Raadsbesluit2021-006bijl Bestuurlijke reactie IV Amsterdam gaat

Bezoekadres Amstel 1 1000 AE Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Gemeenteraad Amstel 1 1011 PN Amsterdam

Datum Behandeld door Onderwerp

10 november 2020 Veerle Platvoet, R&D, 0639279234, v.platvoet@amsterdam.nl Bestuurlijke reactie initiatiefvoorstel ‘Amsterdam gaat met mes en vork klimaatcrisis te lijf!’

Geachte leden van de gemeenteraad, Het college heeft met interesse kennisgenomen van het initiatiefvoorstel ‘Amsterdam gaat met mes en vork klimaatcrisis te lijf!’ zoals dit is ingediend door het lid Bakker van de Partij voor de Dieren. Het college steunt de doelen uit het voorstel en onderschrijft de noodzaak om te stimuleren, verleiden en aan te jagen tot een meer plantaardig dieet. De eiwittransitie past binnen de actielijn ‘dierenwelzijn’ van de Voedselstrategie: de gemeente wilt Amsterdammers stimuleren diervriendelijke keuzes te maken bij de aankoop en consumptie van voedsel.1 De eiwittransitie betekent een vermindering van de productie en consumptie van dierlijke eiwitten ten opzichte van de plantaardige eiwitten. Deze verhouding is nu ongeveer 60 (dierlijk):40 (plantaardig). De algeheel gedragen doelstelling door voedselorganisaties, maar ook door de Raad van Leefbaarheid en Infrastructuur en het Voedingscentrum, is om in 2030 een verhouding van 40 (dierlijk):60 (plantaardig) te bereiken.2 Daarmee bestaat de eiwitinname gemiddeld voor het grootste deel uit plantaardige eiwitten. Dit doel kan bereikt worden door samenwerking en ondersteuning te bieden aan organisaties die dezelfde doelstelling hebben, en door deze doelstelling breed uit te dragen binnen de eigen gemeentelijke organisatie.

Activiteiten in beide richtingen worden al uitgevoerd of onderzocht door de gemeente; beide richtingen komen terug in de voorgestelde maatregelen van het initiatiefvoorstel.

1

Raadsbrief ‘stand van zaken voedselstrategie’, 8 juli 2020 Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur, ‘Duurzaam en gezond: samen naar een houdbaar voedselsysteem’, maart 2018 2

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 10 november 2020 Pagina 2 van 6

Er zijn dan ook veel overeenkomsten tussen de concrete voorstellen in het initiatiefvoorstel en de activiteiten die de gemeente in gang heeft gezet. Vanuit die hoedanigheid biedt het initiatiefvoorstel inspiratie, waarbij het college gehouden is aan bestaande juridische kaders. Europese wetgeving verbiedt bijvoorbeeld gemeenten om restaurants voor te schrijven wat zij aan hun klanten verkopen, hier kunnen lokaal geen regels voor worden gesteld. Daarnaast is Amsterdam een stad waar veel initiatieven groeien vanuit de bewoners. De rol van de gemeente ligt hier in het stimuleren, verleiden en aanjagen, niet om te leiden of projecten van hen over te nemen. Dat maakt dat het college geen mogelijkheid ziet om dit initiatiefvoorstel in de volledige vorm uit te voeren. Hieronder treft u puntsgewijs de reactie van het college. Daarna zal nog kort worden ingegaan op de beschikbare middelen. Punt 1. Stimuleren van een groter plantaardig voedselaanbod. In dit punt stelt de indiener een aantal concrete maatregelen voor om een groter plantaardig voedselaanbod te stimuleren via de horeca en andere ondernemers. Er zijn meerdere manieren om het voedselaanbod te stimuleren. De gemeente onderneemt de volgende maatregelen met betrekking tot de voedselomgeving en de eiwittransitie: - De gemeente geeft uitvoering aan de subsidie Stadslandbouw en Voedselinitiatieven.

Particulieren en organisaties kunnen deze subsidie aanvragen voor innovatieve activiteiten om de voedselketen duurzamer te maken. - Amsterdam is vertegenwoordigd in de stuurgroep van Voedsel Verbindt, waarin in samenwerking met andere gemeenten en provincies wordt gewerkt aan een transitie van het regionale voedselsysteem. - Momenteel wordt samen met Rabobank en Greendish de ontwikkeling van het concept ‘Restaurants van Morgen’ onderzocht, waarbij horecagelegenheden extra stappen zetten om het aanbod duurzamer te maken. - Met de academische werkplaats ‘Voedsel’ is de gemeente concreet bezig met het stimuleren van onderzoek naar de productie en verwerking van plantaardig voedsel. - Voor het verrichten van onderzoek, worden momenteel samenwerkingen opgezocht met studenten van kennisinstellingen. Naast door de gemeente worden sommige door de indiener voorgestelde maatregelen inmiddels uitgevoerd of onderzocht door het Rijk, wat effectief is wegens zijn grotere bereik. Zo is een gezonder voedselaanbod in ziekenhuizen bijvoorbeeld onderdeel van het Nationaal Preventieakkoord. De voorgestelde maatregelen bieden ook zeker inspiratie, zoals het implementeren van een Meatless Monday in de bedrijfsrestaurants van de gemeente en de gemeente zal de mogelijkheden hiervan gaan onderzoeken met de cateraar.

De slagingskans van de voorgestelde maatregelen moet worden gezocht binnen de juridische kaders waar de gemeente rekening mee dient te houden. Zo heeft de gemeente binnen de huidige wettelijke kaders bijvoorbeeld geen bevoegdheden om steakhouses te verbieden in het brancheringsbeleid of om veganistische ondernemers te ondersteunen en andere ondernemers niet. Om goed te kunnen onderzoeken hoe

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 10 november 2020 Pagina 3 van 6

het gemeentelijk instrumentarium kan worden ingezet om de voedselomgeving gezonder te maken, is er een samenwerking opgezet tussen de gemeente Amsterdam en de gemeenten Ede, Rotterdam en Utrecht. Als het onderzoek is afgesloten, kan worden gekeken welke mogelijkheden er verder zijn om binnen de juridische kaders bij te kunnen dragen aan de eiwittransitie. Punt 2. Amsterdammers en bezoekers verleiden tot het maken van plantaardige keuzes. In dit punt stelt de indiener een aantal concrete maatregelen voor om plantaardig voedsel een groter onderdeel te maken van het reguliere dieet van de Amsterdammer, en om meer bewustwording over gezond en duurzaam voedsel te creëren. Een dieet waarin de verhouding tussen plantaardig en dierlijk voedsel 50:50 of 60:40 is, wordt ook onderschreven door het Voedingscentrum en diens Schijf van Vijf. Dit vormt een aanknopingspunt voor de gemeente om het consumeren van meer plantaardig voedsel onderdeel te maken van het gemeentelijk beleid. Met betrekking tot punt 2 worden de volgende stappen al gezet of momenteel onderzocht: De GGD werkt aan het opstellen van een Amsterdamse norm voor een gezonde voedselomgeving waarin de richtlijnen van het Voedingscentrum toepasbaar worden gemaakt voor gemeentelijk beleid en regelgeving.

De Amsterdamse norm gezonde voedselomgeving richt zich op de gebieden waar de gemeente Amsterdam invloed op heeft, zoals de gesubsidieerde buurt- en wijkactiviteiten en sportevenementen, de voedselverkooppunten in de openbare ruimte en de kantines van sport- en zwemaccommodaties. In de norm wordt ook rekening gehouden met de standaarden van dierenwelzijn. De komende jaren wordt de norm stapsgewijs toegepast in al het relevante beleid van de gemeente Amsterdam en uitgewerkt per voedselomgeving, in afstemming met de verschillende directies. Bovendien wordt het beleid ook vertaald in uitvoeringsprogramma’s, verordeningen en vergunningen. - Het vergroten van bewustwording voor het consumeren van meer plantaardig voedsel richting eigen medewerkers wordt voortgezet. De ideeën van een Vegan Challenge of Meatless Monday worden momenteel nader onderzocht. Per 1 november 2020 is er een contract voor catering gesloten met een nieuwe leverancier. In de aanbesteding zijn afspraken gemaakt over o.a. de Richtlijnen Gezondere Kantine van het Voegingscentrum (doelstelling binnen 1 jaar niveau goud) en een verhoging in het aantal duurzame producten in het assortiment gedurende de looptijd van de overeenkomst.

- Er wordt gewerkt aan een samenwerking met het AMS Institute voor de ontwikkeling van een monitor die de verhouding van de in- en verkoop van de catering binnen de gemeente van dierlijke eiwitten en plantaardige eiwitten bijhoudt. - Het platform Van Amsterdamse Bodem3 biedt de mogelijkheid voor de gemeente en haar partners te communiceren over initiatieven die in lijn zijn met onze voedselambities. De inbreng van de gemeenten binnen dat platform richt zich ook op het vergroten van het plantaardig aanbod. Er wordt tevens onderzocht of en hoe het platform Van Amsterdamse Bodem gecombineerd kan worden met het platform Ondernemers voor een gezond Amsterdam.4 3 4

www.vanamsterdamsebodem.nl/over-ons/ http://ondernemersvooreengezondamsterdam.nl/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

-

Datum 10 november 2020 Pagina 4 van 6

Opleidingen binnen de voedingssector (zoals de HvA opleiding Voeding en Diëtiek) worden door de GGD al nader onderzocht en hier zal gekeken worden naar een integrale aanpak.

Amsterdammers zijn de afgelopen jaren zelf al veel kook- en voedselinitiatieven gestart. De COVID-crisis heeft laten zien hoe goed de bewoners van de stad zichzelf organiseren en voor hun naasten zorgen.5 Deze initiatieven zijn – ook zonder tussenkomst van de gemeente – grotendeels plantaardig. De gemeente heeft hierin de rol van verbinder en het bieden van ondersteuning. De gemeente kijkt bij nieuwe initiatieven en projecten naar de gevolgen voor het voedselaanbod en stimuleert projecten die een gezond of plantaardig voedselaanbod nastreven. Kortom, op veel van de voorgestelde maatregelen wordt in samenwerking met bijvoorbeeld GGD en andere partners al actie ondernomen of worden de mogelijkheden momenteel onderzocht. Voor projecten zoals het organiseren van inspiratiesessies plantaardig koken of kookworkshops in Huizen van de Buurt zien wij geen rol voor de gemeente om hier tussen de burgers en hun initiatieven te treden. De gemeente onderschrijft het belang van haar rol in het stimuleren en aanjagen van initiatieven, niet om te leiden of projecten over te nemen. Punt 3. Aanjagen van de eiwittransitie binnen het voedselsysteem door samenwerking en lobby.

In dit punt stelt de indiener dat veel beslissingen met betrekking tot het voedselsysteem op nationaal of internationaal niveau worden gemaakt en dat er mogelijkheden zijn voor de gemeente om deze beslissingen aan te jagen via gemeente-overstijgende samenwerkingsverbanden en lobbyinitiatieven. De gemeente onderstreept het belang van samenwerkingsbanden om de eiwittransitie aan te jagen en te versnellen en maakt deel uit van de volgende samenwerkingsverbanden: - De gemeente is partner van de Green Protein Alliance, een samenwerkingsplatform tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden met als primaire doel het versnellen van de eiwittransitie.6 - De gemeente maakt onderdeel uit van de werkgroep ‘voedsellandschappen’ van Voedsel Verbindt waarin de eiwittransitie een belangrijke rol speelt. - De gemeente werkt samen met Transitiecoalitie Voedsel binnen het thema ‘minder dierlijk, meer plantaardig’, waar de focus ligt op de lobby richting het Rijk. - Momenteel wordt onderzocht of er draagvlak is voor een vervolg op de City Deal ‘voedsel op de stedelijke agenda’ waarbij de eiwittransitie als potentiele pijler is genoemd. - De Academische Werkplaats Voedsel is een belangrijke schakel bij het doen van onderzoek naar oorzaken en oplossingen van vragen over het voedselsysteem.

De werkplaats fungeert als een platformbijeenkomst voor wetenschappers en andere organisaties om kennis te delen en samenwerking te stimuleren.

5 6

Zoals het Boeren voor Buren initiatief, www.boerenvoorburen.nl http://greenproteinalliance.nl/leden-partners/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 10 november 2020 Pagina 5 van 6

Als ondertekenaar van de Milan Urban Food Policy Pact is het mogelijk om te onderzoeken in hoeverre er al aandacht is voor de eiwittransitie binnen dit platform, en in hoeverre Amsterdam hier een rol in kan spelen. Ook het betrekken van de eiwittransitie bij het onderzoek omtrent de Floriade in 2022 is een uitstekend streven. Zelfstandige lobby bij het Rijk, zoals voor het invoeren van een ‘True Price System’, heeft momenteel geen prioriteit voor de gemeente. De Voedselstrategie heeft momenteel de focus op de eigen stad en hoe de gemeente binnen haar grenzen kan bijdragen aan de eiwittransitie. We onderzoeken wel de voortzetting van de City Deal waarin gezamenlijke lobby van gemeenten en de rijksoverheden wordt opgepakt. Financiële dekking De indieners van het voorstel geven aan dat – gezien de grote impact van het voedselsysteem op het klimaat – de dekking vanuit het programma Amsterdam klimaatneutraal kan komen. Een groot deel van de voorgestelde maatregelen maakt al onderdeel uit van het beleid, of wordt momenteel onderzocht op haalbaarheid. Het college neemt met interesse kennis van de maatregelen – voor zover deze met de beperkte ambtelijke capaciteit voor voedselstrategie te voltooien zijn – en zal deze zeker voor zover mogelijk meenemen in de verdere plannen rondom de eiwittransitie.

Hier moet wel de kanttekening bij worden gemaakt dat veel van de voorstellen zich momenteel in de beginfase bevinden, waarbij de mogelijkheden van verdere vervolgstappen worden onderzocht. Het uitvoeren van de voorstellen zal naar alle waarschijnlijkheid wel extra ambtelijke capaciteit en eventuele middelen vereisen. Momenteel zijn daar geen middelen voor beschikbaar. De komende tijd zal prioriteit worden gegeven aan het opstellen van een actieplan eiwittransitie, waarin alle projecten en samenwerkingsverbanden in het kader van de eiwittransitie zullen worden samengevat. Dit zal in 2021 met de gemeenteraad worden gedeeld. De benodigde middelen behorende bij die acties zullen inzichtelijk worden gemaakt. Het college neemt tevens met interesse kennis van de maatregel die specifieke financiële dekking vraagt, de campagne over de voedselafdruk. Echter, hier is geen dekking voor binnen de Voedselstrategie. De indiener spreekt van dekking uit het programma Klimaatneutraal. Het college heeft op 3 maart 2020 de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal vastgesteld, het ambitiedocument van het programma Klimaatneutraal. Hierin is de CO2-uitstoot verdeeld over drie scopes. De eiwittransitie valt daarbij binnen scope 3.7 Alleen initiatieven die binnen scope 1 of 2 passen wat betreft de CO2 besparing, vallen binnen het kader van het klimaatfonds.

Het college raadt daarom dekking vanuit het programma Klimaatfonds af. Conclusie Het college onderstreept de noodzaak van de eiwittransitie en ondersteunt de doelen uit het initiatiefvoorstel. Het initiatiefvoorstel ondersteunt de weg die de gemeente is ingeslagen maar laat ook zien dat het van belang is dat het duidelijker wordt op welke manieren de gemeente hiermee aan de slag is gegaan. Zoals gezegd zal er een actieplan worden opgesteld. Dit zal in 2021 7

‘[…] en het vlees, zuivel en ander voedsel dat we consumeren’ onder scope 3 op p. 40, Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal (2020)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 10 november 2020 Pagina 6 van 6

met de gemeenteraad worden gedeeld. De uitvoering bevindt zich voor een groot deel nog in de onderzoekende beginfase. Gezien de genoemde juridische kaders, de benodigde extra ambtelijke capaciteit en de rol die het college voor de gemeente ziet met betrekking tot de eiwittransitie, heeft het college derhalve geen mogelijkheid om het initiatiefvoorstel in zijn geheel in deze vorm ten uitvoer te brengen. Het college geeft de indiener in overweging het initiatiefvoorstel op punten aan te passen. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Laurens Ivens Wethouder Openbare Ruimte en Groen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl