Raadsbesluit 2025-106A Beleidsplan schuldhulpverlening 2025-2028 De schuld voorbij

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Terugval in schulden

46

Een essentieel onderdeel in schuldhulp­ verleningstrajecten is dat inwoners passende ondersteuning krijgen die zorgt voor een duurzaam schuldenvrij leven. Onder de noemer ‘nazorg’ proberen gemeenten dit te realiseren. In het landelijke stelsel is er op dit moment veel aandacht voor dit onderdeel in de hulptrajecten. Dat komt met name door ontwikkelingen zoals de verkorting van de saneringstermijn en de inzet van nulaanboden. Bij sommige schuldeisers zijn er zorgen over terugval en het snel ontstaan van nieuwe schulden. Daarnaast concludeerde de Arbeidsinspectie in een recent rapport dat de nazorg in veel gemeenten nog niet op orde is. Vaak is die alleen reactief en er is weinig bekend over hoe een effectieve werkwijze er uitziet. Ook in Amsterdam zien we dat er soms nog sprake is van terugval en dat inwoners na een hulptraject opnieuw in de financiële problemen raken. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Er zijn systemische

Een systemische benadering kan nuttig zijn, bijvoorbeeld door structureel te kijken naar hoe schulden ontstaan binnen een bredere context van gezin, werk en omgeving. Maar het is vooral essentieel dat hulp­verleners empathisch werken en maatwerk bieden. Daardoor voelen mensen zich gehoord en gesteund in hun unieke situatie. Een balans tussen een systematische aanpak en persoonlijke aandacht zorgt voor een effectievere aanpak. De ‘nazorg’ willen we op basis van die uitgangspunten verbeteren. Dat doen we door een nieuwe methodiek te introduceren en die te verweven in onze hulptrajecten: de Amsterdamse Doorstart.

De Amsterdamse Doorstart Met de Amsterdamse Doorstart zorgen we voor een proactieve aanpak, waarmee we mensen niet alleen ondersteunen bij het oplossen van hun schulden, maar ze ook helpen om weer op eigen benen te staan en toekomstgerichte stappen te zetten. We focussen op het versterken van de

persoonlijke ontwikkeling en we hebben nadrukkelijke aandacht voor het voorkomen van een terugval in schulden. Waar ‘nazorg’ vaak pas in de laatste fase van een hulptraject wordt toegepast, gaan we met de werkwijze van de Amsterdamse Doorstart al in de beginfase begeleiding organiseren die gericht is op duurzame uitstroom. Ook na afloop van een schuldenregeling loopt die begeleiding net zo lang door als nodig is. Amsterdammers die een schuldhulpverleningstraject aangaan kunnen er daardoor op rekenen dat ze duurzame grip op hun (financiële) situatie ontwikkelen.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Belangrijke elementen van de Amsterdamse Doorstart zijn:

47

1. Preventie: we voorkomen dat mensen opnieuw in financiële problemen komen door passende begeleiding te bieden zo lang als dat nodig is en vroegtijdige signalering van eventuele nieuwe betalingsproblemen. 2. Versterking van zelfredzaamheid: we helpen Amsterdammers (waar nodig) om vaardigheden te ontwikkelen die bijdragen aan het beheren van de financiën en het vermijden van financiële risico’s (bewustwording). 3. Toekomstgerichte begeleiding: we kijken niet alleen naar het verleden en hoe schulden zijn ontstaan, maar maken juist plannen voor de toekomst. Dat kan gericht zijn op werk, opleiding of een ander persoonlijk ontwikkeldoel. De wens en behoefte van de Amsterdammer staan hierbij centraal. 4. Emotionele en sociale ondersteuning: we pakken ingrijpende psychosociale aspecten van schulden, zoals stress, depressie, schaamte en eenzaamheid (empowerment) duurzaam aan. 5. Netwerkondersteuning: we helpen bij het opbouwen van een netwerk (vangnet). Ook groepsbegeleiding kan daarvoor worden ingezet.

Ontwikkelen interventies informele schulden Informele schulden zijn betaalachterstanden op leningen die worden gedaan bij mensen in het eigen sociale netwerk, zoals familie, vrienden of kennissen. In 2024 is een (verkennend) onderzoek naar informele schulden verricht19. Dit onderzoek laat zien dat het gaat om een schrijnend vraagstuk waar inwoners én zorg-/hulpverleners vaak mee te maken krijgen en waarvoor de oplossingsmogelijkheden nog beperkt zijn. Informele schulden bleven tot voor kort onder de radar en zijn nog steeds een taboe voor veel inwoners. Het is een complex probleem, waar het huidige systeem (nog) niet goed is ingericht. Hulpverleners weten vaak nog niet goed wat de informele schulden voor iemand betekenen, hoe ze het bespreekbaar kunnen maken en wat ze ermee kunnen. De Schuldenmonitor maakt duidelijk dat informele schulden ook in Amsterdam regelmatig voorkomen en het vaakst bij jongeren. Daarnaast laten signalen en verhalen uit de praktijk zien dat informele schulden een groeiend probleem zijn waar nog beperkte oplossingsrichtingen of handelingsperspectieven voor zijn. Daarom willen we de komende beleidsperiode inzetten op het onderzoeken van extra interventies en oplossingen voor informele schulden.

Financiële nazorg voor ouderen Via de aanpak Financiële Nazorg voor ouderen met een Participatiewet-uitkering werken we sinds 2018 samen met de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Ouderen worden uitgenodigd voor een voorlichting om hen tijdig te informeren over de verandering van hun inkomen om zo inkomensproblemen en schulden te voorkomen. Daarnaast voeren klantbegeleiders met minder financieel zelfredzame ouderen een gesprek met een medewerker van de SVB. Er is dan aandacht voor de aanvraag AOW, het recht op aan­ vullende inkomensvoorziening ouderen (AIO), pensioen, armoedevoorzieningen, 19 Kennisinstituut Inclusief Samenleven, 2024, Informele schulden een tweezijdige medaille.

hulp bij betaling van vaste lasten en schulden­ problematiek. Ouderen geven aan dat de interventies meerwaarde hebben, te meer omdat een groot deel van hen niet digitaal vaardig is. In 2019 werden 115 ouderen uitgenodigd voor een gesprek op maat, in 2024 kwam het aantal op 232 ouderen. Door de toenemende vergrijzing zien we het aantal gesprekken jaarlijks toenemen. De komende jaren zetten we de samenwerking met de SVB voor deze doelgroep voort.

Schulden uitbannen voor slachtoffers van het Toeslagenschandaal

De Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) draagt zorg voor het financieel herstel, waarna gedupeerden met aanvullende schade zich kunnen melden bij één van de aanvullende schaderoutes.

Naast het financiële herstel en de schulden­ aanpak biedt de gemeente brede onder­ steuning aan op de leefgebieden financiën, gezin, werk, wonen en zorg. Het doel is om deze gezinnen op die manier te helpen met het maken van een nieuwe start. De ondersteuning aan gedupeerde ouders wordt in Amsterdam uitgevoerd door de buurtteamorganisaties, het centraal gecoördineerde ‘Team Kindregeling Herstel­ operatie’, de Ouder-Kindteams en bij complexe problematiek het gemeentelijk Doorbraakteam. De gedupeerde en een hulpverlener stellen samen een plan van aanpak op waarin gemotiveerd en toegelicht wordt naar welk doel wordt toegewerkt en waarom welke ondersteuning op dat moment nodig is om dit doel te bereiken.

De schuldenaanpak bestaat uit het kwijt­ schelden van publieke schulden, het vergoeden van betalingsachterstanden bij private schulden en het versneld halen van gedupeerden uit een wettelijke schuld­ saneringsregeling of buiten­gerechtelijke schuldregeling. De uitvoering van de schulden­aanpak verloopt voortvarend, waardoor landelijk circa 96% van de publieke

Na deze inzet van de afgelopen jaren is gebleken dat steeds meer gedupeerden schuldenvrij zijn. Hierdoor verschuift de focus in de ondersteuning steeds meer van schulden naar zorg en psychologische ondersteuning. Dit laatste is daarom ook essentieel om op te focussen, zodat gedupeerden niet alleen financieel maar ook mentaal kunnen herstellen.

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Landelijk hebben ruim 68.000 mensen zich bij het Rijk gemeld als gedupeerde van het toeslagenschandaal voor het financiële herstelproces. Van hen zijn er 6.700 woon­ achtig in Amsterdam, dat is rond de 10%. Deze ouders en hun (ex)gezinsleden hebben recht op financiële compensatie door het Rijk, een schuldenaanpak en brede ondersteuning. Zij moeten er in het bijzonder op kunnen rekenen dat ze niet opnieuw in de financiële problemen belanden.

48

schulden van erkend gedupeerde ouders en (ex)toeslagpartners kwijt­gescholden zijn en 94% van de private schulden. In totaal komt dit neer op een bedrag van circa € 979 miljoen aan schulden bij de overheid die zijn kwijtgescholden en een bedrag van €195 miljoen aan private schulden die zijn kwijtgescholden. De private schulden kunnen tot 6 maanden na erkenning van gedupeerdheid worden ingediend bij het Loket Private Schulden (LPS) van Sociale Banken Nederland (SBN).

49

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

5.6 Indicatoren Onderstaande tabel laat zien welke resultaten we de komende periode wensen te behalen. Pijler

Doelen en beoogde effecten

Indicator

Schulden voorkomen

Er is contact met zoveel mogelijk mensen waarover een melding van een betalingsachterstand is ontvangen.

Het aantal meldingen vroegsignalering (inclusief schuldhulp voor Participatiewet­ gerechtigden en geregelde betaling) dat leidt tot een contact of adviesgesprek.

Schulden voorkomen

Amsterdammers kunnen terecht bij sociaal raadslieden

Aantal keer beroep gedaan op sociaal raadslieden.

36.988

Schulden voorkomen

Zo veel mogelijk mensen bezoeken een inloop­voorziening van Buurtteam Amsterdam voor hulp bij een financiële vraag.

Aantal unieke bezoekers met een financiële vraag bij een inloop van het buurtteam.

64.956

Stijging t.o.v. 2024

Schulden klein houden

Zo min mogelijk huishoudens worden ontruimd om financiële redenen (vanwege een huurachterstand).

Aantal woningontruimingen bij woningcorporaties om financiële redenen (huurachterstand).

29

Gelijk­blijvend

Schulden klein houden

Zo min mogelijk mensen zitten door betalings­achterstanden op de zorgpremie in de regeling betalingsachterstand zorgpremie van het CAK.

Aantal Amsterdammers in regeling betalingsachterstand zorgpremie (CAK).

14.923

<10.000

Schulden klein houden

Bij zo min mogelijk mensen met een bijstandsuitkering wordt daar beslag op gelegd.

Aantal beslagleggingen op P-wet uitkeringen. Het is mogelijk dat bij één persoon meerdere beslagleggingen lopen.

2186

1300

Schulden sneller oplossen

Voor zoveel mogelijk mensen die starten met een schuldhulp­ verlenings­traject worden de schulden opgelost.

Het percentage Amsterdammers die hebben deelgenomen aan een schuldhulp­ verleningstraject en voor wie de schulden zijn opgelost.

56%

65%

Schulden sneller oplossen

Voor zoveel mogelijk mensen met proble­matische schulden in een schuldhulp­verleningstraject is er perspec­tief op een oplossing.

Het percentage Amsterdammers dat een SHV traject heeft gevolgd waar een oplossing voor de schulden nog niet mogelijk is en die wel financieel redzaam zijn geworden.

61%

70%

Schulden sneller oplossen

Voor mensen die starten met een schuldhulp­verleningstraject wordt zo snel mogelijk een duur­zame oplossing gevonden.

De gemiddelde doorloop­tijd van alle geslaagde schulden­dossiers in dagen – van aanmelding schuldhulpverlening bij de buurtteams tot realisatie sanering bij Kredietbank.

483

<430

20 Onze ambitie is altijd een stijging van het bereik maar gezien de druk op financiën de komende jaren willen we minimaal ons hoge bereik behouden

Beginsituatie (eind 2024)

Beoogde situatie 2028

35.751 (81%)

Gelijk­blijvend20

6. Kwaliteit en uitvoering In dit hoofdstuk gaan we in op artikel 2 lid 2 van de Wgs, die gemeenten voorschrijft in het beleidsplan aan te geven wat zij doen om de kwaliteit van de schuldhulpverlening te waarborgen.

6.1 Monitoring

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Op regelmatige basis brengen we de cijfers voor de belangrijkste indicatoren van schuldhulpverlening in beeld. Trends en ontwikkelingen vanuit deze indicatoren bespreken we op regelmatige basis binnen de gemeente en met ketenpartners en we sturen bij waar nodig. Voor monitoring maken we ook gebruik van het jaarverslag Schuldhulpverlening en de gemeentelijke Planning & Controlcyclus.

50

We willen nadrukkelijk weten of het aanbod van schuldhulpverlening aansluit bij de vraag die inwoners hebben vanuit een (problematische) schuldensituatie. Buurt­ teams voeren hiervoor onafhankelijke cliënt­ervaringsonderzoeken uit samen met ervaringsdeskundigen.

6.2 Prestatiedialoog buurtteams en kwaliteitsmetingen De gemeente en Buurtteam Amsterdam gaan door met het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening. Dit doen we door 3 keer per jaar een integrale prestatiedialoog te voeren over de resultaten en kwaliteit van elk buurtteam. De prestatiedialoog staat centraal

in de gemeentelijke opdrachtverlening aan de buurtteams. Gezamenlijk bepalen we de normen en toetsen we hierop de resultaten. We bespreken de kwaliteit en verbetermogelijkheden van de belangrijkste elementen van de dienstverlening. Voor schuldhulpverlening worden elementen zoals de intake, doorlooptijden, bereik, uitstroom, recidive, uitval en de doorstart besproken. Verder staan laagdrempelige dienstverlening en outreachend werken richting de Amsterdammer centraal. Naast het voeren van de individuele prestatie­ dialogen met elk buurteam afzonderlijk starten we in 2025 met het voeren van een stedelijke prestatiedialoog met alle buurt­teams gezamenlijk. Het doel van de stedelijke dialoog is om de buurteams in de stad met elkaar te verbinden en om de data en resultaten te benchmarken en stedelijk te duiden. Het uitgangspunt is dat er een uniforme dienstverlening is voor alle Amsterdammers.

Verder verricht de gemeente kwaliteits­ metingen op verschillende onderdelen van de schuldenaanpak. In de afgelopen periode zijn metingen naar schuldhulpverlening voor ondernemers, budgetbeheer en het uitstroomtraject van beschermingsbewind gedaan. Ook in de komende periode blijven we diverse kwaliteitsmetingen uitvoeren. Elke 3 jaar doorlopen we ook een audit van de NVVK om ons te laten certificeren. Voor de reguliere schuldhulpverlening is medio 2025 een kwaliteitsonderzoek afgerond. Daarbij is naast een rapportage voor elk buurtteam de opbrengst vastgelegd in een benchmarkrapport. Daarin staan stedelijke aanbevelingen en good practices uitgelicht. Dit stimuleert om van elkaar te leren.

6.3 Deskundigheidsbevordering

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025-2028

Deskundigheidsbevordering richt zich de komende jaren sterker op breed kijken, integraal werken en het persoonlijke gesprek voeren met de Amsterdammer. Daarin is het voor een schuldhulpverlener belangrijk om te luisteren om te begrijpen en de wensen van de inwoner mee te nemen in het plan van aanpak. Ook door de digitale mogelijkheden binnen schuldhulpverlening zoals het Schuldenknooppunt zal het werk van de professionals in schuldhulpverlening meer gaan over het versterken van de hele leefwereld van Amsterdammers, het herstellen van regie en het doorbreken van patronen die tot financiële problemen hebben geleid.

51

De buurtteams geven vorm aan hun deskundigheidsbevordering via de Amster­damse Buurtteam Academie. In afstemming met de buurtteams biedt de gemeente hiervoor kaders. Ook stimuleren en facili­teren we verdere professionalisering. Via de Amsterdamse Buurtteam Academie worden diverse trainingen aangeboden voor generalistische buurtteammedewerkers en voor specia­ listen (schuldhulpverleners en sociaal raads­ lieden). Voor de belang­rijkste principes van de Amster­damse schulden­aanpak zijn er specifieke trainingen beschikbaar, zoals een Basistraining Route020 en een Basistraining Amsterdamse Maatwerk Methode.

6.4 Uitvoeringsorganisaties Buurtteam Amsterdam is door het Amster­ damse college van B&W gemandateerd om de reguliere schuldhulpverlening, waaronder vroegsignalering, preventie en intensieve jongerenschuldhulpverlening, uit te voeren in Amsterdam. Daarmee is het de centrale partij in het Amsterdamse stelsel. Buurtteams werken nauw samen met de Kredietbank Amsterdam, dat de totstandkoming van diverse minnelijke regelingen verzorgt. Op onderdelen zijn ook andere partijen actief. Zo organiseren CAV en Humanitas als samenwerkingsverband het reguliere budgetbeheer. Daarnaast zijn er ruim 30 bewindvoerderskantoren aangesloten bij het convenant Kwaliteit Beschermingsbewind. Met die kantoren hebben we specifieke afspraken over de kwaliteit van dienst­ verlening en de onderlinge samenwerking in de keten. Voor specifieke doelgroepen werken we samen met specialisten. Zo zijn er voor jongeren specifieke jongerenschuldhulp­ verleners en werken we samen met organisaties die lessen financiële educatie op scholen verzorgen. De schuldhulpverlening voor (ex-)ondernemers wordt uitgevoerd door specialistische bureaus in samenwerking met de afdeling Ondersteuning Ondernemers. Tot slot zorgt FIBU voor het budget­beheer en schuldhulpverlening voor verschillende kwetsbare doelgroepen, waaronder dak- en thuislozen met een maatschappelijke opvang indicatie.

Gezamenlijk dragen alle partijen zorg voor de Amsterdamse schuldenaanpak.

Mei 2025 Uitgave Gemeente Amsterdam, directie Werk, Participatie en Inkomen. Dit document is met zorg samengesteld door de gemeente Amsterdam. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. Vormgeving: Vorm de Stad