Raadsbesluit 2023-115A Inzet Amsterdamse schoolveiligheid 2023-2026

Datum: 13 juni 2023 Onderwerp: Inzet Amsterdamse schoolveiligheid 2023-2026

Doorontwikkeling Amsterdamse aanpak schoolveiligheid 2023-2026

Inleiding Je veilig voelen is een essentiële voorwaarde om tot ontwikkelen en leren te komen. Het is daarom van belang dat de scholen in onze stad een veilige en positieve plek zijn waar leerlingen hun talenten kunnen ontwikkelen. Scholen hebben weinig invloed op wat zich buiten de muren van de school afspeelt: op straat, thuis of in de online leefwereld van de leerlingen. Maar leerlingen brengen dit wel de school in. Hiermee is schoolveiligheid verbonden met de andere uitdagingen in onze stad als het versterken van veerkracht van jeugdigen, voorkomen van overlast, aanpakken van (seksueel) geweld, en tegengaan van (drugs)criminaliteit. Dit vraagt veel van de scholen en de professionals die er werken. En maakt duidelijk dat veiligheid in en om de school hand in hand gaan. Het college vindt het daarom belangrijk scholen te ondersteunen bij schoolveiligheidsproblematiek en samen met onderwijs-, jeugd- en veiligheidspartners te bouwen aan veilige leeromgevingen voor alle leerlingen in onze stad; zowel op als om de school. Dit gebeurt vanuit de aanpak schoolveiligheid.

Aanleiding en visie van de aanpak De vorige coalitieperiode is de gemeente gestart met de Amsterdamse aanpak schoolveiligheid.1 Aanleiding hiervoor was de toegenomen vraag naar ondersteuning bij (ernstige) veiligheidsproblematiek vanuit met name scholen voor voortgezet onderwijs (vo), voorgezet speciaal onderwijs (vso) en middelbaar beroepsonderwijs (mbo)-instellingen. Om goed te kunnen aansluiten bij de behoeftes van scholen, heeft de gemeente deze aanpak in nauwe samenwerking met Amsterdamse schoolbesturen, mbo-besturen en het Samenwerkingsverband voortgezet onderwijs Amsterdam-Diemen (SWV VO) vormgegeven. Belangrijk uitgangspunt hierbij was – én is - dat de gemeente scholen ondersteunt bij het tegengaan van veiligheidsproblematiek aanvullend op de eigen expertise en de wettelijke verantwoordelijkheid van scholen. Het SWV VO heeft recent ook zelf een visie en agenda schoolveiligheid vastgesteld waarin de inzet van v(s)o-scholen en het SWV VO is opgenomen. De agenda van het SWV VO en de stedelijke aanpak schoolveiligheid zijn versterkend aan elkaar.

1

Raadsinformatiebrief ‘Ontwikkelingen en inzet Amsterdamse schoolveiligheid’, d.d. 10 november 2020.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

2023 Pagina 2 van 7

De onderliggende visie van de aanpak is gebaseerd op het belang van preventie en bestaat uit drie kernelementen2: 1. Een positief pedagogisch klimaat. Elke school moet een omgeving bieden waar leerlingen en docenten in een veilige sfeer kunnen leren, werken en zich ontwikkelen. Scholen zijn hier primair zelf verantwoordelijk voor. 2. Deskundig onderwijspersoneel dat in staat is tijdig signalen van grensoverschrijdend gedrag op te pikken, te begrenzen en te de-escaleren, en waar nodig passende hulp in te schakelen. 3. Goede samenwerking van onderwijs-, jeugd- en veiligheidspartners met een gezamenlijke probleemanalyse, heldere rollen, verantwoordelijkheden, afspraken en regie. Denk aan leerplicht, het Ouder en Kindteam (OKT), het jongerenwerk, straatcoaches en politie. Het is van belang dat informatie van straat, school, online en thuis bij elkaar komt, zodat betrokken partners snel kunnen schakelen en handelen vanuit één plan. Dit gaat niet vanzelf. Dit vraagt duurzame inzet van alle netwerkpartners op de gezamenlijke opgaven. In het licht van deze visie, heeft de gemeente de afgelopen 2,5 jaar stappen gezet met partners om te bouwen aan veiligheid in en om school door inzet op vier actielijnen: 1. Lokale netwerken van jeugd- en veiligheidspartners met en om scholen verstevigen; 2.

Operationeel Team Schoolveiligheid (OTSV) opzetten dat vo-, vso- en mbo-scholen helpt met de meest ernstige veiligheidsproblematiek; 3. Trainingen schoolveiligheid organiseren voor deskundige onderwijsprofessionals (veiligheidscoördinatoren en schoolteams) van de vo- en vso-scholen in onze stad; 4. Jongerenwerkers op school inzetten die de leefwerelden van jongeren verbinden (thuis, straat, online en school). Via de tweede voortgangsrapportage heeft het college de Raad recent geïnformeerd over de opbrengsten die zijn gerealiseerd de afgelopen periode.3 Urgentie onverminderd groot Ondanks deze opbrengsten, ziet het college dat de urgentie onverminderd groot is om samen met scholen en partners uit de wijk te investeren in schoolveiligheid. Op dit moment is er sprake van een verharding van de samenleving en verharding en verjonging van de jeugdcriminaliteit. Via de straat en andere leefwerelden van de jongeren (thuis, online) komt dit de scholen binnen. Dit kan leiden tot ernstige en complexe veiligheidsvraagstukken bij scholen, zoals naar voren komt uit de hulpvragen vanuit v(s)o-scholen en mbo-instellingen bij het OTSV. De aard en heftigheid van de problematiek verschilt per school en gebied.

In de meest heftige gevallen gaat het om dragen van (steek)wapens, ronselen van leerlingen voor (drugs gerelateerde) criminelenactiviteiten, en meidenproblematiek (als seksuele uitbuiting). Uit de analyses van het OTSV blijkt bovendien dat

2

Wetenschappelijk onderzoek en experts (van o.a. Stichting School en Veiligheid) bevestigen dat dit de werkzame elementen zijn van een sterke aanpak. 3 Raadsinformatiebrief ‘Tweede voortgangsrapportage inzet Amsterdamse schoolveiligheid’, d.d. 25 november 2022.

2

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

2023 Pagina 3 van 7

veiligheidsvraagstukken op de scholen vaak hand in hand gaan met vraagstukken rond problematisch verzuim. Daarnaast is zichtbaar dat jeugdigen op steeds jongere leeftijd in aanraking komen met verschillende vormen van criminaliteit en ernstig grensoverschrijdend gedrag zich al vroeg kan ontwikkelen. Via betrokken professionals uit het onderwijs, jeugd- en veiligheidsdomein verneemt het college dat het in een aantal gevallen gaat om jongeren in de basisschoolleeftijd, zoals de raadsleden Abdi, Yemane, Broersen, Bons en Wehkamp ook aangeven in hun motie. Het college neemt deze ontwikkelingen en signalen zeer serieus. En vindt het belangrijk om alle scholen in de stad te ondersteunen die aanlopen tegen (ernstige) veiligheidsproblematiek in en om school. Het college investeert in doorontwikkeling aanpak In de jaren 2023-2026 investeert het college daarom in totaal €4,45 miljoen in de aanpak schoolveiligheid. Met deze middelen worden de vier actielijnen uit de aanpak versterkt voor het v(s)o en mbo en deze worden uitgebreid naar die po-scholen die geconfronteerd worden met veiligheidsvraagstukken in licht van de verhardende samenleving en verjonging van de jeugdcriminaliteit. Binnen de aanpak is verder speciale aandacht voor de stadsdelen Zuidoost en Nieuw-West de komende periode.

Voor deze gebieden krijgt de gemeente middelen van het Rijk vanuit Preventie met Gezag (PMG) om afglijden en doorgroeien in de (drugs)criminaliteit tegen te gaan. Specifiek voor interventies gericht op schoolveiligheid, gaat het hierbij om een bedrag van jaarlijks €600.000 voor de twee gebieden samen. De concrete inzet van de middelen werken de stadsdelen uit, aansluitend bij de overlegstructuren van het Masterplan Zuidoost en het Nationaal Programma Nieuw-West en in lijn met de stedelijke aanpak. Hiernaast krijgen jongeren een sterkere stem in de beleidsontwikkeling. Het uiteindelijke doel van alle interventies is immers dat zij bijdragen aan het creëren van veilige leeromgeving voor alle jongeren in de stad. Om goed zicht te krijgen op de beleving van jongeren, zullen focusgroepen met jongeren worden georganiseerd. Plannen voor intensivering aanpak 2023-2026 De vier actielijnen uit de aanpak worden op volgende wijze geïntensiveerd de komende periode: 1. Sterke netwerken van jeugd- en veiligheidspartners (J&V) met en om scholen. De gemeente investeert in het verder uitbouwen van de samenwerkingsstructuren tussen scholen, mbo’s en jeugd- en veiligheidspartners uit de wijk.

Zo wordt gebouwd aan sterke lokale netwerken waarin signalen en informatie van straat, school, online en thuis bij elkaar komen, partners op de hoogte zijn van elkaars aanbod, gebruik maken van elkaars expertise, en weten wanneer en bij wie ze kunnen opschalen. De Jeugd & Veiligheid (J&V) teams van de stadsdelen spelen hierbij een sleutelrol. Als spin in het web kennen de projectleiders J&V alle partijen die actief zijn in de wijk. Zij zijn het eerste aanspreekpunt voor scholen en brengen scholen in contact met de juiste partners (ook buiten het stadsdeel), bijvoorbeeld politie, jongerenwerk en straatcoaches. Ook organiseren ze op structurele 3

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

2023 Pagina 4 van 7

basis netwerkoverleggen en kennisdelingsbijeenkomsten voor scholen en hun lokale partners om zo te bouwen aan duurzame samenwerking. De afgelopen jaren heeft de gemeente met het SWV VO ervoor gezorgd dat de vo- en vso-scholen zijn aangehaakt bij de lokale netwerken. De komende periode wordt ingezet op het verder verstevigen van deze – soms nog prille – samenwerkingsstructuren. Hiernaast worden de netwerken uitgebreid naar alle mbo-instellingen in de stad en die po-scholen die aanlopen tegen ernstige veiligheidsproblematiek in die gebieden waar dit het hardst nodig is. Dit gebeurt in goede verbinding met andere lopende inzet voor het versterken van ondersteuning op en om scholen vanuit partners uit het onderwijs, jeugdhulp, welzijn, armoede en volwassenendomein. Binnen de lokale samenwerkingsstructuren is de komende periode speciale aandacht voor de samenwerking met leerplicht, zodat verzuimsignalen die kunnen duiden op veiligheidsproblematiek nog sneller worden opgepakt. Het valt op dat waar veiligheidsissues spelen in en om school, verzuim vaak ook een probleem is. Dit komt o.a. naar voren uit de analyses van het OTSV op scholen. Verzuim kan een voorspeller zijn voor betrokkenheid bij criminaliteit. Met scholen, mbo’s en leerplicht wordt verkend hoe betrokken partners in en om school elkaar sneller kunnen vinden bij zorgelijke signalen over verzuim en veiligheidsvraagstukken.

Aanvullend wordt in kader van PMG onderzocht of en hoe de samenwerking tussen leerplicht en de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) en Jeugdreclassering bij voortdurend verzuim kan bijdragen aan preventie van drugscriminaliteit. Dit zodat school, leerplicht en jeugd- en veiligheidspartners meer gebruik maken van elkaars expertise en zo sneller ingrijpen wanneer nodig. Hiernaast investeert de gemeente extra in de aanwezigheid van straatcoaches bij en rond scholen vanuit de Stichting Aanpak Overlast Amsterdam (SAOA). Afgelopen jaar zijn er tijdelijk extra straatcoaches ingezet ten behoeve van schoolveiligheid in de stad. Onderwijspartners geven aan dat deze inzet helpt in de samenwerking tussen school en de wijk. Hiermee draagt het bij aan het voorkomen dat problematiek via de straat de school inkomt of vice versa. Daarom wordt de extra inzet de komende periode voortgezet rondom scholen waar dit het hardst nodig is (met name in Zuidoost, Nieuw-West, Noord en delen van Zuid en Oost), én op momenten dat dit het hardst nodig is (bijv. bij uitgaan van de scholen). 2. Operationeel Team Schoolveiligheid (OTSV) dat scholen helpt met de meest ernstige veiligheidsproblematiek. De gemeente investeert in versterking en uitbreiding van het OTSV. Het OTSV biedt advies en ondersteuning aan scholen die aanlopen tegen ernstige veiligheidsproblematiek.

Het team bestaat uit ervaren Top400-regisseurs met kennis van forensische jeugdproblematiek en integraal werken, die opgeleid zijn tot schoolveiligheidsspecialist. Afgelopen jaren heeft het OTSV zo’n 40 v(s)o-scholen en mbo-instellingen geadviseerd over de aanpak van ernstige veiligheidsvraagstukken. De werkwijze van het OTSV is eind ’22 positief geëvalueerd door een externe onderzoekspartij. Het rapport laat zien dat het OTSV een aantoonbare bijdrage levert aan: versterkte bewustwording op scholen over schoolveiligheidsproblematiek, de positionering van scholen in het lokale netwerk en het vergroten van het handelingsperspectief van scholen bij veiligheidsproblematiek. Het college stelt daarom voor de inzet van het OTSV - voor in ieder geval 4

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

2023 Pagina 5 van 7

twee jaar - te verlengen en uit te breiden. Hierna wordt de inzet weer aan de actualiteit en behoeftes van scholen getoetst. Deze uitbreiding geeft het OTSV de ruimte meer vragen van scholen en mbo’s op te pakken en langduriger betrokken te blijven waar nodig. Het OTSV wordt de komende periode ook opengesteld voor po-scholen. In schooljaar 2023-2024 start het OTSV met een pilot waarbinnen 6 po-scholen ondersteund worden in de vorm van een uitgebreid traject of korter advies bij een casus. Dit in goede verbinding en afstemming met het Preventief Interventie Team (PIT) dat kinderen helpt bij problemen in de sociale ontwikkeling op basisscholen. Op basis van de uitkomsten van de pilot wordt over het vervolg besloten. Naast het adviseren van scholen heeft het OTSV als doel om structurele problemen in de samenwerking tussen onderwijs en netwerkpartners te signaleren, agenderen en te verbeteren. Vanuit deze taak heeft het OTSV een begeleidende rol bij de leertafels schoolveiligheid die in ’23 door de gemeente worden georganiseerd voor v(s)o-scholen en hun samenwerkingspartners. Hiernaast gaat het OTSV gezamenlijke trainingen organiseren voor OTSV-regisseurs en schoolcontactpersonen van de politie. De politie heeft het aantal schoolcontactpersonen voor het po, vo en (v)so afgelopen jaren verder uitgebreid waardoor er nu voor alle scholen een schoolcontactpersoon beschikbaar is.

Door gezamenlijke trainingen met het OTSV zorgt het college dat alle partners nog meer vanuit één visie opereren. 3. Trainingen schoolveiligheid voor deskundige onderwijsprofessionals De gemeente zet in op sterke onderwijsprofessionals die in staat zijn tijdig signalen te herkennen van veiligheidsproblematiek, te begrenzen en te de-escaleren, en waar nodig passende hulp in te schakelen. Scholen zijn primair zelf verantwoordelijk voor professionalisering van hun teamleden, het investeren in de relatie tussen leraar en leerling en zo voor het veilig pedagogisch klimaat binnen hun school. De veiligheidsproblematiek die via de straat of de online leefwereld van leerlingen bij sommige scholen binnenkomt is echter zo heftig, dat schoolteams behoefte hebben aan aanvullende kennis hoe hier mee om te gaan. Daarom investeert de gemeente ook komende periode in deskundigheidsbevordering op schoolveiligheidsgebied en zorgt het dat meer scholen en mbo’s gebruik kunnen maken van dit aanbod. Dit gebeurt in nauwe afstemming en samenwerking met schoolbesturen, mbo’s, en het SWV VO om - uitgaande van de eigen verantwoordelijk van scholen - te zorgen dat het trainingsaanbod aanvullend is op waar scholen zelf op inzetten en om overlap te voorkomen.

Er zijn momenteel twee verschillende trainingstrajecten: een tweejarig trainingstraject voor veiligheidscoördinatoren en de VloA-voorziening deskundigheidsbevordering schoolveiligheid voor schoolteams. Het traject voor de veiligheidscoördinatoren van v(s)o-scholen loopt door tot eind 2023. Momenteel wordt een evaluatieonderzoek uitgevoerd naar de opbrengsten van dit traject. Op basis van dit onderzoek en de behoeftes van de scholen wordt bepaald hoe het vervolg van de trainingen vorm krijgt. Dit doet de gemeente samen met het SWV VO om dubbelingen in het aanbod te voorkomen en te zorgen voor maatwerk per stadsdeel. Daarnaast worden de trainingen voor schoolteams gecontinueerd. Uit een behoeftemeting onder de v(s)o scholen in onze stad komt naar voren dat het aanbod goed aansluit bij ondersteuningsvragen van de scholen. Ook heeft een flink aantal scholen dat nog niet heeft deelgenomen (vaak vanwege rooster-technische redenen) aangegeven komende periode gebruik 5

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

2023 Pagina 6 van 7

te willen maken van het aanbod. De gemeente vindt het belangrijk tegemoet te komen aan deze behoefte vanuit scholen en verlengt daarom het aanbod voor 2024-2026. Hierbij wordt gezorgd voor een gevarieerd aanbod om zowel de scholen te bedienen die nog geen training hebben gevolgd als scholen die juist toe zijn aan verdieping. Ook wordt het aanbod uitgebreid naar po-scholen (inclusief het so) en mbo-instellingen die aanlopen tegen veiligheidsproblematiek, zodat zij ook kunnen profiteren van deze deskundigheidsbevordering. Voor het po en so wordt hiertoe komend najaar de VloA-voorziening ‘training deskundigheidsbevordering schoolveiligheid’ aangepast. Wat het mbo betreft: tot ‘23 konden mbo-instellingen subsidie voor teambeurzen aanvragen, maar met de nieuwe mboagenda vallen deze teambeurzen weg. Daarom kunnen mbo-instellingen vanaf ‘24 via de aanpak schoolveiligheid aanvragen doen voor teamtrainingen.

Verbinden met overig professionaliseringaanbod docenten Hiernaast worden scholen goed aangehaakt op inzet van thematische programma’s van de gemeente over jeugd- en veiligheidsproblematiek.4 Hierbij gaat het in het bijzonder om: preventief jeugdaanbod voor versterken van veerkracht van jongeren5, het programma Weerbaar Amsterdam - Drugscriminaliteit gericht op het weerbaarder maken van wijken en jongeren tegen de aantrekkingskracht van drugs6, het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)7, de ROSA-aanpak gericht op complexe meidencasuïstiek8, en de aanpak van wapenbezit en wapengeweld9. Wat dit laatste thema betreft, ontvangt het college steeds vaker zorgelijke signalen van scholen over (vermoedens) van wapenbezit bij jongeren. Scholen geven aan zich zorgen te maken om de heftigheid van de wapenproblematiek in onze stad die via de straat de school binnen dreigt te komen. Het college zorgt dat deze zorgen worden opgepakt in de brede wapenaanpak. Scholen kunnen verder gebruik maken van voorlichtingsaanbod vanuit onder andere: Bureau Halt over o.a. jeugdcriminaliteit, invloed van de groep en online veiligheid, dat gesubsidieerd wordt vanuit de gemeente; het Educatief Programma Jongeren (EPJO) van de politie over thema’s als 4

Deze programma’s rapporteren afzonderlijk aan de raad over hun beleidsplannen en resultaten. Het gaat hierbij oa om aanbod uit programma positief perspectief en Flexibel Preventief Aanbod Jeugd (FPAJ). Vanaf jan ’24 gaat dit laatste aanbod mee in de nieuwe inkoop voor Aanvullende Preventieve Opgroei- en Opvoedondersteuning (APOO). 6 Het programma Weerbaar Amsterdam – Drugscriminaliteit kent uiteenlopende maatregelen gericht op het verminderen van de sociale ontwrichting door drugshandel van buurten en (kwetsbare jonge) mensen en op het weerbaarder maken van wijken en jongeren tegen de aantrekkingskracht van drugs. Vanuit dit programma worden bijv. straatcolleges gegeven op scholen door ervaringsdeskundigen en professionals over drugscriminaliteit en de impact hiervan op de verdere toekomstkansen van jongeren in de maatschappij. 7 Het programma SISG kent uiteenlopende maatregelen om seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad tegen te gaan, zowel offline als online. Het programma heeft als doel om seksuele intimidatie en seksueel geweld beter te voorkomen en te bestrijden, slachtoffers effectiever te helpen, meer inzicht te krijgen in de problematiek en Amsterdammers bewuster te maken van het probleem en de hulpmogelijkheden.

8 De ROSA-aanpak is een Amsterdamse aanpak voor jonge vrouwen in de leeftijd van 13 tot 27 jaar die te maken hebben gehad met (herhaald) seksueel geweld en waarbij sprake is van complexe casuïstiek. 9 Het AcVZ brengt alle maatregelen van haar veiligheids- en zorgpartners samen die (in)direct bijdragen aan het wapenvraagstuk, om deze te inventariseren, te versterken en samenhang te creëren. Daarnaast wordt op basis van inzichten uit onderzoek en monitoring waar nodig extra inzet of ondersteuning gerealiseerd. 5

6

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

2023 Pagina 7 van 7

stelen, pesten, geweld, keuzes maken en de gevaren van sociale media en radicalisering (gericht op leerlingen van groep 8 en het vo); en de Amsterdamse aanpak Gezonde School van de GGD over thema’s als mentaal welzijn, middelen gebruik, en relaties en seksuele gezondheid (voor po, vo en mbo). 4. Jongerenwerkers in school die de leefwerelden van jongeren verbinden De afgelopen jaren heeft de gemeente samen met SWV VO geïnvesteerd in het opzetten van jongerenwerk in school. Jongerenwerkers zijn in staat om verbinding te leggen tussen de verschillende leefwerelden van jongeren: thuis, straat, online en school. Ze spelen hiermee een belangrijke rol bij het tijdig signaleren van zorgen op veiligheidsgebied bij jongeren en zo het klein houden van problematiek. Op dit moment zijn er op 40 v(s)o-scholen jongerenwerkers actief. Deze inzet loopt door tot en met juli ’24 met financiering vanuit het programma ‘Positief Perspectief’ van afdeling Jeugd, afdeling Onderwijs (schoolveiligheid), gemeentelijke middelen uit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) en een bijdrage van het SWV VO.10 Momenteel bekijkt de gemeente met SWV VO en jongerenwerkorganisaties hoe de inzet van het jongerenwerk in school samen vorm kan worden gegeven voor de komende jaren.

De inzet op school hangt samen met de doorontwikkeling van het stedelijk jongerenwerk als geheel dat onderdeel uitmaakt van het plan ‘Vervolg Positief Perspectief’. Het college zal u voor de zomer informeren over de nadere uitwerking van dit plan en inzet van jongerenwerk in school hierbinnen.

Tot slot Met de bovengenoemde intensivering van de schoolveiligheidsaanpak slaat de gemeente nog krachtiger de handen ineen vanuit onderwijs, jeugd en veiligheid. Vanuit een gezamenlijk streven om alle kinderen en jongeren in de stad optimale en gelijke kansen te bieden en te voorkomen dat ze in de criminaliteit belanden. Want alleen met een positieve en veilige leeromgeving in en om school kunnen deze kinderen en jongeren het onderwijs genieten dat nodig is voor een goed toekomstperspectief.

Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam Femke Halsema Burgemeester

10

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs & Jeugd

Sofyan Mbarki Wethouder MBO & Jongerenwerk

Van de 40 v(s)o-scholen waar jongerenwerkers actief zijn financiert het SWV VO er 9 volledig op eigen kosten.

7