Document · PDF

Raadsbesluit 2025-070C Bijl2 Nalevingsonderzoek NIX18 dronkenschap en doorschenken 2024

RAAD 11 juni 2025, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Vaststellen van het Preventie- en handhavingsplan middelen 2025-2026 (VN2025-007115)8.357 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

ONDERZOEK NAAR DE NALEVING VAN DE LEEFTIJDSGRENS BIJ ALCOHOLVERKOOP & ONDERZOEK NAAR DE NALEVING VAN DE REGELS RONDOM DRONKENSCHAP EN DOORSCHENKEN GEMEENTE AMSTERDAM 2024

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam

OVER BUREAU OBJECTIEF Bureau Objectief wil een gezonde maatschappij stimuleren. Door inzicht te geven in menselijke drijfveren, bieden we aanknopingspunten om gedrag op een positieve manier te veranderen. Zo doen we doelgroeponderzoek naar motieven en weerstanden, voeren we nalevingsonderzoek uit naar de leeftijdsgrens en het verbod op doorschenken en brengen we met behulp van jongerenonderzoek de leefwereld van de jeugd in kaart. Deze inzichten maken een gefundeerd beleid met risicogestuurde inzet van preventie- en handhavingsactiviteiten mogelijk. Ons bureau werkt vanuit een stevig fundament waarin wetenschap en praktijk elkaar ontmoeten.

Wij bedanken alle auditoren en mysterykids voor hun inzet tijdens het veldwerk.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam

In samenwerking met gemeenten en verstrekkers zijn we steeds op zoek naar manieren om een gezonde omgeving te creëren voor jongeren. Om onze kennis op het gebied van gedragspsychologie te delen, leiden we andere gezondheidsprofessionals op door het verzorgen van inspiratiebijeenkomsten, teamdagen en de 3-daagse opleiding Psychologie van Gezondheidsgedrag. Ons team van gedragspsychologen heeft veel ervaring met het uitvoeren van onderzoek, het geven van advies en het ontwikkelen van gedragsinterventies. Daarnaast beschikken we over een interview-team en een landelijk team van getrainde auditoren en mysterykids. Om de kwaliteit van ons werk hoog te houden en te blijven innoveren, werken we samen met een adviescommissie. Zo houden we contact met het veld en de wetenschappelijke onderzoekswereld. De adviseurs delen hun kennis met ons en bekijken ons werk kritisch, vanuit hun achtergrond van verschillende disciplines en universiteiten.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam

INHOUD

INLEIDING

Inleiding

Methode leeftijdsgrens

Resultaten leeftijdsgrens

Methode dronkenschap & doorschenken

Resultaten dronkenschap & doorschenken

Aanbevelingen

Referenties

Bijlage 1: Begrippenlijst

Bijlage 2: Betrouwbaarheidsintervallen en significantietoetsen

DOEL GEMEENTE AMSTERDAM Alcoholgebruik brengt veel risico’s met zich mee, zeker voor minderjarigen. Voorbeelden zijn verminderde zelfbeheersing1 en een grotere kans op risicovol gedrag,2 ongevallen,3 geweld4 en vroegtijdige sterfte.5 Daarnaast kan overmatig alcoholgebruik zowel direct als later in het leven leiden tot gezondheidsproblemen. Voorbeelden daarvan zijn hersenschade en een hogere kans op verslaving.6,7 De gemeente Amsterdam wil gezondheidsschade door het gebruik van alcohol voorkomen. Naast preventieve maatregelen die genomen worden, zijn toezicht en handhaving op de naleving van alcoholwetten onmisbaar bij het bereiken van dit doel. Om de effectiviteit van deze maatregelen in kaart te brengen, worden nalevingsonderzoeken uitgevoerd.8-14 ONDERZOEK EN ONDERZOEKSVRAGEN - LEEFTIJDSGRENS Het doel van het nalevingsonderzoek is om op een betrouwbare en representatieve manier de naleving per verkoopkanaal in 2024 vast te stellen bij alcoholverkoop in de gemeente Amsterdam. In Tabel 1 en 2 staan de hoofdvragen van dit onderzoek.

Tabel 1. Hoofdvraag. In hoeveel procent van de aankooppogingen kunnen minderjarigen géén alcoholhoudende dranken kopen bij de verkoopkanalen avondwinkels, cafetaria’s, horecagelegenheden, ketensupermarkten, slijterijen en sportkantines?

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Inhoud

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Inleiding

Naast de hoofdvraag is ook onderzocht in hoeverre verkopers interventies toepassen tijdens het leeftijdscontroleproces, inclusief de samenhang hiervan met de naleving. Interventies zijn de handelingen die een verkoper kan toepassen in het proces van de leeftijdscontrole: leeftijd vragen, ID vragen en een hulpmiddelI gebruiken. De deelvragen staan in Tabel 2.

ONDERZOEK EN ONDERZOEKSVRAGEN - DRONKENSCHAP & DOORSCHENKEN Het doel van dit onderzoek is om vast te stellen in hoeverre de wetgeving rondom dronkenschap en doorschenken wordt nageleefd in het Wallengebied in Amsterdam. In tabel 3 staan de onderzoeksvragen beschreven.

Tabel 2. Deelvragen.

Tabel 3. Hoofdvraag

In hoeveel procent van de aankooppogingen wordt er bij de verschillende verkoopkanalen naar leeftijd gevraagd? In hoeveel procent van de aankooppogingen wordt er bij de verschillende verkoopkanalen naar een geldig legitimatiebewijs gevraagd? In hoeveel procent van de aankooppogingen wordt er bij de verschillende verkoopkanalen een hulpmiddel gebruikt bij de beoordeling van het legitimatiebewijs? In hoeveel procent van de aankooppogingen, waarbij interventies worden ingezet, wordt de alcoholhoudende drank niet verkocht bij de verschillende (sub)verkoopkanalen? Hoe verhouden de nalevingspercentages per verkoopkanaal in de gemeente Amsterdam 2024 zich ten opzichte van de percentages uit 2022?

In hoeveel procent van de gevallen leven horecagelegenheden in het Wallengebied de wetgeving rondom dronkenschap en doorschenken na?

Tabel 4. Deelvragen. In hoeveel procent van de gevallen leven alcoholverstrekkers het verbod op het toelaten van dronken personen na (artikel 20, vierde lid van de Alcoholwet)? In hoeveel procent van de gevallen leven alcoholverstrekkers het verbod op het doorschenken aan dronken personen na (artikel 252, eerste lid van het Wetboek van Strafrecht)? Welke interventies passen verkopers toe in het bestelproces?

Hoe verhouden de nalevingspercentages per verkoopkanaal in de gemeente Amsterdam zich ten opzichte van het landelijke nalevingsonderzoek uit 2024?

Verkopers kunnen een hulpmiddel gebruiken bij het controleren van de leeftijd op een legitimatiebewijs. Voorbeelden hiervan zijn: het intoetsen van de geboortedatum in een kassasysteem, een ID-scanner die de leeftijd op de legitimatie uitleest of een kalender die voor elke datum de uiterste geboortedatum aangeeft. I

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Inleiding

METHODE LEEFTIJDSGRENS We onderzochten de naleving van de leeftijdsgrens in de maanden september tot en met december 2024 middels mysteryshoponderzoek. Hierbij proberen minderjarige jongeren (‘mysterykids’) volgens een beproefd protocol alcohol te kopen onder begeleiding van een volwassen auditor. Klik hier voor meer informatie over het protocol. LOCATIESELECTIE De gemeente Amsterdam wil nalevingsonderzoek uitvoeren dat een representatief beeld geeft van de naleving van de leeftijdsgrens per verkoopkanaal. Om een uitspraak te kunnen doen die een betrouwbaar beeld geeft van de naleving per verkoopkanaal, bepaalde Bureau Objectief voorafgaand aan het onderzoek hoeveel locaties bezocht moesten worden en welke statistische analyses vereist waren. Het berekenen van het benodigde aantal locaties is mogelijk door de totale populatiegrootte als uitgangspunt te nemen. De totale populatiegrootte is het aantal locaties per verkoopkanaal in de gemeente Amsterdam, bijvoorbeeld het totaal aantal ketensupermarkten. De populatiegroottes van avondwinkels, cafetaria’s, horecagelegenheden, ketensupermarkten, slijterijen en sportkantines zijn herleid uit onze database. Deze database wordt ook gebruikt voor de landelijke nalevingsonderzoeken in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en wordt regelmatig bijgewerkt.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Methode

Vervolgens berekenden we hoeveel locaties per verkoopkanaal minimaal bezocht moesten worden. Hierbij hanteerden we een betrouwbaarheidsniveau met een ondergrens van 85% betrouwbaarheid. Dit betekent dat met 85% zekerheid gezegd kan worden dat het nalevingscijfer in de steekproef overeenkomt met de naleving van de gehele populatie. Tenslotte trokken we uit elke populatie een aselecte steekproef van locaties die we vervolgens hebben onderzocht. Deze steekproeven schetsen een representatief beeld van de verschillende verkoopkanalen. Hierdoor is het mogelijk om gefundeerde uitspraken te doen over de naleving van de leeftijdsgrens in ieder verkoopkanaal. In totaal zijn er 565 locaties bezocht: 25 avondwinkels, 120 cafetaria’s, 193 horecagelegenheden, 105 ketensupermarkten, 74 slijterijen en 48 sportkantines. De mysterykids deden bij elke locatie één aankooppoging. Terugkoppeling resultaten Het resultaat van een locatie is met de gemeente Amsterdam gedeeld. De gemeente heeft vervolgens middels een persoonlijke brief het resultaat en tips om de naleving te verbeteren aan de betreffende locatie teruggekoppeld. In het gebruikelijke protocol vindt deze terugkoppeling niet plaats. In overleg met de gemeente is bewust gekozen voor deze terugkoppeling vanwege de meerwaarde die het creëren van tijdig inzicht in eigen handelen oplevert.

De definitie van onderzoekstermen is terug te vinden in de begrippenlijst in bijlage 1.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Methode

RESULTATEN

Figuur 1. Naleving leeftijdsgrens per verkoopkanaal in gemeente Amsterdam 2024.*

Avondwinkels

Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten van het onderzoek en start met een overzicht van het nalevingscijfer van alle bezochte verkoopkanalen. Daarna rapporteren we in meer gedetailleerde factsheets de nalevingscijfers per verkoopkanaal, waarbij er ook aandacht is voor de resultaten per stap in het leeftijdscontroleproces. NALEVING ALLE BEZOCHTE VERKOOPKANALEN Figuur 1 geeft de naleving per verkoopkanaal weer. Bij avondwinkels is er bij 11 van de 25 aankooppogingen nageleefd (44.0%). Bij cafetaria’s is er bij 18 van de 120 aankooppogingen nageleefd (15.0%). Bij horecagelegenheden is er bij 69 van de 193 aankooppogingen nageleefd (35.8%). Bij ketensupermarkten is er bij 56 van de 105 aankooppogingen nageleefd (53.3%). Bij slijterijen is er bij 41 van de 74 aankooppogingen nageleefd (55.4%). Bij sportkantines is er bij 4 van de 48 aankooppogingen nageleefd (8.3%).

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Resultaten

Cafetaria’s

44.0%

15.0%

Horecagelegenheden

35.8%

Ketensupermarkten

53.3%

Slijterijen

55.4%

Sportkantines

8.3% 0%

20%

40%

60%

80%

100%

* Aankooppogingen bij ketensupermarkten zijn gedeeltelijk bij onbemenste kassa’s uitgevoerd.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Resultaten

NALEVING ALCOHOLVERKOOP AVONDWINKELS INTERVENTIES Bij 13 van de 25 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (52.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Interventies

Naleving

n=25 4.0%

Bij 0 van de 25 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0,0%). Bij 11 van de 25 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (44.0%). Dit leidde in 10 gevallen tot naleving (90.9%).

Geen interventie

100.0%

Leeftijd gevraagd

n.v.t.

ID gevraagd

44.0%

90.9%

52.0% Leeftijd & ID gevraagd

Bij 1 van de 25 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (4.0%). Dit leidde tot naleving (100.0%).

100.0%

NIET NAGELEEFD

NAGELEEFD

HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG Van de 12 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 1 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (8.3%). Dit leidde tot naleving (100.0%).

Hulpmiddelgebruik

9.1%

Naleving

n=12 8.3%

Van de 11 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (91.7%), is er 10 keer nageleefd (90.9%).

Geen hulpmiddel gebruikt

90.9%

Hulpmiddel gebruikt

9.1%

100.0% n.v.t.

91.7% NAGELEEFD

NALEVING

Naleving

Bij 11 van de 25 aankooppogingen is er nageleefd (44.0%).

100%

NIET NAGELEEFD

NALEVING ALCOHOL 2024 AVONDWINKELS

De naleving in 2024 (44.0%) verschilt niet significant van de naleving in 2022 (45.9%). De naleving in 2024 is niet significant verschillend vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (31.6%).

45.9%

44.0%

2022

2024

27.3% 17.2%

17.9%

2016

2017

0% 2019

44.0% [26.7%, 62.9%]

NALEVING ALCOHOLVERKOOP CAFETARIA’S INTERVENTIES Bij 88 van de 120 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (73.3%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Interventies

Naleving

n=120 5.8%

Bij 2 van de 120 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (1.7%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

19.2%

Bij 23 van de 120 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (19.2%). Dit leidde in 13 gevallen tot naleving (56.5%).

1.7%

Geen interventie

100.0%

Leeftijd gevraagd

100.0% n.v.t.

ID gevraagd

Bij 7 van de 120 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (5.8%). Dit leidde in 5 gevallen tot naleving (71.4%).

Leeftijd & ID gevraagd

73.3%

43.5%

56.5% 71.4%

28.6%

NIET NAGELEEFD

NAGELEEFD

HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG Van de 30 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 0 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (0.0%).

Hulpmiddelgebruik

Naleving

n=30

Van de 30 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (100.0%), is er 18 keer nageleefd (60.0%).

Geen hulpmiddel gebruikt

60.0% 100.0%

Hulpmiddel gebruikt

40.0%

n.v.t.

100.0% NAGELEEFD

NALEVING

Naleving

Bij 18 van de 120 aankooppogingen is er nageleefd (15.0%).

100%

NALEVING ALCOHOL 2024 CAFETARIA’S

De naleving in 2024 (15.0%) verschilt niet significant van de naleving in 2022 (18.3%). De naleving in 2024 is niet significant verschillend vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (23.0%). 22.2% 0.0%

18.3%

15.0%

2022

2024

2.6%

0% 2016

NIET NAGELEEFD

2017

2019

15.0% [9.7%, 22.5%]

NALEVING ALCOHOLVERKOOP HORECAGELEGENHEDEN INTERVENTIES

Interventies

Naleving

n=193

Bij 98 van de 193 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (50.8%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

6.7%

Bij 4 van de 193 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (2.1%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%). Bij 78 van de 193 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (40.4%). Dit leidde in 63 gevallen tot naleving (80.8%).

Geen interventie

100.0%

Leeftijd gevraagd

n.v.t. 100.0%

ID gevraagd

50.8%

19.2%

80.8%

40.4% Leeftijd & ID gevraagd

Bij 13 van de 193 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (6.7%). Dit leidde in 6 gevallen tot naleving (46.2%). 2.1%

53.8%

NIET NAGELEEFD

NAGELEEFD

Hulpmiddelgebruik

HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG

46.2%

Naleving

n=91

Van de 91 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 3 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (3.3%). Dit leidde in 3 gevallen tot naleving (100.0%).

3.3%

Van de 88 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (96.7%), is er 66 keer nageleefd (75.0%).

Geen hulpmiddel gebruikt

75.0%

Hulpmiddel gebruikt

100.0%

25.0%

96.7% NAGELEEFD

Naleving

NALEVING Bij 69 van de 193 aankooppogingen is er nageleefd (35.8%). De naleving in 2024 (35.8%) is significant hoger dan de naleving in 2022 (14.3%).

NALEVING ALCOHOL 2024 HORECAGELEGENHEDEN

100% 90 80 70 60

De naleving in 2024 is significant hoger vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (25.5%).

35.8%

26.1%

30 20

9.4%

8.7%

14.3%

0% 2016

NIET NAGELEEFD

2017

2019

2022

2025

35.8% [29.3%, 42.7%]

NALEVING ALCOHOLVERKOOP KETENSUPERMARKTEN INTERVENTIES Bij 35 van de 105 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (33.3%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Interventies

Naleving

n=105

2.9% 33.3%

Bij 1 van de 105 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (1.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Geen interventie

100.0%

Leeftijd gevraagd

n.v.t. 100.0%

ID gevraagd

Bij 66 van de 105 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (62.9%). Dit leidde in 53 gevallen tot naleving (80.3%).

1.0%

62.9%

Leeftijd & ID gevraagd

Bij 3 van de 105 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (2.9%). Dit leidde in 3 gevallen tot naleving (100.0%).

HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG Van de 69 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 34 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (49.3%). Dit leidde in 32 gevallen tot naleving (94.1%).

80.3% 100.0%

Naleving

n=69 Geen hulpmiddel gebruikt

Van de 35 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (50.7%), is er 24 keer nageleefd (68.6%).

49.3%

50.7%

68.6%

Hulpmiddel gebruikt

Van de 105 aankooppogingen bij ketensupermarkten zijn 59 aankooppogingen (56.2%) uitgevoerd bij bemenste kassa’s en 46 aankooppogingen bij onbemenste kassa’s (43.8%).

Bemenste / onbemenste kassa

5.9%

NIET NAGELEEFD

Naleving

n=105 Bemenste kassa

43.8%

Van de 59 aankooppogingen bij bemenste kassa’s is er 28 keer nageleefd (47.5%). Van de 46 aankooppogingen bij onbemenste kassa’s is er 28 keer nageleefd (60.9%).

Onbemenste kassa

56.2%

De naleving bij bemenste kassa’s verschilt niet significant van de naleving bij onbemenste kassa’s.

NALEVING

31.4%

94.1%

NAGELEEFD

BEMENSTE / ONBEMENSTE KASSA

50.0% NIET NAGELEEFD

NAGELEEFD

Hulpmiddelgebruik

19.7%

60.9%

47.5%

NAGELEEFD

100%

Bij 56 van de 105 aankooppogingen is er nageleefd (53.3%). 67.4%

63.4%

61.3%

53.3%

52.0%

De naleving in 2024 is significant lager vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (68.4%).

0% 2016

52.5%

NIET NAGELEEFD

NALEVING ALCOHOL 2024 KENTENSUPERMARKTEN

Naleving

De naleving in 2024 (53.3%) verschilt niet significant van de naleving in 2022 (63.4%).

39.1%

2017

2019

2022

2025

53.3% [43.8%, 62.6%]

NALEVING ALCOHOLVERKOOP SLIJTERIJEN INTERVENTIES Bij 20 van de 74 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (27.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

Interventies

Naleving

n=74 5.4%

Bij 0 van de 74 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%).

27.0%

Geen interventie

100.0%

Alleen leeftijd gevraagd

n.v.t.

Alleen ID gevraagd

Bij 50 van de 74 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (67.6%). Dit leidde in 39 gevallen tot naleving (78.0%).

Leeftijd & ID gevraagd

Bij 4 van de 74 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (5.4%). Dit leidde in 2 gevallen tot naleving (50.0%).

78.0% 50.0%

22.0% 50.0%

67.6% NIET NAGELEEFD

NAGELEEFD

HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG

Hulpmiddelgebruik

Van de 54 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 11 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (20.4%). Dit leidde in 9 gevallen tot naleving (81.8%).

n=54

Naleving

20.4%

Van de 43 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (79.6%), is er 32 keer nageleefd (74.4%).

Geen hulpmiddel gebruikt

93.8% 74.4%0.0% n.v.t.

25.6%

Hulpmiddel gebruikt

93.8%

18.2%

81.8% n.v.t. 0.0%

79.6% NAGELEEFD

NALEVING

Naleving

Bij 41 van de 74 aankooppogingen is er nageleefd (55.4%).

100%

De naleving in 2024 (55.4%) verschilt niet significant van de naleving in 2022 (41.0%).

56.2%

NALEVING ALCOHOL 2024 SLIJTERIJEN 52.4%

56.5% 41.0%

De naleving in 2024 is niet significant verschillend vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (63.5%).

55.4%

0% 2016

NIET NAGELEEFD

2017

2019

2022

2025

55.4% [44.1%, 66.2%]

NALEVING ALCOHOLVERKOOP SPORTKANTINES INTERVENTIES

Interventies

Naleving

n=48

Bij 39 van de 48 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (81.3%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

4.2%

Geen interventie

100.0%

Alleen leeftijd gevraagd

n.v.t.

14.6%

Bij 0 van de 48 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%).

Alleen ID gevraagd

Bij 7 van de 48 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (14.6%). Dit leidde in 4 gevallen tot naleving (57.1%).

57.1%

Leeftijd & ID gevraagd

Bij 2 van de 48 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (4.2%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).

42.9% 100.0%

81.3% NIET NAGELEEFD

NAGELEEFD

HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG

Hulpmiddelgebruik

Van de 9 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 1 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (11.1%). Dit leidde tot naleving (100.0%).

n=9

Naleving

11.1%

Van de 8 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (88.9%), is er 3 keer nageleefd (37.5%).

Geen hulpmiddel gebruikt

37.5% 93.8%

Hulpmiddel gebruikt

93.8%

n.v.t. 62.5% 100.0% n.v.t. 0.0%

88.9% NAGELEEFD

Naleving

NALEVING Bij 4 van de 48 aankooppogingen is er nageleefd (8.3%). De naleving in 2024 (8.3%) verschilt niet significant van de naleving in 2022 (10.0%).

NALEVING ALCOHOL 2024 SPORTKANTINES

100% 90 80 70 60

De naleving in 2024 is significant lager vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (22.4%).

50 40

18.6%

30 20

14.6%

8.6%

10.0%

2019

2022

8.3%

0% 2016

NIET NAGELEEFD

2017

2025

8.3% [3.3%, 19.6%]

METHODE DRONKENSCHAP & DOORSCHENKEN

Hierdoor is het mogelijk om gefundeerde uitspraken te doen over de naleving van dronkenschap en doorschenken in het Wallengebied in de wijk Burgwallen Oude Zijde. In voorgaande onderzoeken zijn steeds een 40-tal horecagelegenheden in het centrum van Amsterdam bezocht. Dit gaf een indicatief, maar geen representatief beeld.

De naleving van het verbod op doorschenken in de horeca onderzochten we in september t/m december 2024. We selecteerden de acteurs uit een pool van acteurs die zijn getraind voor nalevingsonderzoek Dronkenschap & Doorschenken. Een regisseur trainde deze pool in dronken gedragingen en filmde hun acts. De filmpjes legden wij voor aan een panel van ervaringsdeskundigen (horecamedewerkers en portiers). We namen alleen acteurs mee in het onderzoek die door het panel werden beoordeeld als kennelijke in staat van dronkenschap. De acteurs volgden een protocol dat gebaseerd is op wetenschappelijke studies en (inter)nationale onderzoeken naar dronkenschap & doorschenken onderzoek. 15-23 Om de naleving op dronkenschap en doorschenken te kunnen meten, zetten de teams van acteurs een kennelijke staat van dronkenschap in scène. De acteurs zetten hun act buiten al in, zodat we ook het deurbeleid konden meten. Na binnenkomst knoopten de acteurs een gesprek aan met de verkoper, om deze een eerlijke kans te geven om het ‘dronkenschap’ op te merken en probeerden vervolgens alcohol te kopen. Een waarnemer observeerde het proces op afstand en controleerde achteraf of de verkoper doorhad dat de acteurs ‘dronken’ waren middels een open controlevraag te stellen aan de verkoper. De teams bezochten 81 alcoholverstrekkende horecagelegenheden in het Wallengebied in de wijk Burgwallen Oude Zijde.

Deze bezoeken schetsen een representatief beeld van de naleving.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Methode

RESULTATEN DRONKENSCHAP & DOORSCHENKEN We geven de resultaten van het onderzoek naar de naleving van de wetgeving rondom dronkenschap en doorschenken weer in een factsheet. Daarbij besteden we ook aandacht aan het deurbeleid en de toegepaste interventies. Ook geven we de nalevingscijfers weer van de voorgaande onderzoeken. Deze onderzoeken gaven geen representatief, maar indicatief beeld. Om er zeker van te zijn dat verkopers de dronken act van de acteurs als zodanig opmerkten, is er door de waarnemer een open controlevraag gesteld. De waarnemer stelde de vraag zo open mogelijk: ‘Wat was er met hun aan de hand?’. De onderstaande uitspraken geven een indruk van hoe de staat van dronkenschap door verkopers ervaren werd. “No. You’re too drunk. I can see it and I can smell it.” “Ik schenk niet aan zulke dronken mensen.” “Ga het maar bij de buren proberen. Jullie hebben genoeg gehad. Daar wil ik niet verantwoordelijk voor zijn.” “We’re not serving you here, you’re too drunk. Maybe next time.” “Denken jullie niet dat jullie al genoeg hebben gehad.” “Are you drunk? I think you are drunk. I cannot serve you.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Resultaten

NALEVING DRONKENSCHAP & DOORSCHENKEN HORECA NALEVING TOEGANG

Interventies

De acteurs probeerden in gespeelde staat van dronkenschap bij 81 locaties alcohol te kopen.

n=81

Naleving

24.7%

Geen portier aanwezig

Bij 20 van de 81 locaties was er een portier aanwezig (24.7%). Van de 20 portiers leefden 9 portiers na door de acteurs de toegang te weigeren vanwege dronkenschap (45.0%) Bij 5 van de 61 overige locaties leefde een medewerker na door de acteurs de toegang te weigeren (8.2%).

45.0%

55.0%

Portier aanwezig

8.2 %

91.8%

Totaal

17.3%

82.7%

75.3%

In totaal is bij 14 van de 81 locaties (17.3%) nageleefd door toegang te weigeren.

NIET NAGELEEFD

NAGELEEFD

NALEVING BAR

n=67

Bij 67 van de 81 locaties is er geen toegang geweigerd. Bij deze 67 locaties deden de acteurs een aankooppoging aan de bar.

Aankooppoging

Naleving 50.7%

49.3%

Bij 34 van de 67 aankooppogingen heeft de verkoper nageleefd (50.7%)

INTERVENTIES AAN DE BAR

Interventies

Naleving

n=67

Bij 38 van de 67 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (56.7%). Dit leidde in 13 gevallen tot naleving (34.2%).

72.4%

Interventies

27.6%

43.3%

Bij 29 van de 67 aankooppogingen (43.3%) paste de verkoper een of meerdere interventies toe. DIt leidde in 21 gevallen tot naleving (72.4%).

56.7%

Geen interventies

De volgende (combinatie van) interventies werden gebruikt:

34.2% 93.8%

n.v.t.

NAGELEEFD

65.8% NIET NAGELEEFD

• Er werd 15 keer een opmerking gemaakt of vraag gesteld. • Er werd 3 keer gevraagd naar staat van dronkenschap. • Er werd 6 keer een alternatief voor alcohol voorgesteld. • De service werd 3 keer vertraagd. • Er werd 4 keer advies gegeven. • Er werd 5 keer een bedrijfsleider of ander personeel bijgehaald. Dit leidde in 8 gevallen niet tot naleving (27.6%).

• Er werd 4 keer een opmerking gemaakt of vraag gesteld. • Er werd 2 keer gevraagd naar staat van dronkenschap. • Er werd 2 keer een alternatief voor alcohol voorgesteld. • De service werd 1 keer vertraagd. • Er werd 2 keer advies gegeven. • Er werd 2 keer een bedrijfsleider of ander personeel bijgehaald.

NALEVING DRONKENSCHAP EN DOORSCHENKEN 2024

Naleving

De volgende (combinatie van) interventies werden gebruikt:

100% 90 80

65.90%

70 60 50

55.00% 45.00%

59.30%

42.50% 27.50%

40 30

NALEVING TOTAAL (TOEGANG + BAR) In totaal werd bij 48 van de 81 locaties nageleefd (59.3%).

20 10 0% 2014

2016

2017

2019

2022

2024

n=40

n=41

n=81

59.3% [48.4%, 69.3%]

AANBEVELINGEN De gemeente Amsterdam bouwt aan een gezonde toekomst voor haar inwoners. Hierbij is verantwoorde alcoholverkoop van uiterst belang. De gemeente Amsterdam brengt in kaart waar mogelijk gezondheidsrisico’s ontstaan door onderzoek te laten doen naar de naleving van de alcoholwetten. Aan de hand van de onderzoeksresultaten kan een passend preventie- en handhavingsbeleid worden opgesteld, uitgevoerd en bijgestuurd. In dit hoofdstuk worden aanbevelingen gegeven om de naleving van de leeftijdsgrens te verhogen en dronkenschap en doorschenken terug te dringen. STAP 1: INZOOMEN OP RESULTATEN De uitkomsten van het onderzoek geven een beeld van hoe verschillende verkoopkanalen de leeftijdsgrens naleven. Door in te zoomen op de resultaten wordt duidelijk waar kansen liggen voor verbetering. Leeftijdsgrens Bij de verkoopkanalen valt op dat de naleving bij horecagelegenheden in 2024 significant hoger is in vergelijking met 2022. In de andere verkoopkanalen zijn er geen significante veranderingen ten opzichte van 2022. De laagste naleving van de leeftijdsgrens is gevonden bij sportkantines en cafetaria’s.

plaats zou vinden. Andere branches hebben dit voordeel niet gehad. Bij ketensupermarkten en sportkantines ligt de naleving in de gemeente Amsterdam significant lager ten opzichte van het landelijk nalevingsonderzoek. In andere verkoopkanalen zijn er geen significante verschillen. Doorschenken Er zijn 81 locaties bezocht tijdens het onderzoek. Bij 17.3% werd nageleefd door toegang te weigeren. Van de locaties waarbij de toegang niet ontzegd werd, werd het verbod op doorschenken in 50.7% van de gevallen nageleefd. In totaal werd in 59.3% van de gevallen nageleefd. Deze cijfers geven een representatief beeld van de naleving in het Wallengebied in de wijk Burgwallen Oude Zijde. Ook hiervoor geldt dat dit beïnvloed kan zijn door de nieuwsbrief van KHN. STAP 2: GA IN GESPREK MET VERSTREKKERS Het is van belang om het draagvlak voor de wetgeving bij de lokale verstrekkers te onderhouden. Hierdoor zorg je er namelijk voor dat verstrekkers minder weerstand tegenover de wet en het toezicht ervaren.

In vergelijking met het landelijk nalevingsonderzoek uit 2024 valt op dat de naleving in de gemeente Amsterdam in 2024 bij horecagelegenheden significant hoger is ten opzichte van het landelijk nalevingsonderzoek. Hierbij moet worden opgemerkt dat dit beïnvloed kan zijn doordat KHN horecagelegenheden heeft geïnformeerd via hun nieuwsbrief wanneer het nalevingsonderzoek

Tijdens een informatiebijeenkomst en/of gesprekken met ondernemers en brancheverenigingen kan de gemeente Amsterdam uitleggen waarom het nalevingsonderzoek heeft plaatsgevonden en welke cijfers gevonden zijn. Daarnaast kan de gemeente voorstellen voor ondersteuning voorleggen aan de verstrekkers en kunnen de verstrekkers op hun beurt aangeven waar ze behoefte aan hebben. Vraag welke aspecten ervoor zorgen dat er niet altijd om een ID wordt gevraagd, een hulpmiddel wordt gebruikt of een persoon of verkoop wordt geweigerd. Dergelijke gesprekken zijn nodig om begrip voor elkaar te krijgen. Deze gesprekken vormen een belangrijk startpunt voor acties om de naleving te verbeteren.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Aanbevelingen

De gemeente Amsterdam kan tijdens deze gesprekken verschillende vormen van ondersteuning benoemen of zelfs faciliteren: • • •

de e-learning verantwoord alcohol verstrekken; praktijktrainingen; materialen en hulpmiddelen.

Ondersteunend materiaal Het is waardevol om als gemeente verstrekkers te ondersteunen bij het verbeteren van de naleving door bestaande interventies aan te reiken. Een laagdrempelige manier is om als gemeente een overzicht van (gratis) tools met de verkoopkanalen te delen of om fysieke materialen uit te delen bij de bijeenkomst. Een overzicht van beschikbare materialen en trainingen vind je op https://www.

E-learning verantwoord alcohol verstrekken Eén van de manieren om verantwoorde verstrekking te bevorderen, is door gebruik te maken van een e-learning. Door een e-learning te volgen, leren verkopers de juiste kennis en vaardigheden om verantwoord alcohol te kunnen verstrekken. Hierdoor leren ze bijvoorbeeld hoe te handelen wanneer er een minderjarige alcohol probeert te kopen. Bureau Objectief heeft in opdracht van het ministerie van VWS een e-learning ontwikkeld om verantwoorde alcoholverstrekking te bevorderen. Deze e-learning is sinds januari 2020 gratis beschikbaar en bestaat uit vier modules die specifiek gericht zijn op horeca, slijterijen, studenten- en sportverenigingen, maar ook (grotendeels) bruikbaar en toegankelijk zijn voor iedereen die alcohol verstrekt. Klik hier voor de e-learningmodules. In de e-learning komen zowel de thema’s leeftijdsgrens en wederverstrekking als het tegengaan van doorschenken bij dronkenschap aan bod. Praktijktrainingen Naast het volgen van de e-learning kunnen verkopers baat hebben bij het oefenen in de praktijk. De gemeente Amsterdam kan tijdens de gesprekken informatie geven over welke praktijktrainingen er zijn en hoe verstrekkers deze kunnen volgen, bijvoorbeeld via de lokale verslavingszorg.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Aanbevelingen

trimbos.nl/aanbod/nix18voorprofs/

STAP 3: VERVOLGACTIES BEPALEN Om richting te geven aan hoe middelen voor preventie en handhaving worden ingezet, doen we enkele aanbevelingen voor mogelijke vervolgstappen.

Mogelijke vervolgstappen leeftijdsgrens Jongerenonderzoek Om de meeste impact te hebben op het beschermen van de jeugd, is het van belang om gericht en efficiënt te werk te gaan. Dit kan het best door preventie- en handhavingsactiviteiten risicogestuurd in te zetten. Dit houdt in dat de middelen daar ingezet worden waar de kans het grootst is dat jongeren erin slagen om alcohol te kopen (lage naleving) én waar jongeren vaak aankooppogingen doen (hoge populariteit). Een populair verkoopkanaal waar de naleving hoog is, maar waar ook veel aankooppogingen gedaan worden, kan immers alsnog een groter gevaar zijn dan een onpopulair verkoopkanaal met een lage naleving. Door de bevindingen van leeftijdsgrens nalevingsonderzoek te combineren met jongerenonderzoek kan de gemeente in kaart brengen waar de risico’s zijn. Er wordt duidelijk hoeveel, hoe vaak, waarom, en waar jongeren alcohol drinken (gebruikspatronen).

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Aanbevelingen

Ook wordt in beeld gebracht welke verkoopkanalen en locaties het populairst zijn bij lokale jongeren om alcohol te kopen (commerciële beschikbaarheid). Tot slot wordt in kaart gebracht hoe vaak jongeren alcohol krijgen via wederverstrekking, en welke personen het dan zijn die hen de alcohol geven (sociale beschikbaarheid). Door jongerenonderzoek uit te voeren zal de gemeente de leefwereld van lokale jongeren beter begrijpen. De bevindingen worden gebundeld in een factsheet. Ook levert het een lijst op van zogenaamde ‘hotspots’, plekken waar (minderjarige) jongeren samenkomen en de kans op risicovol gedrag relatief hoog is. Vanuit deze inzichten kan preventiebeleid zich richten op de plekken waar de impact het grootst zal zijn.

Horizontaal toezicht In het kader van het Nationaal Preventieakkoord is er van 2019 t/m 2021 een pilot uitgevoerd met horizontaal toezicht op supermarktketens. In deze pilot hebben vier gemeenten samen met vier supermarktketens geëxperimenteerd met horizontaal toezicht. De ervaringen van zowel de gemeenten als de ketens met deze aanpak zijn zeer positief. De aanpak heeft voor de ketens als voordeel dat de ketens die al goed naleven een minder hoge toezichtlast ervaren. Voor de gemeenten geldt hetzelfde, maar dan natuurlijk vanuit de rol van toezichthouder. Immers is er bij verkooppunten die onder horizontaal toezicht vallen minder controlecapaciteit nodig dan bij verkooppunten van alcohol waar regulier toezicht plaatsvindt. Meer informatie over deze pilot staat in het Activiteitenverslag Pilot Procescontroles NIX18.

Periodieke zelfcontroles Het verhogen van de controledruk is een effectieve manier om verkopers te motiveren beter na te leven. Het is echter belangrijk om rekening te houden met de autonomie en het gevoel van vrijheid van de verkoper. Zo voorkom je dat verkopers weerstand gaan ervaren jegens de gemeente en het naleven van de leeftijdsgrens. Een manier om de controledruk hoog te houden en het gevoel van autonomie van de verkoper te waarborgen, is het inzetten van periodieke zelfcontroles. Bij periodieke zelfcontroles krijgen verkopers – binnen het toezicht van de gemeente – de kans om hun naleving op orde te brengen. Vooraf maken verkopers en de gemeente afspraken over de kwaliteitseisen van de zelfcontroles en het delen van resultaten met de gemeente. De gemeente kan zo op hoofdlijn toezien of verkopers zich aan de inspanningsverplichting houden en de naleving nauwgezet volgen, terwijl het gevoel van autonomie bij de verkoper intact blijft. Deze aanpak wordt ook wel ‘horizontaal toezicht’ genoemd.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Aanbevelingen

Het activiteitenverslag bevat ook een stappenplan voor gemeenten om aan de slag te gaan met horizontaal toezicht. Onderdeel van dit stappenplan zijn periodieke zelfcontroles, die veel ketenbedrijven zelf organiseren. In de CBL pilot is geëxperimenteerd met hoe de informatie die via de zelfcontroles wordt opgehaald gedeeld zou kunnen worden met toezichthouders en hoe daar afspraken over gemaakt kunnen worden. Een vereiste daarbij is dat de controles door een onafhankelijk bureau worden uitgevoerd. De ketens en de gemeente kunnen op basis van de zelfcontroles periodiek om tafel gaan om de cijfers te bespreken. Ze kunnen dan met elkaar de afspraak maken om terughoudender te zijn met het toezicht door boa’s als hoger wordt gescoord dan een afgesproken gemiddeld nalevingspercentage. Op die manier kan de gemeentelijke toezichtscapaciteit efficiënt worden ingezet door vooral de verkopers onder dit percentage te controleren. Ook kan het gewenste minimale nalevingspercentage langzaamaan verhoogd worden om gezamenlijk steeds dichter bij de 100% naleving te komen.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Aanbevelingen

Inzetten van testkopers Wanneer verkoopkanalen en/of verkopers na verschillende preventieve activiteiten (vanuit de gemeente) niet de gewenste vooruitgang laten zien, dan rust er een wettelijke taak op de gemeente om handhavend op te treden.

het uitgaansleven. Een uitgebreide, praktische toelichting is te

Het inzetten van testkopers is een efficiënte handhavingsmethode die zich conformeert aan de wet. Het is een stevigere vorm van toezicht dan de observationele methode. Voordat de methode breed wordt ingezet, is het dan ook raadzaam om te overwegen om te starten met een gewenningsperiode voor de verkopers. Bijvoorbeeld door kenbaar te maken dat het eerste jaar enkel waarschuwingen en feedback zullen worden gegeven en het reguliere sanctiebeleid pas vanaf het tweede jaar ingezet wordt. Dat kan het makkelijker en laagdrempeliger maken om met deze methode te beginnen en zo ook draagvlak voor nalevingsverbetering te behouden bij de alcoholverkopers.

We adviseren om het stappenplan als uitgangspunt aan te houden bij het formuleren van een effectieve aanpak voor het voorkomen van dronkenschap & doorschenken in het uitgaansleven. Het implementeren van een aanpak gericht op het tegengaan van dronkenschap en doorschenken in het uitgaansleven begint met agendasetting en mobilisatie van de relevante stakeholders. Daarna wordt in samenwerking met deze stakeholders een plan ontwikkeld en starten zij met de uitvoering daarvan. Vanaf dat moment vindt een continu proces plaats van uitvoering, evaluatie en plannen bijstellen. Een kanttekening bij het schema is dat het een vloeiend proces weergeeft van continue vooruitgang, maar in de praktijk is het normaal dat soms ook een stapje terug wordt gezet om bijvoorbeeld de agendasetting en mobilisatie bij te sturen. Voor een optimaal resultaat adviseren wij gemeenten om alle stappen te doorlopen en standaardiseren.

Daarnaast is bestuurlijk draagvlak bij het inzetten van de testkopermethode essentieel. Bij een waarschuwing of boete is het belangrijk dat bestuurders voet bij stuk houden, anders verdwijnt de effectiviteit van de methode. Verder is het bij de testkopermethode ook aan te raden om deze risicogericht in te zetten. Op de website

vinden op de website van het Trimbos instituut. Dit stappenplan kan gemeenten op weg helpen naar een effectieve aanpak gericht op het voorkomen van dronkenschap en doorschenken in het uitgaansleven.

van de handreiking Alcoholwet staan meer tips over de inzet van de testkopermethode.

Mogelijke vervolgstappen dronkenschap & doorschenken In diverse Europese landen zijn aanpakken ontwikkeld om dronkenschap en doorschenken terug te dringen. In samenwerking met het Trimbos instituut heeft bureau Objectief de aanpakken geanalyseerd en een aanpak samengesteld voor de lokale preventie- en handhaving op dronkenschap en doorschenken in

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Aanbevelingen

REFERENTIES 1 Baumeister, R. F. (2015). Uses of self-regulation to facilitate and restrain addictive behavior. Addictive Behaviors, 44, 3-8. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2014.09.011 2 Lees, B., Meredith, L. R., Kirkland, A. E., Bryant, B. E., & Squeglia, L. M. (2020). Effect of alcohol use on the adolescent brain and behavior. Pharmacology, Biochemistry and Behavior, 192. https://doi.org/10.1016%2Fj.pbb.2020.172906

8 STAP. (2014). Nalevingsonderzoek Amsterdam: naleving van de leeftijdsgrens voor zwak-alcoholhoudende drank en naleving van het doorschenkverbod in de gemeente Amsterdam. 9 Bureau Objectief (2016). Amsterdam 2016. Nijmegen.

Nalevingsonderzoek

gemeente

10 Bureau Objectief (2017). Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Amsterdam 2017. Nijmegen. 11 Bureau Objectief (2017). Nalevingsonderzoek gemeente Amsterdam 2017. Nijmegen.

leeftijdsgrens

3 Chikritzhs, T., & Livingston, M. (2021). Alcohol and the risk of injury. Nutrients, 13(8). https://doi.org/10.3390/nu13082777

12 Bureau Objectief (2019). Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens gemeente Amsterdam 2019. Nijmegen.

4 Parrott, D. J., & Eckhardt, C. I. (2018). Effects of alcohol on human aggression. Current Opinion in Psychology, 19, 1-5. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2017.03.023

13 Bureau Objectief (2022). Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens en doorschenken gemeente Amsterdam 2022. Nijmegen.

5 Sohi, I., Franklin, A., Chrystoja, B., Wettlaufer, A., Rehm, J., & Shield, K. (2021). The global impact of alcohol consumption on premature mortality and health in 2016. Nutrients, 13(9), 3145-3157. https://doi.org/10.3390/nu13093145 6 Obad, A., Peeran, A., Little, J. I., Haddad, G. E., & Tarzami, S. T. (2018). Alcohol-mediated organ damages: Heart and brain. Frontiers in Pharmacology, 9(81). https://doi.org/10.3389/fphar.2018.00081 7 Addolorato, G., Vassallo, G. A., Antonelli, G., Antonelli, M., Tarli, C., Mirijello, A., Agyei-Nkansah, A., Mentella, M. C., Ferrarese, D., Mora, V., Barbara, M., Maida, M., Camma, C., & Gasbarrini, A. (2018). Binge drinking among adolescents is related to the development of alcohol use disorders: Results from a cross-sectional study. Scientific Reports, 8. https://doi.org/10.1038/s41598-018-33705-3

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Referenties

14 Bureau Objectief (2024). Landelijk onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens bij alcohol- en tabaksverkoop in 2024. Nijmegen. 15 Toomey, T. L., Wagenaar, A. C., Gehan, J. P., Kilian, G., Murray, D. M., & Perry, C. L. (2001). Project ARM: Alcohol risk management to prevent sales to un-derage and intoxicated patrons. Health Education and Behavior, 28(2), 186-199. doi:10.1177/109019810102800205 16 Wallin, E., Gripenberg, J., & Andreasson, S. (2002). Too drunk for a beer? A study of overserving in Stockholm. Addiction, 97(7), 901-907. doi:10.1046/j.1360-0443.2002.00160.x 17 Toomey, T. L., Wagenaar, A. C., Erickson, D. J., Fletcher, L. A., Patrek, W., & Lenk, K. M. (2004). Illegal alcohol sales to obviously intoxicated patrons at licensed establishments. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 28(5), 769-774. doi:10.1097/01.alc.0000125350.73156.ff

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Referenties

18 Lenk, K. M., Toomey, T. L., & Erickson, D. J. (2006). Propensity of alcohol establishments to sell to obviously intoxicated patrons. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 30(7), 1194-1199. doi:10.1111/j. 1530-0277.2006.00142.x

BIJLAGE 1: BEGRIPPENLIJST In onderstaande begrippenlijst staan de termen uitgelegd in context van dit nalevingsonderzoek.

19 Wallin, E., Gripenberg, J., & Andréasson, S. (2005). Overserving at licensed premises in Stockholm: Effects of a community action program. Journal of studies on Alcohol, 66(6), 806- 814. doi:10.15288/jsa.2005.66.806

Aselecte steekproef | Een steekproef waarbij iedere locatie uit de populatie dezelfde kans heeft om in de steekproef terecht te komen.

20 Goodsite, B., Klear, L., & Rosenberg, H. (2008). The impact of behavioral signs of intoxication on bartender service. Drugs: Education, Prevention and Policy, 15(6), 545-551. doi:10.1080/09687630701725405

Auditor | Getrainde veldwerker die de mysterykids begeleidt tijdens de aankooppogingen van het nalevingsonderzoek leeftijdsgrens (zie ook ‘mysterykid’).

21 Warpenius, K., Holmila, M., & Mustonen, H. (2010). Effects of a community intervention to reduce the serving of alcohol to intoxicated patrons. Addiction, 105(6), 1032-1040. doi:10.1111/ J.1360-0443.2009.02873.x

Avondwinkels | Avondwinkels zijn winkels die een ontheffing voor de winkeltijdenwet hebben en daarom tijdens de avonduren geopend zijn. Het gaat hier om avondwinkels die zwak-alcoholhoudende dranken als bijproduct verkopen, en niet om avondwinkels met een slijterijvergunning.

22 Gosselt, J. F., Van Hoof, J. J., Goverde, M. M., & De Jong, M. D. (2013). One more beer? Serving alcohol to pseudo-intoxicated guests in bars. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 37(7), 12131219. doi: 10.1111/acer.12074 23 Buvik, K., & Rossow, I. (2015). Factors associated with overserving at drinking establishments. Addiction, 110(4), 602-609. doi:10.1111/add.12843

Bemenste kassa | Kassa waar de betaling plaatsvindt onder begeleiding van een kassamedewerker. Dus ook als de klant tijdens het winkelen de producten heeft gescand met een zelfscanner maar deze zelfscanner bij het afrekenen overhandigt aan een kassamedewerker. Betrouwbaarheidsniveau | De mate waarin het gevonden nalevingscijfer onafhankelijk is van toeval. Bij een betrouwbaarheid van bijvoorbeeld 85%, kan je met 85% zekerheid zeggen dat het nalevingscijfer in de steekproef overeenkomt met de naleving van de gehele populatie. Betrouwbaarheidsinterval | Het betrouwbaarheidsinterval, vaak afgekort als BI, geeft aan tussen welke waarden het werkelijke

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Referenties

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Bijlagen

nalevingscijfer van de gehele populatie zal liggen. Een 95%betrouwbaarheidsinterval geeft aan dat als een meting 100 keer herhaald wordt, de gemeten waarde 95 maal binnen dit interval zal liggen. Cafetaria’s | Cafetaria’s zijn eetgelegenheden die enkel alcoholische dranken mogen verkopen voor gebruik elders dan ter plaatse (niet-Alcoholwet-vergunde locaties). Bijvoorbeeld snackbars en grillrooms. Let wel, het overgrote deel van cafetaria’s in Nederland verkoopt geen alcoholhoudende drank. De term cafetaria’s betreft binnen dit onderzoek enkel de cafetaria’s die ook daadwerkelijk alcoholische dranken verkopen.

een ID-scanner die de leeftijd op de legitimatie uitleest of een kalender die voor elke datum de uiterste geboortedatum van de leeftijdsgrens aangeeft. Interventies (leeftijdsgrens) | De handelingen die een verkoper kan toepassen in het proces van de leeftijdscontrole: leeftijd vragen, ID vragen en een hulpmiddel gebruiken. Interventies (dronkenschap & doorschenken) | De handelingen die een verkoper kan toepassen tijdens het bestelproces: vragen naar de staat van dronkenschap, een alternatief voor alcohol voorstellen, de service vertragen, de bedrijfsleider erbij halen en advies geven.

Controlevraag | De vraag die de waarnemer stelt om te controleren of de betreffende verkoper de acteurs als dronken heeft beschouwd in het nalevingsonderzoek Dronkenschap & Doorschenken.

Ketensupermarkten | Supermarkten zoals Albert Heijn, Lidl, etc. Dit betreft enkel de supermarkten die ook daadwerkelijk alcoholische dranken verkopen.

Horecagelegenheden | HORECA refereert aan HOtels, REstaurants, CAfés en soortgelijke instellingen die een Alcoholwet-vergunning hebben om alcohol te verkopen voor nuttiging ter plaatse. In het huidige onderzoek is enkel de natte horeca meegenomen. Hieronder worden uitgaansgelegenheden verstaan die als hoofddoel de verkoop van drank hebben (al dan niet alcoholhoudend). Eten kan bij deze gelegenheden aanwezig zijn, maar is slechts ondersteunend (bittergarnituur, tosti›s, etc.). Voorbeelden: cafés, discotheken, kroegen. (Tijdens mysteryshoponderzoek kunnen enkel horecagelegenheden bezocht worden die voor 23.00 geopend zijn, omdat minderjarige mysterykids volgens de wet niet na die tijd mogen werken.)

Mysterykid | Een 16- of 17-jarige die een aankooppoging doet voor alcohol of tabak in het kader van het onderzoek naar naleving van de leeftijdsgrens. Een mysterykid wordt begeleid door een auditor, in tegenstelling tot een testkoper die begeleid wordt door een buitengewoon opsporingsambtenaar openbare ruimte (boa) van de gemeente.

Hulpmiddel | Verkopers kunnen een hulpmiddel gebruiken bij het controleren van de leeftijd op een legitimatiebewijs. Voorbeelden hiervan zijn: het intoetsen van de leeftijd in een kassasysteem,

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Bijlagen

Nalevingscijfer | Het percentage van het aantal aankooppogingen waarbij de wettelijke leeftijdsgrens bij alcoholverkoop is nageleefd. Onbemenste kassa | Kassa waar de betaling doorgaans plaatsvindt zonder begeleiding van een medewerker. Pas als een alcoholhoudend product wordt gescand dient een medewerker langs te komen om het identiteitsbewijs te controleren.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Bijlagen

Populatie | Alle verkooppunten van alcohol waarover je een conclusie wilt trekken. In dit onderzoek vormt ieder verkoopkanaal een aparte populatie. Populatiegrootte (N) | Het totaal aantal gelegenheden of locaties van een verkoopkanaal in Amsterdam, bijvoorbeeld het totaal aantal drankverstrekkende cafetaria’s of het totaal aantal ketensupermarkten. Representatief onderzoek | Onderzoek waarbij de resultaten een betrouwbare afspiegeling zijn voor de gehele populatie. Significantie | Een significant verschil houdt in dat het onwaarschijnlijk is dat het gevonden verschil op toeval berust. Slijterijen | Winkellocaties met een eigen ingang met een vergunning voor het uitoefenen van het slijtersbedrijf. Ze verkopen alcoholhoudende drank voor gebruik elders dan ter plaatse. - Borrelshops | Aan een ketensupermarkt gekoppelde winkellocatie, zonder eigen ingang, met een vergunning voor het uitoefenen van het slijtersbedrijf. Verschil met de ketenslijterij is dat de borrelshops en supermarkt als één locatie onder dezelfde bedrijfsnaam opereren.

daadwerkelijk alcoholhoudende dranken. Sportkantines | Onder Sportkantines worden enkel de kantines behorende bij een sportvereniging bedoeld. Sommige sportkantines zijn paracommercieel, maar anderen zijn commercieel. Steekproefgrootte (n) | Het aantal te onderzoeken locaties binnen een populatie. Toegang | Er wordt toegang verleend wanneer een persoon de locatie van een verkoper mag betreden en binnen mag blijven. De toegang kan ontzegd worden wanneer een portier of verkoper de persoon vraagt om te vertrekken. Volgens de Alcoholwet (artikel 20, lid 4) mag er geen toegang verleend worden aan personen die in kennelijke staat zijn van dronkenschap verkeren. Verkoopkanaal | In dit onderzoek onderscheiden we verkooppunten op basis van gelijke kenmerken, zoals het aanbod van alcoholische producten en de geldende regelgeving. Een groep van vergelijkbare verkooppunten noemen we een verkoopkanaal. Voorbeelden hiervan zijn: horecagelegenheden, slijterijen en sportverenigingen.

- Ketenslijterijen | De winkellocatie is onderdeel van een ketenbedrijf, heeft een eigen ingang en heeft een vergunning voor het uitoefenen van het slijtersbedrijf. Voorbeelden: Mitra, DIRKIII, Gall&Gall. - Zelfstandige slijterijen | Zelfstandige slijterijen maken geen onderdeel uitmaken van een ketenbedrijf, hebben een vergunning voor het uitoefenen van het slijtersbedrijf en verkopen ook

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Bijlagen

BIJLAGE 2: BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN EN SIGNIFICANTIETOETSEN In onderstaande tabel worden de nalevingscijfers uit 2022 en 2024 met elkaar vergeleken. Naast het nalevingspercentage wordt steeds het 95%-betrouwbaarheidsinterval berekend. Om te bepalen of een verschil tussen nalevingscijfers berust op toeval of op een werkelijk verschil, kan gekeken worden naar de mate van overlap tussen de betrouwbaarheidsintervallen (BI’s). Er mag van een significant verschil gesproken worden als de BI’s elkaar niet overlappen. Als de twee BI’s wel overlappen, is er meer informatie nodig om een conclusie te trekken. In dat geval wordt het 95%-BI om het verschil tussen nalevingscijfer A en nalevingscijfer B berekend. Als dit 95%-BI de waarde 0% bevat, kan geconcludeerd worden dat de twee nalevingscijfers niet significant verschillen. Bevat het BI niet de waarde 0%, dan verschillen de nalevingscijfers wel significant van elkaar. Ook voor het 95%-BI om een verschil geldt: hoe kleiner het interval, hoe preciezer de schatting van het werkelijke verschil in naleving. Daarnaast geldt dat het interval steeds kleiner wordt bij een groter aantal aankooppogingen.

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Bijlagen

Tabel 5. Verschil in naleving in de gemeente Amsterdam tussen 2022 en 2024.

2022

2024

Verschil

Uitkomst

Avondwinkels

45.9% (31.0% - 61.6%)

44.0% (26.7% - 62.9%)

-2.0% (-27.2% - 23.3%)

Niet significant verschillend

Cafetaria’s

18.3% (11.0% - 28.8%)

15.0% (9.7% - 22.5%)

-3.3% (-14.3% - 7.7%)

Niet significant verschillend

Horecagelegenheden

14.3% (9.5% - 20.9%)

35.8% (29.3% - 42.7%)

Ketensupermarkten

63.4% (55.0% - 71.1%)

53.3% (43.8% - 62.6%)

Slijterijen

Sportkantines

Significant hoger t.o.v. 2022

-10.1% (-22.7% - 2.5%)

Niet significant verschillend

41.0%

55.4%

14.4%

(29.5% - 53.5%)

(44.1% - 66.2%)

(-2.3% - 31.2%)

10.0%

8.3%

-1.7%

(4.3% - 21.4%)

(3.3% - 19.6%)

(-13.1% - 9.7%)

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Bijlagen

Niet significant verschillend

Tabel 6. Verschil in naleving tussen het nalevingsonderzoek in de gemeente Amsterdam in 2024 en het landelijk nalevingsonderzoek in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in 2024.

2024 Landelijk

2024 Amsterdam

Verschil

Uitkomst

Avondwinkels

31.6% (22.2% - 42.7%)

44.0% (26.7% - 62.9%)

12.4% (-9.7% - 34.5%)

Niet significant verschillend

Cafetaria’s

23.0% (18.3% - 28.6%)

15.0% (9.7% - 22.5%)

-8.1% (-16.3 - 0.2%)

Niet significant verschillend

Horecagelegenheden

25.5% (20.6% - 31.1%)

35.8% (29.3% - 42.7%)

10.3% (1.7% - 18.8%)

Significant hoger t.o.v. landelijk

Ketensupermarkten

68.4% (64.4% - 72.2%)

53.3% (43.8% - 62.6%)

-15.1% (-25.4% - -4.8%)

Significant lager t.o.v. landelijk

Slijterijen

Sportkantines

62.3%

55.4%

-8.1%

(60.3 - 64.4)

(44.1% - 66.2%)

(-20.0% - 3.9%)

22.4%

8.3%

-14.1%

(17.7% - 27.9%)

(3.3% - 19.6%)

(-23.4% - -4.7%)

Niet significant verschillend

Significant lager t.o.v. landelijk

BUREAU OBJECTIEF Toernooiveld 300 6525 EC Nijmegen 024 848 1111 info@bureauobjectief.nl www.bureauobjectief.nl

Nalevingsonderzoek alcoholverkoop gemeente Amsterdam - Bijlagen

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15677142/1