Raadsbrief actuele cijfers lerarentekort basisonderwijs Amsterdam.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Datum E-mail

14 december 2021 Afdeling onderwijs (OJZ) lerarenagenda@amsterdam.nl

Onderwerp

Actuele cijfers lerarentekort basisonderwijs

Behandeld door

Geachte raadsleden, Deze week publiceert het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) actuele cijfers over het lerarentekort in Nederland. Wij hebben de cijfers voor Amsterdam en de voortgang van de activiteiten binnen het Noodplan uitgewerkt in een nieuwe monitor Noodplan lerarentekort1 (bijlage 1). Met deze brief licht ik de inhoud van de monitor graag nader toe. Dit doe ik met een zwaar gemoed: het lerarentekort in het Amsterdamse basisonderwijs is fors toegenomen: van 12,5% in februari 2021 naar 15,3% in oktober jl. Het lerarentekort bestaat uit openstaande vacatures en verborgen tekorten. In Amsterdam is het totale lerarentekort circa 563 fte, waarvan 81 fte aan openstaande vacatures en 482 fte verborgen tekorten. Deze verborgen tekorten worden met name ingevuld door het inzetten van onderwijsondersteunend personeel of zij-instromers die extra uren maken2. Hoewel de tekorten de hele stad raken, is het lerarentekort ongelijk verdeeld over de scholen. Het tekort aan leraren is het grootst bij scholen met veel kinderen met een risico op een onderwijsachterstand. Terwijl juist voor deze kinderen goed onderwijs essentieel is om hun potentieel te kunnen benutten. Het lerarentekort zorgt daardoor niet alleen voor een afnemende kwaliteit in het onderwijs in de volle breedte, maar ook voor een toenemende ongelijkheid in het onderwijs.

Elk kind heeft recht op goed onderwijs. Dat kunnen we niet bieden met een tekort aan bevoegde leraren. Dit vormt een rechtstreekse bedreiging voor de toekomst van de kinderen die goed onderwijs het hardst nodig hebben.

1

Twee keer per jaar verschijnt de Amsterdamse monitor noodplan lerarentekort. Sinds februari 2021 is deze monitor gebaseerd op cijfers die worden verzameld in opdracht van het ministerie van OCW. 2 Hiermee wordt bedoeld dat zij-instromers extra worden ingezet, dus bovenop de 0,4 fte die zij vanuit hun opleiding voor de klas staan.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl.

Gemeente Amsterdam

Datum 14 december 2021 Pagina 2 van 10

Met deze brief informeer ik u over de redenen voor de stijging van het lerarentekort en licht ik de huidige aanpak en opbrengsten daarvan nader toe. Tot slot geef ik aan waar de gemeente Amsterdam, de schoolbesturen en het Rijk steviger op moeten inzetten. Redenen voor de toename van het tekort Dat het lerarentekort ondanks alle inspanningen is gestegen, komt niet onverwacht. Vanuit de schoolbesturen kregen wij signalen dat het lerarentekort zou zijn toegenomen sinds de laatste meting van februari 2021. De toename van het tekort wordt ook voorspeld in de prognoses van de jaarlijkse rapportage over de arbeidsmarkt voor het primair onderwijs3. Onderstaande grafiek geeft de ontwikkeling van het Amsterdamse lerarentekort weer, inclusief de verwachting tot 2025.

Grafiek 1: de ontwikkeling van het Amsterdamse lerarentekort inclusief voorspelling en factoren die van invloed zijn op het tekort

Er zijn verschillende redenen te geven voor de toename van het tekort. Deze redenen worden ook door de Amsterdamse onderwijspartners en de G4 en Almere herkend: 



3

Het lerarentekort maakt onderdeel uit van een veel breder arbeidsmarktprobleem, met naast personeelstekorten in het onderwijs ook grote tekorten in de zorg, kinderopvang, horeca en andere sectoren. Er is sprake van een ‘inhaaleffect’. In het begin van de COVID-19 pandemie wisselden minder mensen van baan. Dat maakte dat de toenmalige meting van het lerarentekort positiever uitpakte dan verwacht. Inmiddels wisselen mensen weer van baan.

De arbeidsmarkt voor leraren primair onderwijs 2020-2025 Regio Noord-Holland, CentErdata, 2020.

Gemeente Amsterdam

Datum 14 december 2021 Pagina 3 van 10

 



De uitstroom van gepensioneerden is groter dan de instroom van pabo-studenten en zijinstromers. De krapte op de Amsterdamse woningmarkt, de stijgende huizenprijzen en de beschikbaarheid van banen op scholen buiten Amsterdam zijn veelgenoemde redenen voor leraren om buiten Amsterdam te gaan wonen en werken. Ook het Nationaal Programma Onderwijs (NPO)4 vergroot (onbedoeld) het lerarentekort. Vanuit de tijdelijke middelen van het NPO is in Amsterdam 97 fte ingevuld met bevoegde leraren (en 185 fte ingevuld met onderwijsondersteunend personeel). Zij worden met name ingezet om leerlingen in kleinere groepjes extra begeleiding te bieden om taal, rekenen, metacognitie en sociaal-emotionele vertragingen in te halen. Het is goed dat er extra geld beschikbaar is gekomen om leerlingen in deze moeilijke tijd extra te begeleiden, maar tegelijkertijd zorgt dit dus wel voor een groter tekort aan leraren: o De NPO-middelen verhogen de behoefte aan bevoegde leraren. o Het is aannemelijk dat door de NPO-middelen het Amsterdamse onderwijs leraren die eerder voor de klas stonden nu op een andere manier inzet, met een toename van het lerarentekort in de vaste formatie tot gevolg. o Ook omliggende gemeentes hebben extra middelen voor het inzetten van bevoegd personeel, waardoor het vertrek van leraren uit de stad alleen maar toeneemt.

Ondanks dat de toename niet geheel onverwacht kwam, is de ontwikkeling zeer zorgelijk en benadrukt dit nogmaals de urgentie van het verminderen van het lerarentekort. De gezamenlijke aanpak van het lerarentekort Binnen de aanpak van het lerarentekort werkt de gemeente samen met de Amsterdamse onderwijspartners in de Taskforce Lerarentekort Amsterdam. De activiteiten die worden ondernomen, staan beschreven in de Amsterdamse Lerarenagenda 2019-2023. Over de voortgang van de activiteiten binnen de Lerarenagenda bent u via de raadsbrief ‘Tweede voortgangsrapportage Lerarenagenda’ van 3 juni 2021 geïnformeerd. Doordat de tekorten vooral het primair onderwijs (po) raken en de urgentie voor extra maatregelen steeds groter werd, is de aanpak in 2020 op initiatief van de Amsterdamse schoolbesturen geïntensiveerd met het Noodplan Lerarentekort Amsterdam. Hierdoor hebben we bestaande projecten, gestart in de Lerarenagenda, kunnen uitbouwen en verstevigen. Ambitieuze doelen De gezamenlijke aanpak lerarentekort stelt een aantal ambitieuze doelen; in 2023 dienen er 500 fte méér leraren beschikbaar te zijn in het po en voortgezet onderwijs (v0) 5, we brengen het tekort in het po terug tot minder dan 5% en we nemen de ongelijke verdeling van het tekort tussen scholen weg door de tekorten eerlijker te verdelen6.

Van meet af aan hebben we de lat hoog gelegd en wat mij betreft is er ook geen andere optie. En hoewel ik me realiseer dat het behalen 4

Scholen krijgen vanuit het Nationaal Programma Onderwijs, opgezet door het ministerie van OCW, twee jaar lang extra budget voor het wegwerken van coronavertragingen en het verbeteren van het onderwijs. 5 Doel van de Lerarenagenda 2019-2023 6 Doel van het Amsterdamse Noodplan lerarentekort 2020-2024

Gemeente Amsterdam

Datum 14 december 2021 Pagina 4 van 10

van deze doelen in de huidige context een enorme uitdaging is, blijf ik deze drieledige doelstelling onderschrijven. Opbrengsten aanpak lerarentekort Ondanks dat de cijfers over het Amsterdamse lerarentekort voor een groot deel somber zijn, zijn er wel degelijk resultaten geboekt die op zijn minst erger hebben voorkomen. De Amsterdamse inzet op zij-instroom, modulair opleiden en de inzet van externe professionals lijkt succesvol: een groot deel van het tekort aan leraren wordt met deze maatregelen ingevuld. Overigens is het belangrijk te vermelden dat het hierbij gaat om noodmaatregelen. Het uitgangspunt blijft dat er voor het waarborgen van de kwaliteit van het onderwijs een bevoegde leraar voor de klas moet staan. De aanpak van het lerarentekort bestaat uit:  Het werven en begeleiden van zij-instromers  Het opleiden van onderwijsondersteunend personeel  Het enthousiasmeren van scholieren en studenten voor het leraarschap  Behoud van leraren door professionalisering  Ondersteuning van schoolleiders  Hulp bij het vinden van goed extern aanbod  Een toelage op het salaris voor leraren in Amsterdam  Een voorrangsregeling voor huurwoningen voor leraren  Een aanvullende tegemoetkoming in de reiskosten  Extra parkeervergunningen  Solidariteitsafspraken tussen besturen Hieronder licht ik de opbrengsten van de aanpak op deze onderdelen nader toe.

De Amsterdamse inzet op zij-instroom In lijn met de aanbevelingen vanuit het Oberononderzoek naar de Amsterdamse keten voor zijinstroom7 is er een stedelijk plan voor zij-instroom ontwikkeld en gestart. Vanuit één centraal loket wordt er regie gevoerd op de werving en begeleiding van zij-instromers. Er worden informatiebijeenkomsten en kennismakingstrajecten georganiseerd voor iedereen die overweegt leraar te worden. Dit is een introductie in het vak van leraar via een aantal dagen van colleges en meelopen op een school. Ook krijgt elke zij-instromer een eigen coach en intensieve begeleiding tijdens het zij-instroomtraject. Zo zorgen we voor minder uitval en kunnen we de toekomstige leraren ook beter verdelen over de stad. In september jl. zijn 55 zij-instromers gestart aan hun opleiding. In februari volgt het tweede instroommoment van dit schooljaar, daar zijn nu 68 zijinstromers voor aangemeld. Vervolgens vindt er in april een extra instroommoment plaats, specifiek voor zij-instromers in het speciaal onderwijs (so) en speciaal basisonderwijs (sbo). Onderstaande tabel bevat het aantal zij-instromers per schooljaar sinds de start van het stedelijk plan:

7

Oberon (2020). Hoe werkt de keten? Onderzoek naar de Amsterdamse keten zij-instroom in het beroep.

Gemeente Amsterdam

Datum 14 december 2021 Pagina 5 van 10

2017-2018

2018-2019

2019-2020

2020-2021

2021-2022

Totaal

5

40

96

124

123*

388

* Totaal van het aantal zij-instromers van september jl. en het aantal aangemelde zij-instromers voor februari 2022

De campagne ‘Liever voor de klas’ en advies en begeleiding op maat voor kandidaten zorgden in de afgelopen jaren voor een enorme toename van het aantal zij-instromers op de basisscholen in Amsterdam. Het aantal opleidingsplekken voor zij-instromers op de scholen bleef het afgelopen jaar achter op het aantal kandidaten. Dit heeft recent geleid tot nieuwe afspraken met de schoolbesturen over de uitbreiding van het aantal opleidingsplekken voor zij-instromers en een stedelijke afspraak om per jaar 6% van de klassen in te vullen met nieuwe zij-instromers. Dit schooljaar zien we echter – mede door de vele mogelijkheden op de krappe arbeidsmarkt – dat er minder interesse is om de overstap te maken naar het vak van leraar. Om de doelstelling van 180 nieuwe zij-instromers per jaar te halen is daarom de wervingscampagne gericht op zij-instromers hervat, deze wordt de komende maanden geïntensiveerd. Het opleiden van onderwijsondersteunend personeel Met het project ‘modulair opleiden’ ontwikkelen we opleidingsmodules waarmee onderwijsondersteunend personeel zich kan professionaliseren of kunnen omscholen. De iPabo en de Hogeschool van Amsterdam organiseren dit in samenwerking met de schoolbesturen en de gemeente. In september jl. zijn 29 deelnemers gestart met opleidingsmodules tot leraar, leraarondersteuner of een specialisme zoals taalontwikkeling.

In oktober zijn 28 deelnemers begonnen aan het oriëntatietraject dat voorafgaat aan de modules. In totaal zijn er sinds het begin van het opleidingstraject in schooljaar 2020-2021 67 deelnemers gestart met het oriëntatietraject. Instroom Amsterdamse pabo’s en jongerencampagne Leraar voor een dag Samen met de pabo’s hebben we ons het doel gesteld om tenminste een stijging van 5% aan instroom te behalen vergeleken met 2019. Die doelstelling is behaald. In 2020-2021 was de stijging 19%, met een totaal van 603 nieuwe studenten. Afgelopen september waren dit er 541 (8%). Belangrijk om hierbij te vermelden is dat er in 2020-2021 een algemene forse stijging van het aantal hbo-studenten was. Voor het huidige studiejaar was de instroom van het totaal aantal studenten weer terug naar normaal. In oktober 2021 is een nieuwe jongerencampagne van start gegaan. De campagne richt zich op het enthousiasmeren van jongeren voor het vak van leraar en is specifiek gemaakt voor de doelgroep Amsterdamse scholieren, studiekiezers en studenten (15-23 jaar). De campagne nodigt jongeren uit om mee te doen aan ‘Leraar voor een dag’, waarbij zij een dag met begeleiding voor de klas staan. Het ‘zelf ervaren’ is een belangrijk aspect bij de motivatie en de studiekeuze van jongeren. De nieuwe campagne heeft geleid tot ruim 100 aanmeldingen voor Leraar voor een dag op 24 november jl.

In 2022 wordt de jongerencampagne voortgezet en opnieuw gekoppeld aan de vooren najaarsedities van Leraar voor een dag. Behoud van leraren door professionalisering Het versterken van het lerarenberoep is essentieel om, ook op de lange termijn, het beroep aantrekkelijk te houden. Het gaat om het bieden van inspiratie, ontwikkelmogelijkheden en loopbaankansen. Schoolbesturen, lerarenopleidingen en gemeente werken samen om dit te

Gemeente Amsterdam

Datum 14 december 2021 Pagina 6 van 10

realiseren. Aan de leergangen voor het po (gedeeld leiderschap, coaching en oriëntatie op loopbaanpaden) hebben tot nu toe 54 leraren deelgenomen. Daarnaast wordt de leergang ‘inclusief onderwijs: expliciete scholing rondom racisme en discriminatie’ aangeboden aan leraren in het po, vo en mbo. Een doel van deze leergang is het bewust worden van eventuele onbewuste vooroordelen die je als leraar kunt hebben en zich bijvoorbeeld uiten in onderadvisering van een leerling. In 2020 en 2021 namen 140 leraren hieraan deel. In 2022 starten tussen februari en juni vier leergangen voor in totaal 80 leraren. Ondersteuning van schoolleiders Schoolleiders zijn een essentiële schakel in het goed functioneren van een school. Door COVID-19 en het tekort is de druk op schoolleiders alleen maar groter geworden. Zij verdienen, zeker nu, een extra steun in de rug. Daarom stelt de gemeente per Amsterdamse schoolleider in het po €10.000 beschikbaar voor het organiseren van passende ondersteuning. Hiermee kunnen schoolleiders ondersteuning op maat organiseren en zo de werkdruk te verlagen. Op deze wijze komt er meer tijd beschikbaar voor het primaire onderwijsproces, zoals leidinggeven aan het lerarenteam en investeren in schoolontwikkeling.

Sinds schooljaar 2019-2020 is er per schooljaar is €562.500 gereserveerd, waarmee er voor alle schoolleiders ruimte voor ondersteuning is vanuit deze voorziening. In totaal hebben 179 scholen de voorziening aangevraagd. Hulp aan schoolleiders bij het vinden van goed extern aanbod Steeds vaker maken scholen gebruik van externe professionals waarmee ze het onderwijsaanbod kunnen aanvullen of gaten in het rooster kunnen opvullen. In schooljaar 2020/2021 hebben 31 scholen externe professionals ingezet voor een deel van de lestijd. Dit gebeurt bijvoorbeeld veel rondom W&T-onderwijs (wetenschap en technologie), maar ook rondom drama of burgerschapsonderwijs. Andersom.amsterdam beoogt hét platform voor het primair onderwijs te worden, waarin scholen en externe aanbieders elkaar vinden. Het doel is het ontlasten van schoolleiders bij het zoeken naar kwalitatief hoog en passend aanbod voor de school. De inzet van externe professionals biedt verlichting voor scholen met hoge tekorten. Daarnaast brengt het meer diversiteit in onderwijsteams en brede talentontwikkeling van kinderen. Op dit moment wordt het platform met input van ruim 50 Amsterdamse onderwijsprofessionals gebouwd. Andersom.amsterdam is komend voorjaar klaar voor gebruik door alle Amsterdamse basisscholen.

Toelage op het salaris voor Amsterdamse leraren Te lage salarissen voor leraren in het basisonderwijs en een te grote loonkloof tussen het basis en het voortgezet onderwijs, zijn vaak gehoorde redenen voor de grotere tekorten in het basisonderwijs. Daarnaast bleek uit de eerste Staat van het Amsterdamse primair onderwijs8 opnieuw dat scholen die een groter aandeel leerlingen met een risico op een onderwijsachterstand hebben, zwaarder lijden onder het lerarentekort dan scholen met weinig of geen leerlingen die dit risico lopen. Daarom ontvangen alle Amsterdamse leraren in het po inmiddels een basistoelage van €925 (bij een voltijd dienstverband) voor het werken op een school in de stad. Leraren die op een school werken met veel kinderen met een risico op een achterstand ontvangen een aanzienlijk hogere toelage van €2.310. Deze toelage wordt gefinancierd uit de middelen die het Rijk beschikbaar stelt voor uitvoering van het Noodplan, als onderdeel van het convenant tussen het 8

https://bboamsterdam.nl/actualiteit/de-eerste-staat-van-het-amsterdamse-primair-onderwijs/

Gemeente Amsterdam

Datum 14 december 2021 Pagina 7 van 10

ministerie, de schoolbesturen en de gemeente. Dit bedrag wordt sinds vorig schooljaar deels aangevuld door de gemeente vanwege een inmiddels hoger aantal scholen dat zich heeft aangesloten bij het convenant. De toelage lijkt effect te hebben. Na de invoering nam het verschil van het lerarentekort op scholen af. Ook blijven leraren mogelijk langer verbonden aan Amsterdamse scholen. Wel moet worden opgemerkt dat een aantal omringende gemeentes ons hebben laten weten minder blij te zijn met de Amsterdamse toelage op het salaris vanwege de aanzuigende werking die het mogelijk heeft. Uiteraard hebben we hier begrip voor, alhoewel we in het verleden ook vaak het tegenovergestelde zagen: voor invoering van de Amsterdamse toelage werden leraren juist uit de stad weg getrokken. De komende periode onderzoeken we de effecten van de toelage op het dempen van het lerarentekort in de stad. Een complicerende factor is daarbij wel dat de werking minder helder in kaart te brengen is sinds de toekenning van NPOmiddelen, van waaruit leraren op scholen met een hogere schoolweging ook een arbeidsmarktoelage krijgen. Voorrangsregeling voor Amsterdamse leraren De situatie op de Amsterdamse woningmarkt bemoeilijkt het vinden van een geschikte en betaalbare woning, ook voor leraren. Dit kan voor hen een reden zijn om op een school buiten de stad te gaan werken.

De gemeente Amsterdam biedt leraren daarom sinds 2020 voorrang op sociale- en middeldure huurwoningen, middels de voorrangsregeling voor zorgpersoneel en leraren. In totaal zijn er vanaf januari 2020 tot en met november 2021 62 woningen toegekend aan onderwijsprofessionals. De gemeente werkt voor deze regeling samen met corporaties en ontwikkelaars. De corporaties bieden meer sociale huurwoningen aan leraren en zorgpersoneel aan dan het aantal dat als minimum is gesteld. Naar verwachting zal ook het aanbod van middeldure huurwoningen gaan toenemen. Vanaf januari 2022 is de voorrangsregeling ook beschikbaar voor personeel van de politie. De beschikbare woningen zullen dus ook met deze doelgroep moeten worden gedeeld. Aanvullende tegemoetkoming reiskosten Scholen ontvangen van de gemeente een aanvulling op de reiskostenvergoeding zoals opgenomen in de CAO. In schooljaar 2021-2022 is €880.000 aangevraagd, voor 1442 fte. Extra parkeervergunningen De gemeente biedt scholen sinds 2018 extra parkeervergunningen. Begin 2021 zijn er in totaal 940 parkeervergunningen afgegeven aan basisscholen. Scholen hebben recht op twee soorten parkeervergunningen: bedrijfsparkeervergunningen en maatschappelijke parkeervergunningen. De maatschappelijke parkeervergunningen kunnen ook met wisselend kenteken worden afgegeven. Hierdoor kunnen meerdere leraren gebruik maken van dezelfde vergunning.

Het aantal parkeervergunningen hangt af van de locatie van de school en het aantal fte dat op de school werkzaam is. Ook kunnen scholen voor gebieden waar een ‘blauwe zone’ geldt (korte tijd gratis parkeren met een parkeerschijf) ontheffingen krijgen waarmee zij langer in het gebied kunnen parkeren. Bij het Servicecentrum Onderwijs en Zorg kan onderwijs- en zorgpersoneel terecht voor advies over of aanvragen voor vervoer, parkeren en wonen. Zo verlagen we de drempels voor personeel in de zorg en het onderwijs om in Amsterdam te wonen en te werken.

Gemeente Amsterdam

Datum 14 december 2021 Pagina 8 van 10

Solidariteitsafspraken tussen besturen Om de tekorten gelijker te verdelen over de basisscholen in de stad, hebben schoolbesturen als onderdeel van het convenant bij het noodplan solidariteitsafspraken met elkaar gemaakt. Zo is afgesproken dat schoolbesturen met meer dan het gemiddelde aantal leraren in Amsterdam, er in het volgende schooljaar voor zorgen dat zij minder leraren in dienst hebben. Dit kunnen schoolbesturen bereiken door minder vacatures open te stellen. Daarnaast zijn schoolbesturen met een minder hoog lerarentekort bereid om extra zij-instromers op te leiden voor andere besturen. Ook hebben de schoolbesturen besloten om, als het noodzakelijk is een leraar in te huren via een uitzendbureau, alleen te werken met bureaus die een maximum tarief hanteren van 65 euro per uur9. Door het hoge tekort spelen uitzendbureaus in op de hoge vraag naar bevoegde leraren door onacceptabele tarieven te vragen. Dat schoolbesturen hier gezamenlijk een grens trekken is een mooie ontwikkeling. Die solidariteit is hard nodig om de verschillen in de stad niet verder te laten oplopen. Onderzoek naar de ervaren impact van de aanpak lerarentekort De maatregelen van de aanpak van het lerarentekort worden uitgebreid maar vooral kwantitatief gemonitord.

Om meer te weten te komen over de invloed van de aanpak op de ervaringen van Amsterdamse leraren werken we samen met het Breed Bestuurlijk Overleg (BBO10) aan een kwalitatief onderzoek. Onderdeel van dit onderzoek is bijvoorbeeld het effect van de Amsterdamse toelage op het salaris en redenen waarom leraren stoppen met het vak of stoppen als leraar in Amsterdam. Verschillende stakeholders zoals de stuurgroep Noodplan en de Taskforce lerarentekort worden betrokken bij de uitwerking. Het onderzoek loopt tot mei 2022. Ik houd u op de hoogte van tussentijdse resultaten van dit onderzoek. Het lerarentekort is gestegen: en nu? Het verminderen van het tekort blijft een ambitieus doel, gezien de voorspellingen. Wel hoop ik dat we er samen met de schoolbesturen, de G4 en Almere en het Rijk voor kunnen zorgen dat de tekorten niet hoger oplopen. Hieronder licht ik toe hoe ik denk dat we dit kunnen bereiken. Stevig blijven inzetten op zij-instroom We blijven stevig inzetten op zij-instroom. Aandachtspunten hierbij zijn het behouden van voldoende opleidingsplekken bij de scholen en voldoende instroom door wervingsactiviteiten. Een (grote) stap terug in het salaris vormt voor veel potentiële zij-instromers een drempel om te starten met de opleiding. We lobbyen voor een financiële vergoeding vanuit het Rijk.

Kijk op de taak van de leraar en op het organiseren van het primair onderwijs Een deel van het huidige lerarentekort wordt opgelost door innovatief te kijken naar het takenpakket van leraren en het anders organiseren van onderwijs, waarbij de onderwijskwaliteit voorop staat. Bijvoorbeeld door het inzetten van vakdocenten voor kunst en cultuur, muziek en lichamelijke opvoeding en meer mogelijkheden voor functiedifferentiatie. Functiedifferentiatie en de invulling van nieuwe rollen in de school is belangrijk voor het creëren van een uitdagende werkomgeving en het stimuleren van het talent van leraren. Het anders organiseren moet als

9

https://bboamsterdam.nl/website/wp-content/uploads/2021/12/Niet-meer-cashen-in-het-onderwijsAmsterdamse-scholen-in-verzet-tegen-hoge-uitzendtarieven-Het-Parool.pdf 10 Het BBO is de vereniging van schoolbesturen van het Primair Onderwijs en het Speciaal Onderwijs te Amsterdam.

Gemeente Amsterdam

Datum 14 december 2021 Pagina 9 van 10

uitgangspunt hebben dat het de werkdruk van leraren verlicht en het werkplezier verhoogt. Het mag nooit ten koste gaan van de kwaliteit van het onderwijs. Structureel beleid en investeringen vanuit het Rijk De aanpak van het lerarentekort vraagt om structurele investeringen, met als doel dat het vak van leraar weer aantrekkelijk wordt, dat de salariskloof wordt gedicht, dat we jonge mensen én zijinstromers stimuleren om voor de klas te staan en dat we oog hebben voor gebieden waar de tekorten (fors) groter zijn dan elders. Dit vormde ook de kern van de noodoproep lerarentekort namens de G4 en Almere zoals aangeboden aan minister Slob in juli 2021. Zoveel mogelijk passende woningen en voldoende parkeerplekken Wij zetten de voorrangsregeling voor woningen voor leraren voort en we spannen ons in om het aantal toe te wijzen woningen te vergroten. In het project Z1 van woningbouwcorporatie de Alliantie worden 58 woningen voor de beroepsgroepen gereserveerd in de eerste helft van 2022. Ook op het gebied van middeldure huurwoningen in de marktsector liggen er kansen. Er worden de komende jaren diverse projecten opgeleverd door ontwikkelaars die de huisvestingsproblematiek voor sociale beroepsgroepen herkennen en daarom zelfstandig hun woningen met voorrang aan bijvoorbeeld leraren willen toewijzen.

Actuele voorbeelden zijn het project Oostenburg (Centrum, toewijzingen nog lopend) en de nog in de ontwikkelingsfase verkerende projecten Juf Nienke (IJburg) en The Ox (Nieuw-West). We zoeken de verbinding met deze ontwikkelaars en bieden het toewijzen via de gemeentelijke voorrangsregeling aan hen aan, als middel om de juiste doelgroep te kunnen huisvesten. Daarnaast blijven we zorgen voor voldoende parkeerplekken voor scholen. Het ontbreken van een parkeervergunning mag nooit een belemmering zijn voor het aantrekken en behouden van onderwijspersoneel. Met aflopende tijdelijke vergunningen voor leraren zal het college ruimhartig omgaan bij de verlenging11. Ook bij nieuwe aanvragen wordt een vergunning verleend als hiermee onderwijspersoneel kan worden aangetrokken en behouden. Werkdrukverlichting en verbeteren arbeidsvoorwaarden van schoolleiders Een schoolleider is de spil van de school, de wijze van leiding geven heeft direct invloed het welzijn van het onderwijsteam en op de onderwijskwaliteit. Zo is een goede schoolleider een belangrijke factor om kansengelijkheid in het onderwijs te verhogen en verlies van leraren tegen te gaan12. Dit doet een schoolleider door de focus op het leerproces te leggen en ondersteunen, het bevorderen van professionalisering en innovatie, doelgericht te zijn en zorgen dat team werkt als een leergemeenschap.

Het baart me zorgen dat schoolleiders de afgelopen anderhalf jaar nauwelijks meer toekomen aan hun kerntaken, omdat ze hun tijd kwijt zijn aan het regelen van een leraar voor iedere groep en de gevolgen van de coronacrisis. Schoolleiders benoemen dat de werkdruk heel hoog is, wat als risico heeft dat een kwalitatief en kwantitatief tekort aan schoolleiders toeneemt. Dit tekort zal komende jaren alleen maar verder stijgen. Werkdrukverlichting, bijvoorbeeld door ondersteuning in de vorm van een fte adjunct capaciteit op iedere school erbij, is direct nodig. Om het probleem duurzaam op te lossen, is het daarnaast belangrijk dat het Rijk de salarissen en arbeidsvoorwaarden van schoolleiders structureel flink verbetert. Wij zullen dit onder de aandacht blijven brengen bij het ministerie.

11

Binnenkort neemt het college een besluit over deze tijdelijke vergunningen. Succesvolle basisscholen aan het woord, 7 pijlers voor betere kansen in het onderwijs. Onderzoek, Informatie en Statistiek (2018). 12

Gemeente Amsterdam

Datum 14 december 2021 Pagina 10 van 10

Inzet van de scholen Voor de zomervakantie werd de noodklok geluid: meerdere Amsterdamse scholen waren bang hun formatie niet op orde te krijgen en na de zomer niet (volledig) open te kunnen. Zoals ik u eerder liet weten13, hebben alle scholen na de zomer hun deuren geopend, zij het met de inzet van noodmaatregelen. Ik heb veel bewondering voor de energie en flexibiliteit die scholen hierin tonen. Het lerarentekort in combinatie met het stijgende aantal COVID-19-besmettingen en de aangescherpte maatregelen vragen het uiterste van het Amsterdamse onderwijs. Ondanks dat is de respons vanuit de scholen voor de meting van het lerarentekort door OCW zeer hoog. Ik ben de scholen erg dankbaar voor deze inzet om het lerarentekort in Amsterdam zo goed mogelijk in beeld te krijgen. Tot slot De conclusie van deze brief is pijnlijk: ondanks alle inspanningen staan er nog steeds veel te weinig bevoegde leraren voor de klas en de komende jaren neemt dit tekort alleen maar toe. Hier zijn verschillende redenen voor te geven, waarvan de oplossing helaas vaak niet in handen van de gemeente of het Amsterdamse onderwijsveld ligt. Op ieder aspect van het probleem waar we invloed op kunnen uitoefenen doen we dat. Denk hierbij aan de inzet op zij-instroom, het opleiden van onderwijsondersteunend personeel, ondersteuning van directeuren en de inzet van anders bevoegden.

Daarnaast onderzoeken welke effecten leraren ervaren van de aanpak. De resultaten verwachten we in mei 2022. Op een aantal essentiële onderdelen van het probleem is onze invloed zeer beperkt. Alleen landelijk beleid kan de voorwaarden scheppen om het lerarentekort duurzaam het hoofd te bieden, waaronder een structurele investering in hogere salarissen, financiële vergoeding voor zijinstromers, het anders organiseren van het primair onderwijs en betere arbeidsvoorwaarden voor schoolleiders. Samen met mijn collega’s uit de grote steden blijf ik het Rijk op haar stelselverantwoordelijkheid wijzen. Zonder landelijke structurele oplossingen bestaat het risico dat we blijven dweilen met de kraan open. Met vriendelijke groet,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs Bijlagen: 1. Monitor noodplan lerarentekort najaar 2021 (coproductie BBO-Gemeente Amsterdam)

13

Raadsbrief ‘Stand van zaken lerarentekort primair onderwijs aanvang schooljaar 20212022’, 23 augustus 2021.