Raadsbesluit 2023-006 Gewijzigde initiatiefvoorstel Versterking Joods Erfgoed van het lid Martens

Besluitnummer 2023-006

Gemeente X Amsterdam

Gemeenteraad

x

Raadsbesluit Jaar

2023

Vergaderdatum

25 en 26 januari 2023

Agendapunt

9

Voordrachtnummer

VN2022- 046094 Onderwerp

Instemmen met het gewijzigde initiatiefvoorstel Versterking Joods Erfgoed van het lid Martens en kennisnemen van de bestuurlijke reactie op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel De gemeenteraad van Amsterdam besluit

gezien het gewijzigde initiatiefvoorstel van het lid Martens van 16 november 2022 en gewijzigd op 18 november 2022, getiteld; "Versterking Joods Erfgoed" en mede gezien de bestuurlijke reactie op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel: gelet op artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet: 1. 2.

in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel; het college van burgemeester en wethouders te verzoeken een plan op te stellen om het Joodse erfgoed van de stad meer te belichten, namelijk door: 1. een pilot 'OR-Stolpersteine' op te zetten; 2.

in gesprek te gaan met de organisatie van de jaarlijkse Open Monumentendag over het centraal stellen van Joodse monumenten, bijvoorbeeld tijdens de Open Monumentendag van 2023— het jaar dat het Holocaust Museum en de Joodse Schouwburg (her)openen;

3.

3.

te inventariseren of Project Stadsarchief hulp behoeft vanuit de gemeente en indien dit het geval is deze hulp te verschaffen en meer bekendheid te genereren voor het project om zo bewustwording te verbeteren; kennis te nemen van de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel.

Aldus besloten door de gemeenteraad voornoemd in zijn vergadering op 26 januari 2023. De voorzitter

Femke Halsema

De raadsgr ier

n Houtman

Besluitnummer 2023-006

X Gemeente X Amsterdam

Gemeenteraad

X Raadsbesluit Initiatiefvoorstel De Amsterdamse VVD wil de rijke Joodse geschiedenis en het Joods cultureel erfgoed dat onze stad kent breder belichten en daarmee het historisch besef over de belangrijke rol en bijdrage van de Joodse gemeenschap aan de ontwikkeling van Amsterdam door de eeuwen heen onder bewoners versterken. Inleiding De term Mokum, de liefkozende naam voor Amsterdam, is van origine Jiddisch. Ondanks dat deze benaming voor onze stad grote bekendheid geniet, is de Joodse oorsprong van deze term minder bekend onder bewoners. Dit geldt ook voor het rijke, Joodse verleden van onze stad en de bijdragen die de Joodse gemeenschap door de eeuwen heen heeft geleverd aan het Amsterdam zoals wij dat vandaag de dag kennen. Zonder het Jodendom zou Amsterdam niet de stad zijn die het nu is. De Joodse historie dateert al uit de 3.6e eeuw toen de Sefardische Joden die van het lberische schiereiland werden verdreven hun toevlucht zochten in Amsterdam, toentertijd nog een stadje in de schaduw van het grotere Utrecht. In 1639 werd de eerste synagoge, de beroemde Esnoga, opgeleverd in de stadl. Joden genoten nergens in Europa zoveel godsdienstvrijheid als in de Nederlanden2. Amsterdam werd een belangrijk, Joods cultureel centrum en de tolerantie en vrijheid die de stad toen kende is nog altijd verweven met haar identiteit.

In de eeuwen die volgde kende de gemeenschap ook armoede. Dit kwam mede door haar uitsluiting van deelname aan de gilden. In de 3.8e eeuw leefde de Joden in slechte buurten zoals Vlooienburg, de buurt waar nu de Stopera gebouwd is. Rond 1860 keerde het tij door de industrialisatie en de opbloeiende handel. Veel Joodse Amsterdammers raakte werkzaam in de detailhandel en de opgekomen diamantindustrie. Deze economisch vette jaren voor Amsterdam en de Joodse gemeenschap kan men nog altijd in het straatbeeld bewonderen. De Bonnetrie, Gerzon, de Bijenkorf en Hirsch aan het Leidseplein zijn voorbeelden van kleine, Joodse winkels die uitgroeide tot gerenommeerde zaken3. De oorlog veranderde alles voor de Joodse gemeenschap, die slonk van 79.000 naar 15.000 mensen als gevolg van de gruwelen van het Naziregime. Amsterdam, de stad van vrijheid en tolerantie verloor 10% van haar bevolking4. De Joodse presentie, die eeuwenlang onderdeel was geweest van het Amsterdamse bestaan, was plotsklaps haar vanzelfsprekendheid verloren. De Joodse gemeenschap vond Amsterdam in de decennia na de oorlog langzaamaan weer terug. De vrijheid die de Joodse gemeenschap sinds de oorlog in meer of mindere mate geniet staat vandaag de dag echter weer onder druk.

Het aantal meldingen van antisemitisme is de afgelopen jaren pijnlijk hoog5 en tijdens demonstraties tegen het coronabeleid worden Jodensterren en andere, walgelijke vergelijkingen met de Holocaust niet geschuwd6. Ook zijn Joodse ondernemers slachtoffer van vernielingen en geweld7.

1 https://jck.nlinl/longreadide-portugese-synagoge https://theses.ubn.ru.nlibitstream/handleh.23456789/3097/Mosterd%2C A.N. i..pdf?sequence=3. https://jck.nlinl/longreadigeschiedenis-van-de-joden-amsterdam 4 https://web.archive.org/webizol.5on000c,31.5/http://www.verzetsnnuseum.orginnuseunninlitweedewereldoorlog/achtergrond/achtergrondjodenvervolaing/isolerinq 5 https://www.cidi.nliantisennitisme/antisemitisme-monitors/ 6 https://nos.nl/artike1 /23q68o2-halsema-jodensterren-bij-coronaprotest-dieptriest 7 https://jck.nl/nI/longread/geschiedenis-van-de-joden-amsterdam 2

3

Besluitnummer 2023-006

X Gemeente x Amsterdam

Gemeenteraad

X Raadsbesluit De eeuwenlange invloed van de Joodse gemeenschap op Amsterdam is een onderbelicht onderwerp. De VVD is van mening dat het verspreiden van meer kennis over de bijdrage die de Joodse gemeenschap al eeuwenlang aan onze stad heeft geleverd en onze stad mede gemaakt heeft, een goed middel kan zijn op antisemitisme in de kiem te smoren en bewustwording te creeren. Hierom willen wij het volgende voorstellen; Voorstellen Amsterdam kent prachtig, Joods erfgoed. Om Amsterdammers kennis te laten maken met dit erfgoed, aandacht te vergaren voor dit erfgoed en het behoud en de exploitatie van dit erfgoed te garanderen en te versterken, stelt de Amsterdamse VVD de volgende voorstellen voor; Pilot 'CIR-Stolpersteine' Wanneer men over straat loopt in Amsterdam ziet men dat er regelmatig kleine, goudkleurige stenen in de stoep verwerkt. Op elk van deze messing steentjes staat de naam van een slachtoffer van de Tweede Wereldoorlog. Daaronder staan het geboortejaar, plaats en datum van arrestatie door of namens het Naziregime (wanneer van toepassing) en als laatste de plaats en datum waar het slachtoffer werd vermoord of is overledent. Deze stenen geven pijnlijk weer wat voor impact de oorlog en de Jodenvervolging hebben gehad op Amsterdam en diens Joodse inwoners. De VVD wil deze historie dichter bij de Amsterdammer en bezoekers van de stad brengen.

Hierom stelt onze fractie een pilot voor waarbij OR-codes aangebracht worden in de omgeving van een aantal stolpersteinen. Wanneer men deze code scant rolt daar de persoonlijke historie uit van deze individuen. Hierbij leggen we de focus op het leven voor de oorlog om zo inzage te geven in de levens van deze Amsterdammers. Hierbij zoomen we niet alleen in op de zwartste bladzijde van de Joodse historie, maar ook het 'gewone Joodse leven in Amsterdam' van voor de oorlog. Monumentendag 2023 Elk jaar vindt er in september de Open Monumentendag plaats. Naast het (meestal gratis toegankelijk) openstellen van gebouwen worden er ook vele activiteiten omheen georganiseerd, zoals wandelingen, fietstochten, boottochten en lezingen. Gemeente Amsterdam is medeorganisator, doormiddel van het verstrekken van subsidie (jaarlijks 0,2 miljoen), van de Open Monumentendag in Amsterdam9. De VVD wil dat de gemeente in overleg treedt met de organisatoren van de Open Monumentendag in Amsterdam om te kijken welke mogelijkheden er zijn om tijdens de Open Monumentendag van 2023 Joods erfgoed centraal te stellen. In dit jaar opent namelijk de Hollandse Schouwburg zijn deuren weer. Ook staat de opening van het Holocaust Museum gepland voor 2023. Hierdoor zetten we Joods erfgoed in 2023 centraal en zorgen we ervoor dat meer mensen in aanraking komen met de Joodse bijdrage aan de stad.

Project Stadsarchief versterken Momenteel is het Stadsarchief van Amsterdam bezig met een project van wereldformaat. 3.5 kilometer aan bewaard gebleven archiefmateriaal wordt momenteel plank voor plank gedigitaliseerd. Dit project maakt gebruik van de nieuwste innovaties op het gebied van digitalisering en het 'lezen' van oud bronmateriaal. De historische kennis die opgedaan kan worden door dit project is gigantisch en geeft inzage in de geschiedenis van onze stad en diens https://stichting-stolpersteine.nl/wat-zijn-stolpersteine-i/ 9 https://www.amsterdam.nl/toerisnne-vrije-tijd/evenementen/open-nnonunnentendag-amsterdam/

8

Besluitnummer 2023-006

X Gemeente X Amsterdam

Gemeenteraad

X Raadsbesluit inwoners, zo ook die van de Joodse gemeenschap. De VVD is groot voorstander van dit project en stelt daarom voor om dit project meer bekendheid te geven. Hierdoor kunnen gewone Amsterdammers straks de historie van hun stadsdeel, buurt, straat en zelfs huis uitzoeken. Omdat deze kennis kan bijdragen aan bewustwording rondom de Joodse geschiedenis van de stad stelt de VVD voor om te inventariseren of er meer subsidie nodig is voor dit project, en of er hulp geboden dient te worden bij het werven van vrijwilligers. Indien dit het geval is moet de gemeente een extra steentje bijdragen.