Raadsbesluit 2023-069A bijl1 Beleidsbrief Amsterdammerschap in het onderwijs 2023-2027

BELEIDSBRIEF

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 mei 2023 Onderwijs Marjolein Moorman Directie OJZD, bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl Beleidsbrief Amsterdammerschap in het onderwijs 2023-2027 Afhandeling motie 851 Taimounti (TA2020-000839) van 2 juli 2020 (alle basisscholen jaarlijks naar het slavernijmuseum)

Geachte leden van de gemeenteraad, Amsterdam streeft ernaar een solidaire stad te zijn. Een stad waar eenieder in vrijheid zichzelf kan zijn, kinderen en jongeren veilig samen kunnen opgroeien en waar zij een gelijke kans hebben om hun talenten optimaal te ontwikkelen in het onderwijs. Een stad waar elk individu een stem heeft maar tegelijkertijd dezelfde ruimte geeft aan een ander. Waar je kennis hebt van de Amsterdamse geschiedenis, ook van de bladzijdes die pijnlijk zijn, zoals de Holocaust en het Amsterdamse koloniale- en slavernijverleden. In 2025 staan we stil bij deze rijke geschiedenis, als Amsterdam 750 jaar bestaat. Wij ondersteunen en stimuleren het onderwijs hier aandacht aan te geven. Omdat onze geschiedenis van grote invloed is op de diversiteit en de identiteit van de stad nu en ook voor de keuzes die wij maken voor de toekomst. Burgerschapsvaardigheden van alle Amsterdammers, jong en oud, zijn een voorwaarde om prettig samen te leven en te bouwen aan een solidaire stad. In deze brief zet het college uiteen hoe de gemeente in de periode 2023-2027 burgerschap in het onderwijs wil bevorderen en de Amsterdamse scholen zal ondersteunen en faciliteren bij organiseren van burgerschapsonderwijs. Ook worden kort de landelijke ontwikkelingen en het landelijke ondersteuningsaanbod geschetst.

Daarbij vindt u in bijlage 1 een Infographic met een voortgang- en resultatenoverzicht van de burgerschapsprojecten en programma’s die in schooljaar 2021-2022 aan Amsterdamse scholen zijn aangeboden. Amsterdammerschap in het onderwijs Amsterdams burgerschap, oftewel Amsterdammerschap, staat voor jezelf kunnen zijn in een diverse omgeving en een ander ook die ruimte gunnen. Het staat voor het vermogen om in gelijkwaardigheid samen de stad vorm te geven. Dat gaat niet vanzelf. Burgerschap en diversiteit zijn waardevol, maar ook complex. De praktijk laat zien dat verschillen tussen mensen helaas ook samengaan met segregatie, kansenongelijkheid, achterstelling en conflict. Dit betekent ook iets voor het onderwijs. Urgentie burgerschapsonderwijs voor de stad Het aanleren van en oefenen met burgerschapsvaardigheden met kinderen en jongeren op school zoals het leren omgaan met verschillen in de stad en democratische waarden zoals vrijheid, solidariteit en gelijkheid, zijn zeker in een diverse stad als Amsterdam van cruciaal belang.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 mei 2023 Pagina 2 van 6

De betekenis die wij aan deze waarden geven, bepaalt ook in belangrijke mate hoe wij ons onderling verbonden voelen met de stad, hoe wij vandaag de dag samenleven maar ook hoe wij de stad in de toekomst vorm willen geven. Burgerschapsvorming gaat in de kern over weten wie je bent, hoe je je verhoudt tot anderen en vervolgens tot instituties. Waarbij dan het eerste instituut in het leven van een kind, de school is. Burgerschapsvorming is fundamenteel voor een gelijkere start in de maatschappij. Onvoldoende toerusting op het gebied van burgerschapscompetenties maakt dat je niet goed mee kan komen in de maatschappij. Het college deelt dan ook de zorgen van de Inspectie van het Onderwijs over de beheersing van basisvaardigheden, waaronder burgerschap, door leerlingen.1 Goed burgerschapsonderwijs bevordert gelijke kansen juist, omdat kinderen in staat worden gesteld hun talenten te ontwikkelen. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor het Amsterdamse onderwijs om alle Amsterdamse kinderen en jongeren voldoende toerusting te bieden. Door scholen ook in de periode 2023-2027 te faciliteren bij het gedegen vormgeven van hun wettelijke burgerschapsopdracht, werken wij aan een solidaire en vrije stad. Landelijke ontwikkelingen en aanbod Sinds 2006 zijn scholen wettelijk verplicht om te investeren in burgerschapsonderwijs.

Vanwege een achterblijvende groei van leerlingen op burgerschapscompetenties2, is de wettelijke opdracht3 in augustus 2021 aangescherpt. De inspectie ziet erop toe hoe scholen burgerschap in hun curriculum in een doorlopende leerlijn op een samenhangende en doelgerichte wijze vormgeven. Scholen ontwikkelen een visie op burgerschap, moeten investeren in de basiswaarden en sociale en maatschappelijke competenties die leerlingen in staat stellen om actief deel uit te maken van en bij te dragen aan de pluriforme democratische samenleving. Hierbij wordt verwacht dat de school functioneert als oefenplaats, dat de school zicht heeft op de ontwikkeling van burgerschapscompetenties van haar leerlingen en kennis van aanpakken beschikbaar stelt waarvan bekend is dat deze effectief zijn. Het Rijk stelt voor alle scholen landelijk het curriculum wettelijk vast. In 2021 zijn de ijkpunten voor goed burgerschapsonderwijs4 uitgebracht en in 2022 heeft het Rijk burgerschap als één van de vier basisvaardigheden benoemd.

Eind 2022 is een Expertisepunt burgerschap5 in het leven geroepen, dat scholen voor primair- en voortgezet onderwijs en mbo, actuele informatie biedt over beschikbaar burgerschap lesmateriaal.6 Het landelijk expertisecentrum voor het curriculum, SLO, heeft een online platform basisvaardigheden ontwikkeld dat scholen handreikingen biedt om de burgerschapsvaardigheden van leerlingen te versterken.

1 Staat van het Onderwijs, Inspectie van het Onderwijs, 2023 2 Zie Munniksma et al., 2017; Inspectie voor het Onderwijs, 2022 3 Zie Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2021-320.html 4 D.d. juni 2021, Een gezamenlijk product van de PO-raad, de VO-raad, de mbo-raad, Stichting School & Veiligheid

en de academische Werkplaats (AWP) Sociale Kwaliteit Onderwijs 5 D.d. 1 juli 2022 Expertisepunt Burgerschap opgericht vanuit vier partijen: Stichting School en Veiligheid, Kennispunt mbo-burgerschap, SLO en ProDemos. 6 Zo biedt HUMAN Educatie Burgerschap gratis lesmateriaal aan voor docenten die in de klas het gesprek met leerlingen willen voeren over bijvoorbeeld racisme, vooroordelen, mensenrechten en inclusie.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 mei 2023 Pagina 3 van 6

Het college omarmt deze landelijke ontwikkelingen en volgt deze nauwlettend. Echter, constateren wij ook dat onze inzet op het vermogen van kinderen en jongeren om op een positieve manier onderdeel uit te maken van een diverse samenleving in samenwerking met scholen, nodig blijft. Juist in onrustige tijden waarin politieke en maatschappelijke veranderingen en ontwikkelingen spelen, de gevolgen van corona nog steeds zichtbaar zijn, is het belangrijk om Amsterdamse scholen hierin blijvend te ondersteunen. Met het beleid Amsterdammerschap in het onderwijs 2023-2027, spelen wij in op wat nodig is binnen de Amsterdamse context. Het Amsterdams aanbod De beleidsbrief Amsterdammerschap in het onderwijs 2023-2027 heeft de volgende vier doelstellingen als hoofdambitie: 1. Zelfrealisatie: kinderen kunnen zich optimaal ontwikkelen, ongeacht hun achtergrond. 2. Ontmoeting: kinderen gaan samen naar school en ontmoeten elkaar. 3. Inleving: kinderen kunnen zich verplaatsen in anderen. 4. Verantwoordelijkheidsbesef: Kinderen leren over de rechten en plichten van het burgerschap van Amsterdam en over de verbinding tussen vrijheid en verantwoordelijkheid. Deze vier doelstellingen zijn nauw met elkaar verweven. Het beleid krijgt vorm in twee actielijnen: 1. De school als veilige oefenplaats. 2. Een rijk en divers aanbod.

Voor het realiseren van de actielijnen is € 9,6 miljoen beschikbaar die het college enerzijds inzet voor het subsidiëren van een aantal organisaties die samen met de scholen in de afgelopen jaren activiteiten hebben ontwikkeld en uitgevoerd. Deze activiteiten zijn evidence based of evidence informed en hebben een expliciete verbinding met de stad Amsterdam. Ook dragen ze bij aan de gemeentelijke aanvullende doelstellingen bovenop de landelijke geformuleerde burgerschapsopdracht aan scholen. Ook wil het college scholen in staat stellen om zelf een keuze te maken uit activiteiten die bijdragen aan burgerschapsvorming van hun leerlingen dit blijven wij doen middels de voorziening burgerschap in de Verordening op het Lokaal Onderwijsbeleid Amsterdam (VloA 2019). Bijvoorbeeld in het kader van het Nationale Herdenkingsjaar Slavernijverleden van 1 juli 2023 tot en met 1 juli 2024 (Keti Koti), waar landelijk extra aandacht wordt besteed aan het vergroten van kennis over het slavernijverleden en de doorwerking in het heden. Actielijn 1: De school als veilige oefenplaats Het college streeft naar een veilig pedagogisch klimaat waar taboes op school niet uit de weg worden gegaan. Een veilig klimaat op school is immers een basisvoorwaarde om goed onderwijs te kunnen geven.

Het is onontbeerlijk voor kinderen om zich te kunnen ontwikkelen en te kunnen experimenteren met het in veilige setting uiten van eigen gevoelens en meningen. Dit geldt natuurlijk ook voor de leraren op school. Dit vraagt ook om bewustwording van de leraren over het eigen handelen ten opzichte van een diverse leerlingenpopulatie. Denk hierbij aan kennis en vaardigheden om moeilijke thema’s uit de samenleving in de klas bespreekbaar te maken zoals institutioneel racisme, de slavernij, discriminatie, Holocaust en antisemitisme. Een veilig pedagogisch klimaat is dus niet alleen een fundament voor kwalitatief goed onderwijs maar ook voor goed burgerschapsonderwijs op school.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 mei 2023 Pagina 4 van 6

Daarom bieden wij alle Amsterdamse leraren de leergang ‘Inclusief onderwijs: expliciete scholing rondom racisme en discriminatie’, aan, ontwikkeld voor de academische Pabo. Leraren in het primair, voortgezet en middelbaar onderwijs, leren hoe zij racisme, ongelijkheid en discriminatie in hun eigen onderwijspraktijk kunnen herkennen en hier op proactief te handelen. Doel is dat leraren van elkaar leren en inzichten opdoen die kunnen bijdragen aan een versterking van het burgerschapsonderwijs binnen de eigen school. Ook continueren wij het aanbod vanuit Stichting Stadslab waarbij een diverse groep leraren in een leergemeenschap met leerlingen en burgerschapsexperts in het voortgezet onderwijs burgerschapslessen ontwikkelen. Daarnaast blijven wij ook de Jongerenrechtbanken Nederland in het voortgezet onderwijs subsidiëren, waarbij jongeren actief betrokken worden bij recht, vraagstukken rondom rechtvaardigheid en een veilige samenleving. Amsterdam is een stad die zich kenmerkt door de enorme diversiteit van haar inwoners. Juist in een diverse stad als Amsterdam is het belangrijk om vanuit de democratische waarden van gelijkheid en anti-discriminatie, de stad samen vorm te geven. Daarom stimuleren wij scholen om blijvend aandacht te geven aan de Week van Respect. Wij continueren het aanbod van het programma Gezonde School van de GGD.

Waar schooladviseurs scholen actief bijstaan in het vormgeven van door kerndoelen die het Rijk in het curriculum verplicht stelt waaronder seksualiteit en seksuele diversiteit. Voor de zomer van 2023 ontvangt u een ‘Meerjarenplan Gezonde School’ waarin het college haar plannen presenteert en waarin ook de resultaten worden meegenomen van een onderzoek naar educatieve programma’s seksuele diversiteit.

De school als veilige oefenplaats

2023 200.000

2024 500.000

2025 500.000

2026 500.000

2027 300.000

Actielijn 2: Een rijk en divers aanbod Het is belangrijk dat alle leerlingen zich erkend en gezien voelen op school. Ongeacht waar ze vandaan komen, wat hun ouders doen of hoe ze eruitzien. Dat betekent een school waar het curriculum uitgaat van moderne veelzijdige perspectieven. Scholen waar leerlingen burgerschapsvaardigheden ontwikkelen, zodat ze een bijdrage kunnen leveren aan onze diverse samenleving. Het college blijft daarom werken met een kinderraad, kinderburgemeester, mbo-denktank en zal ook jaarlijks een kindervragenuur blijven organiseren. Ook ondersteunen wij de start van de Jongeren Adviesraad Amsterdam (JARA), naar aanleiding van de aangenomen motie 356 inzake de Kinderrechtenscan (Invoering Amsterdamse Jongerenraad, TA2022-000888) van lid Wehkamp e.a., die het college gevraagd en ongevraagd zal adviseren. Wij continueren de subsidie aan Discussiëren Kun Je Leren voor onder meer het organiseren van Amsterdamse Debatbattle. Leerlingen voeren een gelijkwaardig dialoog met elkaar over maatschappelijke thema’s zoals discriminatie, genderdiversiteit en gelijkheid en komen zo in contact met andere leefwerelden. Wij faciliteren ProDemos bij organiseren van schoolbezoeken aan de gemeenteraad.

Waar leerlingen en studenten in het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs, op een aansprekende manier kunnen ervaren hoe democratie in onze stad werkt en ervaring hiermee opdoen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 mei 2023 Pagina 5 van 6

Er wordt actief een verbinding gelegd met het burgerschapsaanbod binnen de rijke schooldag en het platform Andersom Amsterdam. Het college ondersteunt scholen in het primair onderwijs via de Verordening op het lokaal onderwijsbeleid Amsterdam (VloA 2019) met de voorziening Bevorderen burgerschap, diversiteit en gedeelde geschiedenis. Scholen kunnen hiervoor € 21 per leerling aanvragen om zelf burgerschapsactiviteiten te organiseren op thema’s, die zij zelf belangrijk vinden maar die ook waardevol zijn voor de stad zoals mensenrechten en de Tweede Wereldoorlog. De scholen kiezen daarbij andere activiteiten uit het aanbod van diverse organisaties dan die het college rechtstreeks subsidieert. Op dit moment wordt gewerkt aan een ondernemingsplan voor de realisatie voor het Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam waarin de inhoud, de organisatie, huisvesting en een bijbehorende kostenraming zijn uitgewerkt en waar het cultuureducatieprogramma onderdeel van uitmaakt. De verwachting is dat deze uitwerking eind 2023 gereed zal zijn en dat daarna het proces van besluitvorming start met uiteindelijk een voorstel in de raad. De realisatie van het gebouw wordt voorzien in 2028. Maar mogelijk start de programmering van het museum en het cultuureducatie deel, al eerder op een tijdelijke locatie.

Op dat moment zal het college de gesprekken over het gratis bezoek aan het Nationaal Slavernijmuseum met de schoolbesturen starten. Gezien het vorenstaande, beschouwt het college de motie 851 lid Taimounti inzake de brief Aanpak discriminatie (alle basisscholen jaarlijks naar het Slavernijmuseum, TA2020-000839) van 2 juli 2020, als afgehandeld (bijlage 2). Ook kunnen scholen gebruik maken van de op ontmoeting gerichte programma’s Koloniale Sporen, Oorlog- en Aankomst In mijn Buurt over de Amsterdamse migratiegeschiedenis. Hierin is ook expliciet aandacht voor het vergroten van kennis en betrokkenheid bij het Nederlands-Indië verleden en de Holocaust. Daarbij neemt het college samen met de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB) het initiatief om in gesprek te gaan met het Amsterdamse onderwijsveld over de opzet van een informatiepunt voor scholen waar zij terecht kunnen met vragen over het bespreekbaar maken van Shoah en antisemitisme in de klas. Daarbij wordt gekeken hoe dit verbreed kan worden naar een steunpunt Discriminatie en Racisme ter ondersteuning van scholen. Omdat het Amsterdamse koloniale- en slavernijverleden vandaag de dag nog altijd doorwerkt. Zeker ook om thema’s zoals Paarse Vrijdag daarin een plek te geven.

Een rijk en divers aanbod7

2023 800.000

2024 1.900.000

2025 1.900.000

2026 1.900.000

2027 1.100.000

Tot slot In deze brief heeft het college voor u uiteengezet hoe wij het afgelopen jaar en de komende jaren onze ambitie voor burgerschap, diversiteit en gedeelde geschiedenis in het onderwijs willen voorzetten. Door scholen actief te ondersteunen in hun wettelijke burgerschapsopdracht, bevorderen wij een solidaire stad, waar individuen werken aan hun ontwikkeling en talenten en waar iedereen veilig zichzelf kan zijn. Vanuit de overtuiging dat burgerschapsvaardigheden van fundamenteel belang zijn voor een gelijkere start in de maatschappij.

7 De activiteiten rondom het Amsterdams mbo-studenten debat en de mbo-denktank worden vanuit mbo-agenda

gefinancierd

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 mei 2023 Pagina 6 van 6

Wij stellen voor om over de voortgang van de twee actielijnen, waar het college met inzet van alle betrokkenen aan gaat werken, jaarlijks te rapporteren. Wij hopen u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs, Jeugd en Armoede

Bijlagen 1. Bijlage 1: Infographic resultaten Amsterdammerschap in het onderwijs 2021-2022 2. Bijlage 2: Motie 851 Taimounti (TA2020-000839)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl