Raadsbesluit 2023-224A Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2024-2027

10  Verordening van de gemeenteraad van de gemeente Amsterdam houdende regels omtrent huisvestingsvoorzieningen onderwijs (Verordening huisvestingsvoorzieningen onderwijs Amsterdam 2020) | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl)

22

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Pas als een aangevraagde voorziening aan de criteria voldoet, wordt deze in het OHP opgenomen. Dat is echter geen automatisme, wat te maken heeft met het zogenaamde bekostigingsplafond dat het college jaarlijks vaststelt. Het bekostigingsplafond is het maximale bedrag dat de gemeente in een bepaald jaar aan onderwijshuisvesting uitgeeft. Als toekenning zou leiden tot overschrijding van het plafond, wordt de aanvraag niet toegekend. Bij het bepalen van de prioriteiten staan noodzakelijke capaciteitsuitbreidingen bovenaan, op grond van de wettelijke kaders. In het najaar bespreekt het college alle aanvragen die in behandeling zijn genomen en het voorgenomen besluit met alle schoolbesturen. Dat gebeurt in een OOGO. Schoolbesturen kunnen daar hun zienswijze geven op de voorgenomen besluiten van het college.

Gezonde schoolgrootte De leerlingaantallen per school zijn openbaar11 en worden jaarlijks door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) gepubliceerd.12 Het leerlingaantal is bepalend voor het recht op rijksbekostiging en op het stichten en in stand houden van po- en vo-scholen. De opheffingsnorm voor po-scholen verschilt per gemeente en wordt per ministeriële regeling voor vijf jaar vastgesteld. Basisscholen in Amsterdam met een leerlingaantal onder de 195 vallen onder de opheffingsnorm. De normen voor vo-scholen zijn landelijk vastgelegd, verschillen per schoolsoort en gelden voor alle bekostigde vo-scholen in Nederland.13

11  Leerlingen per onderwijssoort, cluster en leeftijd - Primair onderwijs - DUO Open Onderwijsdata 12  Aantal leerlingen - Voortgezet onderwijs - DUO Open Onderwijsdata 13  https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2022-28567.html Voor categorale scholen geldt: vwo (292), havo (244), mavo (195), vbo 1-2 profielen (195), vbo 3-4 profielen (240), vbo > 5 profielen (36), PRO (70). Voor scholengemeenschappen liggen de opheffingsnormen per schoolsoort lager.

Alle startende scholen hebben een aantal jaren de tijd om uit te groeien tot een school van voldoende omvang. Daarna wordt voor de instandhouding de opheffingsnorm gehanteerd. Als een school drie achtereenvolgende schooljaren niet aan de wettelijke opheffingsnorm heeft voldaan, kan beëindiging van de bekostiging of opheffing alleen worden voorkomen als een van de volgende drie uitzonderingsbepalingen van toepassing is: 1. De school telt ten minste 50 leerlingen en is de laatste school voor de betreffende (geloofs)richting of voor openbaar onderwijs binnen een straal van vijf kilometer. 2. Er is geen andere openbare school binnen een straal van één kilometer terwijl daar wel behoefte aan is. 3. De betreffende school wordt door ten minste 23 leerlingen bezocht en de gemiddelde schoolgrootte voldoet aan bepaalde wettelijke vereisten. In het voortgezet onderwijs dient een schoolbestuur bij de minister aan te tonen dat er sprake is van uitzonderlijke omstandigheden. De gemeente heeft hier geen bevoegdheid in en kan geen scholen sluiten omdat ze onder de opheffingsnorm zitten.

23

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

4. Leerlingprognose 4.1 Primair onderwijs (po)14

4.2 Voortgezet onderwijs (vo)15

In het schooljaar 2022/2023 tellen de Amsterdamse scholen voor primair onderwijs ongeveer 61.000 leerlingen. Stadsdelen Nieuw-West, Zuid en Oost hebben de meeste leerlingen, respectievelijk 12.193 leerlingen, 10.045 leerlingen en 9540 leerlingen. In zes van de acht stadsdelen neemt het aantal leerlingen in deze IHP-periode af. De grootste krimp vindt plaats in West en Centrum. Groei vindt plaats in stadsgebied Weesp en stadsdeel Noord. Op de lange termijn, tot 2038/2039, neemt in bijna alle stadsdelen het aantal leerlingen toe. De grootste groei vindt in Noord en Zuidoost plaats. De groei in de genoemde stadsdelen gaat niet gelijkmatig: vooral in nieuwbouw- en transformatiegebieden groeit het leerlingaantal hard, terwijl in de oudere wijken het aantal leerlingen naar verwachting afneemt.

In het voortgezet onderwijs volgen in schooljaar 2022/2023 ongeveer 45.000 leerlingen les op een reguliere vo-school. Net als in het primair onderwijs zitten de meeste leerlingen op school in Zuid (17.236), Nieuw-West (8073) en Oost (7544). In deze IHP-periode verwachten we groei van het aantal leerlingen in Nieuw-West en Noord en in het stadsgebied Weesp. In de stadsdelen West, Oost en Zuid neemt het leerlingaantal af. Verder blijft het aantal leerlingen stabiel in Zuidoost en Centrum. Het percentage leerlingen met een kans op een onderwijsachterstand is het grootst in Noord (43%), Nieuw-West (52%) en Zuidoost (48%).

Wel zien we een toenemend vertrek van met name gezinnen met jonge kinderen uit de stad, dit wordt nog versterkt door het gegeven dat veel nieuwbouwwoningen klein zijn en dus minder geschikt voor gezinnen. Ook in de bestaande stad zien we een trend van het opsplitsen van grote(re) woningen in kleine units. De komende jaren wordt nauwkeurig gemonitord wat de impact hiervan is op de behoefte aan onderwijs in de stad.

14  https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/leerlingenprognose-basisonderwijs-2022-23

24

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Op de lange termijn, tot 2038/2039, stijgen de leerlingaantallen in Weesp, Nieuw-West en Noord. Het gaat om een grotere stijging dan in de afgelopen IHP-periode. In vier stadsdelen vindt daarentegen naar verwachting krimp plaats: in Zuid, Centrum, Oost en West. Het aantal leerlingen neemt op de lange termijn sterker af dan op de korte termijn.

4.3 (Voortgezet) speciaal onderwijs (vso) In het schooljaar 2022/2023 telde het speciaal (voortgezet) onderwijs ongeveer 3500 leerlingen. In de afgelopen jaren gaan steeds meer kinderen naar het speciaal basisonderwijs (sbo) en dan vooral naar het speciaal onderwijs (so). Hierover heeft de wethouder Onderwijs op 21 juni 2023 een brief naar de Raad ge15  Leerlingenprognose voortgezet onderwijs 2022/’23 | Website Onderzoek en Statistiek (amsterdam.nl)

stuurd.16 De gemeente en het Samenwerkingsverband Primair Onderwijs (SWV PO) signaleren meerdere trends rondom de groei van het s(b)o. Hier hebben de gemeente en het SWV PO onderzoek naar laten doen. De ontwikkelingen in het speciaal (voortgezet) onderwijs laten zich namelijk niet op dezelfde manier voorspellen als in het regulier primair en voortgezet onderwijs. Uit de onderzoeken blijkt dat op basis van het leerlingaantal de groei in het so het grootst is met 26 procent (in 2023 t.o.v. 2018). In dezelfde periode is het leerlingaantal op het sbo toegenomen met 18 procent en op het vso licht gedaald met 0,6 procent. Verder laten de onderzoeken van het SWV PO en O&S zien dat er in deze periode meer kinderen zijn overgestapt vanuit het regulier onderwijs naar het so. Zo blijkt uit de onderzoeken dat het aantal overstappers met 17 procent is toegenomen (in 2022 t.o.v. 2018). Vooral de vraag naar cluster 4-scholen is flink gegroeid. Dit zijn scholen voor kinderen met ernstige stoornissen of gedragsproblemen. In 2022 is het aantal kinderen met een cluster 4-advies gestegen met bijna 80 procent (t.o.v. 2018), zo blijkt uit gegevens van SWV PO.

16 Raadsinformatiebrief gemeente Amsterdam Terugkoppeling onderzoeken groei SO en vrijstellingen , https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/12852030/1/09012f9780cd5d74

25

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

We zien dat de verschillen tussen stadsdelen groot zijn. Zo stappen kinderen in Zuidoost relatief het vaakst over naar een s(b)o en in Centrum het minst vaak.17 Ook zien we dat scholen in Zuidoost kinderen het vaakst doorverwijzen naar het s(b)o en scholen in Zuid het minst.18 Dit komt volgens SWV PO doordat de overstap naar s(b)o grotendeels te maken heeft met de omstandigheden waarin leerlingen opgroeien. Leerlingen die opgroeien in kwetsbare gebieden en gezinnen waar veel zorgen zijn over bestaanszekerheid, hebben meer kans om te worden doorverwezen naar speciale voorzieningen. Dit geldt in het bijzonder als ze ook naar een school gaan waar veel leerlingen met risico op onderwijsachterstanden zitten, waar veel wisselingen zijn onder het onderwijspersoneel en waar er sprake is van een groot lerarentekort. Een gevolg is dat een relatief groot aantal so-scholen gehuisvest zijn in de stadsdelen Zuidoost en Nieuw-West.

17 Overstappers vanuit het regulier onderwijs naar het S(B)O: welke rol spelen kind- en schoolkenmerken bij deze overstap? Dit onderzoek is uitgevoerd door O&S over de schooljaren 2018/2019 - 2020/2021 (opgeleverd nov ‘22) 18 Doorverwijzingen naar het speciaal (basis)onderwijs binnen het SWV PO: welke trends zien we en welke factoren spelen een rol? Dit onderzoek is uitgevoerd door een onderzoeker van Oberon voor het SWV PO over de schooljaren 2017/2018 - 2021/2022 (opgeleverd dec ’22)

5. Nieuwkomersonderwijs Het nieuwkomersonderwijs is gericht op anderstalige nieuwkomers (tussen 4 en 18 jaar) die de Nederlandse taal eerst moeten leren om deel te kunnen nemen aan het regulier onderwijs. Dit onderwijs heeft te maken met lastig te voorspellen en wisselende aantallen leerlingen. Ontwikkelingen als de oorlog in Oekraïne en de landelijke opvangproblematiek hebben ertoe geleid dat het aantal leerlingen in 2022 is verdubbeld. De verwachting is dat dit aantal de komende jaren verder toeneemt. Vanuit de rijksoverheid bestaat een taakstelling voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Dit houdt in dat iedere gemeente in Nederland een bepaald aantal opvangplekken voor deze doelgroep moet realiseren. Sinds 1 juli 2023 is de taakstelling voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne voor de gemeente Amsterdam 2870 opvangplekken. Op 6 juli 2023 bestond de totale opvangcapaciteit voor deze doelgroep in Amsterdam uit 2982 opvangplekken, waarmee we dus voldoen aan de taakstelling.

Onderstaand de huidige prognose van het te verwachten aantal kinderen in 2024: Huidig

Verwacht

Stijging

Verwacht aantal kinderen (schatting, 20%)

Vluchtelingen Oekraïne

2982

3700

+718

740

COA-vluchtelingen

3328

4500

+1172

900

5.1 Primair onderwijs Het nieuwkomersonderwijs in het po is in Amsterdam centraal georganiseerd door de stuurgroep nieuwkomersonderwijs van het Breed Bestuurlijk Overleg Amsterdam (BBO). De schoolbesturen in de stuurgroep zetten zich in voor de kwaliteit van het nieuwkomersonderwijs en voor een goede verdeling van leerlingen en scholen over de stad. Een van de aandachtspunten is de versnippering van het onderwijs, die de kwaliteit van het onderwijs in de weg kan staan (Sardes, Evaluatie nieuwkomersonderwijs Amsterdam, 2020).19 De stuurgroep spant zich daarom in om het onderwijs verder te centraliseren, zodat ieder stadsdeel minimaal één locatie voor nieuwkomersonderwijs van vier tot acht groepen heeft. In het schooljaar 2023-2024 is in alle stadsdelen huisves19

26

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Evaluatie nieuwkomersonderwijs Amsterdam (openresearch.amsterdam)

ting voor centrale nieuwkomersscholen geboden, met uitzondering van stadsgebied Weesp waar de omvang van het nieuwkomersonderwijs beperkt is. Afhankelijk van de leerlingaantallen zal uitbreiding (in leegstand van bestaande scholen of gebouwen uit de strategische voorraad) nodig zijn. Er is op dit moment geen prognose beschikbaar. Ontwikkelingen van leerlingaantallen zijn sterk afhankelijk van ontwikkelingen in de wereld en van de opgave die de gemeente Amsterdam van het Rijk krijgt voor de opvang van asielzoekers en de huisvesting van statushouders. Om tijdig en passend in te kunnen spelen op de ontwikkelingen blijft de gemeente de situatie nauwlettend volgen. Om het nieuwkomersonderwijs toekomstbestendig te maken wordt in het po gewerkt met een flexibele schil. Voor huisvesting betekent het dat in de gecentraliseerde locaties een vast aantal plekken wordt aangehouden in combinatie met een flexibele schil op de niet-gecentraliseerde locaties om snel te kunnen opschalen. Op dit moment gaat het om duizend vaste plekken en tweehonderd in de flexibele schil. De verwachte toename van anderstalige nieuwkomers heeft op termijn ook effect op het regulier onderwijs. De leerlingen stromen uiteindelijk vanuit het nieuwkomersonderwijs door naar het regulier onderwijs.

In het po stromen de leerlingen van de taalschool (nieuwkomersonderwijs) uit naar de buurtschool waar ze aanvankelijk zijn aangemeld. Dat is verspreid over de stad, waardoor het effect per school relatief beperkt is.

27

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

5.2 Voortgezet onderwijs In het voortgezet onderwijs wordt door vier scholen nieuwkomersonderwijs georganiseerd in Internationale schakelklassen (ISK’s): MLO in Oost, Mundus College in Nieuw-West, Denise in West en LUCA praktijkonderwijs in Oost. MLO en Mundus College kennen het grootste aantal nieuwkomersleerlingen. Beide scholen hebben in 2022-2023 nieuwe vestigingen in gebruik genomen om de groei op te vangen. Opvang van verdere groei wordt gefaciliteerd met nieuwe locaties. Knelpunten zijn dat extra ruimte in de nabijheid van beide scholen in Oost en Nieuw-West steeds moeilijker gevonden kan worden en dat spreiding van de ISK’s over meerdere locaties voor de scholen organisatorisch ongewenst is. In overleg met de scholen wordt gezocht naar een oplossing voor de langere termijn. Daarbij is het doel om de afstand of het aantal verschillende vestigingen te minimaliseren.

6. Duurzaamheid schoolgebouwen Amsterdam heeft op het gebied van duurzaamheid een grote opgave, die is uitgewerkt in een aantal doelen.20 De doelen die grote impact op onderwijshuisvesting hebben, zijn terugdringing van CO2-uitstoot, de Routekaart Klimaatneutraal en de Agenda Circulair. Het Europees Parlement heeft daarnaast groen licht gegeven voor een ontwerpherziening van de EPBD-richtlijn, die EU-landen verplicht om de energieprestatie van gebouwen te verbeteren.21 Een van de belangrijkste veranderingen is dat alle nieuwe (semi)overheidsgebouwen binnen enkele jaren energieneutraal (ENG) moeten zijn. Ook voor renovatieprojecten worden de eisen hoger. Duurzaamheid is daarmee een wezenlijk thema binnen de onderwijshuisvesting. Daarom is er in het afwegingskader een criterium opgenomen over hoe een renovatieproject bijdraagt aan de verduurzamingsopgave (zie hoofdstuk 7). Hoge duurzaamheidsambities vragen hogere investeringen bij de realisatie van schoolgebouwen en hogere onderhoudskosten van duurzame installaties. We zien echter dat de kosten voor ENG zich steeds vaker (grotendeels) terugverdienen in de exploitatiekosten. De komende jaren brengen we de gevolgen van investeringen, zowel financieel als waar mogelijk maatschappelijk, in kaart om betere keuzes te kunnen maken.

Om ook voor onderwijshuisvesting een goede invulling te geven aan de extra investeringsruimte en om deze zo effectief mogelijk in te zetten wordt integraal naar verduurzamingsmogelijkheden binnen onderwijshuisvesting gekeken. Ook stellen we samen met de schoolbesturen een routekaart voor de verduurzaming van onderwijshuisvesting op. Het uitgangspunt van deze routekaart is maximale meerwaarde en impact van verduurzaming per euro.

6.1 Beleidskader duurzaamheid Duurzaamheid voor de gebouwde omgeving is binnen de gemeente samengevat in drie thema’s: • Energie, onder meer door energietransitie, BENG/ENG, gasloos; • Klimaatadaptatie/natuurinclusief, onder meer door rainproof, hittebesteding, nestkastjes; • Circulariteit, onder meer door hergebruik, biobased, losmaakbaarheid.

In de Voorjaarsnota 2023 heeft het college financiële ruimte vrijgemaakt voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed.

Het thema energie is de meest bekende, uitgewerkte, geïmplementeerde en in wetgeving verankerde van de drie. De ontwikkelingen op dit gebied gaan snel en de resultaten zijn relatief goed meetbaar. De andere twee thema’s zijn landelijk nog minder duidelijk uitgewerkt. Binnen de gemeente bestaan op deze thema’s verschillende eisen, ambities, beleidsdoelstellingen en beleidseisen/randvoorwaarden, aansluitend op Europese en landelijke ambities en wetgeving22.

20 Duurzaam Amsterdam - Gemeente Amsterdam 21  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52021PC0802&from=EN

22

28

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Volg het beleid: duurzaamheid - Gemeente Amsterdam

De belangrijkste eisen en ambities zijn:

Eisen • Energiebesparingsplicht: verplichting tot het doen van investeringen in duurzaamheid met een terugverdientijd van minder dan vijf jaar; • Hernieuwbare energie-eis bij ingrijpende renovatie; • Nieuwbouw: BENG en gasloos; • Hemelwaterberging 60 mm/per uur; • Milieuprestatieberekening (MPG) en energielabelregistratie verplicht. Ambities • 2030: 100% uitstootvrij; • 2030: 50% minder grondstoffengebruik (circulaire economie); • 2030: 60% minder CO2-uitstoot (t.o.v. 1990) landelijk is dit 55%; • 2050: 100% natuurinclusief; • 2050: 100% klimaatadaptief/-bestendig en klimaatneutraal; • 2050: 95% minder CO2-uitstoot en aardgasvrij. Routekaart verduurzaming onderwijshuisvesting Nieuwe schoolgebouwen worden nu bijna energieneutraal (BENG) en gasloos gebouwd. Binnen enkele jaren verplicht de wetgeving echter tot energieneutraal bouwen en zeer waarschijnlijk stapsgewijs ook tot circulair en klimaatadaptief bouwen. De bestaande gebouwen moeten de komende jaren ook verduurzamen, hier ligt voor Amsterdam de grootste opgave. In de huidige normbedragen voor onderwijshuisvesting zijn de eerder geschetste ambities (ENG, circulair en adaptief) nog niet meegenomen. Ook de vergoeding die de gemeente vanuit het Rijk in het gemeentefonds ontvangt voor haar wettelijke taak op onderwijshuisvesting, houdt nog geen rekening met deze nieuwe eisen.

Tot aan de zomer van 2024 stellen gemeente en schoolbesturen samen een routekaart op met de verduurzamingsopgaven voor de komende jaren. Deze kaart laat zien welke maatregelen er moeten genomen worden en wanneer; wat betekent dat voor de planning, de financiering en de organisatie? Dit vraagt om out-of 29

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

the box-denken, innoveren, kennis delen en soms moeilijke en impopulaire keuzes maken. In deze routekaart worden in elk geval de volgende uitgangs­ punten meegenomen: • Gemeente en schoolbesturen trekken samen op in de vertaling van ambities naar praktijk. • Gemeente en schoolbesturen onderzoeken de mogelijkheden om gezamenlijk te investeren in de verduurzamingsopgave. • Gemeente en schoolbesturen onderzoeken hoe nieuwbouw nu al conform de eisen van 2050 gebouwd kan worden. • Gemeente en schoolbesturen stellen duurzaamheid bij iedere projectstart centraal en dienen altijd te verantwoorden wanneer investeringen in duurzaamheid niet uitgevoerd worden. • Schoolbesturen laten voor alle schoolgebouwen een energiescan. Deze scan is input voor het afweginsgkader en voor het gezamenlijke project om te komen tot boven genoemde routekaart duurzame scholen. • Schoolbesturen en gemeente gaan kennis over verduur­ zaming en de financiële onderbouwing ervan delen, bijvoor­ beeld door best practices te analyseren en door pilot­ projecten uit te voeren. Denk aan het innovatiepartnerschap scholen of voorbeelden van duurzame scholen in de praktijk. • Gemeente en schoolbesturen spannen zich maximaal in om gebruik te maken van subsidies; bij iedere projectstart komt een subsidiecheck.

• Gemeente en schoolbesturen spannen zich maximaal in om nieuwe financiële modellen op het gebied van terugverdientijd en restwaarde versus investering te onderzoeken en waar mogelijk toe te passen. • De gemeente en schoolbesturen onderzoeken hoe voordeel behaald kan worden van gezamenlijke inkoop van bijvoorbeeld zonnepanelen. • Schoolbesturen en gemeente verkennen samen de mogelijkheid om innovatieve contractvormen en benaderingswijze toe te passen (sturen op Life Cycle Analysis en Total Cost of Ownership).

7. Afwegingskader Amsterdam investeert jaarlijks tientallen miljoenen euro’s in de uitbreiding en het up-to-date houden van de onderwijsvoorzieningen. Er is echter een plafond vastgesteld in de hoogte van de jaarlijkse investeringen. Dit vraagt om keuzes in prioritering en fasering voor met name het up-to-date houden van de onderwijsvoorzieningen (renovatie/vernieuwbouw), aanvullend op wat hierover is vastgelegd in de huidige verordening onderwijshuisvesting. Om in de komende jaren deze keuzes te kunnen maken is er een afwegingskader opgesteld. Dit afwegingskader heeft betrekking op de renovaties/vernieuwbouw en zal worden opgenomen in de verordening. Het heeft invloed op de volgorde waarin schoolgebouwen in aanmerking komen voor vervangende huisvesting. Er wordt zoals in het verleden niet meer alleen gekeken naar de technische staat van het gebouw, maar ook naar de mogelijkheden om bij te dragen aan gelijke kansen, aan verduurzaming en aan de doelstelling scholen van gezonde omvang. Bij het opstellen van het afwegingskader is de gemeente uitgegaan van het uitgangspunt ongelijk investeren voor gelijke kansen. Het realiseren van kansengelijkheid voor alle kinderen en jongeren in de stad is een belangrijke ambitie uit het coalitieakkoord (Amsterdams Akkoord). In de Onderwijs Ambities Amsterdam 2023-2027 is dit door schoolbesturen en gemeente onderstreept.

Op dit moment zijn er grote verschillen tussen scholen op het gebied van kwaliteit, lerarentekort en onderwijshuisvesting. Op de plekken in de stad waar leerlingen goed onderwijs het meest nodig hebben, zijn de lerarentekorten het grootst. Ook op het gebied van onderwijshuisvesting zijn er grote

30

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

verschillen. Er liggen dus kansen om bij te dragen aan het vergroten van kansengelijkheid. Uit onderzoek blijkt dat bij de keuze voor een school het gebouw en de locatie van de school een rol spelen voor toekomstige leerlingen en hun ouders. Ook is een prettig gebouw, met parkeervoorzieningen en goede bereikbaarheid van het openbaar vervoer een aantrekkelijke werkplek voor leraren. Naast het uitgangspunt ongelijk investeren heeft de gemeente Amsterdam een aantal andere beleidsambities meegenomen in het afwegingskader. De komende jaren hebben we een grote opgave op het gebied van inclusief onderwijs, scholen met een gezonde schoolgrootte en duurzaamheid. De mate waarin een renovatie van het schoolgebouw bijdraagt aan deze onderwerpen wordt meegenomen in de afweging. Ongelijk investeren en andere belangrijke beleidsambities zijn in het afwegingskader uitgewerkt in een aantal criteria (zie bijlage 1). Deze criteria zijn vervolgens uitgewerkt voor het po en het vo. Bij elk renovatie- of vervangingsproject van een schoolbestuur wordt gekeken in welke mate de uitwerking van de criteria wordt toegepast. Technische staat en bijdrage aan verduurzaming scoren in dit kader de helft van de punten. De overige vier criteria tellen mee voor de andere helft.

Criteria afwegingskader Beoordeling aan de hand van de criteria levert een score op. De totaalscore geeft een nieuwe prioritering voor de renovaties.

Beleidscriteria 1. Ligging In aandachtsgebied Nieuw-West, Zuidoost of Noord. Scholen in deze stadsdelen kunnen scoren op dit criterium, scholen in andere stadsdelen niet. 2. Percentage doelgroep leerlingen. Hoe hoger het percentage doelgroep leerlingen, hoe hoger de score op dit criterium. 3. Draagt bij aan inclusief onderwijs. Om dit te kunnen laten meetellen in de beoordeling is een integraal plan voor de stad nodig. Scholen die onderdeel van het integrale plan zijn en een duidelijk ondersteuningsplan hebben, krijgen een hogere score dan scholen die hier niet aan voldoen. 4. Draagt bij aan een gezonde schoolgrootte. Twee of drie kleine po-scholen die samengaan in één gebouw kunnen hoger scoren voor de renovatie van het te betrekken pand. Daarnaast geldt dat scholen met meer leerlingen hoger scoren dan scholen met lagere leerlingaantallen. Technische criteria 5. Positie op de prioriteitenlijst van BBO of OSVO. Hoe hoger de school op deze lijst staat, hoe hoger de score op dit onderdeel. 6. Duurzaamheid: dit bestaat uit drie elementen, waaronder de sprong in energielabel. Hoe slechter het energielabel, hoe hoger de score op dit onderdeel. De andere elementen zijn sloop versus nieuwbouw en frisse scholen. Samen bepalen deze drie elementen de score op duurzaamheid.

31

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Het afwegingskader wordt opgenomen in de verordening (zie bijlage 1 voor de uitwerking van dit afwegingskader). In bijlage V van de verordening worden prioriteitscriteria beschreven aan de hand waarvan een rangorde wordt opgesteld. Dit is in beginsel alleen aan de orde als het jaarlijkse investeringsplafond zou worden overschreden bij het toekennen van de aangevraagde voorzieningen. Het belangrijkste wettelijke prioriteitscriterium, oftewel de hoogste prioriteit, betreft het opheffen van capaciteitstekorten. Dat is logisch omdat de gemeente een zorgplicht heeft om in voldoende onderwijshuisvesting te voorzien. Het afwegingskader heeft daarmee dus alleen betrekking op aanvragen voor renovaties en vervanging. De gemeente onderzoekt of er mogelijkheden en middelen zijn om op andere manieren dan met geld voor onderwijshuisvesting bestaande schoolgebouwen aantrekkelijker te maken. We willen zo gericht mogelijk investeren ten behoeve van leerlingen die dat het hardst nodig hebben.

8. Opgaven en voorzieningen In dit hoofdstuk brengen we de opgaven in de delen van de stad in beeld. Omdat de financiële ruimte beperkt is en de totale opgave groot, is het nodig met een integrale blik naar de gebieden te kijken. De volgorde van nieuwbouw en renovatieprojecten wordt steeds vaker bepaald op grond van slimme combinaties, efficiënte inzet van tijdelijke huisvesting en bestaande leegstand. Daarnaast bepalen de criteria uit het afwegingskader (zie hoofdstuk 7) mede in welke volgorde met name renovaties worden uitgevoerd. De opgave voor nieuwbouw23 wordt voornamelijk bepaald door het tempo van de woningbouw. We volgen de voortgang van de woningbouwontwikkelingen (realisatiegraad) daarom op de voet. Zo kunnen we tijdig zien welke impact dit heeft op de nieuwbouwopgave voor het onderwijs. De afweging voor scholen voor primair onderwijs is altijd: kunnen scholen in de omgeving de nieuwe leerlingen opvangen, of kunnen we bijvoorbeeld een bestaande school uit een krimpend gebied verplaatsen naar een nieuwbouwwijk? We laten het uitgangspunt uit het vorige IHP 23 Het uitgangspunt van de woningbouwprognose zijn de woningbouwplannen in de monitor woningbouwplannen 01-01-2023. Het aantal plannen in deze monitor is hoger dan de ambitie van 7500 woningen per jaar. Daarom is gekeken naar de realisatiegraad van de afgelopen jaren om deze prognose te maken.

De referentienorm is een instrument voor de groei van de stad en een hulpmiddel om te bepalen wat in de gebiedsontwikkeling nodig is. Vooruitlopend op de gebiedsontwikkeling worden waar nodig (en mogelijk) ruimtereserveringen gedaan. De woningbouwontwikkeling wordt vervolgens nauwlettend gemonitord, en er wordt geanticipeerd en waar nodig bijgestuurd met de ruimteclaims op veranderingen in de planning en woningbouwprogramma.

32

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

los dat er bij oplevering van de eerste woning, ook meteen een school in het nieuwbouwgebied gestart moet zijn. Voor vo-scholen wordt gekeken of de stedelijke capaciteit voldoende is om de nieuwe leerlingen op te vangen en of de afstand tot de school niet te groot is. Ook voor vo-scholen is het wenselijk dat er een goede spreiding is over de stadsdelen. Voor gebiedsontwikkeling zijn er de komende jaren genoeg kavels gereserveerd. In dit IHP wordt alleen ingegaan op kavels die de groei in de komende vier jaar moeten opvangen. In het afgelopen IHP was ruimte opgenomen voor de renovatie van circa vier po-scholen per jaar en één of twee vo- scholen. Over de periode 2015-2022 zijn 57 renovaties/vernieuwbouw (exclusief circa 10 verplaatsingen naar nieuwbouwgebieden) toegekend (gemiddeld 9 per jaar). Daarvan zijn er 41 projecten opgeleverd (gemiddeld 5 per jaar) en zijn er zestien projecten nog in voorbereiding/uitvoering. Ervan uitgaande dat deze de komende drie of vier jaar worden opgeleverd betekent dit gemiddeld viereneenhalve school per jaar. De afgelopen twee jaar is de (investerings)ruimte voor nieuwe vervangingsprojecten afgenomen. Dit komt door de grote opgave in de groei van de stad in combinatie met de sterk stijgende bouwkosten, aanvullende bouweisen en het investeringsplafond.

Daarnaast is de uitvoering vertraagd door complexere inpassing in combinatie met woningbouw, door tekorten aan materialen en personeel in de markt en door gebrek aan ruimte voor tijdelijke huisvesting. De opgave is echter niet kleiner geworden.

Gerealiseerde scholen Nieuw-West

Burg. de Vlugt Immanuel Goeman Borgesius

Veerkracht

VSO De Heldring Al Wafa

El Kadisia DENISE VO Comenius Lyceum Kentalis Signis

Wereldburger

Lumion Categorie Primair onderwijs Speciaal onderwijs Voortgezet onderwijs Type ontwikkeling Aanpassing Nieuwbouw Overig Tijdelijke huisvesting © 2023 Mapbox © OpenStreetMap

33

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Het bieden van voldoende capaciteit heeft altijd voorrang op de andere voorzieningen. We zien echter stadsbreed voldoende capaciteit voor zowel po als vo. De huisvestingsproblematiek is daarmee vooral een verdelings- en spreidingsvraagstuk. Door vertraging in woningbouwprojecten ontstaat er ruimte om per jaar meer te investeren in de bestaande schoolgebouwen. Dit vraagt om goede en integrale afwegingen in de gebieden en ten aanzien van het jaarlijkse OHP. Op die manier kunnen we de komende jaren blijven investeren in de bestaande gebouwen in de stad. Voor de huisvesting van nieuwe initiatieven in het kader van Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen, van tijdelijke uitbreidingsvragen en voor tijdelijke huisvesting bij renovatie of nieuwbouw streven we per stadsdeel naar voldoende schoolgebouwen in de strategische voorraad. Als schoolgebouwen (deels) leeg komen, zijn we daarom terughoudend met het afstoten van (delen van) het schoolgebouw. We onderzoeken altijd of een gebouw in de toekomst weer ingezet kan worden voor onderwijs. We werken daarom met een zo actueel mogelijk overzicht van de theoretische leegstand in de stad.

We realiseren ons dat leegstand in schoolgebouwen veelvuldig door scholen wordt benut voor extra aanbod ten behoeve van hun leerlingen, voor onderwijsondersteunende activiteiten of voor maatschappelijke activiteit ten behoeve van ouders of de buurt (zie hoofdstuk 2). Dit vraagt dus vaak om maatwerkoplossingen per locatie. In de komende IHP-periode voorzien we circa twintig nieuw te bouwen scholen (po en vo) en vijf tot zes vervangingen/renovaties per jaar (po en vo). Het overzicht van de projecten in bijlage 2 is de huidige ‘projecten portefeuille’. In dit hoofdstuk zijn een aantal projecten hieruit toegelicht.

8.1 Nieuw-West Stand van het gebied Woningbouwontwikkelingen Nieuw-West kent een aantal nieuwbouwgebieden. Er komen deze IHP-periode naar verwachting ruim 8700 woningen bij. Op de lange termijn (tussen 2028 en 2032) worden er nog eens ca 3200 woningen bijgebouwd. Ontwikkelgebieden zijn onder andere Tennispark, Ringzone West, het Schinkelkwartier en Sloterdijk. De komst van nieuwe woningen betekent ook dat er meer (vooral po-)leerlingen in het gebied komen wonen. Daarom reserveert de gemeente in deze nieuwbouwgebieden ruimte voor primair onderwijs.

Demografische ontwikkelingen Het primair onderwijs in Nieuw-West telt in het schooljaar 20222023 in totaal 12.193 leerlingen.24 Het profiel van leerlingen heeft onze aandacht. Het aandeel leerlingen met een kans op een achterstand is groot in dit stadsdeel. In het schooljaar 2021-2022 heeft 42 procent van de basisschoolleerlingen in dit stadsdeel een potentiële achterstand en voor de middelbareschoolleerlingen is dit 52 procent. Uit de huidige prognoses volgt dat het leerlingaantal in Nieuw-West met drie procent daalt tot in 2027-2028. Daarna wordt echter juist een groei verwacht met zo’n negen procent (2038-2039). Het aantal leerlingen in Nieuw-West neemt na een kleine daling op lange termijn dus substantieel toe. Toch is de groei niet gelijk verdeeld over Nieuw-West. Vooral nieuwbouwgebieden kennen groei, terwijl andere wijken juist te maken hebben met krimp. In de wijk in Slotermeer-Zuidoost wordt bijvoorbeeld een toename van leerlingen verwacht, terwijl de wijken ten noordwesten daarvan op korte termijn krimp laten zien. 24 Zie ook hoofdstuk 4. prognoses: Cijfers in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de meest actuele leerlingprognose van O&S, zie: Leerlingenprognose basisonderwijs 2022/’23 | Website Onderzoek en Statistiek (amsterdam.nl) en Leerlingenprognose voortgezet onderwijs 2022/’23 | Website Onderzoek en Statistiek (amsterdam.nl)

34

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Het voortgezet onderwijs bestaat uit 8073 leerlingen in het schooljaar 2022-2023. In deze IHP-periode groeit het aantal vo-leerlingen in Nieuw-West naar verwachting met twee procent. Op de lange termijn (2038-2039) wordt een afname verwacht van de leerlingaantallen met circa zes procent ten opzichte van 2022/2023. Verder telt Nieuw-West een groot aantal scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs, die in schooljaar 2022-2023 plek bieden aan ruim 1100 leerlingen. Deze leerlingen komen uit de hele stad en soms ook uit de regio. Gezien de voorziene groei van het aantal leerlingen in met name het primair onderwijs op lange termijn en gezien de kans op een onderwijsachterstand van die leerlingen hecht het college eraan te investeren in Nieuw-West. Enerzijds gebeurt dit in de breedte met het Nationaal Programma Samen Nieuw-West.25 Met dit programma werken overheden, bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties, zoals het onderwijs, de komende twintig jaar samen aan de toekomst van Nieuw-West. Anderzijds doet het college dit specifiek door een impuls te geven aan de kwaliteit van schoolgebouwen. Dit gebeurt door middel van renovatie, (vervangende) nieuwbouw en waar nodig capaciteitsuitbreiding. Deze investering in de huisvesting heeft als doel dat leerlingen op een fijne manier naar school kunnen en mogelijkheden hebben om zich in een gezonde omgeving te ontwikkelen.

Groei en krimp komen dus naast elkaar voor in dit gebied. Dat vraagt om een goede afweging ten behoeve van nieuwbouw, om samenvoeging van kleine scholen en om slimme inzet van overcapaciteit in bestaande schoolgebouwen.

Stand van de gebouwen In Nieuw-West staan 43 scholen voor het primair onderwijs. Daarvan is een kleine tien procent veertig jaar of ouder. Afhankelijk van de staat van het gebouw en bijvoorbeeld eerdere aanpas25

35

Samen Nieuw-West

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

singen, komen deze mogelijk in aanmerking voor vervanging. Vergeleken met andere stadsdelen is dat een laag percentage. Ook is veertien procent van de po-gebouwen de afgelopen jaren al gerenoveerd en verkeert daarmee in een goede staat. Voor het voortgezet onderwijs staan er elf gebouwen in het gebied. Daarvan is geen van de gebouwen veertig jaar of ouder en nog niet gerenoveerd. Dat komt omdat er de afgelopen jaren al grote stappen zijn gezet om de levensduur van de gebouwen te verlengen: 36 procent van de vo-gebouwen in Nieuw West is gerenoveerd, waardoor de kwaliteit grotendeels op orde is. Nieuw-West heeft tien scholen voor het (voortgezet) speciaal onderwijs. Hiervan is 38 procent veertig jaar of ouder en nog niet gerenoveerd. Afhankelijk van de staat van deze gebouwen ligt hier dus een opgave voor de komende jaren. Een ander deel van de oudere gebouwen is de afgelopen jaren al wel gerenoveerd. Het gaat om dertig procent van de voorraad. Op basis van de functionele levensduur van de gebouwen lijkt de vervangingsopgave in Nieuw-West beperkt. Maar of een gebouw daadwerkelijk in aanmerking komt voor vervanging is van meerdere factoren afhankelijk, waaronder de technische staat van het gebouw en de mate waarin het gebouw voldoet aan de duurzaamheidseisen.

Daarnaast moet renovatie ook worden bezien in het licht van de opgave in het gebied, groei en krimp en de aanwezigheid van tijdelijke huisvesting.

Resultaten en terugblik In het primair onderwijs zijn tussen 2018 en 2023 stappen gezet om de huisvesting in Nieuw-West op orde te krijgen. Voor een aantal scholen is vervangende nieuwbouw gerealiseerd. Het gaat om de Burgemeester De Vlugtschool, de Goeman Borgesiusschool, de Immanuelschool, IKC het Talent, de Veerkracht en Wereldburger. Ook is een aantal schoolgebouwen gerenoveerd of uitgebreid vanwege de groei van het aantal leerlingen. In 2018

zijn de Louis Bouwmeester en de Slotermeerschool van STWT opgeknapt en uitgebreid. Er is tijdelijke huisvesting gerealiseerd voor de Leertuin (voormalig Elout). (Tijdelijk) uitgebreid zijn Al Wafa, El Kadisia, en de 7e Montessorischool. Met name voor Al Wafa en El Kadisia is de uitbreiding voor de lange termijn niet voldoende, waardoor er in de komende jaren aanvullende huisvestingscapaciteit nodig is. In het voortgezet onderwijs zijn in de afgelopen IHP-periode verschillende gebouwen in gebruik genomen na een renovatie of het bouwen van vervangende nieuwbouw. Allereerst is nieuwbouw gerealiseerd voor DENISE aan de Piet Mondriaanstraat. Dit is een school voor tweetalig, internationaal onderwijs voor leerlingen van vier tot en met achttien jaar. Het gebouw is sinds 2019 in gebruik. Verder heeft het Lumion College sinds 2020 een nieuw gebouw aan de Vlaardingenlaan. De school is een nevenvestiging van het Caland Lyceum. Het gebouw van het Comenius aan de Jacob Geelstraat is geheel gerenoveerd. Het Cornelius Haga Lyceum is tijdelijk gehuisvest in het schoolgebouw aan de Naritaweg en de Reinaert de Vosstraat 27 Voor het (voortgezet) speciaal onderwijs is de school aan de Burgemeester Eliasstraat 76 (VISIO) gerenoveerd en opgeleverd in 2019. Het gebouw kan maximaal 110 leerlingen met een visuele beperking huisvesten en heeft een regiofunctie voor heel Noord-Holland.

De school biedt onderdak aan een brede doelgroep leerlingen voor cluster 1-onderwijs (leerlingen met een meervoudige handicap) tot vmbo/havo-niveau. Hoewel het streven is om zoveel mogelijk leerlingen een plek te bieden in het reguliere onderwijs en hen daar te ondersteunen (passend en inclusief onderwijs), zijn ook deze voorzieningen nodig voor leerlingen voor wie het reguliere onderwijs niet haalbaar blijkt.

36

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Vervangende nieuwbouw voor de Burgemeester De Vlughtschool aan de Jan de Louterstraat, gerealiseerd in 2019

Gerealiseerde scholen Nieuw-West

Burg. de Vlugt Immanuel Goeman Borgesius

Veerkracht

VSO De Heldring Al Wafa

El Kadisia DENISE VO Comenius Lyceum Kentalis Signis

Wereldburger

Lumion Categorie Primair onderwijs Speciaal onderwijs Voortgezet onderwijs Type ontwikkeling Aanpassing Nieuwbouw Overig Tijdelijke huisvesting © 2023 Mapbox © OpenStreetMap

37

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Nieuwbouw en capaciteitsuitbreiding In Nieuw-West wordt een aantal gebieden ontwikkeld. Daar komen op termijn nieuwe schoolgebouwen te staan. Hiervoor worden de komende vier jaar voorbereidingen getroffen of er wordt een start met de bouw gemaakt. De kavels voor nieuwe schoolgebouwen in deze ontwikkelgebieden bieden mogelijkheid om bestaande scholen te herhuisvesten en nieuwe scholen te realiseren die nodig zijn vanwege de groei van de stad. Zo nodig worden de plannen bijgestuurd als de woningbouw verder vertraagt. We volgen dit op de voet. Het gaat om de volgende gebieden:

Vervangende nieuwbouw voor de Wereldburger aan de Koos Vorrinkweg, gerealiseerd in 2021

Vooruitblik: opgave De gemeente en betrokken schoolbesturen werken in NieuwWest aan een integraal meerjarenplan voor het gebied. Hierin wordt gekeken welke inhoudelijke ontwikkelingen er in dit gebied spelen: wat zijn de plannen op het gebied van inclusief onderwijs, zijn er Amsterdamse familiescholen, hoe verhoudt het aantal scholen zich tot het leerlingaantal en wat moeten we deze leerlingen bieden voor een optimale schoolloopbaan? Op grond van deze inzichten kijkt de gemeente samen met de schoolbesturen zowel naar de opgave voor nieuwbouw en renovatie als naar een efficiënte inzet van (tijdelijke) huisvesting en het bieden van ruimte aan nieuwe initiatieven. Zo ontstaat er een goed, gespreid aanbod dat past bij het aantal leerlingen. Uiteraard is zo’n plan een startpunt van waaruit de gemeente de komende jaren gesprekken voert met betrokkenen, voorbereidende werkzaamheden uitvoert en waar nodig bijstuurt. Vanwege de verwevenheid en samenhang wordt stadsdeel West ook meegenomen in dit plan. Nieuw-West is een aandachtsgebied. Daarom heeft de ontwikkeling van een integraal plan hier prioriteit gekregen. Hieronder volgen de hoofdlijnen uit de opgave.

38

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Tennispark In de wijk Slotermeer-Zuidoost groeit het aantal leerlingen. Ontwikkelgebied Tennispark ligt in deze wijk. In dit gebied is één nieuw schoolgebouw gepland. Deze school moet de groei in leerlingen opvangen. De gemeente onderzoekt of de nieuwe locatie in Tennispark in combinatie met een herschikking van scholen in de omgeving kansen biedt voor een beter gespreid aanbod van scholen van een gezonde omvang. In overleg met de schoolbesturen bepaalt de gemeente welke doorschuif haalbaar is en winst oplevert. Een aantal scholen van met name stichting El Amal wordt betrokken bij de doorschuif: • Voor Al Wafa (stichting El Amal) moet permanente huisvesting worden gevonden. De gemeente heeft een schoolgebouw aan de Louis Couperusstraat tijdelijk in gebruik gegeven. • El Kadisia (stichting El Amal) heeft permanente uitbreiding nodig. De school is tijdelijk uitgebreid in het gebouw van De Springplank, dat buiten hun voedingsgebied ligt. De komende periode zoekt de gemeente een permanente oplossing en kijkt daarbij nadrukkelijk naar het Tennispark. • STWT en Esprit onderzoeken of Spring High in zijn geheel gehuisvest kan worden op of rond het terrein van het Mundus. Spring High is op dit moment gehuisvest aan de Herman de Poortstraat.

•

•

•

•

 oor de vervangende nieuwbouw voor de 7e MontessoV rischool is tijdelijke huisvesting nodig. Afhankelijk van de fasering van de projecten in dit gebied hebben zij mogelijk vanaf 2027/2028 een onderkomen nodig tijdens de geplande renovatie. In Nieuw-West zijn er veel nieuwe schoolinitiatieven, waarvoor de komende tijd huisvesting gevonden moet worden. De gemeente voorziet dat hier extra ruimte voor nodig is. Voor de geplande projecten, vooral bij renovaties, benut de gemeente zoveel mogelijk de leegstand die in het gebied aanwezig is. Tot slot neemt de gemeente ook stadsdeel West (Mercatorpark) op in het plan vanwege de samenhang met Tennispark.

Sloterdijk-Stationskwartier, 2024 Voor het primair onderwijs laat STWT een nieuwe school realiseren in het wooncomplex Floating Gardens. In de zomer van 2024 is het schoolgebouw gereed. Voor de lange termijn is er in Sloterdijk-Stationskwartier een kavel gereserveerd voor een tweede schoolgebouw (Spieringhorn) om groei in de verdere toekomst te kunnen opvangen. Voor het voortgezet onderwijs ziet de gemeente twee opgaven in het gebied. Voor het Iedersland College van ZAAM is aan de Slotermeerlaan een locatie voor permanente huisvesting gevonden. In 2024 begint de start van de bouw, de oplevering wordt verwacht in 2026. Ook zal in deze IHP-periode gestart worden met de bouw van een permanente vo-locatie aan de Naritaweg. Het Cornelius Haga Lyceum is in augustus 2017 gestart en is nu gehuisvest op twee tijdelijke locaties: aan de Naritaweg en de Reinaert de Vosstraat. De gemeente volgt de ontwikkeling van het leerlingaantal van deze school nauwgezet. Zodra de school weer een bestendige groei laat zien, zal worden voorzien in een permanente locatie.

39

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Schinkelkwartier, 2028 en verder Ontwikkelgebied Schinkelkwartier ligt deels in stadsdeel NieuwWest en deels in stadsdeel Zuid. In dit gebied is een aantal kavels gereserveerd voor onderwijs. Afhankelijk van de woningbouwplanning en -programmering wordt gestuurd op tijdige ontwikkeling van scholen in de deelgebieden van Schinkelkwartier. Als de woningbouw conform planning doorgang vindt, zou de eerste school in 2028 open moeten gaan. Dat is de Leertuin van KBA in het deelgebied Nieuwe Meer Oost. Voor de tweede school in Schinkelkwartier start de bouw op zijn vroegst na 2030. Ringzone West, 2030 In de Ringzone West wordt een groei van de leerlingenpopulatie verwacht als gevolg van woningbouw in de Ringzone West en het nabijgelegen Schinkelkwartier. In Schinkelkwartier heeft de gemeente kavels gereserveerd om de groei van leerlingen vanaf 2030 op te vangen. Samen met capaciteit bij bestaande schoolgebouwen in de Ringzone is dat voldoende om de komst van nieuwe leerlingen op te vangen. Bewegingsonderwijs Nieuw-West heeft onvoldoende ruimte voor bewegingsonderwijs in de buitenlucht, vooral in Schinkelkwartier. Naar oplossingen voor dit tekort wordt gezocht. Op Spieringhorn wordt eind 2024 een tijdelijke gymzaal ten behoeve van bewegingsonderwijs voor de omliggende po-scholen gerealiseerd.

Renovaties en vervangende nieuwbouw De komende vier jaar laat de gemeente een aantal renovaties uitvoeren. Zo verbetert de kwaliteit van schoolgebouwen in Nieuw-West. Gedurende de IHP-periode kijkt het college vanuit een integrale blik op het gebied welke renovaties kunnen starten. Hierbij gaat het om vervangende nieuwbouw, renovaties of verhuizing voor bijvoorbeeld de Taalschool van STWT en Timotheus van AMOS.

Strategische voorraad De taalschool van STWT bij de Burg; de Vlugtschool is (tijdelijk) gehuisvest in een gebouw uit de strategische voorraad. Nu dit voorlopig nog ingezet moet worden voor het nieuwkomersonderwijs is renovatie van het gebouw of vervangende huisvesting elders nodig, gezien de staat van dit gebouw. De gemeente onderzoekt de inzet van het voormalige schoolgebouw aan de Derkinderenstraat voor tijdelijke huisvesting of als wissellocatie. Om het gebouw weer geschikt te maken voor onderwijs, zal er eerst achterstallig groot (vervangings)onderhoud moeten worden uitgevoerd. Om ervoor te zorgen dat renovaties in de toekomst gemakkelijker van start kunnen gaan en nieuwe initiatieven een goede start kunnen maken laat de gemeente het schoolgebouw op de Van Moerkerkenstraat 89 herontwikkelen op een andere locatie. De inzet van het gebouw wordt bezien vanuit het integrale plan voor Nieuw-West.

Schooltuinen Nieuw-West kent een aantal schooltuinen. De Ridderbostuin is inmiddels gestart met vernieuwing. Bij de Tooroptuin zijn de voorbereidingen in gang gezet voor vernieuwing. Bedoeling is dat dit start in 2025. De Nijkamptuin staat gepland voor 2026. De vernieuwing van de Osdorptuin staat vooralsnog gepland voor 2028.

Mundus college, Brique architecten

40

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

IHP onderwijs Nieuw-West 3

4

5 1

9

7 2

6

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

41

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

8

Naam

Verwachte start bouw

Mr. de Jongh

2028

1

Het Talant - gymzaal Notweg

2023

2

Koggeschip

2023

3

PO Vervangende nieuwbouw Van Moerkerkenstraat

2025

4

Sloterdijk Centrum PO2 (spieringhorn)

2028

5

Sloterdijk Centrum PO2 (Sporthal Spieringhorn)

2028

5

Sloterdijk Centrum PO1 Gymzaal(Sporthal Spieringhor.. 2028

6

Nieuwbouw VO-School Sloterdijk-Centrum

2026

7

Nieuwbouw gymzaal VO-School Sloterdijk-Centrum

2026

7

Tijdelijke gymzaal IKC1 Sloterdijk Centrum - Spieringh.. 2024

8

Cornelius Haga Lyceum

2026

9

Al Wafa

2026

10

Mundus College

2027

11

El Kadisia

2023

12

7e Montessori

2026

13

Ringzone West PO2 - kdv - Maassluisstraat

2028

14

PO1 Schinkelkwartier IKC Nieuwe Meer Oost

2026

15

PO1 Schinkelkwartier Gymzaal

2026

15

PO1 Schinkelkwartier KDV

2026

15

8.2 West Stand van het gebied Woningbouwontwikkelingen In West verdicht de stad in een aantal gebieden. Ook in West worden woningen gebouwd, maar aanzienlijk minder dan in stadsdelen als Nieuw-West, Oost en Noord. West krijgt er naar verwachting in deze IHP-periode ruim 3.900 woningen bij. Op lange termijn, tussen 2028 en 2032, stijgt het aantal woningen nog met ca 1.900. Ontwikkelgebieden zijn onder andere Mercatorpark, Food Center en Sloterdijk-Contactbuurt. Demografische ontwikkelingen Het primair onderwijs in West telt in het schooljaar 2022-2023 in totaal 8180 leerlingen. Het aandeel basisschoolleerlingen met een kans op een achterstand is in het schooljaar 2021-2022 33 procent; voor de middelbareschoolleerlingen is dit 38 procent. Dit ligt rond het Amsterdams gemiddelde. De verwachting is dat het aantal leerlingen in het gebied tot 2027-2028 met circa twaalf procent afneemt. De krimp vindt vooral plaats in het gebied rondom het centrum. Na een substantiële daling verwachten we dat door de nieuwbouw het leerlingaantal op de lange termijn weer wat toeneemt. Het voortgezet onderwijs bestaat uit 2732 leerlingen in het schooljaar 2022-2023. De komende jaren daalt het aantal vo-leerlingen. Deze IHP-periode verwacht de gemeente een krimp van zo’n drie procent.

Op de lange termijn (2038-2039) is de verwachting dat het aantal leerlingen verder daalt met circa dertien procent ten opzichte van 2022-2023. Het (voorgezet) speciaal onderwijs in West biedt plek aan circa 250 leerlingen.

42

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Stand van de gebouwen Na het monumentale Zuid en Centrum ligt in West, vanuit de functionele levensduur van het gebouw bezien, een omvangrijke vervangingsopgave. West heeft een groot aantal po-scholen in verhouding tot het aantal leerlingen dat er woont. Voor het primair onderwijs staan er 28 scholen in West. Van de gebouwen is 33 procent veertig jaar of ouder en komt daarmee mogelijk in aanmerking voor vervanging. Een beperkt aantal scholen (17%) is de afgelopen jaren al gerenoveerd, waardoor de kwaliteit op orde is. Vooral in het po moet de vervangingsopgave worden bezien in het licht van het dalend aantal leerlingen. Bijvoorbeeld door voorrang te geven aan samengevoegde scholen. Het voortgezet onderwijs heeft vijf scholen in West. Van de gebouwen is 29 procent veertig jaar of ouder en nog niet gerenoveerd. Verder zijn er de afgelopen jaren al grote stappen gezet om de levensduur van de voorraad te verlengen: 42 procent van de oude gebouwen is de afgelopen jaren opgeknapt waardoor de kwaliteit hiervan op orde is. Voor het (voortgezet) speciaal onderwijs staat er één gebouw in het gebied. Dit gebouw komt gezien de levensduur op enig moment aanmerking voor renovatie. Daarnaast moet renovatie worden bezien in het licht van de opgave in het gebied, van groei en krimp en van de aanwezigheid van tijdelijke huisvesting.

Resultaten en terugblik Voor het primair onderwijs zijn in West de afgelopen IHP-periode een aantal projecten afgerond die de huisvesting verbeteren. Er is een nieuwe school gebouwd. Vanaf 2022 vormen de voormalige scholen OBS de Roos en de Narcis-Querido samen het nieuwe Kindcentrum de Vindplaats. Zij hebben zich gevestigd in een nieuw gebouw aan de Jan den Haenstraat. Naast basisonderwijs bieden ze inclusief onderwijs, kinderopvang en een gastatelier aan. Het gebouw is duurzaam: het is gasloos, voldoet aan de BENG-eisen en heeft een groen dak. Verder heeft een aantal uitbreidingen en renovaties plaatsgevonden om de kwaliteit van de bestaande voorraad te verbeteren. Zo heeft AWBR in 2018 de Waterkant uitgebreid, zodat die school meer leerlingen kan huisvesten. In 2021 heeft dit schoolbestuur een nieuwe gymzaal laten bouwen voor de Tijl Uilenspiegel. Ook heeft ASKO in 2021 de Sint Janschool laten verbouwen en uitbreiden. Het gebouw bevat nu extra lokalen en is verduurzaamd.

Kindcentrum de Vindplaats, fotograaf Luuk Kramer

43

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Gerealiseerde scholen West

Timotheus

Narcis-Querido Tijl Uilenspiegel

Adm. de Ruyter

Sint Jan

Waterkant

10e Mont. Meidoorn

Categorie Primair onderwijs Type ontwikkeling Aanpassing Nieuwbouw Overig Renovatie

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

44

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Sloterdijk-Contactbuurt In dit transformatiegebied worden in de toekomst twee schoolgebouwen gerealiseerd om de groei in leerlingaantal op te vangen. AMOS start een dependance van ‘Onze Amsterdamse School’. Afhankelijk van de woningbouwplanning bereidt de gemeente de start bouw voor in 2025 van het woningbouwcomplex waar het schoolgebouw van AMOS onderdeel van uitmaakt. Verder is AWBR ook voornemens om in dit gebied een school definitief te vestigen. In combinatie met deze twee scholen wordt een nieuwe sportzaal gerealiseerd. Nieuwe gymzaal Tijl Uilenspiegel, gerealiseerd in 2021

Vooruitblik: opgave Stadsdeel West is onderdeel van de integrale visie van de gemeente voor Nieuw-West. We zien de opgaven in aandacht- en transformatiegebieden in samenhang. Vooral het Mercatorpark en Sloterdijk zijn gebieden waar nieuwbouw- en renovatieopgaven in onderling verband bekeken moeten worden. De gemeente betrekt de schoolbesturen uit deze gebieden hierbij om een goed gespreid aanbod te kunnen realiseren. Een aantal schoolbesturen in het primair onderwijs bezint zich in West op het herschikken van scholen (sluiting en/of samenvoeging) om een gevarieerd en sterk aanbod overeind te houden. De uitkomsten wegen we mee in onze plannen. Hieronder volgen de hoofdlijnen van de visie op West. Nieuwbouw en capaciteitsuitbreiding De komende periode wordt een aantal nieuwbouwlocaties ontwikkeld waar bestaande scholen voor het primair onderwijs zich kunnen huisvesten. Mercatorpark De ontwikkelingen in dit plangebied lopen vertraging op. De start bouw wordt pas vanaf 2027 verwacht. De nieuwbouwlocatie is toegewezen aan schoolbestuur AWBR en betreft een verhuizing van bestaande schoollocatie(s). Het gaat om vervangende huisvesting voor de Corantijn en Rembrandtparkschool.

45

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Foodcenter In dit gebied wordt als onderdeel van een woningbouwcomplex een schoolgebouw ontwikkeld. Dit wordt het nieuwe gebouw (vervanging) voor de Catamaran Westerpark van AMOS. De verwachting is dat de bouw van start gaat aan het eind van deze IHP-periode, dus in 2027 of 2028. Renovatie en vervangende nieuwbouw In West is een aantal scholen toe aan renovatie, met name scholen voor het primair onderwijs. Deze IHP-periode (2024-2027) zal Al Maes van SISA een renovatie afronden. De school heeft daarvoor krediet ontvangen. Verder is een aantal renovaties aan bestaande gebouwen van AWBR en AMOS nodig. Tegelijkertijd zijn de mogelijkheden om scholen tijdelijk te huisvesten beperkt. Ook is een aantal scholen klein, is er sprake van krimp in het gebied en bezinnen schoolbesturen zich op het herschikken van hun aanbod. Deze ontwikkelingen neemt de gemeente mee in de afweging welke renovaties de komende vier jaar worden uitgevoerd of voorbereid. Schooltuinen De schooltuin Blijdestijn is onderdeel van de herinrichting van de stadsboerderij in het Rembrandtpark. De voorbereiding is inmiddels gestart, de uitvoering staat gepland voor 2024. De Roosschooltuin bestaat sinds 1963 en heeft inmiddels een modern lesgebouw, een verwarmde kas, een kwekerij, een bijentuin en vijfhonderd kindertuintjes.

IHP onderwijs West 3

4

5 1

9

7 2

6

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

46

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

8

Naam

Verwachte start bouw

El Amien II

2024

1

School of Understanding (Annie M.G. Schmidt)

2026

2

School of Understanding Gymzaal

2026

2

School of Understanding KDV

2026

2

Sloterdijk Zuid II

2028

3

Sloterdijk Zuid II Gymzaal

2027

3

Sloterdijk Zuid II KDV

2027

3

Sloterdijk I-zuid PO1

2026

4

Sloterdijk I-zuid PO1 - gym

2026

4

Sloterdijk I-zuid PO1-kdv

2026

4

El Amien II

2023

5

Visser

2023

6

Al Maes

2026

7

Al Maes

2025

8

Catamaran

2026

9

Catamaran Gymzaal

2026

9

Catamaran KDV

2026

9

8.3 Oost Stand van het gebied Woningbouwontwikkelingen Oost is in ontwikkeling. Gebieden waar de komende jaren veel woningen gerealiseerd worden zijn Centrumeiland, Sluisbuurt, Strandeiland, Amstelkwartier, Overamstel en Weespertrekvaart. Naar verwachting komen er in deze IHP-periode ruim 7200 woningen bij. Tussen 2028 en 2032 worden er vervolgens nog circa 8600 woningen voorzien.

Demografische ontwikkelingen Het primair onderwijs in Oost telt in het schooljaar 2022-2023 in totaal 9540 leerlingen. Het percentage basisschoolleerlingen met een kans op een achterstand is beperkt vergeleken met de rest van de stad: in het schooljaar 2021-2022 heeft gemiddeld 24 procent van de leerlingen een potentiële onderwijsachterstand en voor middelbareschoolleerlingen is dit 32 procent. Ondanks de verwachte nieuwbouw daalt in deze IHP-periode het aantal leerlingen in het primair onderwijs in Oost naar verwachting met zo’n tien procent, met name in de oudere delen van het stadsdeel. De prognose is dat het aantal leerlingen op de lange termijn (2038-2039) met circa vier procent groeit ten opzichte van 20222023. Deze groei is het gevolg van het grote aantal nieuwbouwprojecten in Oost. Het voortgezet onderwijs telt 7544 leerlingen in schooljaar 2022-2023. Dat aantal daalt de komende decennia. Op de korte termijn, tot 2027-2028, daalt het aantal leerlingen naar verwachting met zo’n vijf procent. De verwachting is dat deze krimp tot schooljaar 2038-2039 verder doorzet met circa acht procent. De groei van het aantal inwoners door woningbouw vertaalt zich de komende jaren dus (nog) niet door in leerlingaantallen in het voortgezet onderwijs.

Stand van de gebouwen Oost heeft een groot aantal scholen. Op basis van de functionele levensduur van de gebouwen lijkt de vervangingsopgave in

47

Gemeente Amsterdam

Integraal Huisvestingsplan 2024-2027

Oost beperkt, met name omdat er de afgelopen decennia al veel gebouwen gerenoveerd zijn. Voor het primair onderwijs zijn er 42 scholen in dit gebied gehuisvest. Zo’n negentien procent van de gebouwen is veertig jaar of ouder en komt daarmee mogelijk in aanmerking voor vervanging. Daarmee is er in Oost een beperkte vervangingsopgave. Van de gebouwen is 24 procent de afgelopen decennia al gerenoveerd, waardoor de levensduur verlengd is. Voor het voortgezet onderwijs staan er zeventien gebouwen in het gebied. Daarvan is een van de gebouwen veertig jaar of ouder en nog niet gerenoveerd. De overige oude gebouwen zijn de afgelopen jaren gerenoveerd. Het gaat om 47 procent van de totale voorraad voor het voortgezet onderwijs in Oost. Oost heeft voor (voortgezet) speciaal onderwijs vijf gebouwen. Deze scholen bieden onderwijs aan ruim vijfhonderd leerlingen. Daarvan is één gebouw veertig jaar of ouder en nog niet gerenoveerd. Twee andere oude gebouwen zijn de afgelopen jaren al opgeknapt, waardoor de levensduur is verlengd.

Resultaten en terugblik Voor het primair onderwijs zijn tussen 2018 en 2023 zowel scholen uitgebreid als nieuwe scholen gebouwd. Zo is het Montessori Kind Centrum Zeeburgereiland, een STAIJ-school, uitgebreid om de groei van het aantal leerlingen te kunnen opvangen. Verder zijn er in Oost twee nieuwe schoolgebouwen gebouwd. STAIJ heeft in 2020 het Integraal Kindcentrum (IKC) De Kleine Kapitein laten bouwen in het getransformeerde Cruquiusgebied. Het gebouw heeft een basisschool voor Daltononderwijs, een kinderdagverblijf en een grote gymzaal. Het is duurzaam: vierhonderd zonnepanelen op het dak leveren elektriciteit. Het gebouw verbruikt geen gas, voldoet aan de BENG-eisen en is circulair en natuurinclusief. Daarnaast opende in september 2023 de Schatkaart van STAIJ, het eerste schoolgebouw op Centrumeiland, de deuren. Dit is een Montessori Kindcentrum voor onderwijs, opvoeding en opvang. De nieuwe school was in januari 2022 gestart op een tijdelijke locatie in IJburg.

Nieuwbouw Integraal Kindcentrum (IKC) De Kleine Kapitein in het Cruquiusge-

Nieuwbouw MKC De Schatkaart op Centrumeiland, gerealiseerd in 2023

bied, gerealiseerd in 2020

In het voortgezet onderwijs heeft een aantal scholen een nieuwbouwlocatie in gebruik genomen. Voor het Cburg College is in 2018 nieuwbouw gerealiseerd op Zeeburgereiland. Tevens is Sportgebouw Zeeburgereiland opgeleverd met drie zaaldelen voor de nabijgelegen vo-scholen: Cburg en Alasca. Het IJburg College II op Zeeburgereiland is gestopt met onderwijs. Dit gebouw is in 2019 in gebruik genomen door de Amsterdam Liberal Arts & Sciences Academy (ALASCA). Tot slot heeft Spinoza20first in 2022 zijn intrek genomen in een nieuw gebouw in het Bajeskwartier. Bij de school is een sporthal met drie zaaldelen gerealiseerd voor het bewegingsonderwijs van Spinoza20First. Met betrekking tot het speciaal voortgezet onderwijs heeft het Orion College Amstel, na grondige renovatie, de voormalige Berkhoff naast het Amstelstation in 2018 in gebruik genomen.