CConstaterende datAmsterdam
Koppel je AI →
Document · PDF

Raadsbesluit 2024-004A 1. Definitief stedenbouwkundig plan De Ven

RAAD 24 januari 2024, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Vaststellen van de investeringsnota De Venser in stadsdeel Zuidoost en het beschikbaar stellen van krediet (VN2023-025934)16.171 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

De Venser - Amsterdam RU+PA | 24-10-2023

Stedenbouwkundig plan

Stadgenoot Sarphatistraat 370 1018 GW Amsterdam, Nederland T +31 (0)20 511 80 00 www.stadgenoot.nl

rudy uytenhaak partners architecten Gemeeente Amsterdam Amstel 1 1011 PN Amsterdam, Nederland T 14 020 www.amsterdam.nl

2

rudy uytenhaak + partners architecten Jan Evertsenstraat 779 1061 XZ Amsterdam, Nederland T +31 (0)20 305 77 77 www.uytenhaak.nl arch@uytenhaak.nl

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

SAMENVATTING De Venser is een unieke plek in de Venserpolder in Amsterdam Zuidoost. Het groene gebied brengt afwisseling in de openbare ruimte in de Venserpolder, heeft een bijzonder goede bereikbaarheid en brengt diversiteit in het gebied door bewoners van de zorg- en sociale seniorenwoningen. Het gebied biedt kansen en mogelijkheden om een uniek groenstedelijk woongebied te maken. Verdichting Amsterdam Amsterdam Zuidoost ontwikkelt zich in hoog tempo. Met het plan om ongeveer 40.000 woningen te bouwen tot 2040 en daarbij horende voorzieningen zoals scholen, winkels, horeca, uitgaansgelegenheden, zorg, sportvelden en parken groeit het stadsdeel enorm. De Venser zal meeliften met de nieuwe ontwikkelingen en bijdragen aan de verdichtingsstrategie van Amsterdam. Plan Voorliggend stedenbouwkundig plan is op initiatief van Stadgenoot ontwikkeld in overleg met de gemeentelijke projectgroep, Amstelring en de huidige bewoners en omwonenden. Dit stedenbouwkundig plan is een vertaling van de ambitie om een inclusieve toevoeging aan de Venserpolder te vormen en is een uitwerking van de stedenbouwkundige visie uit januari 2020. Door het openbaar toegankelijk en het doorwaadbaar maken van de nieuwe buurt wordt de locatie verbonden met de omgeving. Het toevoegen van woningen maakt het mogelijk het bestaande vastgoed te vervangen om zo tot een kwalitatieve buurt te komen met ca.

850 wooneenheden binnen alle segmenten voor verschillende doelgroepen. Openbare Ruimte De kavel waarop de herontwikkeling van het vastgoed gaat plaatsvinden is in erfpacht bij Stadgenoot. Stadgenoot zal deze kavel bouwrijp maken en is verantwoordelijk voor de realisatie van het vastgoed. Na deze herontwikkeling wordt er circa 9.000 m2 aan openbaar gebied toegevoegd. Het gebied dat niet mee in erfpacht wordt uitgegeven wordt openbaar en zal door de gemeente worden heringericht. Om het plan integraal te verweven in de buurt wordt de inrichting van de openbare ruimte rondom De Venser én rondom het bouwblok aan de westzijde, gelegen tussen de Brentanostraat en Boris Pasternakstraat, in dit plan meegenomen. Groenstedelijk woonmilieu Dit stedenbouwkundig plan vormt de basis waarop een bestemmingsplanwijziging kan worden voorbereid om tot een nieuw woonmilieu te komen. Binnen die kaders kunnen vervolgens de gebouwen en openbare ruimte ontworpen worden om zo tot een hoogwaardig nieuw stuk Amsterdam te komen.

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

3

SAMENVATTING

3

INLEIDING

7

1. OPGAVE

9

Ve rdi c h ti n g Am s t e rd a m / Z u i d o o s t Ui t ga n gspu n t en b e l e i d v a n A m s t e rd a m On t st a a n sgesc hi e d e n i s Ve n s e r p o l d e r Co n text Woo n zorgge bouw D e Ve n s e r

11 13 15 17 19

2. RUIMTELIJKE KWALITEIT

21

3. PROGRAMMA

49

4. OPENBARE RUIMTE

61

5. BEELDKWALITEIT

85

Ui t ga n gspu n t en Ho of dopz et In t egr a l e a spe c t e n Van wo on z orgge b o u w n a a r w o o n b u u r t M a ten pl a n Pla n k a a r t Ana l y se be st a a n d e b o m e n Bo u wh oo gt es e n o n d e r l i n g e a fs t a n d Aan z i c h ten Be z on n i n g On der zoe k wi n d kl i m a a t Im pressi e v o gel v l u ch t Ve rdi c h ti n g De Ve n s e r

Won i n gv e rdel i n g Pli n t a c ti v i t ei t en Autopa r k eren Fie t s- , sc oo t er- e n s co o t m o b i e l p a r ke re n Pri n c i pe do or sne d e n

Ke rn wa a rden Pla n k a a r t Ov er zi c h t prof i e l e n Prof i e l en Fa c et t en

Blok k e n opbo u w Pli n t en Bo dy Kron e n e n o pt o p p i n g e n Sfe er beel den

4

23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47

51 53 55 57 59

63 65 67 68 75

87 89 93 97 99

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

INHOUDSOPGAVE 6. DUURZAAMHEID

101

7. PARTICIPATIE & INSPRAAK

115

8. ONTWIKKELSTRATEGIE

125

Du u r za a m o n t w i kk e l e n i n A m s t e rd a m S oc i a l e du u r z a a m h e i d N a tu u r i n c l u s i e f K l i m a a ta da pt a t i e E n e rgi e M obi l i tei t

Ov e r zi c h t do o r l o p e n b u u r t p a r t i ci p a t i e W i j zi gi n gen p a r t i c i p a t i e t r a j e c t Ov e r zi c h t do o r l o p e n i n s p r a a k t r a j e ct W i j zi gi n gen in s p r a a k t r a j e ct

On twi k k el st r a t e g i e : fa c i l i t e re n d g ro n d b e leid Fa ser i n g, pl an n i n g e n B LVC J u r i di sc h k a d e r e n w e l s t a n d

10 3 10 5 10 7 10 9 111 113

117 119 12 1 12 3

12 7 12 9 13 1

BIJLAGEN

C o ördi n a te n e r fp a c h t ka v e l g re n s S t a d geno o t C o ördi n a te n k a v e l g re n z e n kw a d r a n t e n G ro en n orm Wa terc o m p e n s a t i e Dem pi n g A n n a B l a m a n s i n g e l K a be l s e n le i d i n g e n B ezon n i n g

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

5

ams

terd

am



tad

ring

ens

binn

Venserpolder De Venser

am m

rda

ste zu t

os ido

locatie Venserpolder in relatie tot Amsterdam Centrum

6

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

INLEIDING Aanleiding Voor u ligt het stedenbouwkundig plan voor het project De Venser in de Venserpolder. Voorafgaand aan het opstellen van dit document zijn Stadgenoot en de gemeente een intentieovereenkomst en een allonge overeengekomen. Hierin zijn bepaalde producten benoemd op grond waarvan partijen besluiten of de voorgenomen herontwikkeling van het project De Venser haalbaar is. Het voorliggende stedenbouwkundig plan is één van deze producten. In dit plan wordt beschreven hoe Stadgenoot en de gemeente gezamenlijk de herontwikkeling en uitbreiding van het vastgoed van Stadgenoot gerealiseerd willen zien. Gelijktijdig is de gemeente aan zet om het omringend openbaar gebied te laten aansluiten op het plan en daar waar nodig is bepaalde verbeteringen aan te brengen, zoals de fietsverbindingen en de groenstructuur. Locatie De Venser is gelegen in het meest zuidelijke deel van de Venserpolder in Amsterdam Zuidoost, net buiten de ring. Infrastructureel ligt de locatie erg gunstig en kan het via metrostation Strandvliet en treinstation Bijlmer Arena goed bereikt worden. Ook lopen er twee belangrijke fietsroutes door de Venserpolder: het Abcouderpad en Strandvlietpad. Leeswijzer Dit stedenbouwkundige plan is opgedeeld in 8 hoofdstukken.

Het eerste hoofdstuk gaat in op de opgave, de koppeling met Amsterdam, de invloeden vanuit de omgeving en de directe context en een analyse van de huidige situatie. De hoofdstukken 2 en 3 beschrijven het stedenbouwkundige plan en het programma. Hoofdstuk 4 is het plan voor de openbare ruimte, opgesteld door de gemeente Amsterdam. Hoofdstuk 5 beschrijft de uitwerking van het plan in beeldkwaliteit. Hoofdstuk 6 duurzaamheid behandelt diverse aspecten met betrekking tot de klimaatadaptatie, milieuregelgeving en duurzame ingrepen. In hoofdstuk 7 wordt het doorlopen participatietraject toegelicht en in hoofdstuk 8 worden de vervolgacties op het stedenbouwkundig plan toegelicht in de fasering, het juridische kader en de planning. Tenslotte is in een apart bijlagendocument relevant achtergrondmateriaal gebundeld.

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

7

01 OPGAVE

1 . O P G AV E

DE VENSER

verdichtingskaart Amsterdam, toekomstvisie Amsterdam 2050

DE

NI

E

UW

EK

ER

N

PO

OR

T T ON UR U LS NE L AB E ND

MA

AR

A EN

S AM

TE

LI

II

ontwikkelingen in de omgeving van De Venser

10

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

VERDICHTING AMSTERDAM / ZUIDOOST De stad verdicht op plekken die goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer vanuit de regio en per fiets vanuit de agglomeratie. De belangrijkste ontwikkelgebieden zijn een aantal grote werklocaties die veranderen in stadsbuurten, waar wonen en werken door elkaar plaats vindt. Ze liggen aan bestaande en nieuwe metrolijnen: aan de zuidkant langs het spoor en de metro richting Zuidoost en Schiphol, aan de noordkant van de stad langs het spoor en metro richting Zaandam. De grote ontwikkelgebieden zijn verknoopt met bestaande buurten dankzij doorlopende straten en groene routes. Speciale aandacht is er voor de nieuwe voorkanten die de stad hier krijgt langs het water van het IJ en aan het landschap van de Amstelscheg, de Oeverlanden en de Bretten. De verdichting van de stad in werkgebieden en in aangrenzende buurten in Nieuw-West, Zuidoost en Noord betekent een meerkernige ontwikkeling op basis van eigen karakter en kwaliteiten van de verschillende delen van de agglomeratie. Het is een breuk met de zeer sterk op de binnenstad gerichte ontwikkeling van de afgelopen decennia. Nieuw-West, Zuidoost en Noord zijn onderling en met het centrumgebied verbonden door een continu en vanzelfsprekend netwerk van aantrekkelijke en groene straten.

Je vindt in deze stadsdelen straks ook voorzieningen met een stedelijke uitstraling, zoals een nieuw theater in Osdorp en een cultuurgebouw op het Buikslotermeerplein. Binnen de meerkernige stad zijn plekken waar concentraties van werken en voorzieningen een plek krijgen: in stationskwartieren bij de belangrijkste ov-knopen en in stedelijke centra rond de stadsdeelcentra Osdorpplein, Amsterdamse Poort en Buikslotermeerplein. Amsterdamse scheggen Amsterdam staat voor de enorme bouwopgave van ten minste 75.000 woningen de komende tien jaar. Maar een stad die groeit moet ook kunnen ademen. De Amsterdamse scheggen zijn ontzettend belangrijk voor de leefbaarheid in de stad: ze koelen de stad, zorgen voor een betere luchtkwaliteit en kunnen worden ingezet bij de grote vraagstukken van deze tijd, zoals energietransitie, klimaatadaptatie en CO2-reductie. Met het verdichten van de stad zal dus met name binnenstedelijke verdichting plaatsvinden om de Amsterdamse scheggen te waarborgen. De Venser bevindt zich in zo’n binnenstedelijk gebied tussen twee scheggen in.

Ontwikkelingen Amsterdam Zuidoost Zuidoost ontwikkelt zich in hoog tempo. Met het plan om ongeveer 40.000 woningen te bouwen tot 2040 en daarbij horende voorzieningen zoals scholen, winkels, horeca, uitgaansgelegenheden, zorg, sportvelden en parken groeit dit stadsdeel enorm. Deze groei zal veel invloed hebben op de omliggende gebieden wat betreft levendigheid, drukte, verdichting en gebruik. De Venser zal hier meeliften met de nieuwe ontwikkelingen en bijdragen aan de verdichtingsstrategie van Amsterdam.

Nelson Mandelabuurt

De Nieuwe Kern

Arenapoort

DE VENSER

amsterdamse scheggen, toekomstvisie amsterdam 2050

AMSTEL III

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

11

1 . O P G AV E

DE VENSER

openbaar vervoer netwerk, maps.amsterdam.nl

De Venser

fietsnetwerkplus, maps.amsterdam.nl

De Venser

schaal van de stad

DE VENSER

schaal van het stadsdeel

De Venser

schaal van de buurt

De Venser

schaal van de wijk

Plan Amsterdam, Blik op de Bijlmer, p.28, 2019

Woningbouwplan 2022-2028 Amsterdamse aanpak voor de nieuwbouw van woningen (21 december 2022). In het Woningbouwplan 2022-2028 actualiseert de gemeente de ingeslagen weg met als ambitie de bouw van jaarlijks 7.500 woningen. De verhouding 40-40-20 is daarbij het uitgangspunt. Het accent ligt hierbij op drie thema’s: 1 Nieuwbouw van 7.500 woningen 2 Bouwen van een goede mix 3 Versnellen en versimpelen. Alle acties en voorstellen in het Woningbouwplan hebben als doel om woningbouwproductie te stimuleren en hiermee doorstroming te bevorderen, met in achtneming van de volkshuisvestelijke ambities in het coalitieakkoord. Amsterdamse Aanpak Volkshuisvesting (definitief medio 2023) De AAV is een wettelijk verplicht beleidsdocument op grond van de Woningwet. Het is de woonvisie van de Gemeente Amsterdam waarop de woningcorporaties een bod uitbrengen voor hun bijdrage aan de uitvoering van het volkshuisvestelijke beleid van de gemeente. De AAV en het bod van de corporaties moeten 12

leiden tot nieuwe samenwerkingsafspraken voor de periode 2024 – 2027. De AAV vormt daarnaast de basis voor de Amsterdamse Huisvestingsverordening. De woonzorgvisie van Amsterdam, ook een vereiste van het Rijk, is geïntegreerd in deze AAV. Hiervoor is de woonzorgopgave in kaart gebracht. Voor de verschillende doelgroepen, zoals ouderen en mensen met zorg aan huis, zijn nieuwe woonoplossingen uitgewerkt. Tot slot is de AAV een uitwerking van de uitvoeringsagenda Omgevingsvisie Amsterdam 2050: een menselijke metropool. Hoofdgroenstructuur De Hoofdgroenstructuur legt vast waar het groen in de stad wordt beschermd tegen bebouwing of verharding. De gemeenteraad van Amsterdam heeft (april 2023) het inleidend verzoek voor het houden van een referendum over de Hoofdgroenstructuur ingewilligd. Tot de uitslag van het referendum bekend is of tot duidelijk is dat het referendum niet wordt gehouden, wordt er niet besloten over de Hoofdgroenstructuur.

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

UITGANGSPUNTEN BELEID VAN AMSTERDAM Omgevingsvisie 2050 “een menselijke metropool” Amsterdam groeit sinds een decennium structureel met gemiddeld 11.000 inwoners per jaar. De motor achter dit succes is de kenniseconomie, een economie die vanwege de hoge afhankelijkheid van (hoog opgeleid) menselijk kapitaal en interactiemilieus (omgevingen waar dit menselijk kapitaal, ideeën en kennis met elkaar in contact komen), sterk stedelijk gericht is. De omgevingsvisie Amsterdam 2050 is op 8 juli 2021 door de gemeenteraad vastgesteld. Deze visie is opgesteld in kader van de Omgevingswet die naar verwachting in 2022 in werking treedt en vervangt daarmee de Structuurvisie 2040. Met uitzondering van de onderwerpen hoofdgroenstructuur en hoogbouw. In de omgevingsvisie staan de opgaven waar Amsterdam voor staat. De visie beschrijft de gewenste ontwikkeling op basis van vijf strategische keuzes. Dit zijn: meerkernige ontwikkeling, groeien binnen grenzen, duurzaam en gezond bewegen, rigoreus vergroenen en samen stadmaken. De visie bevat ook een ruimtelijk-programmatisch kader en een beleidsagenda waarin al het bestaande beleid voor de fysieke leefomgeving is samengevat. Verder wordt aangegeven welke nieuwe richtingen nodig zijn.

Koers 2025 Ruimte voor de stad In juni 2016 heeft de gemeenteraad van Amsterdam ingestemd met de bestuursopdracht Ruimte voor de Stad – ontwikkelstrategie Amsterdam 2025. Koers 2025 is een verdere uitwerking van de Structuurvisie Amsterdam 2040, waar in grote lijnen de mogelijke ontwikkeling van de stad tot 2040 worden geschetst. Twee ambities zijn daarbij leidend: ‘verdichting’ en ‘transformatie’. In Koers 2025 wordt Amsterdam Zuidoost als één van de bouwstenen voor gebiedsontwikkeling benoemd (bouwsteen 5). Kenmerkend als groenblauwe woonbuurten en gemengde stadsbuurten rondom stationslocaties. Routekaart Klimaatneutraal 2050 De gemeente Amsterdam heeft in maart 2020 de ‘Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050‘ vastgesteld. Om de gemiddelde temperatuurstijging op aarde beperkt te houden moeten we met z’n allen de CO2-uitstoot verminderen. Daarom vermindert Amsterdam in 2025 haar CO2-uitstoot met 5 procent, in 2030 met 55 procent en in 2050 met 95 procent in vergelijking met de uitstoot in 1990. Samen met bewoners, bedrijven en instellingen werken we intensief samen aan de verandering naar een stad waarin we alleen nog gebruik maken van duurzame energie. De Routekaart beschrijft de lange termijn visie en strategie op de Amsterdamse energietransitie en de acties voor de korte termijn.

De aanpak loopt via 4 paden: gebouwde omgeving, verkeer en vervoer, elektriciteit en haven en industrie. Visie Openbare Ruimte 2025 De visie openbare ruimte 2025 heeft als slogan: ‘de huiskamer van alle Amsterdammers’. Waarin de richtlijnen voor ontwikkeling en beheer van de Amsterdamse openbare ruimte zijn beschreven. De visie gaat in op vijf ambities voor de stedelijke openbare ruimte: 1. De openbare ruimte is ingericht op huidig en toekomstig gebruik. 2. De openbare ruimte ondersteunt de dynamiek van de stad. 3. De openbare ruimte wordt duurzaam ingericht en beheerd. 4. De openbare ruimte wordt overal op verzorgd niveau onderhouden en beheerd. 5. Het inrichten en beheren van de openbare ruimte is een gezamenlijke opgave.

Mobiliteits Aanpak Amsterdam is een stad waar op een relatief klein oppervlak veel mensen wonen, werken en recreëren. In 2040 is het aantal huishoudens in de regio toegenomen met ongeveer 270.000. De Mobiliteits Aanpak gaat in op hoe de Amsterdamse straten, wegen en OV-lijnen moeten worden ingericht om zoveel mogelijk mensen het snelst van A naar B kunnen reizen en hoe er tegelijkertijd kan worden ingespeeld op een verdere kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte. Met name de groei van fietsgebruik en toename op de parkeerdruk zijn grote veranderingen. De Venser ligt dicht tegen een spoor- en metrolijn met fietsverbindingen rondom. Hierdoor zal het autoverkeer en de parkeerdruk op straat, mede door een half verdiepte parkeergarage, afnemen en is er meer ruimte voor een kwalitatieve openbare ruimte. Amsterdam Rainproof Om Amsterdam bestand te maken tegen de steeds vaker voorkomende hoosbuien is Amsterdam Rainproof samengesteld. Om dit te behalen moet er regenbestendig ontwikkeld worden (70 liter hemelwater per m2 bebouwd oppervlak dient te worden opgevangen en deze hoeveelheid hemelwater dient binnen 70 uur weer te worden afgevoerd met een maximum lozing op het riool van 1 liter per m2 bebouwd oppervlak). Met het ‘Omgevingsprogramma Riolering (OPR) 2022-2027’ die in februari 2022 is verschenen is de norm voor berging van 60 naar 70mm/uur gegaan.

Woonagenda 2025 De woonagenda heeft als uitgangspunten: voldoende, betaalbare en goede woningen in 2025. Het grootste tekort is in de gereguleerde huurvoorraad. Met het project De Venser kunnen de huidige bewoners één-opéén doorverhuizen en is er ruimte voor ca. 550 extra woningen, waarvan 40% sociaal, 40% midden en 20% vrije sector. Hierdoor kunnen huidige bewoners in de Venserpolder doorverhuizen en ruimte maken voor nieuwe bewoners in de Venserpolder én er worden nieuwe bewoners in de buurt aangetrokken die zorgen voor diversiteit en inclusiviteit. Studie Blik op de Bijlmer Het Finale Plan van Aanpak uit 2002 markeerde de laatste fase van een grootscheepse vernieuwing van de Bijlmermeer. De kredietcrisis van 2008 gooide roet in het eten bij de uitvoering van dat plan, maar op dit moment wordt de operatie met vernieuwd elan hervat. Het plan voor vernieuwing van het woonzorggebouw De Venser wordt van harte ondersteund. Het plan bevat goede elementen zoals de verdichting, toevoegen van woonprogramma, open maken van het gebied, revitalisering van de Venserpolder en de verschuiving van de modelsplit van auto naar ov: de nieuwe voorkant van de wijk. Sinds 2002 zijn de bestuurlijke ambities, maatschappelijke context en stedenbouwkundige inzichten echter verschoven.

Het belangrijkste voorbeeld hiervan om op een hernieuwbare blik op de toekomstige ontwikkeling van de Bijlmer te kijken, is de studie Blik op de Bijlmer. Een inspiratie stuk voor elk principebesluit of ander planproduct. Het is dus een inspanningsverplichting om de studie waar het kan te volgen. Het zeer vernieuwende uitgangspunt van de studie Blik op de Bijlmer is dat het uitgangspunt nu wordt/is om bij elk (her)ontwikkelproject, de opgave niet meer alleen als een opgave voor een bouwlocatie te benaderen, maar dat voortaan ook wordt gekeken naar de wisselwerking met de buurt. Sterker nog wat de situatie van de buurt is en wat de buurt nodig heeft en welke aanpak van het project versterkend kan werken voor de buurt als geheel, is voortaan het uitgangspunt.

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

13

1 . O P G AV E

Bijlmermeer en omliggende polders (1757)

1900, poldergebied

Bijlmermeer in aanbouw en in voorgrond Venserpolder (1969)

1970, aanleg infrastructuur en start bouw Bijlmermeer

1988, ontwikkeling Carel Weeber blokken en woonzorggebouw De Venser

2020, verdichting Amsterdam Zuidoost amsterdamhv.nl/wiki/bijlmermeer.html

14

topotijdreis.nl

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

ONTSTAANSGESCHIEDENIS VENSERPOLDER De Venserpolder is een voormalige polder en woonwijk in het Amsterdamse stadsdeel Amsterdam Zuidoost (gelegen in de driehoek tussen station Duivendrecht en de metrostations Strandvliet en Venserpolder) ten noordwesten van de Bijlmermeer. De naam Venserpolder is van oudsher de naam van het gebied waarin de woonwijk is gebouwd. Dit gebied was veel groter dan de huidige wijk. Ook Duivendrecht-Oost en Diemen-Zuid hoorden tot de polder. De polder werd omsloten door de Rijksstraatweg van Duivendrecht naar Abcoude, de Weespertrekvaart en de ringsloot om de Bijlmermeer. De Venser was een vrij brede sloot die langs het vrachtspoor liep dat de Rijksstraatweg kruiste. In de 17de eeuw werd de Venserpolder aangelegd als drooglegging van een drassig gebied zodat het bewoond kon worden en er veeteelt plaats kon vinden. Deze veeteelt diende de voedselvoorziening van de stad Amsterdam. Ten noorden van de polder lag de Diemermeerpolder en ten zuiden de Bijlmermeerpolder. In de jaren 1970 werd begonnen met het ophogen van de terreinen in de Venserpolder. In de jaren 1980 werd de huidige woonwijk Venserpolder aangelegd. De wijk werd begin jaren 1980 als laatste van de woonwijken in Amsterdam Zuidoost gebouwd naar ontwerp van Carel Weeber.

Vier gedeelten van de wijk worden door kanaalvormige waterpartijen van elkaar gescheiden en door voetgangers en fietsersbruggen met elkaar verbonden. De Venserpolder bestaat hoofdzakelijk uit ongeveer 5000 woningen, daarnaast zijn er onderwijsvoorzieingen en het woonzorggebouw. De woonblokken zijn vier of vijf woonlagen met portiekwoningen, gelegen om binnentuinen en aan lange boomrijke lanen. De binnentuinen van de grote gesloten bouwblokken zijn toegankelijk door poortjes, ze zijn meestal lommerrijk en ingericht met speelveldjes, nutstuinen of siertuinen. De begane grond woningen hebben aan de achterzijde vaak privétuintjes. In de wijk bevindt zich ook een locatie voor enkele woonwagens. Sinds 2005 staan er aan de rand van de Venserpolder vijf appartementencomplexen van acht woonlagen hoog aan de Anna Blamansingel. De buurt grenst aan de wijk Bijlmermeer en aan het dorp Duivendrecht behorend tot de gemeente Ouder-Amstel. De straatnamen in de buurt zijn afgeleid van legendarische internationale schrijvers zoals Berthold Brecht, Boenin, Barbusse, Dickens, Andersen, Bernard Shaw, Dostojewski en Charlotte Brontë.

woonzorggebouw De Venser 1979

plan Carel Weeber voor de Venserpolder, 1982

Locatie De Venserpolder is gelegen in de hoek van twee sporen ten noorden van Bijlmer Centrum en bevindt zich tussen de toekomstige woningbouwplannen Arenapoort, Amstel III en De Nieuwe kern. Infrastructureel ligt de locatie erg gunstig en kan het via metrostation Strandvliet en treinstation Bijlmer Arena en met de bus goed bereikt worden. Ook lopen er twee belangrijke fietsroutes door de Venserpolder: het Abcouderpad en Strandvlietpad. De Venser is gelegen in het meest zuidelijke deel van de Venserpolder. De Venser is een van de buurt afgesloten groen gebied waar het woonzorggebouw staat. Vanaf de Berthold Brechtstraat wordt het terrein van De Venser middels een slagboom betreden.

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

15

A10

AMSTERDAM

1 . O P G AV E

route Abcouderpad, amsterdamse poort - centrum

PHOL

M

Strandvliet

DE NIEUWE VENSER

BUS

route Strandvlietpad, metro - bijlmer

D-BUURT

Amsterdam Bijlmer Arena

AMSTERDAMSE POORT

Venserpolder

16

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

A9

A2

CONTEXT Woonzorggebouw De Venser is in 1979 ontwikkeld en gebouwd, net voordat het plan Venserpolder van Carel Weeber (1980) werd opgesteld. De Venser is een vrij in het groen staand autonoom kruisvormig gebouw. Sinds die tijd is de omgeving van dit deel in Amsterdam Zuidoost verder verstedelijkt. Uitbreiding van de capaciteit op deze plek is van betekenis zowel uit oogpunt van duurzaamheid als ter beantwoording aan de maatschappelijke vraag naar woningen binnen Amsterdam. Het voorliggende stedenbouwkundige plan wil de locatie opnieuw inweven in haar context en daarmee ook een bijdrage leveren aan de revitalisering van de Venserpolder. De context wordt gekenmerkt door een dynamiek vanuit drie sferen. Het plan van Carel Weeber van de Venserpolder kan gelezen worden als een ruim gemaatvoerde versie van Berlagiaanse bouwblokken met brede versteende straten en collectieve groene binnentuinen. De Dolinga- en Daalwijkdreef aan de oostzijde hebben een uitgesproken groen karakter en omsluiten een nog parkachtig gebied. Aan de zuidkant vormt het gebied Amsterdam Arena met station en Arena Boulevard tot aan de Amsterdamse Poort het nieuwe centrum van Amsterdam Zuidoost. De Venser is een schakelgebied tussen deze drie sferen en de nieuwe ontwikkelingen Amstel III en Nieuwe Kern.

Barbusselaan

Berthold Brechtstraat

Abcouderpad

binnenhof in Venserpolder

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

17

1 . O P G AV E

1

2

5

3

4 analyse huidige situatie

1:1500

luchtfoto De Venser, google maps

18

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

WOONZORGGEBOUW DE VENSER Oud worden in culturele diversiteit Woonzorggebouw De Venser in Amsterdam Zuidoost is in 1981 in gebruik genomen als verzorgingshuis. Het bestaat uit twee delen: de eerste vleugel bestaat uit 154 – grotendeels éénkamer – zorgwoningen, de tweede vleugel bestaat uit 154 sociale seniorenwoningen. De Venser is een multicultureel woonzorggebouw, waar ook buurtbewoners welkom zijn in het restaurant of om mee te doen aan diverse activiteiten. Onderzoek sloop-nieuwbouw Het huidige gebouw De Venser is 40 jaar na haar bouw verouderd. Het door Amstelring geëxploiteerde zorggedeelte voldoet niet meer aan de huidige regelgeving en de voor Amstelring belangrijke functionele organisatie van woongroepen. Daarom heeft Stadgenoot in 2017 opdracht gegeven te onderzoeken welke voor- en nadelen er zijn bij strategieën variërend van renoveren tot herontwikkelen. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek heeft Stadgenoot besloten het huidige complex te slopen en met een herontwikkeling een nieuw woonzorggebouw te realiseren dat aan alle eisen van deze tijd voldoet en daarnaast nieuwe woningen te kunnen toevoegen aan de buurt.

1. 1 zicht op huidige entree woonzorggebouw vanaf Barbussenlaan

2. 2 zicht op huidige Berthold Brechtstraat

3. 3 zicht op woonwagens

4. 4 zicht op natuurlijke oever

tuin woonzorggebouw De Venser

5. 5 zicht op Abcouderpad vanaf Strandvlietpad

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

19

02 RUIMTELIJKE KWALITEIT

MIDDELHOGE GROENE WOONBUURT

UITGANGSPUNTEN

openen naar de buurt, aansluiting omgeving en versterken bestaande routes

het creëren van kwalitatieve, aantrekkelijke en groene openbare ruimte met behoud van zoveel mogelijk bomen

een autoluwe wijk met parkeren uit het zicht en tussen het groen

verdichting ingepast op de context en bezonning

40%

40%

sociaal 40% 40% sociaal 40% sociaal 20% 40% 40% sociaal

midden 40% 40% midden 40% midden

vrij 20% vrij 20%

zorg zorg

+ + + + +

40% 40% midden

sociaal vrij 20% sociaal 20%

midden zorg midden

20% vrijvrij

zorg zorg

vrij

zorg

divers woonaanbod

sociale controle, duurzaam bouwen, gezond leefklimaat en natuurinclusief (met behulp van puntensysteem Groenvisie 2050 om minimaal 30 punten te behalen)

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

23

2 . R U I M T E L I J K E K WA L I T E I T

hoofdopzet

1. AANSLUITEN ROOILIJNEN CONTEXT

2. NIEUW GROEN KARAKTER

3. WONINGEN TOEVOEGEN

1:1500

24

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

HOOFDOPZET

VOOR EEN MIDDELHOGE GROENE WOONBUURT

Doel van het stedenbouwkundig plan is om het groene afgesloten terrein van De Venser om te vormen tot een groenstedelijke woonbuurt. Dat begint met het openen van het kavel met een goed op de omgeving aansluitende, hoogwaardige en zo groen mogelijke openbare ruimte. De helder gedefinieerde verbindingen komen in het verlengde van de Barbusselaan samen in een centraal buurtplein, met daaromheen voorzieningen. De verweving van de nieuwe buurt met haar omgeving komt daarnaast tot uitdrukking in de vorm van de bebouwing en de straatprofielen die in rooilijn en hoogte aansluiten op de bestaande stedelijke omgeving. Een groenstedelijke woonbuurt waarin straks ruim meer woningen zijn gesitueerd ten behoeve van de uitbreiding van de Amsterdamse woningvoorraad en waarmee de diversiteit van het woningaanbod wordt vergroot. Context De context wordt gevormd door de vier en vijf lagen hoge bouwblokken met brede straatprofielen in de Venserpolder en negenlaagse woontorens langs de Burgemeester Stramanweg. In uitzondering hierop bestaat de westzijde langs de Brentanostraat uit lagere bebouwing en een kleine reeks woonwagens. Langs de noordwestzijde van het plan wordt de fietsverbinding naar het metrostation Strandvliet verbeterd. Nieuwe verbindingen met groen voetganger-vriendelijk weefsel door de buurt geven aanleidingen en kansen om de buurt echt aan te takken aan deze route en de wijk.

Verbinden met omgeving Op vijf plaatsen worden er verbindingen gemaakt die de nieuwe buurt ontsluiten. In de noordoost- en zuidwestrichting wordt de buurt ontsloten en doorwaadbaar langs twee nieuwe assen. In het verlengde van de Barbusselaan ontstaat een assenkruis van openbare verbindingen. Vanuit de Barbusselaan in het noordwesten leidt de stedelijke as naar het water en centrum van Amsterdam Zuidoost. De verbinding van de Brentanostraat naar de Dolingadreef krijgt een groener profiel, met rustige verblijfskwaliteit en zit- en speelplekken. Hier bevindt zich tevens een tweede toegang tot de buurt in een autoluwe shared space vanaf de Brentanostraat naar de halfverdiepte parkeergarage. Deze as komt samen met de stedelijke as op het centrale plein als hart van de buurt met voorzieningen die zorgen voor een betekenisvolle plek voor ontmoeting en sociale interactie. Zuidelijker langs het water van de Anna Blamansingel komt een tweede groene as. Een ruimte met verblijfsplekken zoals een steiger langs de oever en fitnesstoestellen. Een voetgangersbrug naar de overzijde van het water legt verbinding met het daar gelegen sportveldje, de woningen en met het Abcouderpad richting de Amsterdamse Poort. Hiermee wordt een helder systeem van openbare ruimten gecreëerd, zowel qua oriëntatie als in beheersbaarheid.

Door de verbindingen voor voetgangers en fietsers van mooie profielen en een brug over het water te voorzien en de auto zo compact mogelijk toegang zonder doorgang te geven kan het gewenste groenstedelijke woonmilieu tot stand komen. Centraal hart Centraal op de kruising van het assenkruis ontstaat het hart van de nieuwe buurt, waar de vier omliggende kwadranten elkaar ontmoeten. Immers waar de Venserpolder vooral publieke (parkeer)straten en collectieve hoven biedt, kan het nieuwe plan voor De Venser zowel door haar programma met voorzieningen als door de ruimtelijke opzet met een hoogwaardig verblijfsplein een centraal punt voor de Venserpolder als geheel bieden. Dit werkt verbindend en biedt zowel sociale ruimte als fysieke ruimte in De Venser.

Autoluw De inrichting van de openbare ruimte vrijwaart haar zoveel mogelijk van rijdende en geparkeerde auto’s. De straten dienen het straatleven van de bewoners en voegen groen toe aan de openbare ruimte, waardoor de verblijfskwaliteit en voetgangersverbindingen worden gemaximaliseerd. Door goede OV infrastructuur én kwalitatieve fietsverbindingen kan het gebied met de auto beperkt bereikbaar worden gemaakt. Vanuit de Barbusselaan tot aan het buurtplein ontsluit een rijlus met bezoekersparkeerplaatsen het plein en de twee noordelijke kwadranten. De parkeergarage onder kwadrant 2 wordt ontsloten tussen over het plein tussen de kwadranten 1 en 4 vanaf de kruising met de Berthold Brechtstraat en Barbusselaan. Collectieve ruimte Rond het assenkruis ontstaan 4 kwadranten met ieder een eigen bestemming en sfeer. De bebouwing in de kwadranten vormt een heldere openbare ruimte waar publiek/collectief/privaat duidelijk is gedefinieerd. Ook binnen deze kwadranten komen open groene collectieve ruimten. Daar waar collectieve tuinen op de openbare ruimte aansluiten zullen die grenzen zorgvuldig worden vormgegeven, zodat de overgang in territorium duidelijk herkenbaar en in geval van overlast of onveiligheid ook afsluitbaar is. Deze ruimten bieden zowel vanuit de woningen als vanuit de publieke openbare ruimte zichtlijnen die licht en lucht in de woonomgeving brengen.

En een fijnmaziger doordringbaar stedelijk weefsel met meer bewegingsruimte, waarbij de keuze van verschillende routes bijdraagt aan de ontspannen groenstedelijke beleving. Uitgangspunten Bovenstaande is vertaald in zes uitgangspunten: 1. Openen van het terrein naar de buurt, aansluiten op de omgeving en versterken bestaande routes. 2. Het creëren van kwalitatief aantrekkelijke openbare ruimte met behoud van zoveel mogelijk bomen. 3. Een autoluwe wijk met parkeren uit het zicht en in het groen. 4. Toevoegen van woningen ingepast op context en bezonning. 5. Divers woonaanbod voor verschillende doelgroepen. 6. Sociale veiligheid, duurzaam bouwen, gezond leefklimaat en natuurinclusief

PLANGEBIED huidige kavelgrens Stadgenoot

kavelgrens plangebied Gemeente

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

25

2 . ruimtelijke kwaliteit

sociale huurwoningen dichtbij metrostation

woonzorggebouw aan doorgaande route

KWADRANT 4

KWADRANT 1

sociale seniorenwoningen verbonden met plint woonzorggebouw en abcouderpad midden huur- en vrije sector koopwoningen verbonden met water en abcouderpad

midden huurwoningen

KWADRANT 3

KWADRANT 2

woonzorggebouw voorzieningen zorgwoningen sociale seniorenwoningen sociale huurwoningen midden huur- en vrije sector koopwoningen

sociale seniorenwoningen woonzorggebouw voorzieningen in de plint

PROGRAMMA Een mix aan verschillende woningen en voorzieningen met een diversiteit aan bewoners en functies, met interactie tussen plinten en openbare ruimte. hoofdentrees aan belangrijkste routes

VOORZIENINGEN Voorzieningen in de plint aan het plein, entrees en belangrijkste looproutes. aansluiten op hoogte bestaande bouwblokken

zoekgebied entrees maatschappelijke voorzieningen in de plint

verloop in bouwhoogte naar rug

entrees begane grond woningen

entrees begane grond woningen

3-5 lagen 6 lagen 7 lagen 8 lagen >9 lagen

zoekgebied entrees voorzieningen in de plint

BOUWHOOGTES De bouwblokken sluiten aan op de bouwhoogtes in de directe omgeving van 4 à 5 lagen tot 12 lagen langs de Dolingadreef.

ENTREES Entrees aan de openbare ruimte en belangrijkste looproutes. Begane grond woningen deels rechtstreeks ontsloten. geen sluipverkeer

onderdeel van het fietsnetwerk plus van de gehele venserpolder

bezoekers parkeren op maaiveld

goede bereikbaarheid woonzorggebouw met auto/bus

abcouderpad

strandvlietpad

bezoekers parkeren op maaiveld

parkeren personeel woonzorggebouw

auto te gast

half-verdiepte parkeergarage

doorwaadbaarheid voor voetgangers

VERKEERSSTROMEN Een auto- en parkeerluwe wijk met veel verblijfskwaliteit en groene langzaamverkeer routes voor een hoogwaardige openbare ruimte.

26

parkeren bezoekers parkeren venserpolder parkeren woonzorggebouw overdekt parkeren bewoners

PARKEREN Parkeren in verlengde van Barbusselaan en een collectieve, half-verdiepte en overdekte parkeergarage.

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

INTEGRALE ASPECTEN

Om de 6 hoofdambities te realiseren zijn de volgende uitwerkingen ontworpen: stedelijke straat formele entree van de wijk, voetgangers en fietsers domineren, auto te gast, aanzet tot ontwikkeling van de rest Barbusselaan, geactiveerde plinten, stenig met ingekaderd groen

entrees aan de openbare ruimte collectieve tuin

voortuinen sociale seniorenwoningen collectieve binnentuin woonzorggebouw

groenzone voetgangers gebied, groen gerealiseerd voor waterbuffering plein samenkomst en verblijf, open toegankelijke ruimte, multifunctioneel, geactiveerde plinten

plein collectieve tuin

heldere zonering collectieve binnentuin op parkeerdek, openbaar toegankelijk en ‘s avonds afsluitbaar

oeverzone openbaar toegankelijk maken van het water, contact met het water versterken, natuurvriendelijke oever

openbare ruimte collectieve ruimte

HOOFDSFEREN OPENBARE RUIMTE De openbare ruimte is opgedeeld in vier hoofdsferen die ieder een eigen karakter hebben en verschillend zijn in functies en uitstraling.

bomenrij die behoren tot de hoofdboomstructuur (HBS)

ZONERING OPENBARE RUIMTE Een heldere zonering tussen de openbare ruimte en de collectieve buitenruimtes, zodat deze desgewenst afsluitbaar kunnen zijn.

polderdaken wadi’s voor tijdelijke waterberging dempen Anna Blamansingel

bomen te behouden bomen te kappen bomen te verplanten bomen te verplaatsen

BOMEN Het behouden van zoveel mogelijk bestaande bomen en het toevoegen van nieuwe groene zones

duiker verbinding waterstructuur

infiltratie- of bergingsstroken

compensatie demping Anna Blamansingel

verbreding Anna Blamansingel t.b.v. watercompensatie

WATER Een klein deel van de singel wordt gedempt en gecompenseerd. Daken en openbare ruimte dragen bij aan goed regenwater beheer.

posities met kansen voor gefaseerd bouwen

uitgangspunt voor huidige bewoners is 1 verhuisbeweging

SPORT EN SPEL Binnen de verbeterde groene structuur zijn locaties opgenomen die ruimte bieden voor het toevoegen van sport en spelen.

bestaand woonzorggebouw

FASERING De samenhang tussen alle aspecten in relatie tot een goede fasering van de uitvoering is essentieel voor het proces en het resultaat. In dit geval een nieuwbouw-sloop-nieuwbouw in plaats van een sloop-nieuwbouw opgave.

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

27

2 . ruimtelijke kwaliteit

28

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

VAN WOONZORGGEBOUW NAAR WOONBUURT

1:1000

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

29

2 . ruimtelijke kwaliteit

Boeninlaan

De kavel waarop de herontwikkeling van het vastgoed gaat plaatsvinden is in erfpacht bij Stadgenoot. Stadgenoot zal deze kavel bouwrijp maken en is verantwoordelijk voor de realisatie van het vastgoed. Het hiernaast aangegeven matenplan geeft het plangebied weer. Binnen dit kavel zijn de nieuw te bouwen kwadranten aangeduid met de cijfers 1 t/m 4. Opgeteld betreft het oppervlak van de vier kwadranten 16.120 m2. Deze kwadranten zullen doormiddel van een conversie van het huidige erpachtcontract in erfpacht van Stadgenoot blijven. Binnen de contouren van de kwadranten definiëren de kavelpaspoorten in een later stadium de nadere uitwerking van de bebouwing en de onbebouwde groene ruimte.

Brentanostraat

Na deze herontwikkeling wordt er: 25.175 m2 - 16.120 m2 = 9.055 m2 aan openbaar gebied toegevoegd. Het gebied dat niet mee in erfpacht wordt uitgegeven wordt openbaar en eigendom van de gemeente en zal door de gemeente worden heringericht.

91

12

47

Brentanostraat

14

11

nieuwe bebouwingsgrenzen in erfpacht uit te geven grond openbaar gebied

30

1:1000

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

Barbusselaan

Bernard Shawsingel

MATENPLAN

Berthold Brechtstraat

36

30

KWADRANT 4 2.820 m2

88

9.055 m2

Strandvlietpad

KWADRANT 1 5.980m2

68

Abcouderpad

1

15

KWADRANT 2 4.960m2

24

KWADRANT 3 2.360m2

57

1

11 50

15

41

24

23

Anna Blamansingel

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

31

2 . ruimtelijke kwaliteit

Brentanostraat

Boeninlaan

De plankaart geeft een integraal 2D beeld van de hiervoor beschreven aspecten. De hoofdopzet van de inrichting van de openbare ruimte is aangeduid met de te handhaven en nieuwe bomen. De bouwhoogten zijn in kleuren globaal aangeduid en de primaire rooilijnen van de bebouwing zijn aangegeven met een dikkere omlijning. Op de volgende pagina’s wordt de nadere uitwerking gedefinieerd.

nieuwe bebouwingsgrenzen (Stadgenoot) (binnen)tuin binnen nieuwe bebouwingsgrenzen bomen behouden bomen nieuw 1 bouwlaag 2-3-4 bouwlagen 5 bouwlagen 6 bouwlagen 7 bouwlagen 8 bouwlagen 9 bouwlagen

Brentanostraat

10 bouwlagen 11 bouwlagen 12 bouwlagen hoogteaccent 6 lagen (18m) hoogteaccent 8 lagen (24m) hoogteaccent 10 lagen (30m) hoogteaccent 12 lagen (36m) rooilijn (vastliggend) voorzieningen in plinten

32

1:1000

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

Bernard Shawsingel

Barbusselaan

PLANKAART

Berthold Brechtstraat

Abcouderpad

Strandvlietpad

Anna Blamansingel

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

33

Boeninlaan

2 . ruimtelijke kwaliteit

Het huidige gebouw De Venser staat in een groene omgeving omringd met veel bomen. De bomen langs het Abcouderpad behoren tot de hoofdboomstructuur van Amsterdam. In de zone langs het water en de westgrens van het kavel staan de grootste bomen. Het nieuwe stedenbouwkundig plan vormt een middelhoge groene woonbuurt. Vanuit verdichting en fasering worden nieuwe gebouwen ook gerealiseerd op posities waar nu bomen staan.

Brentanostraat

Voorafgaand aan het stedenbouwkundig ontwerp is een uitgebreide bomeninventarisatie gemaakt. De bestaande bomen zijn in kaart gebracht en het soort, de actuele status, de toekomstverwachting, kroonprojectie en verplantbaarheid is inzichtelijk gemaakt. De analyse op het kaartje hiernaast is gebaseerd op de inventarisatie van de huidige situatie. Met deze inventarisatie is vervolgens een groen compensatieplan gemaakt voor de gehele ontwikkeling. Dit compensatieplan heeft mede de posities van gebouwen bepaalt en vormt de basis voor het groenontwerp van de openbare ruimte. Het compensatieplan is uitgebreider te vinden in het hoofdstuk openbare ruimte en in de bijlagen.

Brentanostraat

bomen te verplanten bomen te kappen bomen te behouden bomen te verplaatsen

boominventarisatie - Hoek, 2023

34

1:1000

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

Bernard Shawsingel

Barbusselaan

ANALYSE BESTAANDE BOMEN

Berthold Brechtstraat

Abcouderpad

Strandvlietpad

Anna Blamansingel

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

35

2 . ruimtelijke kwaliteit

5 lagen

5 lagen

Boeninlaan

Het stedenbouwkundig plan gaat uit van een profiel van in hoogte oplopende bouwblokken. Vanaf de op de huidige Venserpolder aansluitende bebouwing in het noordwesten loopt de hoogte diagonaal over de buurt op, van 5 verdiepingen aan de Berthold Brechtstraat naar maximaal 12 verdiepingen richting de Dolingadreef.

Brentanostraat

15 1 laag

18 4 lagen

12

3 lagen

23

1 bouwlaag

Brentanostraat

2-3-4 bouwlagen 5 bouwlagen 6 bouwlagen

49

7 bouwlagen 8 bouwlagen 9 bouwlagen 10 bouwlagen 11 bouwlagen

1 laag

9 lagen

12 bouwlagen 1:1000

36

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

2

Bernard Shawsingel

BOUWHOOGTES EN ONDERLINGE AFSTAND Barbusselaan

4 lagen

Berthold Brechtstraat

30

14

30

10-37 m 8 lagen

13

Strandvlietpad

0-17 m 4 lagen

0-17 m 5 lagen

0-34 m 10 lagen

0-17 m 5 lagen

0-4,5 m 1 laag

0-37 m 11 lagen

0-20 m 6 lagen

0-4,5 m 1 laag

0-24 m 7 lagen

16

0-27 m 8 lagen

14-31 m 5 lagen 0-4,5 m 1 laag

0-17 m 5 lagen

24

12 0-20 m 6 lagen

0-31 m 9 lagen

Abcouderpad

0-24 m 7 lagen

0-27 m 8 lagen

15

15

0-27 m 8 lagen

7-27 m 6 lagen 7-31 m 7 lagen

0-27 m 8 lagen

0-41 m 12 lagen

0-10 m 3 lagen 0-17 m 5 lagen

15

0-31 m 9 lagen

max.1,5 m 1 2 laag

0-14 m 4 lagen

15 0-37 m 11 lagen

0-17 m 5 lagen

10-41 m 9 lagen

0-17 m 5 lagen

0-24 m 7 lagen 10-31 m 6 lagen 0-31 m 9 lagen

14-37 m 7 lagen

0-17 m 5 lagen

29

15

15

35

Anna Blamansingel 1 laag

9 lagen

1 laag

9 lagen

1 laag

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

9 lagen

37

2 . ruimtelijke kwaliteit

axonometrie aanzichten

plangebied De Venser

blok I

blok H blok J

blok F

blok E blok D blok A

anna blamansingel

blok A

berthold brechtstraat

doorsnede De Venser

1:1500

38

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

AANZICHTEN NOORD

37m

10m

34m 4,5m

37m

10m

37m

10m

17m

34m 4,5m

10m 31m

OOST

17m

17m

10m 31m

17m

Anna Blamansingel

verlengde Barbusselaan

41m

14m

17m

10m

10m

37m

34m 4,5m

max 1,5m

max 1,5m

17m

17m

10m

41m

max31m 1,5m

17m

10m 31m 17m

ZUID

17m

20m

17m

10m

20m

37m

14m

41m

10m 24m41m 14m 37m

31m

31m

27m

27m

4,5m

31m 14m 17m max 1,5m

31m 27m

4,5m

37m

37m

24m

17m

20m

31m

24m

14m 37m

7m

20m

31m

24m

14m 37m

24m

24m

27m

27m

27m

24m

34m 10m

34m 10m

4,5m

24m

max 1,5m 17m

37m

34m 10m

max 1,5m 17m

10m

31m

31m

24m

14m 37m

20m

7m

24m

7m

20m

27m

24m

20m

10m

17m max 1,5m 17m

10m

31m

7m

10m

Berthold Brechtstraat

31m

31m

31m

17m

Abcouderpad

halfverdiept parkeren 20m

34m 10m

27 m 20m 24 m 17m

14m

31m

24m

4,5m

17m

woonwagens

WEST

27m

woonwagens

sociale seniorenwoningen

17m

17m

31m

halfverdiept parkeren 17m

17m

27 m 20m 24 m 17m

zorgwoningen

max 1,5m

10m 31m

27 m 20m 24 m 17m

17m

Abcouderpad sociale seniorenwoningen 17m

17m

34m 4,5m

*bouwhoogtes zijn maximale hoogtes en maximale aantal verdiepingen

27 m 20m 24 m 17m

17m

31m

17m

Berthold Brechtstraat

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

Anna Blamansingel

39

2 . ruimtelijke kwaliteit

bezonning centraal hart - 21 juni 08:00

bezonning centraal hart - 21 juni 10:00

bezonning centraal hart - 21 juni 12:00

bezonning centraal hart - 21 juni 14:00

bezonning centraal hart - 21 juni 16:00

bezonning centraal hart - 21 juni 18:00

40

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

BEZONNING De afmetingen van de bouwblokken en onderlinge afstand zijn afgestemd met de bezonning van de openbare ruimte en de woningen. Zo geven de hogere blokken langs de Dolingadreef schaduw op onbebouwd terrein en worden de aangrenzende bouwblokken minimaal gehinderd. Hiermee wordt voor de bestaande omliggende bebouwing ruimschoots aan de strenge TNO normering voldaan. Om zoveel mogelijk direct zonlicht op de gevels te krijgen en beschaduwing te voorkomen is er een setback ter plaatse van de hogere bouwdelen. In de naaststaande afbeeldingen op pagina 41 is het volledige stedenbouwkundig plan te zien in de herfst/lente, zomer en winter om 12:00 ‘s middags. Op pagina 40 is een inzoom van een zomerse dag op het centrale plein te zien. Hierin is goed te zien dat het grote terras in de rechter boven hoek van het centrale plein een gunstige ligging heeft t.o.v. de bezonning.

21 maart 12:00

21 juni 12:00

21 december 12:00

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

41

N 2 . ruimtelijke kwaliteit

2 Figuur 5-2 Kwaliteitsklassen van het windklimaat van de nieuwe situatie op loopniveau; plangebied . 1 .

3 .

Figuur 5-2 Kwaliteitsklassen van het windklimaat van de nieuwe situatie op loopniveau; plangebi

Kwaliteit van het windklimaat op loopniveau (1,5 meter hoogte)

Figuur 5-3 Kwaliteitsklassen van het windklimaat van de nieuwe situatie op loopniveau; 3d-aanzic

Figuur 5-3 Kwaliteitsklassen van het windklimaat van de nieuwe situatie op loopniveau; 3d-aanzicht 18/35

RNL160.06502.00

06502.00

Onderzoek Windklimaat - CFD-simulatie, Deerns Nederland B.V., 2 augustus 2023

42

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

ONDERZOEK WINDKLIMAAT Uitgangspunten • De beoordeling is uitgevoerd aan de hand van de normering: NEN 8100 ‘Windhinder en wind-gevaar in de gebouwde omgeving’. • Conform de NEN 8100 wordt de NPR 6097:2006 gebruikt om de windstatistiek ter plaatse van het onderzoeksgebied te bepalen. • De gebouwen zijn gemodelleerd op basis van het aangeleverde 3D-model (d.d. 23-12-2022). • De omgeving van de gebouwen is gemodelleerd op basis van de website “3D BAG” en “CADMAPPER”.

0° 330°

30°

60°

300°

90°

270°

Uit de windstatistiek (zie figuren hiernaast) blijkt dat de windrichtingen uit het zuidwesten overheersend is. Ongeveer 50% van de tijd komt de wind uit de richtingen tussen zuid en west. Ook de hoogste windsnelheden komen uit deze windrichtingen. De windrichtingen (zuid tot west) bepalen daarom in grote mate het windklimaat op de locatie.

240°

120°

210°

180°

150°

Oranje cirkel geeft het kerngebied aan binnen een straal van 300 meter rondom het

Voor het plangebied zijn er geen bomen opgenomen in het plangebied. De gehel pijlen geven de windrichtingen aan. Figuur 2-3 Wijdere omgeving bouwplan (bron: Google Earth); Oranje cirkel geeft het kerngebied aan binnen een straal van 300 3D-model. De bomen kunnen een positieve invloed op het m rondom het plangebied. Gele pijlen geven windrichtingen aan windklimaat van een gebied hebben, maar is afhankelijk van welk seizoen het is. In de seizoenen met statistisch de meest hoogste windsnelheden (herfst en winter) is de invloed van de bomen het kleinst vanwege het bladverlies van veel soorten bomen. Het 3D-model vertegenwoordigt een worstcasescenario. Resultaat Volgens de resultaten en de criteria conform NEN 8100 in Tabel 4-3, is het windklimaat relatief goed. Er is namelijk geen windklasse E. Er is echter wel windklasse D die matig (acceptabel) is. Er wordt geadviseerd om aan de noordwest kant van het plangebied geen “zittende” of “slenterende” activiteiten te situeren. Op dezelfde manier kunnen de figuren als hulpmiddel fungeren om de ideale locatie voor elke activiteit te beslissen. Daarbij laten de resultaten zien dat er geen risico is op windgevaar. Model3-1 van bebouwing en kerngebied (oranje) en(oranje) het totale rekendomein (grijs) (grijs) Figuur Model van bebouwing (grijs) in kerngebied en het totale rekendomein * onderzoek door Deerns Groep B.V.

N

2 .

1 .

RNL160.06502.00

3 . Figuur 3-2 Model van bebouwing gezien vanuit het zuiden

Figuur 5-2 Kwaliteitsklassen van het windklimaat van de nieuwe situatie op loopniveau; plangebied

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

Figuur 3-3 Model van bebouwing gezien vanuit het zuidwesten

43

2 . ruimtelijke kwaliteit

44

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

IMPRESSIE VOGELVLUCHT

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

45

Bernard shawsingel Shawsingel

boeninlaan Boeninlaan

barbusselaan Barbusselaan

2 . ruimtelijke kwaliteit

Berthold Brechtstraat Strandvlietpad

Abcouderpad

Abcouderpad

Bretanostraat

Brentanostraat

TERREINOPPERVLAKTE BRUTO BUURT: 30.800 M2

Brentanostraat brentanostraat

PERCEEL: 25.175 M2

oppervlakte terrein

Anna Blamansingel Anna Blamansingel

1:1500

Project B802- Venser

tenhaak enhaak s architecten

Venserpolder - FSI 1,0

Java-eiland - FSI 1,5

Formaat Fase A3 SP

Overhoeks - FSI 2,2 Andreas Ensemble - FSI 2,0

46

Schaal

1:500

Bijlmerbajes - FSI 2,0

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

VERDICHTING DE VENSER Het stedenbouwkundig plan voor De Venser draagt bij aan de verdichtingsopgave gesteld in de Omgevevingsvisie van Amsterdam. Onderstaand wordt toegelicht waarom de locatie geschikt is voor deze verdichting en hoe het stedenbouwkundig plan in dichtheid en bebouwingsoppervlakte aansluit op de ambitie van en referentieprojecten in Amsterdam. Amsterdam kent een zeer grote opgave om aan de vraag naar (betaalbare)woningen invulling te geven. De Venser is een locatie die door de gunstige ligging ten opzichte van openbaar vervoer en voorzieningen en door de huidige lage bebouwingsdichtheid veel kans heeft op een intensiever grondgebruik. Naast een kwantitatieve verdichting heeft De Venser ook de mogelijkheid bij te dragen aan een kwalitatieve en inclusieve transformatie van het gebied. Het stedenbouwkundig plan vervangt het huidige woonzorggebouw van in totaal ca. 22.500 m2 BVO door ca. 70.000 m2 BVO nieuw volume. Dit plan wordt gerealiseerd op een perceel van 25.175 m2 met 5.625 m2 toedeelbare openbare ruimte, totaal 30.800 m2 groot (terreinoppervlakte). In de huidige situatie heeft het terrein hiermee een bebouwingsdichtheid, Floor Space Index (FSI) van 0,68. De dichtheid van het nieuwe stedenbouwkundig plan komt uit op een FSI van 2,3.

footprint huidige bebouwing

6.296 m2

Project

rudy uytenhaak partners architecten

B802- Venser

Schaal

Formaat Fase

Datum

Schaal

Formaat Fase

Datum

1:500

A3

SP

23-11-202

Met deze nieuwe dichtheid van 2,3 wordt een plan toegevoegd aan de Venserpolder dat overeenkomt met nieuwbouwontwikkelingen in Amsterdam. Voorbeelden van vergelijkbare stedenbouwkundige verdichtingen zijn bijvoorbeeld Andreas Ensemble of de Bijlmerbajes met een FSI van 2,0 of Overhoeks en Sluisbuurt met een FSI van 2,3. Binnen Amsterdam Zuidoost wordt momenteel op verschillende plekken gewerkt aan verdichtingen met vergelijkbare of hogere dichtheid, zoals bijvoorbeeld SPOT met een FSI van 4,5. Met de verdichting wordt ook bebouwd oppervlak aan het terrein toegevoegd. De footprint van het stedenbouwkundig plan komt uit op 12.080 m2. Op het beschikbare terrein van 30.800 m2 komt dit neer op een bebouwingspercentage, Ground Space Index (GSI) van 44%. Dit betekent dat er 56% van het terrein in te richten is als openbare ruimte: verkeersroutes, groen, water, speelplekken etc. en collectieve of privé buitenruimte.

footprint nieuwe bebouwing

12.080 m2

Project

rudy uytenhaak partners architecten

Sluisbuurt - FSI 2,2

B802- Venser

De Venser - FSI 2,3

1:500

A3

SP

Zuidas Mahler - FSI 6,5

SPOT - FSI 4,5

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

47

23-11-202

03 PROGRAMMA

Boeninlaan

Barbusselaan

Bernard Shawsingel

3. P R O G R A M M A

Berthold Brechtstraat Strandvlietpad D. 1070 m2 BVO / laag

A. 2480 m2 BVO / laag

Brentanostraat

B. 568 m2 BVO / laag

Abcouderpad

C. 568 m2 BVO / laag

E. 680 m2 BVO / laag

G. 680 m2 BVO / laag

I. 950 m2 BVO / laag

F. 1270 m2 BVO / laag

H. 680 m2 BVO / laag

J. 620 m2 BVO / laag

Brentanostraat

Anna Blamansingel standaard verdieping *indicatieve plattegronden als studie indeelbaarheid

OVERZICHT WONINGVERDELING KWADRANT 1

tenhaak s architecten

2

BVO

BVO

BVO

SEGMENT

TOTAAL

NIET WONEN

25.000 m2

1.200 m2

voorzieningen in de plint van het woonzorggebouw

11.800 m2

zorgwoningen

25.500 m2

300 m2

WONEN

12.000 m

2

25.200 m2

sociaal (huur) seniorenwoningen

midden segment (huur) vrije sector (koop) (20% van totaal - 154 zorg)

3

8.000 m2

500 m2

7.500 m2

midden segment (huur)

4

11.500 m2

500 m2

11.000 m2

sociaal (huur)

TOTAAL

70.000 m2

14.300 m2

55.700 m2

WONINGGROOTTES Project

AANTAL EENHEDEN Schaal

B802- Venser

>30m2 GO

50m - 65m GO ~78m2 BVO/woning

1:500

ca. 152 *

>40m2 GO (~58m2 GO) ~78m2 BVO >40m2 GO (~72m2 GO) ~93m2 BVO

147 - 171

>40m2 GO (~58m2 GO) ~78m2 BVO

ca. 95 *

>40m2 GO (~55m2 GO) ~73m2 BVO

A3

140 - 170

2

2

Formaat Fase

137 - 143

ca. 150 * 821 - 881

* aantallen met afwijking plus of min 5% 1:1500

50

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

SP

PROGRAMMA VERDELING Voor een toekomstbestendige levendige wijk is het belangrijk een diverse doelgroep aan te trekken. Dit wordt gecontroleerd door het aanbieden van 40% sociale huurwoningen, 40% midden huurwoningen en 20% vrije sector koopwoningen.

Naast de vevanging van de zorg- en sociale seniorenwoningen worden er in de buurt circa 550 nieuwe woningen toegevoegd waarmee de door de gemeente vastgestelde 40-40-20 verhouding in sociale huur, middenhuur en vrije sector ontstaat.

De vier kwadranten worden bestemd voor verschillende doelgroepen zoals hier met verschillende kleuren aangegeven: het woonzorggebouw met sociale seniorenwoningen langs de fietsroute aan het abcouderpad, sociale huurwoningen in het verlengde van de Barbusselaan aan de westzijde en tenslotte in de twee zuidelijke kwadranten middenhuur- en vrije sector koopwoningen. De begane grondverdiepingen zullen in aansluiting van het buurtplein en langs de noord-zuidas met voorzieningen en enkele commerciële ruimten bijdragen aan de levendigheid rond de openbare ruimte.

De sociale huurwoningen zijn onder andere voor senioren. Het palet sociale huurwoningen, midden huurwoningen en vrije sector koopwoningen geeft inhoud aan de beoogde diverse buurt en vitalisering van de bestaande stad.

Doelgroepen In het algemeen zorgt onder andere de afnemende woningbezetting per woning en een verstoorde woningmarkt voor een grote vraag naar woningen voor starters en middenhuur. Daardoor is een belangrijke doelstelling ook de sociale revitalisatie van deze inmiddels 40 jaar oude woonbuurt.

Kwadrant 1 (A, B & C): Woonzorggebouw, sociale seniorenwoningen en openbare plint (fysio, restaurant) met een prominente plek aan Barbusselaan, Berthold Brechtstraat en het nieuwe buurtplein

sociaal (huur)

40%

ca. 302 *

42%-44%

vrije sector (koop)

20%

ca. 137 - 143

20%

midden (huur)

40%

subtotaal

100%

zorgwoningen

totaal incl. zorg

681 - 711

140 - 170 *

100%

C - 8-9 lagen 5.400 m2 BVO

Kwadrant 2 (G, H, I & J): Midden huur- en vrije sector koopwoningen op een parkeersokkel, met een eigen zo direct mogelijke toegang om verkeer en parkeerdruk in de buurt te voorkomen

I - 5-12 lagen 8.500 m2 BVO

D - 5-7 lagen 6.500 m2 BVO

J - 5-9 lagen 5.000 m2 BVO

E - 6-8 lagen 5.000 m2 BVO Kwadrant 4 (D & E): Sociale huurwoningen

36%-38%

821 - 881

B - 10-11 lagen 6.600 m2 BVO

A - 5 lagen 13.000 m2 BVO

ca. 242 - 266

H - 7-11 lagen 7.000 m2 BVO F - 3-9 lagen 8.000 m2 BVO Kwadrant 3 (F): Midden huurwoningen

G - 5-8 lagen 5.000 m2 BVO

woonzorggebouw voorzieningen woonzorggebouw sociale seniorenwoningen sociale huurwoningen middenhuur- en vrije sector koopwoningen

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

51

Barbusselaan

Boeninlaan

Boeninlaan

Barbusselaan

Bernard Shawsingel

3. P R O G R A M M A

Berthold Brechtstraat

Berthold Brechtstraat

1200 m2

Brentanostraat

350 m2

B+C. 1349 m2 BVO trafo

A. 2940 m2 BVO

Strandvlietpad

fiets

parkeren

fiets

D. 1070 m2 BVO

D. 1070 m2 BVO

A. 2940 m2 BVO

1200 m2

250 m2

fiets fiets

Brentanostraat

trafo

fiets fiets

50 m2

Abcouderpad

100 m2

100 m2

90 m2

trafo

I. 950 m2 BVO / laag

50 m2

fiets

G. 680 m2 BVO / laag

E. 680 m2 BVO / laag parkeren

F. 1270 m2 BVO / laag

fiets

100 m2

50 m2

H. 680 m2 BVO / laag

100 m2

fiets

350 m2

J. 620 m2 BVO / laag

100 m2

fiets

50 m2

Brentanostraat

fiets

G. 680 m economi zorggeb 55 m2 plangebi totaal:

120 m2

E. 680 m2 BVO / laag

Anna Blamansingel

AANTAL M2 VOORZIENINGEN IN DE PLINT Het plan bevat c.a. 70.000 m BVO Op basis hiervan dient ca. 2.500 m2 een invulling met programma niet-wonen te krijgen maar is bestemd voor voorzieningen in de plinten. plint woonzorggebouw: plinten in de rest van het plangebied: totaal:

470 m2 B802- Venser

A3

105 m2

woonzorggebouw voorzieningen woonzorggebouw sociale seniorenwoningen

sociale huurwoningen midden huur- en vrije sector koopwoningen A. 2940 m2 BVOinvulling niet-wonen zoekgebied entrees woonzorggebouw voorzieningen zoekgebied entrees voorzieningen in de plint

55 m2

1200 m2

entree

berging/fietsenstalling 1:1500

52

SP

De Venser | Amsterdam | Stadgenoot | Gemeente Amsterdam | rudy uytenhaak + partners architecten | 24-10-2023

parkeren

ostraat

90 m2

Formaat Fase

fiets

fiets

1:500

H. 680 m2 BVO / l

Berthold Brechtstraat

250 m2

Schaal

Project

1.200 m2 1.300 m2 2.500 m2

D. 1070 m2 BVO

fiets

tenhaak s architecten

parkeren

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13744160/1