Raadsbesluit2021-158C 3. Position paper beleidsprogramma een nieuwe start

Datum

09 juni 2021

Onderwerp

Position Paper Beleidsprogramma Aanpak Dakloosheid 2021-2025 Een nieuwe start – Samen op weg naar perspectief

Geachte bewindspersonen, Hierbij bieden wij u namens het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Amsterdam, zorg- en woonpartners het beleidsprogramma dakloosheid Een nieuwe start 20212025 aan. Met dit programma bieden wij burgers in de regio Amsterdam-Amstelland, die zich (dreigend) bevinden in kwetsbare omstandigheden, perspectief op huisvesting en herstel. Geen mens op straat en een structurele en duurzame aanpak van dakloosheid, dat is waar we ons samen hard voor willen maken. Housing First is hierbij ons leidende principe en we maken dankbaar gebruik van de ontwikkelruimte die het Landelijk Plan van Aanpak Dakloosheid ons (tijdelijk) biedt. Uiteindelijk is een dak boven je hoofd dé basis voor rust en stabiliteit om (weer) een zelfstandig leven te kunnen leiden. Uiteraard blijven wij ook oog houden voor kwetsbare mensen die intensieve 24-uurs zorg nodig hebben. Sinds 1 april vormen de Buurtteams Amsterdam in een groeipad de spil in het versterken van preventie, participatie en leefbaarheid, om te voorkomen dat mensen verder afglijden. Waarbij ook ruimte wordt gemaakt voor Onafhankelijke Cliëntondersteuning, inzet ervaringsdeskundigheid, alsmede burgerinitiatief en informele ondersteuning. Het probleem waar we voor staan is groot: het aantal dak- en thuislozen in Nederland is de laatste 10 jaar meer dan verdubbeld.

En deze toename is nog niet tot staande gebracht. De wachtlijsten voor maatschappelijke opvang (MO) en beschermd wonen (BW) in Amsterdam zijn hoger dan waar ook in Nederland. Op dit moment wachten er ongeveer 2.000 mensen -volwassenen, jongvolwassenen en gezinnen- op een verblijfsplek in MO of BW. Dit is te veel. Onderzoek geeft voldoende inzicht in de oorzaken: o.a. de ambulantisering van de GGZ, veranderingen in de forensische zorg, de krappe woningmarkt, de groeiende kansenongelijkheid en bestaansonzekerheid, en de aantrekkingskracht van een metropool. We bouwen met dit programma voort op de ambulantisering die we in 2016 hebben ingezet. Amsterdam heeft als één van de eerste gemeenten in Nederland een succesvol programma ontwikkeld voor de huisvesting van kwetsbare groepen. Vanaf 2016 hebben ongeveer 2.800 kwetsbare burgers een woonplek gekregen met ambulante ondersteuning. Maar, we zien dat de grens bereikt is van wat we als stad kunnen oplossen. Mensen in Amsterdam wachten gemiddeld 13 jaar en 10 maanden op een sociale huurwoning. Daarnaast is ook de wachttijd voor onderdak en begeleiding explosief gestegen. Denk hierbij, afhankelijk van de benodigde plek met ondersteuning, aan 1 tot 3 jaar. Dit geldt ook voor jongeren en gezinnen. Het lijkt voor een steeds grotere groep mensen één van de weinige alternatieve routes naar

Datum 09 juni 2021 Pagina 2 van 4

huisvesting. Bovendien zijn de financiële middelen voor ondersteuning ontoereikend. Hoe sterk we ook inzetten op Housing First en preventie, de middelen volstaan niet om alle kwetsbare burgers de zorg te geven waar ze recht op hebben. De oplossingen liggen daarnaast steeds vaker buiten onze invloedssfeer en buiten onze stad, namelijk in het oplossen van de woningnood. Onze nieuwe start kan alleen slagen met extra maatregelen. Wij vragen u daarom samen met ons uw aanpak te intensiveren op de volgende punten. Aanpak woningnood Een goed woonklimaat is cruciaal voor het welzijn van iedereen. Zoals de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving al onderbouwde, begint herstel voor mensen met een psychische en sociale kwetsbaarheid met een huis. Van alle gebieden in Nederland is de woningnood het grootst in de Metropoolregio en daarbinnen in Amsterdam. Amsterdam heeft een goedlopend Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen in samenwerking met woningcorporaties en zorgaanbieders. Maar het programma loopt tegen een omslagpunt aan door gebrek aan huisvesting. Niet alle gemeenten maken zich even hard voor het huisvesten van (kwetsbare) mensen met lage inkomens en in veel gemeenten ontbreken soortgelijke gremia om de huisvesting van kwetsbare mensen integraal te organiseren. Er is meer landelijke regie op de betaalbare woningmarkt nodig.

Sluit in de aanpak van de woningnood aan bij de adviezen uit de ’Actieagenda Wonen’ van Aedes VNG en vele andere partijen. Geef woningcorporaties meer (financiële) ruimte om te bouwen: schaf de verhuurdersheffing af. Maak het delen van een woning aantrekkelijker door het afschaffen of verruimen van de kostendelersnorm en maak het mogelijk meer woningen te bouwen door een Rijksbijdrage voor grootschalige infrastructuur, duurzaamheid en de onrendabele top, bijvoorbeeld in transformatiegebieden. Naast de investering in woningen en woonmogelijkheden is het belangrijk om te blijven investeren in het voorkomen van andere oorzaken van dakloosheid, zoals investering in zorg, goed onderwijs en het voorkomen en oplossen van schulden. Sluit hierbij aan bij de VNG-propositie ‘De winst van het sociaal domein’. Meer landelijke regie op de woningmarkt: een integrale aanpak op het huisvesten van kwetsbare groepen De landelijke toegankelijkheid van maatschappelijke opvang en beschermd wonen, in combinatie met de aantrekkingskracht van de stad, zorgt ervoor dat Amsterdam te weinig kan sturen op wie zij toelaat tot deze voorzieningen. De woningnood is overal groot, maar de druk is niet overal even hoog. Op dit moment rust er een stigma op het overnemen van mensen uit onze opvangketen in andere gemeenten, ook wanneer de Wmo-kosten tijdelijk door Amsterdam gedragen worden.

Alle gemeenten dienen verantwoordelijk te zijn voor het bieden van ondersteuning aan hun eigen inwoners die hun woonplek dreigen te verliezen. Beperk landelijke toegankelijkheid voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen wanneer iemands veiligheid niet in het geding is1. Neem als Rijk de verantwoordelijkheid voor mensen van wie het woonverleden onduidelijk is en voor dakloze EU-arbeidsmigranten. Voorkom hiermee dat mensen zonder regiobinding tussen wal en schip vallen en gemeenten niet onevenredig belast worden. Voor de groep arbeidsmigranten geldt ook dat we het Rijk vragen werkgevers op hun verantwoordelijkheid te wijzen wanneer de 1

De wens om de landelijke toegankelijkheid te beperken betreft niet de Vrouwenopvang (VO); voor de mannen en vrouwen die met of zonder kinderen een beroep doen op de VO, is veiligheid de bepalende factor voor toegang en plaatsing.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 09 juni 2021 Pagina 3 van 4

arbeidsovereenkomst eindigt en de werknemer als gevolg hiervan ook dakloos wordt. Maak aanvullend afspraken over meer nationale en regionale spreiding van de vraag en het aanbod naar sociale huurwoningen over het land. Op dit moment concurreren kwetsbare groepen met elkaar op de overspannen woningmarkt, dit vermindert hun kansengelijkheid. Tegelijkertijd hebben gemeenten negatieve financiële prikkels om voor kwetsbare groepen te bouwen. We vragen interbestuurlijke regie op een betere landelijke en regionale verdeling van de sociale huurwoningen. Uiteraard zijn adequate ondersteunende budgetten voor de kwetsbare groepen die van sociale huurwoningen gebruik maken onlosmakelijk verbonden met die verdeling. De interbestuurlijke aanpak van dit vraagstuk moet doorvertalen in regionale en lokale plannen voor woningbouw en verhuurbeleid, in taakstellingen en (regionale) afspraken over de huisvesting van bepaalde groepen, en in de wijze waarop gemeenten financieel geprikkeld en gecompenseerd worden voor de ondersteuning van te huisvesten kwetsbare mensen. Daarnaast betekent een evenredige verdeling dat instrumenten die dit tegenwerken, worden afgeschaft of omgebouwd.

Beperk de landelijke toegankelijkheid en houd ten aanzien van de huisvesting van statushouders en andere kwetsbare groepen, naast bevolkingsgrootte, ook rekening met bijvoorbeeld de druk op sociale huurwoningvoorraad, de veelheid aan kwetsbare doelgroepen, de kans op werk en de aanwezigheid en potentie van een sociaal netwerk. Op deze manier voorkomen we dat tevergeefs naar oplossingen wordt gezocht in regio’s waar de druk op de opvang en woningmarkt al ondoenlijk hoog is. Maak voldoende middelen beschikbaar om kwetsbare inwoners te ondersteunen: maak het Landelijke Plan van Aanpak dak- en thuisloosheid structureel Er is structureel extra financiering nodig voor gemeenten om (kwetsbare) dakloze mensen tijdig passende ondersteuning te bieden. Het aantal opvangplekken in Amsterdam is dankzij Housing First sinds 2015 met bijna 35% gestegen. Amsterdam steekt sinds 2017 al 10 miljoen eigen middelen in deze aanpak naast de reguliere rijksuitkering. Zelfs met de incidentele aanvullende financiering vanuit het Landelijk Plan van Aanpak is dit niet genoeg om de wachtlijsten significant te doen afnemen. Gemeenten moeten voldoende in staat worden gesteld om via preventie en vroegsignalering dakloosheid te voorkomen. Maak voldoende middelen vrij in het sociaal domein om te investeren in zorg, welzijn, goed onderwijs, werk, inkomen en het voorkomen van schulden.

De financiële impuls, vanuit het Landelijke Plan van Aanpak dakloosheid, zorgt voor meer opvangmogelijkheden en biedt ruimte om vernieuwende werkvormen te ontwikkelen. Daar zijn we blij om. Tegelijkertijd betreft het hier slechts een tijdelijke impuls. De middelen zijn niet structureel; dit betekent dat per 2022 de intensivering stopt. Gemeenten en zorgpartners hebben van begin af aan aangegeven dat deze middelen structureel nodig zijn om de ondersteuning ook na 2022 voort te zetten. Zolang de druk op de woningmarkt dusdanig hoog blijft, is meer

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 09 juni 2021 Pagina 4 van 4

nodig om kwetsbare mensen (tijdelijk of duurzaam) te huisvesten. We vragen het Rijk haar medeverantwoordelijkheid te nemen voor een structurele oplossing. Amsterdam maakt zich hard voor kwetsbare inwoners en doet al jaren meer dan binnen haar wettelijke verantwoordelijkheid valt. Zo zetten we ons in voor opvang en inloophuizen voor economisch daklozen, bieden we ruimhartig winterkoudeopvang en bieden we een grote groep dakloze gezinnen noodopvang naast de 430 plekken in de reguliere maatschappelijke opvang voor gezinnen. In samenwerking met corporaties, zorgaanbieders en cliëntvertegenwoordigers werken we met man en macht aan het terugdringen van dakloosheid. Dakloosheid is een complex vraagstuk met veel spelers. Het vraagt om regie en samenwerking binnen een gemeente, met de regio, maar ook om regie van het Rijk. Zonder een landelijke structurele aanpak verwachten wij dat de wachtlijsten voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen de komende jaren blijven stijgen.

Hoogachtend,

Simone Kukenheim Wethouder Zorg, Jeugd(zorg), Beroepsonderwijs en Sport

Laurens Ivens Wethouder Wonen, Bouwen, Openbare Ruimte, Groen, Reiniging en Dierenwelzijn.

Hans van Harten Directeur Amsterdamse Federatie van Woningbouwcorporaties

Douwe van Riet Voorzitter Platform Opvanginstellingen Amsterdam

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl