerdere specifieke casussen nader uit te diepen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 25 februari 2021 Kenmerk Pagina 4 van 6

Een breder onderzoek naar aanleiding van deze casussen is weliswaar in theorie mogelijk, maar weinig zinvol, zoals ook het rapport van de heer Huberts aangeeft. Een dergelijk onderzoek zou weinig opleveren voor de huidige praktijk. De procedures zijn sindsdien gewijzigd en ook de betrokkenen van destijds zijn niet meer op deze gebieden werkzaam. 5 Bij het beoordelen van de BI inzet over de melding over Zuidoost past het verdisconteren van hoe Amsterdam haar 'integriteitssysteem' nu heeft ingericht. Het BI met meldpunt en mogelijk persoonsgericht integriteitsonderzoek is uniek en uitdagend, maar kent ook beperkingen. Meer structureel op de organisatie en cultuur gericht (integriteits)onderzoek vanuit het BI past daar nu niet in. Dat geldt ook voor de denkbare reactie vanuit BI op meldingen (moet gaan om 'persoonsgericht integriteitsonderzoek'). Deze constatering leidt logischerwijs tot de aanbeveling om op dit punt het huidige stelsel en de daaruit voortvloeiende praktijken gezamenlijk nog eens nader te bezien. Welke keuzes daaruit voortvloeien is aan de gemeente en het Bureau Integriteit. Bureau Integriteit is als onderdeel van de gemeente Amsterdam het expertisecentrum op het gebied van integriteit.

Het werken aan integriteit in de organisatie is feitelijk niet van Bureau Integriteit maar van de gehele organisatie, met een belangrijke taak voor het management om te signaleren, te agenderen en te handelen waar nodig. Het bouwen aan een integere organisatie bestaat aan uit repressief en preventief optreden: naast het meldpunt en het uitvoeren van persoonsgericht onderzoek ondersteunt Bureau Integriteit de organisatie in preventieve zin onder andere door het geven van trainingen, het adviseren over integriteitsbeleid, het uitvoeren van risicoanalyses en het screenen van externe partijen. Het college onderschrijft dat onder omstandigheden een cultuur- of structuuronderzoek mogelijk moet zijn. Het college is van mening dat dergelijke onderzoeken niet zouden moeten worden belegd bij Bureau Integriteit, omdat dit buiten de scope van de opdracht van Bureau Integriteit valt. Dergelijke cultuuronderzoeken kunnen incidenteel worden ingezet indien daar volgens het management aanleiding voor is. De aanbeveling om het stelsel opnieuw onder de loep te nemen bekijkt het college graag in een breder perspectief, zie daarvoor ook onder 8. 6 Het onderzoek tot nu toe levert beperkt inzicht op over de casussen uit het verleden met vraagtekens over integer handelen in het stadsdeel Zuidoost, ondanks herhaalde pleidooien daartoe vanuit betrokkenen.

Het Deloitte onderzoek leidde niet tot antwoorden op dat thema. Met voor de casussen in dat onderzoek de constatering dat de noodzakelijke informatie ontbreekt (dossiers). Wat is op dit punt denkbaar/wenselijk? Bij de 'casussen' gaat het om veel en divers, met twijfel over de haalbaarheid van zinvol onderzoek vanuit Deloitte (en ACAM). Nader kwalitatief onderzoek naar een aantal casussen uit het verleden is m.i. lastig maar wel denkbaar, maar ik twijfel vanuit de relevantie voor het heden. Dat vanwege de vele veranderingen in de organisatie van het stadsdeel, met nu andere leidinggevenden, als ook gewijzigde (de)centrale verantwoordelijkheden voor inkoop en aanbestedingen (o.a.). Het college deelt de opvatting dat een aanvullend onderzoek naar de integriteit in het verleden nu niet helpt, zoals ook toegelicht onder punt 4.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 25 februari 2021 Kenmerk Pagina 5 van 6

Daarnaast ondersteunt Bureau Integriteit de organisatieonderdelen bij het uitvoeren van een jaarlijkse Risicoscan naar fraude- en andere integriteitsrisico’s. Daarin worden de belangrijkste fraude- en integriteitsrisico’s per organisatieonderdeel in beeld gebracht en wordt gekeken in hoeverre de beheersing adequaat is. Jaarlijks rapporteert de burgemeester over de uitkomsten daarvan aan de raad. 7 Meer algemeen past vanuit het voorgaande reflectie over de adequaatheid van het huidige Amsterdamse 'integriteitssysteem', ook binnen de stadsdelen, incl. Zuidoost. Hoe zit het met de aandacht voor integriteit, onder leidinggevenden, binnen de organisatie breed, de helderheid voor medewerkers, de aandacht in personeelsbeleid, en is de organisatie op orde, ook wat betreft met melden en onderzoeken van vermoedens van schendingen? Die vragen zijn relevant voor alle gemeenten en gemeentelijke eenheden, ook in Amsterdam. Het college erkent dat reflecteren op bestaand beleid onderdeel dient te zijn van een zorgvuldig proces, zie daarover ook de reactie onder 8. De gemeente Amsterdam heeft met een Bureau integriteit een structuur ingericht om samen met de gemeentelijke organisatie op structurele basis te bouwen aan een integere organisatie. Zie voor een nadere toelichting ook punt 5. Jaarlijks informeert het college de raad over de stand van zaken in de organisatie.

De gebeurt in elk geval in de raadsbrief over de fraudescans en het jaarverslag van Bureau Integriteit. Om als organisatie meer zicht te krijgen of het onderwerp integriteit voldoende ‘levend’ is, worden medewerkers hierover in het Medewerkerswaarderingsonderzoek bevraagd. 8 De discussie over mogelijke integriteitsschendingen in Zuidoost werd bij de gemeente aangekaart door een melder (nov. 2016), met vanuit die inzet en betrokkenheid sindsdien ook negatieve gevolgen voor hemzelf. Het zou de gemeente sieren wanneer de gemeente dat zou erkennen en waarderen, in dit geval maar ook in algemene zin bij melders en klokkenluiders, met ook nadenken over adequate 'nazorg', incl. mogelijke ondersteuning. Melders en klokkenluiders zijn van cruciaal belang voor een goed werkend integriteitsysteem. Er is veel moed en lef voor nodig om een melding te doen en de gemeente als werkgever heeft een verantwoordelijkheid om deze medewerkers te ondersteunen. Deze ondersteuning is in eerste instantie bij het management en de leidinggevenden belegd, in de vorm van personele zorg. Zij moeten zorgen dat medewerkers geen nadelige gevolgen ondervinden tijdens of na het doen van een melding. Ook vanuit het Meldpunt is daar aandacht voor, zowel in de richting van de melder, alsook van de organisatie.

De gemeente heeft de afgelopen jaren verder geïnvesteerd in de ondersteuning voor melders door het versterken van de positie van vertrouwenspersonen in de organisatie. Deze kunnen de melder ondersteunen zowel voorafgaand aan, tijdens en na afloop van het doen van een melding en kunnen in voorkomende gevallen signaleren als er mogelijk extra ondersteuning in welke vorm dan ook noodzakelijk is. Helaas blijft het doen van een melding vaak een zeer zware en belastende ervaring, die nog jaren gevolgen heeft voor de melder. Zo ook in dit geval. Met de oplevering van deze twee

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 25 februari 2021 Kenmerk Pagina 6 van 6

onderzoeken komt een einde aan een proces van vele jaren, waarin de zorgen van de melder op vele manieren onder de aandacht zijn gebracht en onderzocht. Dit heeft niet geleid tot het resultaat waar de melder op hoopte, maar wij hebben wel waardering voor de inspanningen die de melder zich heeft getroost. Algemeen kan worden opgemerkt dat de gemeente een lerende organisatie is en er altijd verbeteringen mogelijk zijn, ook in de uitvoering en opzet van het integriteitsbeleid. In dat kader spelen nu twee ontwikkelingen. Ten eerste heeft de fractie Denk aangekondigd met een initiatiefvoorstel te komen dat onder andere gaat over de waarborgen bij het starten van een integriteitsonderzoek en het versterken van de personeelszorg van personen die direct of indirect betrokken zijn bij een integriteitskwestie. Bij dat laatste hoort ook de positie van de melder. Wij zien de meerwaarde van een meer outreachende aanpak op dat punt en zien het door de fractie Denk aangekondigde initiatiefvoorstel dan ook met interesse tegemoet. Daarnaast hebben wij meegewerkt aan een internationaal vergelijkend onderzoek van de vaste Kamercommissie Binnenlandse Zaken dat recent is verschenen. In dit onderzoek worden de integriteitssystemen in München, Antwerpen en Amsterdam geëvalueerd en worden lessen getrokken.

Ook dat onderzoek zullen we betrekken bij het verder verbeteren van het integriteitsbeleid en de werking daarvan binnen de organisatie.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Rutger Groot Wassink, Wethouder Inkoop