Raadsbesluit 2022-004B Bijlage ArenAPoort Ontwikkelstrategie 2030

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Ruimte maken voor duurzame mobiliteit

Er moet flink gewerkt worden aan faciliteiten die elektrisch rijden mogelijk maken, zoals laadpalen. Hiervoor is een aanzienlijke uitbreiding van het elektriciteitsnet nodig, een taak die urgentie heeft en die wordt opgenomen in het Masterplan Openbare ruimte en Ondergrond . Het vormgeven van de energietransitie doen we ook door het betrekken van de bewoners en gebruikers in ArenAPoort bij de veranderingen. We stimuleren daarbij de lokale economie maximaal en creëren extra banen. Dit zal zijn vorm moeten krijgen in Zuidoost Living Lab en sluit mooi aan bij het Masterplan Zuidoost (waarin wordt ingezet op het creëren van meer banen in Zuidoost).

66

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Zuidoost Living Lab voor de donuteconomie Eind 2020 zijn de gemeente Amsterdam en de Johan Cruijff ArenA een samenwerking gestart met als doel in Zuidoost een Living Lab te realiseren voor de Amsterdamse Donuteconomie. Het uitgangspunt van de donuteconomie is dat door dingen te doen en uit te proberen, stappen gezet kunnen worden naar een sociaal en ecologisch betere samenleving. In Zuidoost kan geëxperimenteerd worden met lopende en nieuwe activiteiten, initiatieven en vormen van governance om zo een beeld te krijgen van wat een aantoonbare bijdrage kan leveren aan de meetbare ecologische en sociale doelstellingen in de Stadsdonut van Amsterdam. In dit kader wordt in ArenAPoort geëxperimenteerd met een biovergister in de Johan Cruijff ArenA. Op basis van de verschillende experimenten die in Zuidoost worden ontplooid kan een instrumentarium worden ontwikkeld dat kan worden toegepast in de rest van de stad, om zo een bijdrage te leveren aan de stadsdonut van Amsterdam.

Zuidoost Living Lab biedt de kans om de vijf thema’s uit de Ontwikkelstrategie ArenAPoort te verrijken. Dit heeft de meeste kans van slagen als partijen die actief zijn in ArenAPoort zich achter dit initiatief scharen. Uiteindelijk zal het Living Lab dan ook een publiek-private samenwerking moeten worden. Het Living Lab is verbonden met de strategie Amsterdam Circulair 2020-2025. In het eerste kwartaal van 2021 worden de uitgangspunten en voorwaarden voor Zuidoost Living Lab verder uitgewerkt. Dit moet leiden tot een publiek-privaat ecosysteem met bewoners, ondernemers en bedrijven om in ArenAPoort de eerste concepten van duurzame en circulaire waardeketens te realiseren die bijdragen aan de brede welvaart voor Amsterdammers. Streven is om in juni 2021 het Living Lab te openen met de ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst Zuidoost Living Lab voor de donuteconomie.

67

Wat gebeurt er per deelgebied?

4.1 ArenAPoort West

4.2 Amsterdamse Poort

4.3 Cumulus Park

4.4 Station Amsterdam Bijlmer ArenA

4

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

In dit hoofdstuk staat wat onze ideeën zijn per deelgebied. De deelgebieden zijn ArenAPoort West, Amsterdamse Poort, Cumulus Park en station Amsterdam Bijlmer ArenA. Per gebied beschrijven we de situatie nu, wat binnenkort verandert en wat er op langere termijn gaat gebeuren.

4.1 ArenAPoort West Zo is het nu: Het gebied is ingericht op werken en uitgaan en voornamelijk gericht op forensen en bezoekers. Door de hoogbouw is ArenAPoort al van verre herkenbaar. In economisch opzicht is ArenAPoort West een belangrijk zakencentrum. Er is veel ruimte voor het autoverkeer, met een goed functionerend wegennet, een ruim aanbod aan parkeergarages en veel parkeerplaatsen. Maar woningen zijn er niet, net zomin als kleinere winkels, sport- en spelvoorzieningen, maatschappelijke voorzieningen en groen. Het is er het grootste deel van de dag rustig en soms, tijdens evenementen, ontzettend druk. We willen het verschil tussen deze dal- en piekmomenten verkleinen. Door bovendien meer groen aan te leggen en ook verder de omgeving te veraangenamen, willen we het gebied aantrekkelijker maken. Ook zetten we in op een meer autoluwe inrichting van de wegen, met daarlangs meer ruimte voor groen, fietsers en voetgangers.

Overzicht deelgebieden in ArenAPoort.

69

Voor ondernemers is bereikbaarheid belangrijk Mensen zien graag dat ArenAPoort West een volwaardig onderdeel van Zuidoost wordt, bijvoorbeeld door functies toe te voegen die passen bij Zuidoost. “Onze wens voor ArenAPoort West is dat zowel bewoners als bezoekers zich welkom voelen in ArenAPoort en dat het gebied onderdeel wordt van Zuidoost.” Het draagvlak voor woningen in ArenAPoort West is hoog onder bewoners, gebruikers en ondernemers. Men ziet graag een gemengd gebied voor jongeren, gezinnen en ouderen. Dicht bij de evenementenlocaties wordt gedacht aan bewoners die minder snel overlast ervaren. “Wonen in ArenAPoort West: mix van soorten woningen. Lekker door elkaar. Dat hoort bij Zuidoost.”

Bebouwing op het kavel naast AFAS Live wordt door gebruikers betreurd omdat hiermee groen verloren gaat. De Johan Cruijff Boulevard mag groener en levendiger, bijvoorbeeld door terrasjes, meer horeca, speel- en sportvoorzieningen. Vanuit ondernemers zijn de bereikbaarheid van het gebied en het organiseren van logistiek verkeer de belangrijkste aandachtspunten. Vooral de combinatie van evenementen met wonen geeft extra druk op de bereikbaarheid. De inzet van de gemeente op autoluwe wegen binnen ArenAPoort West zien gebruikers als een bedreiging, omdat daardoor minder ruimte overblijft voor het laden en lossen door (evenementen)bedrijven.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

U I T D E PA R T I C I PAT I E

Zowel gebruikers als ondernemers adviseren de gemeente om bij de ontwikkeling van het gebied vooral aandacht te besteden aan het beperken van geluidsoverlast, een goede oplossing voor afval en het beter begeleiden van drukte tijdens evenementen.

Wat gaat er op korte termijn gebeuren? Naast de kantoortoren op de Dreefkavel wordt naar verwachting in 2021 een woontoren ontwikkeld. Dit zullen de eerste woningen in ArenAPoort West zijn (circa 300). Op de Johan Cruijff Boulevard krijgt de FEBO-kiosk een nieuw uiterlijk. Op de bouwkavel naast AFAS Live komt het Eleven Square, bestaande uit woningen (circa 950), kantoren, leisure, horeca, een hotel en een theater. In 2021 beginnen we met het bouwrijp maken van de UID-kavel, aanvang van de bouw is in 2022 voorzien. Op het braakliggende terrein aan de noordwestzijde van de Johan Cruijff ArenA (kavel 15) wordt een nieuw gebouw ontwikkeld met kantoren, horeca en kleinschalige voorzieningen op straatniveau. Kavel 15 wordt in samenhang met het stadion en de bebouwing aan de noordoostzijde (kavel 16) ontwikkeld. De logistiek rond evenementen wordt anders georganiseerd. Zo komt er op de kruising Holterbergweg - Burgemeester Stramanweg een parkeerplaats voor grote trailervrachtwagens.

70

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

1

2

3 4

5

Impressie toekomstbeeld ArenAPoort West (vogelvlucht) + projecten die op korte termijn worden uitgevoerd.

1

2

3

4

5

71

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Impressie Johan Cruijff Boulevard: de hele dag levendig.

72

Om meer ruimte te maken voor voetgangers, fietsers en groen gaan we parkeren en laden en lossen in ArenAPoort West anders organiseren. De ambitie is dat bestaande en nieuwe parkeergarages waar mogelijk worden gekoppeld. Voor laden en lossen en groot vrachtverkeer komen aparte routes.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Eindsituatie

Wat gaan we nog meer doen? Kantoren, uitgaan en evenementen blijven nadrukkelijk aanwezig, maar met de komst van woningen en kleinschalige voorzieningen wordt ArenAPoort West een volwaardig en completer onderdeel van het centrumgebied ArenAPoort. In het hart van het gebied bij UID en het Stationskwartier zijn woningen voor bewoners die minder snel last hebben van de drukte rondom de evenementen, zoals jongeren en studenten. Ook het Dreefkwartier heeft de potentie om zich tot een evenwichtig woongebied te ontwikkelen. Het ligt wat verder weg van de evenementen en kan verschillende soorten woningen bieden, zoals bijvoorbeeld woningen voor grotere gezinnen. De voorzieningen die hierbij horen, richten zich in de eerste plaats op bewoners en gebruikers van het Dreefkwartier. Denk aan een kleinschalige praktijkruimte voor eerstelijnszorg, zoals een huisarts en fysiotherapeut en sport- en spelvoorzieningen. Een klein formaat supermarkt hoort ook bij de basisvoorzieningen. Horeca is er al, maar komt er ook in ruime mate. In het Dreefkwartier wordt rekening gehouden met de inpassing van een brede basisschool. Deze school is er ook voor kinderen uit gezinnen in andere delen van ArenAPoort en omliggende gebieden. Wonen in een uitgaansgebied is spannend. Wie worden de eerste bewoners en zullen zij zich er voor lange tijd vestigen? Dat zal de tijd moeten uitwijzen.

Daarom blijven we in contact met de eerste bewoners met vragen als: voldoet het wonen aan hun verwachting, of moeten we bijsturen? 73

Langs de Johan Cruijff Boulevard en de straten willen we levendige plinten met voorzieningen. Het woonwinkelcentrum Villa ArenA hebben we hier buiten beschouwing gelaten. Toch zijn ook daar mogelijkheden voor de menging van functies en vernieuwing. Met alle ontwikkelingen in het vooruitzicht vragen we veel van de spaarzame openbare ruimte in dit deelgebied. Die openbare ruimte moet beschikbaar blijven voor grote mensenmassa’s rondom evenementen (vooral op de Johan Cruijff Boulevard), maar tegelijkertijd ook gericht zijn op de behoeften en wensen van nieuwe bewoners en gebruikers. Zo ontwikkelen we een nieuw park aan de noordzijde van de Johan Cruijff ArenA, waar voorheen de oefenvelden van Ajax lagen (zie ook 3.4 Levendige openbare ruimte).

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Doordat er in ArenAPoort West kan worden gebouwd tot circa 145 meter hoog (NAP), wordt het gebied nog herkenbaarder als een stedelijk centrum. De stedenbouwkundige structuur voor ArenAPoort West bestaat uit drie clusters van bouwblokken waarbinnen nieuwbouw en transformatie mogelijk wordt.

We verwachten dat jaarlijks grote aantallen voetgangers en fietsers zich door het gebied gaan bewegen. We willen vooral ruimte bieden aan veilige en aantrekkelijke routes voor langzaam verkeer. Zo zien we graag dat de Haaksbergweg autoluw wordt ingericht en onderdeel wordt van de fietsroute vanaf Amstel III, via ArenAPoort, De Nieuwe Kern en Amstel Station naar het centrum van Amsterdam. We verbeteren de Corridor om de woon- en werkgebieden te kunnen verbinden met het station. Het uitgangspunt bij de ontwikkeling van ArenAPoort West is dat de huidige (evenementen)bedrijven hun onderneming moeten kunnen voortzetten. We moeten erop letten dat de bedrijven goed bereikbaar blijven en dat tegelijkertijd de routes voor fietsers en voetgangers veilig zijn.

4.2 Amsterdamse Poort Zo is het nu: Amsterdamse Poort is hét winkelcentrum van Zuidoost. Het winkelgebied wordt gekleurd door lokaal ondernemerschap. Er is een beperkt aantal voorzieningen en de circa 500 sociale huurwoningen bevinden zich boven de winkels. Ze zijn via hoger gelegen loopdekken te bereiken. Drie dagen per week bruist het Anton de Komplein dankzij de markt. Deze multiculturele markt is ruim opgezet, heeft een gevarieerd aanbod van food en non-food en maakt deel uit van de Wereldmarkten Zuid-Oost. Andere pleinen in de Poort zijn levendig, mede dankzij de aanwezige horeca gedurende de winkeltijden. Hier vinden steeds vaker op bewoners gerichte evenementen plaats.

74

Die kenmerkende stedenbouwkundige opzet van de Poort geeft ook problemen. Vanaf het station is het winkelcentrum niet of nauwelijks te zien, waardoor veel reizigers niet weten dat er pal naast het station een winkelcentrum ligt. De looproutes door Amsterdamse Poort zijn niet altijd logisch en het is lastig oriënteren binnen het gebied. De hoger gelegen dreven bieden geen uitkomst, want ze zijn niet ingericht op de fietser of voetganger. Winkels en woningen zijn streng gescheiden. Door het gebrek aan woonentrees en andere voorzieningen (horeca, sport) die ook ’s avonds open zijn, ontbreekt er levendigheid na sluitingstijd. Dat zorgt voor een onveilig gevoel. Net als veel andere winkelclusters buiten het centrum kampt ook Amsterdamse Poort met leegstand. Er zijn structurele maatregelen nodig om van Amsterdamse Poort een aangenamer verblijfsgebied te maken.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Amsterdamse Poort heeft een voor het hele gebied kenmerkende stedenbouwkundige structuur. Typerend voor Zuidoost zijn ook hier de verkeersstromen gescheiden. In het winkelgebied is de voetganger de baas. Het snelverkeer wordt via de hoger gelegen dreven afgewikkeld, met uitzondering van de bevoorrading van de winkels en het ophalen van afval. Het tot monument verklaarde Zandkasteel is het meest markante gebouw in Amsterdamse Poort.

U I T D E PA R T I C I PAT I E

Kansen voor kleine beginnende ondernemers De bewoners van Amsterdamse Poort willen zich er thuis blijven voelen. Behoud van de identiteit van het gebied staat voor bewoners voorop. De woningen zouden gerenoveerd moeten worden: isolatie van de woningen en aantrekkelijke, schone en veilige loopdekken. Het winkelcentrum zou in kwaliteit vergelijkbaar moeten zijn met het winkelcentrum Stadshart Amstelveen, maar dan wel met ruimte voor lokale ondernemers en multiculturele voorzieningen.

“Meer ‘Shopperhalachtige’ dingen: miniwinkeltjes waar kleine startende ondernemers kans krijgen. Dat moet je behouden.” Mensen willen graag meer parkeerplaatsen in de Poort voor de bewoners. Meer evenementen op het Anton de Komplein en meer groen en speelvoorzieningen in het hele gebied. De daken en binnentuinen kunnen ruimte geven aan groen, rustplekken en horeca voor bewoners. “Binnentuinen waar je je terug kunt trekken in het groen. Met moestuin en kleine activiteiten als muziek.”

75

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Wat gaat er op korte termijn gebeuren? Een groot aantal belanghebbenden investeert in het gebied. Een belangrijk project in het gebied is de transformatie van het Zandkasteel. In plaats van 40.000 m² kantoor biedt het Zandkasteel vanaf 2023 ruimte aan de Amsterdam International Community School (AICS), aan circa 300 ruime stadsappartementen, horeca, kleinschalige kantoorvoorzieningen en openbaar toegankelijke werkruimte, te gebruiken door bewoners en ondernemers. Deze functiemenging kan al op korte termijn zorgen voor verlevendiging van Amsterdamse Poort. Naast het Zandkasteel zijn er nog twee transformatieprojecten die op korte termijn beginnen met de realisatie. De transformatie van zowel het Framebuilding-gebouw als van de Flierbosdreef 2-12 begint eind 2020. Kantoormeters worden woonruimte: er worden circa 230 sociale en middeldure huurwoningen in het Framebuilding en circa 400 sociale en middeldure huurwoningen aan de Flierbosdreef gerealiseerd. Ook wordt binnenkort de eerste fase van Cluster 7 herontwikkeld, waarbij onder andere winkelpuien worden aangepast. Om het gebied helemaal tot zijn recht te laten komen moet er naast het investeren in gebouwen ook worden geïnvesteerd in de openbare ruimte. De Bijlmerdreef wordt daarom heringericht. Nu gebruiken voetgangers de trottoirs nauwelijks, ook is er nauwelijks groen.

Straks krijgt de Bijlmerdreef veel groen, met aangename verblijfsplekken, en krijgt de voetganger er ruim baan.

Wat gaan we nog meer doen? Winkels en bedrijven in Amsterdamse Poort zijn verdeeld in clusters. Het in fases werken aan deze clusters is een flinke puzzel. Bouwwerkzaamheden leiden immers tot overlast, niet alleen voor winkeliers en het winkelend publiek, maar straks ook voor nieuwe bewoners en kantoorgebruikers. De gemeente neemt hierin de regie en weegt de verschillende belangen zorgvuldig tegen elkaar af, om de overlast zo veel mogelijk te beperken. Aan de hand van een faseringstrategie die we met de ontwikkelende partijen opstellen, wordt bepaald in welke volgorde en hoe de projecten kunnen worden uitgevoerd.

Clusters in winkelcentrum Amsterdamse Poort.

76

Als eigenaar van de winkels hecht CBRE veel waarde aan aantrekkelijke en goed functionerende plinten. Het ontwerp van de plint bepaalt sterk de beeldvorming van het gebied. Om hier meer grip op te krijgen heeft CBRE een puienplan opgesteld, met daarin een aantal plintprincipes. Zo worden de plinten optisch verhoogd en zo transparant mogelijk vormgegeven, zodat een gebouw maximaal in contact staat met de aangrenzende openbare ruimte. Variatie in het gevelbeeld, in kleur en materiaalgebruik, en het aanbrengen van verschillende dieptes in de plinten zijn andere belangrijke uitgangspunten van het plan. Het puienplan biedt informatie voor de nog op te stellen Programmastrategie, Ruimtelijk Kwaliteitskader en het Plan Openbare Ruimte.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

De internationale vastgoedinvesteerder CBRE Global Investors (hierna te noemen CBRE) is vanwege diens omvangrijke winkelportefeuille een belangrijke speler. Naast CBRE zijn er andere belanghebbenden die willen beginnen met de opwaardering van de clusters. De verschillende partijen onderschrijven de potentie van Amsterdamse Poort en zijn bereid om grootschalig te investeren in het winkelgebied. Net als de gemeente zien de ontwikkelende partijen dat het belangrijk is om Amsterdamse Poort tot een meer multifunctioneel centrumgebied te ontwikkelen, waar naast winkelen ook meer ruimte voor horeca, vrijetijdsbesteding, maatschappelijke voorzieningen, ruimte voor kunst en cultuur én voor wonen moet komen.

Cluster 7 Cluster 7 heeft meerdere eigenaren en wordt in gezamenlijkheid verbeterd. In fases krijgen de winkelpuien een mooier aanzicht en komen er woningen. Ook wordt er ruimte gecreëerd voor meer horeca en maatschappelijke voorzieningen. Er komen circa 700 woningen, zowel sociale huurwoningen als middeldure huur- en koopwoningen. De loopdekken zijn straks niet langer openbaar toegankelijk en worden als binnentuinen voor de bewoners ingericht. De winkels in Cluster 7 zijn er vooral voor de dagelijkse boodschappen. Vanwege de goede bereikbaarheid met de auto en de ruime parkeermogelijkheden komen er twee grotere supermarkten. De overdekte Shopperhal krijgt een complete make-over en wordt straks één van de grote publiekstrekkers van Amsterdamse Poort. Uit de participatieronde kwam naar voren dat bewoners uit Zuidoost behoefte hebben aan een Shopperhal-achtige opzet met lokale ondernemers en enkele (inter)nationale food- en non-foodondernemers. Bezoekers van de Shopperhal kunnen er straks een terrasje pakken en genieten van al die verscheidenheid aan producten, winkels en horeca. De Shopperhal functioneert straks als het (overdekte) verlengde van het Klein Bijlmerplein. Cluster 8 Cluster 8 ligt centraal in het winkelgebied en vormt het hart van Amsterdamse Poort. CBRE heeft het voornemen om dit cluster rigoureus aan te pakken. Cluster 8 bestaat nu uit twee winkellagen.

In de toekomst worden hier maximaal vijf extra lagen aan toegevoegd waar ander programma een plek kan krijgen. Samen met de gemeente onderzoekt CBRE de mogelijkheden voor de precieze invulling daarvan. Zo zouden er boven de winkels wellicht woningen kunnen komen. Ook wordt onderzocht of dit cluster een (gedeeltelijke) culturele invulling kan krijgen. 77

Cluster 3 CBRE wil ook hier de puien en de voorkant aanpassen. Cluster 4 Cluster 4 heeft terugwijkende puien en gevels. De winkels ogen hierdoor donker en sluiten daardoor niet goed aan op de pleinen. Het plan is om de voorzijde van het cluster een meer prominente plek te geven zodat de inrichting van de winkels veel meer uitnodigt om naar binnen te lopen en een kijkje te nemen. De koppen van het cluster grenzen aan het Groot- en Klein Bijlmerplein. Vanwege de gunstige ligging op de zon is op deze plekken horeca beoogd, inclusief uitnodigende terrassen.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Cluster 2 Cluster 2 heeft net als Cluster 7 meerdere eigenaren. Zij stellen samen een plan op voor de verdichting. Doel is om hier kantoren en woningen te realiseren, en ook hier de loopdekken af te sluiten en in te richten als binnentuin voor de bewoners en werknemers.

Cluster 5 De gevels van Cluster 5 zijn vergelijkbaar met Cluster 7. Ze zijn erg verouderd. CBRE wil ook hier puien en voorkant aanpassen. Daarnaast vindt op de kop van cluster 5 een ontwikkeling plaats met nieuwe commerciële ruimten en woningen naast het Zandkasteel. Cluster 6 De binnenstraat tussen Cluster 6 en 7 vormt de verbinding tussen het Anton de Komplein en het Klein Bijlmerplein en is de entree van het winkelcentrum. Cluster 6 heeft ook meerdere eigenaren. Zoals al genoemd begint de transformatie van Flierbosdreef 2, het voormalige belastingkantoor, naar wonen eind 2020. Daarnaast wordt met de andere eigenaar gekeken naar de uitbreidingsmogelijkheden aan het Anton de Komplein, om de rand van het plein op dreef- en pleinniveau te verbeteren. Ook wordt gekeken naar hoe de ingang van het winkelcentrum beter zichtbaar kan worden gemaakt.

Pleinen Hoekenrodeplein Het pal naast het station gelegen Hoekenrodeplein is voor de meeste bezoekers de entree van het winkelgebied. Dit plein kan, als een centrale plek van ArenAPoort, oost en west met elkaar verbinden. Zowel de gemeente als de belanghebbenden zijn niet tevreden over hoe het Hoekenrodeplein functioneert. Het plein oogt als een gesloten bastion en het is onduidelijk welke voorzieningen zich in de plint bevinden. Samen met de partijen die gaan over het spoor en alles wat daarmee verband houdt, en de eigenaren van het omliggende vastgoed onderzoekt de gemeente hoe het plein kan worden verbeterd om zo tot een betere entree van Amsterdamse Poort te komen, waarbij verbetering van de programmatische en visuele verbinding met het winkelcentrum uitgangspunt is. Klein en Groot-Bijlmerplein Verderop in Amsterdamse Poort liggen het Groot en het Klein Bijlmerplein. Beide pleinen hebben een belangrijke functie. Nu zijn de pleinen vooral gericht op winkelend publiek en zijn er verblijf- en zitplekken. In de toekomst komt er horeca op het Groot Bijlmerplein, op het Klein Bijlmerplein is horeca al aanwezig. Dankzij de ligging hebben de twee pleinen veel zon; dat maakt 78

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

ze erg geschikt voor een terras. Het hele Groot Bijlmerplein wordt zodanig ingericht dat mensen er graag willen komen. Nu is dat alleen het geval voor het Zandkasteel. Als er meer mensen in Amsterdamse Poort komen wonen, wordt het nog belangrijker dat de pleinen prettige plaatsen worden. In het Masterplan Openbare Ruimte krijgen de pleinen daarom veel bomen, plantsoenen en/of plantenbakken. Het Abcouderpad is een belangrijke fietsverbinding door het winkelcentrum en verdient aandacht naast het goed integreren van fietsenstallingen rond deze route. Bij de planning wordt rekening gehouden met verschillende doelgroepen, zodat de pleinen ook buiten de openingstijden van winkels levendig blijven. Tot slot kijken we naar hoe we met verlichting de pleinen aantrekkelijk en veiliger kunnen maken.

Impressie Anton de Komplein.

Anton de Komplein Op het Anton de Komplein vinden allerlei activiteiten plaats. Aangrenzend aan het plein liggen het Parktheater en het Bijlmer Sportcentrum, waarna het Nelson Mandelapark begint. Het plein biedt plek aan de warenmarkt en is regelmatig het toneel van grotere evenementen, zoals de jaarlijkse kermis. Verder ziet het plein er niet erg aantrekkelijk uit. Het Anton de Komplein zou de ‘Huiskamer van Zuidoost’ kunnen worden: een echte ontmoetingsplek die ruimte biedt aan lokale initiatieven. Ook uit de participatie kwam dit beeld naar voren. Op het Anton de Komplein worden enkele tijdelijke functies gehuisvest, zoals het sportveld en een locatie voor winkels uit Amsterdamse Poort. Doel is om het plein levendiger, groener en aantrekkelijker te maken. Het grote oppervlak leent zich goed voor een flexibele inrichting, zodat het plein op meerdere manieren kan worden gebruikt. Zo ontstaat een dynamische plek waar iedereen zich welkom voelt. Winkels en andere maatschappelijke voorzieningen in de plinten kunnen bijdragen aan de upgrade van het plein. 79

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

4.3 Cumulus Park Zo is het nu: In Cumulus Park - het innovatiedistrict Zuidoost - wordt gewerkt, geleerd en gewoond. ING, de Hogeschool van Amsterdam (HvA), het ROCvA - MBO College Zuidoost (ROC), de gemeente Amsterdam en anderen werken hier samen om talentontwikkeling en innovatie op deze plek mogelijk te maken. ING is gehuisvest in vijf kantoren rond de Bijlmerdreef. Er zijn 170 woningen voor internationale studenten van woningcorporatie De Key. Onlangs is het openbare café-restaurant The Traveller geopend, vlak bij het ING-hoofdkantoor. Cumulus Park is nu eenzijdig gericht op gebruikers van kantoren en onderwijsinstellingen. De meeste gebouwen zijn nog te veel naar binnen gericht; er is geen aantrekkelijke openbare ruimte die de gebouwen met elkaar verbindt, en er zijn geen duidelijk aangegeven routes tussen Cumulus Park, station Amsterdam Bijlmer ArenA, Amsterdamse Poort en de woonwijken eromheen.

1

2

Impressie van een toekomstbeeld van Cumulus Park (vogelvlucht) + projecten die op korte termijn worden uitgevoerd.

1

2

80

Talentontwikkeling Uit de participatie kwam naar voren dat er behoefte is aan wandel- en fietsroutes voor bewoners vanuit de Venserpolder naar ArenAPoort, met goede oversteekplaatsen over

de Bijlmerdreef. Het Cumulus Park zou ook ruimte kunnen bieden aan horeca- en sportvoorzieningen voor bewoners, jongeren en studenten. Talentontwikkeling is een belangrijk thema voor bewoners. De scholen en bedrijven kunnen daar een rol in spelen.

Wat gaat er op korte termijn gebeuren?

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

U I T D E PA R T I C I PAT I E

Het zeer duurzame nieuwe kantoor van ING is al opgeleverd, met eromheen een groene (semi)openbare ruimte. Aan de andere kant van de Bijlmerdreef wordt het gerenoveerde Financial Plaza van ING opgeleverd. In beide panden komt ruimte voor start-ups en scale-ups, en er is veel aandacht voor het verbeteren van de relatie tussen gebouw en openbare ruimte: gebouwen zijn geen zwarte dozen, maar open, transparant, en nodigen uit tot naar binnen kijken. HvA breidt haar business gerelateerde faculteiten op deze locatie uit, zodat hier de Businesscampus van de HvA ontstaat. We gaan de Bijlmerdreef herinrichten tot duurzame stadsstraat. Er komt veel meer ruimte voor de voetganger en de dreef wordt groener met bomen en groenbakken. De Bijlmerdreef sluit direct aan op de groene (semi)openbare ruimte rond het nieuwe kantoor van ING, waardoor het Cumulus Park vanaf de dreef toegankelijk wordt. De nieuwe trappen naar Amsterdamse Poort zorgen voor een betere verbinding met het winkelcentrum.

Wat gaan we nog meer doen? De gemeente wil samen met ING, de HvA en het ROC meer ruimte creëren voor (ver)blijven en ontmoeting. Er is daarom aandacht voor het aantrekkelijk maken van de plinten, en voor gebouwen die door hun toegankelijkheid goed in verbinding moeten staan met de openbare ruimte. Ook is er aandacht voor de (semi)openbare ruimte zelf. Zo kan het Cumulus Park uitgroeien tot een plek van samenwerking, talentontwikkeling en innovatie. ING, HvA, ROC en gemeente hebben samen twee plannen voor het Cumulus Park opgesteld: een plan Society (maatschappij) en een plan Fysiek. Deze twee plannen worden verder uitgewerkt. Het plan Society richt zich op vijf pijlers: 1. Stimuleren van (lokaal) ondernemerschap 2. Talenten ontplooien 3. Een open Cumulus Park: iedereen is welkom en doet mee 4. Een groene omgeving met aandacht voor gezondheid 5. Betere bereikbaarheid en veiligheid 6. Internationale allure en aantrekkingskracht. 81

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Het plan Fysiek richt zich op: 1. Het plein naast de HvA tot een prettiger verblijfplaats maken 2. Toegankelijke wateroevers, zoals zitplekken langs het water 3. Levendige plinten 4. Het toevoegen van groen en sportvoorzieningen voor gebruikers en bewoners 5. Goede routes tussen Cumulus Park, het station en de woongebieden eromheen. Voor het ING-kantoor Laanderpoort is het plan om het huidige kantoor van 13.000 m² te vervangen door een kantoor van circa 40.000 m². Naast kantoorruimte is er ook plek voor start-ups, scale-ups, horeca, sport en een aula. De nieuwbouw wordt maximaal 70 m hoog. Daarbij hoort ook het versterken van de verbinding tussen het Cumulus Park en de directe omgeving. Of: hoe profiteren omwonenden en de instellingen op het Cumulus Park optimaal van elkaar? Onderzocht kan worden of het Cumulus Park een verbinding kan leggen met de Campus Diemen Zuid en de Spinoza Campus tussen Darlingstraat en Daalwijkdreef.

Impressie inrichting plein in Cumulus Park.

82

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

4.4 Station Amsterdam Bijlmer ArenA Zo is het nu: Station Amsterdam Bijlmer ArenA verwerkt dagelijks 30.000 in- en uitstappende treinreizigers. Het aantal metroreizigers per dag bedraagt 38.000. Het station groeit in de huidige situatie (dus nog zonder alle nieuwe ontwikkelingen in ArenAPoort) al razendsnel. De NS verwacht rond 2040 tussen de 37.000 en 42.000 dagelijkse treinreizigers (NS stations, NS Jaarverslag, 2018). Het station Amsterdam Bijlmer ArenA is relatief jong (rond 2007 heropend). De mooie en herkenbare architectuur van het gebouw past bij een stedelijk centrum. Het stationsgebied vormt de belangrijkste entree naar het voetgangersgebied en verbindt Amsterdamse Poort met ArenAPoort West. Het Hoekenrodeplein en de bebouwing eromheen zien we als onderdeel van het stationsgebied. Het plein is de schakel tussen Amsterdamse Poort, het station en de Johan Cruijff Boulevard. Het is in 2014 volledig vernieuwd.

Impressie Station Amsterdam Bijlmer ArenA.

U I T D E PA R T I C I PAT I E

Het station mag levendiger worden Het station wordt gezien als de blikvanger van Zuidoost. Maar de openbare ruimte eromheen wordt als kaal en verlaten ervaren, terwijl het op het station juist heel druk kan zijn. Het stationsgebied zou een levendige plek moeten worden voor ontmoetingen, activiteiten en horeca. “Bushalte van Station Bijlmer Arena kan

levendiger, ziet er uitgestorven en grauw uit.” Bewoners en gebruikers zeggen het Hoekenrodeplein erg mooi te vinden, maar ook te stenig. De routing voor voetgangers en fietsers op het plein vindt men onduidelijk. “Bij het Hoekenrodeplein is het onduidelijk waar je bent, waar moet je heen?” Met name eigenaren en ondernemers in Amsterdamse Poort hekelen de onzichtbaarheid van de winkels vanaf het station en het Hoekenrodeplein.

83

Het station functioneert als plek waar veel stromen samenkomen, maar het is nog niet het levendige hart van ArenAPoort. De openbare ruimte rond het station en de onderdoorgangen zijn donker en stenig. Het verwijssysteem met richtingsborden (signing en wayfinding) is onvoldoende ingesteld op bezoekers. De route voor fietsers naar het station en naar de fietsenstallingen is onduidelijk, waardoor voetgangers en fietsers elkaar soms hinderen. Er zijn relatief weinig winkels en/of bedrijven in het station. Ook is de sociale veiligheid in sommige (dode) hoeken van het stationsgebouw laag.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Het station loopt tegen zijn capaciteitsgrens aan. Op dit moment is dat (nog) niet zozeer het geval qua vervoerscapaciteit, maar vooral wat het gebouw zelf betreft. Tijdens evenementen en in de spits heeft de drukte in de stationshal, bij de poortjes en op de roltrappen, de grens van het toelaatbare bereikt. Ook de perrons van het busstation zijn dan overvol. De drukte ontstaat mede door het beperkte aantal toegangen tot de trein- en metroperrons. Ook het wisselen tussen trein en metro is niet optimaal georganiseerd.

Wat gaat er op korte termijn gebeuren? Een belangrijke voorwaarde voor de ontwikkelingen in Zuidoost en ArenAPoort is dat het openbaarvervoersknooppunt snel meegroeit. We benutten het knooppunt nu al beter door nieuwe kantoren en grote publiekstrekkers vooral in de nabijheid van het station te ontwikkelen. Het station moet straks berekend zijn op nóg meer reizigers. Dit vergt grote investeringen door meerdere partijen. Voor de gemeente ligt het accent op de inrichting van de openbare ruimte rondom het station, en het maken van ruimte voor voetgangers, fietsers en andere vormen van voor- en natransport zoals Kiss & Ride. Andere partijen gaan over uitbreidingen binnen het stationsgebouw, op het spoor en de dienstregeling. De gemeente werkt samen met de NS, ProRail en de Vervoerregio aan een onderzoek naar capaciteitsuitbreiding van het station.

Wat gaan we nog meer doen? We willen dat het stationsgebied het kloppend hart van ArenAPoort wordt. Woningen, werkplekken en winkels zijn straks goed verbonden met het station, bijvoorbeeld met aantrekkelijke fietspaden en wandelroutes vanuit heel Zuidoost naar het station. Dicht bij het station willen we alvast ruimte maken voor het grotere aantal reizigers. Rondom Hoekenrodeplein kan hoogbouw komen. In de plinten van de gebouwen zien we graag winkels, horeca en bij het station passende voorzieningen zoals inpandige fietsenstallingen. De openbare ruimte rond het station, waaronder het Hoekenrodeplein, het plein onder het station en het busplatform, wordt op termijn aangepakt. Denk aan meer groen, duidelijke routes en betere bewegwijzering. Ook moet vanaf het station winkelcentrum Amsterdamse Poort beter zichtbaar zijn.

84

Uitvoering

5.1 Waar gaat er op korte termijn gebouwd worden?

5.2 Welke ontwikkelingen zitten nog meer in de pijplijn?

5

5.3 Overlast zo veel mogelijk beperken

Werkzaamheden grijpen vaak op elkaar in. Zo vergt de transformatie naar, of nieuwbouw van een woontoren ook aanpassing en uitbreiding van de openbare ruimte en ondergrondse infrastructuur (energievoorziening, riool). Ook de energietransitie speelt hierin een belangrijke rol, want een duurzame ontwikkeling van ArenAPoort vraagt om een ander en uitgebreider (ondergronds) energiesysteem. In dit hoofdstuk beschrijven we welke maatregelen we nemen om de overlast voor bewoners, gebruikers en bezoekers zo veel mogelijk te beperken. De projecten waarvoor de gemeente inmiddels een overeenkomst heeft gesloten met een eigenaar of erfpachter, zijn opgenomen in het uitvoeringsplan voor ArenAPoort.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

De ontwikkelingen in ArenAPoort volgen elkaar in rap tempo op. In de komende tien jaar wordt er altijd wel ergens gebouwd in het gebied. Dit heeft ongetwijfeld zijn weerslag op bewoners, gebruikers en bezoekers.

5.1 Waar gaat op korte termijn gebouwd worden? Tussen 2020 en 2025 verwachten we heel wat bouwwerkzaamheden in Amsterdamse Poort, ArenAPoort Oost en ArenAPoort West. Zo maken we in Amsterdamse Poort in 2021 een begin met de herinrichting van openbare ruimte, waarbij als eerste de Bijlmerdreef aan de beurt is. Het winkelcentrum wordt rigoureus verbouwd, en een aantal kantoorpanden, zoals het Zandkasteel en Flierbosdreef, wordt in 2020 / 2021 getransformeerd naar woningen. Op de Dreefkavel wordt waarschijnlijk in 2021 begonnen met de bouw van 300 woningen. (zie ook de tijdlijn op pagina 81.) In ArenAPoort West gaat het leeuwendeel van de transformaties van start na het EK voetbal 2021. Tussen 11 juni t/m 11 juli worden er vier EK-wedstrijden in de Johan Cruijff Arena gespeeld. Dan moet de omgeving van het stadion er netjes bij liggen. De projecten waarvoor de gemeente al een overeenkomst heeft gesloten met een eigenaar of erfpachter, zijn opgenomen in het uitvoeringsplan voor ArenAPoort.

5.2 Welke ontwikkelingen zitten nog meer in de pijplijn? Alle pleinen en straten van ArenAPoort worden, zoals gezegd, tot 2030 nog één keer definitief heringericht. Deze herinrichting gaat in 2021 van start. Investeringen in de openbare ruimte worden opgenomen in de grondexploitatie van ArenaPoort. Maatschappelijke voorzieningen komen er stapsgewijs. Voorzieningen die een plek in een van de zoekgebieden in ArenAPoort krijgen, zijn: 86

Twee basisscholen Cultuur/Pophal gecombineerd met buurthuis Kinderopvang Zorgcentra Fietsparkeervoorziening in West Fietsparkeervoorziening in Oost

De realisatie van deze voorzieningen vindt plaats op de te herontwikkelen kavels en op de gemeentelijke kavels. Wanneer voorzieningen worden gerealiseerd, hangt mede af van de gekozen locatie en de ontwikkeling aldaar.

5.3 Overlast zo veel mogelijk beperken Al deze ontwikkelingen hebben ongetwijfeld hun weerslag op bewoners, gebruikers en bezoekers. Hinder zal onvermijdelijk zijn, denk aan geluidsoverlast, transporten, wegopbrekingen of omleidingen. Ook leggen de vele bouwprojecten beslag op de toch al spaarzame openbare ruimte in ArenAPoort, en ook dat heeft gevolgen voor de leefbaarheid en bereikbaarheid. De gemeente wil overlast voor bewoners, gebruikers en bezoekers zo veel mogelijk beperken met maatregelen die de hinder minimaliseren, en ervoor zorgen dat woningen, winkels en kantoren bereikbaar en veilig toegankelijk blijven. Ook moeten mensen goed op de hoogte worden gehouden van alle ontwikkelingen en bouwwerkzaamheden. Op die manier proberen we verrassingen te voorkomen en draagvlak voor alle projecten te houden. Met het oog hierop heeft de gemeente een zogeheten BLVCkader opgesteld, waarin maatregelen voor Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie tijdens de bouw zijn vastgelegd. De aannemer of ontwikkelaar moet een uitvoeringsplan maken dat voldoende beantwoordt aan deze vier eisen. Dat is een voorwaarde voor het krijgen van een WIOR (Werken In de Openbare Ruimte)vergunning waarmee de werkzaamheden mogen beginnen.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

• • • • • •

Bij het streven naar zo min mogelijk hinder blijven we graag met u in gesprek over hoe we dat het beste kunnen doen. Vooralsnog hebben we verder nog de volgende aanpassingen of maatregelen voor ogen: •

•

•

Een centrale bouwhub waarin bouwstoffen en afvalstoffen worden verzameld, geconsolideerd en aan- en afgevoerd. Dat legt minder beslag op de ruimte bij de afzonderlijke projecten, ook zorgt dit voor minder werkverkeer. Dit biedt meteen een mooie kans om afvalstoffen circulair in te zetten in het gebied Een bouwlogistieke ‘control tower’; informatiedeling en afstemming tussen projecten voor de hele logistieke keten, resulterend in betrouwbare just in time just in placeleveringen, kortere wachttijden voor transport en minder opslag op de bouwplaats Een zelfvoorzienende en duurzame bouwplaats, waarmee op energie en water wordt bespaard. Geen lawaai en uitstoot van fossiele energievoorzieningen (aggregaten)

87

•

Faseren van de uitvoering door bijvoorbeeld bouwprojecten per locatie te koppelen, zodat de overlast op een of enkele plekken is gebundeld Het gebied rond de bouwplaats aantrekkelijk houden, bijvoorbeeld door het plaatsen van plantenbakken op bouwhekken, het aanleggen van tijdelijke alternatieve routes voor voetgangers en fietsers maar ook door het organiseren van excursies op de bouwplaats.

De winkel blijft open Tijdens de bouwwerkzaamheden en het werken aan de openbare ruimte gaan de dagelijkse bezigheden en de evenementen gewoon door. Het is zaak dat alle betrokkenen zo goed mogelijk kunnen blijven functioneren. De winkel open houden tijdens de uitvoeringsperiode vraagt om creatieve oplossingen en tijdelijke maatregelen, zoals omleidingen, afzettingen en provisorische wegen, voet- en fietspaden.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

•

De gemeente houdt regie tijdens de uitvoering Bij de uitvoering van projecten zijn veel partijen betrokken, soms in opdracht van gemeente Amsterdam, vaak ook in opdracht van ontwikkelaars of nutsbedrijven. Het in tijd en ruimte inpassen van de uitvoeringswerkzaamheden vergt daarom een nauwkeurige en vroegtijdige afstemming tussen al die afzonderlijke projecten. Daarom houdt de gemeente regie op de uitvoering. In overleg met partijen bepalen we wat de impact redelijkerwijs mag zijn tijdens de werkzaamheden. Op basis daarvan maken we afspraken met elkaar over fasering en moment van uitvoering. Ook leggen we extra maatregelen op aan ontwikkelaars, zodat de impact van de werkzaamheden zo beperkt mogelijk blijft. Soms zullen we moeten kiezen voor een ‘kort en hevig’-aanpak. Dan wordt de uitvoering van een project in een zeer korte periode gerealiseerd. Mogelijk wordt er dan ’s nachts gewerkt en zijn er meer afsluitingen of andere tijdelijke maatregelen. De hinder is dan wat erger, het voordeel is wel dat de uitvoering vele malen sneller kan worden afgerond.

Gebiedsregieteam Voor de uitvoering stellen we een gebiedsregieteam in. Hierin zitten we met partijen die met hun project richting uitvoering gaan. Het gebiedsregieteam heeft altijd een up-to-date overzicht van alle werkzaamheden in het gebied en de bijbehorende impact.

88

Bouwprojecten Febo 2020 Flierbosdreef Zandkasteel woningen

Tijdlijn aanvang projecten tussen 2020 en 2030 (voorlopige planning).

Framebuilding Bijlmerdreef Dreeftoren Tijdelijke inrichting Anton de Komplein 2021 Zandkasteel Internationale school Bijlmerdreef werk 1 2022: in/uitrit in 2022 kavel 11 square Eleven

Cluster 7 fase 1a Kavel 15 Cluster 7 fase 1b Bijlmerdreef werk 2 2022 Laanderpoort 11 Square (UID) Cluster 3, Cluster 4 en de in/uitrit in 2022

Trailerparkeren Laanderpoort Cluster 2 2023 Cluster 7 fase 2 Cluster 8

2024

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Openbare ruimte projecten

Hoekenrode Noord Cluster 7 fase 3

Atlas ArenaA Ontwikkeling Dreefkwartier (kavel 12) 2025 Ontwikkeling kavel 9 tot Nieuwe gevel Johan Cruijff Arena 2030 Station Bijlmer Arena (busstation) Stationskwartier opnemen (Vanz, ASR, Centerpoint kavels)

Op deze kaart staan de projecten waarover de gemeente afspraken heeft gemaakt met de grondeigenaar. Dit zijn de projecten die als eerste gaan worden uitgevoerd (voorlopige planning aanvang bouw).

89

De ambities van de herontwikkeling in ArenAPoort zijn hoog: er wordt flink verdicht. De ruimte in – en het beheer van - de stedelijke ondergrond in ArenAPoort loopt binnenkort tegen zijn grenzen aan. De huidige drukte in de ondergrond is al groot en nieuwe maatschappelijke opgaven (klimaatadaptatie, circulair afvaltransport, energietransitie, 5G, ondergronds bouwen) claimen op hun beurt veel ruimte, waardoor het inrichten van de onder- en bovengrond een haast onmogelijke puzzel wordt. Onder diverse straten in Amsterdam is nu al sprake van acute knelpunten. Daarom heeft Amsterdam een nieuwe werkwijze (IOOR) ontwikkeld voor de inrichting van de boven- en ondergrond, gebaseerd op drie pijlers: 1. Integrale afwegingen en keuzes De inrichting van de ondergrond, de bovengrond en de aanliggende bebouwing is in feite één samenhangende ontwerpopgave. De bovengrond en gebouwen kunnen bijvoorbeeld een deel van de functies van de ondergrond overnemen, en dat geldt ook omgekeerd.

2. Slimme ontwerpoplossingen Amsterdam werkt aan een grote database van kant-en-klare ontwerpoplossingen (modules of ‘legostenen’) voor de openbare ruimte, de ondergrond en straatprofielen waarin alle nieuwe maatschappelijke opgaven een plek en oplossing krijgen, afhankelijk van de lokale situatie. 3. Datagestuurd ontwerpen De pijlers 1 en 2 werken alleen optimaal ondersteunend als ontwerpers gedetailleerde en actuele digitale informatie hebben over de lokale werkelijkheid van gebouwen, de openbare ruimte en de ondergrond, inclusief alle daarin aanwezige assets zoals kabels en leidingen, tunnels en WKO-systemen.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Grip op de onder- en bovengrond met betrouwbare data

De 3e pijler vereist dat in de computer een digitale kopie staat van de fysieke werkelijkheid boven- en ondergronds, gevoed door databases en sensoren. Met zo’n ‘digital twin’ en/of driedimensionaal ontwerp van de fysieke werkelijkheid kunnen ingrepen en bouwplannen vooraf eerst in de computer worden uitgeprobeerd. Zie ter verduidelijking de video die we gemaakt hebben over de integrale samenwerking aan de Haaksbergweg in ArenAPoort: https://vimeo. com/560378833.

Figuur 1: Warmte- en koudeopslag in de ondergrond

90

Om die reden investeren we in de volgende fase in het digitale instrumentarium voor het integraal ontwerpen. We bouwen een datafundament, waarin alle benodigde data over de ondergrond terug te vinden is: waar liggen welke kabels en leidingen, hoe is de staat van de ondergrondse infrastructuur, welke ontwerpvoorschriften gelden in het gebied? We bouwen het datafundament samen met asset owners in het gebied, zoals Waternet en Liander. In dat fundament zijn de data van voldoende kwaliteit. Hier hoort ook het inrichten van een goed databeheer bij. We zorgen ervoor dat het datafundament betrouwbaar en toegankelijk is voor alle gebruikers. Van de stedebouwkundigen tot de technisch ontwerpers: waar ze de data ook voor nodig hebben, ze kunnen het vinden in het fundament. Het datafundament biedt data voor de diverse applicaties voor ontwerp die al gebruikt worden.

Naast het datafundament maken we integrale ontwerptools. Hierin worden data gestuurde ontwerpen gemaakt voor de inrichting van de ondergrond en het bijbehorende maaiveld. We ontwikkelen deze tool met de ontwerpers die aan ArenaPoort werken. Zij kunnen afwegingen maken over wat de beste plek is in de ondergrond voor de verschillende functies en netwerken in het gebied. Ook kunnen ze in- en uitzoomen, en vooren achteruitspoelen om te zien wat de impact van hun ontwerpbeslissingen is in de toekomst en andere delen van het gebied.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Datagestuurd ontwerpen Voor een digitale kopie is een stevig datafundament nodig met Accurate, Betrouwbare en Complete (ABC) datasets. Daarnaast heb je integrale tooling nodig die de datasets bij elkaar brengt. In de praktijk zijn zowel de verzameling van ABC-data als integrale ontwerptooling volop in ontwikkeling.

Concreet In ArenAPoort wordt o.a. gebruikgemaakt van de integrale ontwerptool MS OpenRoads door medewerkers van IB en R&D. Het bijzondere aan OpenRoads is dat het dynamisch (weg)ontwerp mogelijk maakt in een zeer gebruiksvriendelijke 3D interface. Daardoor kun je in korte tijd een nauwkeurig en visueel goed vormgegeven ontwerp maken. De output is geen platgeslagen lijnmodel op een plattegrond, maar complete en zeer geavanceerde 3D modellen. Die modellen zijn vervolgens weer makkelijk te integreren met andere ontwerppakketten en informatiesystemen zoals BIM. De toegevoegde waarde van OpenRoads is vooral dat het mogelijk is in een veel korter tijdsbestek een kwalitatief beter ontwerp te maken. Dat is een

Figuur 2: De bovenste 50 meter van de ondergrond is zeer variabel van samenstelling

91

Voor ArenAPoort zit al veel 2D en 3D data uit het datafundament in OpenRoads. Die data zijn echter verre van compleet en zeker als het gaat om 3D zijn deze vaak nog niet betrouwbaar of beschikbaar. Met de collega’s van CTO, i-team stedelijke ontwikkeling en beheer (Informatievoorziening Ruimte en Economie), IB, R&D, V&OR en in- en externe asset owners wordt de komende jaren gewerkt aan het verbeteren en uitbreiden van het datafundament en het opleiden van meer ontwerpers in digitale toolingpakketten zoals OpenRoads.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

voordeel bij ontwerpwijzigingen, iets waar projecten vaak mee te maken krijgen. OpenRoads kan in een mum van tijd 3D modellen en simulaties maken die de impact van ontwerpkeuzes visueel inzichtelijk maken. Daardoor zijn ontwerpen voor bijvoorbeeld ambtelijk opdrachtgevers en bestuurders makkelijker te doorgronden.

Met deze investering in data en tooling wordt het ontwerpproces efficiënter, integraler en beter. In de uitvoering betaalt dit zich uit. Bovendien komt dezelfde tooling beschikbaar voor alle andere gebieden in de stad. ArenAPoort is daarmee een koploper in de stad bij het werken aan een goede ondergrond als basis voor goede gebiedsontwikkeling, waar de rest van de stad van profiteert!

92

Samenwerking en participatie

6.1 Samenwerking

6.2 Participatie

6

6.3 Communicatie

U I T D E PA R T I C I PAT I E

Behoefte aan informatie Tijdens de participatie kwam naar voren dat bewoners en gebruikers betrokken willen blijven bij de ontwikkelingen, van het inbrengen van ideeën tot volledige betrokkenheid bij het proces. Daarnaast is er behoefte aan informatie over zowel de ontwikkelingen

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

In ArenAPoort werkt de gemeente samen met andere betrokkenen. Dat gebeurt op het niveau van ArenAPoort (waar deze ontwikkelstrategie een tussenstap voor is), op het niveau van heel Zuidoost en op het niveau van afzonderlijke projecten en deelgebieden. Zo hebben de partijen in Cumulus Park de handen ineengeslagen om het gebied samen te ontwikkelen en verbindingen aan te gaan met de omgeving. Evenementenbedrijven, winkeliers en de overheid werken in de Regiegroep Evenementenverkeer samen aan de bereikbaarheid en veiligheid tijdens evenementen in ArenAPoort West.

als over wat er in het centrum te doen is (vast informatiepunt/centrum/bord). Ondernemers hebben behoefte aan het verder professionaliseren van de samenwerking tussen de gemeente en partijen, bijvoorbeeld met een platform om elkaar daar te kunnen ontmoeten. Ook vragen zij om structuur en continuïteit vanuit de gemeente.

Daarnaast zijn er verschillende platforms actief die ondernemers, bewoners en eigenaren verenigen. De ondernemers en bewoners in Amsterdamse Poort worden vertegenwoordigd door respectievelijk Ondernemersvereniging de Poort en de Bewonerscommissie de Poort. Bedrijvenvereniging VAZO behartigt de belangen van bedrijven in heel Zuidoost. Zuidoost Partners maakt zich samen met 25 organisaties sterk voor een beter en mooier Amsterdam Zuidoost. VENZO koppelt voor diverse (maatschappelijke) organisaties vraag en aanbod van vrijwilligers. De platforms hebben elk hun eigen organisatie en communicatie geregeld. Zo heeft Stichting Partners ArenAPoort (SPA), die zich inzet voor de economische belangen in ArenAPoort, een website voor bezoekers van ArenAPoort: https://www.arenapoort.nl/. Zuidoost Partners bereikt haar doelgroep onder andere via de website: www.zuidoost.nl Wat nog ontbreekt is een herkenbare plek waar mensen gemakkelijk informatie kunnen vinden over de gebiedsontwikkelingen. Daarnaast missen bewoners een duidelijke structuur waarin de gemeente samenwerkt met betrokkenen. Hier wordt aan gewerkt en er loopt al een aantal initiatieven met bewoners, zoals een vaste maandelijkse bijeenkomst en het social design traject ‘Samen Meer’. Daarnaast is er de dependance van Pakhuis de Zwijger, die in september 2019 feestelijk is geopend: New Metropolis Zuidoost.

Hier kunnen mensen terecht voor programma’s, projecten en exposities op het snijvlak van stedelijke ontwikkeling en kunst en cultuur in Zuidoost. 94

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

6.1 Samenwerking Met de uitwerking van deze ontwikkelstrategie willen we inzetten op een goede en gestructureerde samenwerking met alle belanghebbenden. Niet alleen omdat dit een duidelijke wens is vanuit participatie, maar ook omdat we geloven dat het bundelen van krachten bijdraagt aan projecten die waarde hebben voor bewoners én ondernemers. We zoeken daarbij naar een vorm die voor belanghebbenden zowel inspirerend als ontzorgend werkt en waarin we de positieve energie, de eigen verantwoordelijkheid en ondernemerskracht kunnen verzilveren. Met het Ambitiedocument ArenAPoort uit 2017 is de samenwerking voor de inrichting van ArenAPoort al begonnen. We borduren hierop voort met een brede groep belanghebbenden: ondernemers, bewoners, gebruikers en de overheid.

Tijdens de ontwikkeling van ArenAPoort worden samenwerking en participatie verder geprofessionaliseerd.

95

•

•

•

•

Schoon, heel en veilig. In deze aanpak, die een samenwerking tussen de gemeente, vastgoedeigenaren en ondernemers behelst, gaan we op zoek naar manieren om ArenAPoort structureel leefbaarder en veiliger te maken. Bereikbaarheid (mobiliteit). Daarin werken partijen samen aan manieren om ArenAPoort bereikbaar te houden. Zij kijken naar het nog beter beheersen van verkeersstromen en crowd management, en naar het toepassen van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van duurzame mobiliteit en gedragsverandering. Deze samenwerking borduurt voort op de regiegroep evenementenverkeer. ArenAPoort inclusief. Hierin werkt een groot aantal belanghebbenden - onder wie bewoners - aan ideeën die bijdragen aan talentontwikkeling. Denk aan contact leggen tussen bedrijven en talent uit Zuidoost, werkervaringsplekken en het 1.000 banenplan. De Johan Cruijff ArenA buigt zich hierover en werkt daarin samen met andere belanghebbenden. Placemaking. We behouden de identiteit van ArenAPoort en zetten het gebied steviger neer. De gemeente levert een (financiële) bijdrage aan initiatieven voor placemaking en heeft een faciliterende rol. Het initiëren en uitvoeren van ingrepen die ArenAPoort een aantrekkelijker aanzien geven, zien we als een gedeelde verantwoordelijkheid van gemeente, bedrijven en organisaties die in ArenAPoort actief zijn.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Kansen voor samenwerking zien we voor vrijwel alle thema’s die genoemd zijn in de ontwikkelstrategie. Op dit moment lopen er vier projecten:

Op termijn kan voor meer thema’s de samenwerking worden gezocht, bijvoorbeeld voor duurzame energievoorziening en voor één parkeerverwijssysteem.

6.2 Participatie Ook met het afronden van deze ontwikkelstrategie gaat de participatie door en betrekken we mensen in het gebied bij alle denkbare onderwerpen. We zullen regelmatig participatiemogelijkheden blijven aanbieden. Tijdens behaalde mijlpalen wordt informatie op maat geboden, bijvoorbeeld door wandelingen door het gebied, een inloopbijeenkomst of webinar te organiseren.

Afzonderlijke participatieprojecten In de ontwikkelstrategie staan de onderzoeken en projecten genoemd voor de komende jaren. Tussen 2025 en 2030 wordt de herinrichting van de straten en pleinen in ArenAPoort stap voor stap opgepakt. Voor deze projecten komen te zijner tijd afzonderlijke participatietrajecten.

96

Bij planvorming door projectontwikkelaars heeft de gemeente een toetsende, dienstverlenende en faciliterende rol. De gemeente ziet toe op hoe een ontwikkelaar invulling geeft aan de plannen en de verschillende belangen respecteert. In de dienstverlenende rol verstrekt de gemeente een vergunning voor bijvoorbeeld een herziening bestemmingsplan. Ook wil de gemeente inspraak faciliteren. Zo wil de omgeving (bewoners en ondernemers) geïnformeerd worden over initiatieven en plannen en graag invloed daarop uitoefenen. De projectontwikkelaar initieert nieuwe plannen en doet dat in samenspraak met alle belanghebbende partijen, met als belofte: • • •

Samen: projectontwikkelaar is partner die luistert, en bewoners en ondernemers serieus neemt Persoonlijk: communicatie op maat Transparant: open over randvoorwaarden en mogelijkheden.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Planvorming

U I T D E PA R T I C I PAT I E

WomenMakeSoutheast: “Betrek bewoners als gelijkwaardige stakeholders in het ontwikkelproces en zet hen zowel met ontwikkelaars als gemeente aan tafel” Hoe zouden vrouwen uit Zuidoost de stad inrichten? En dan specifiek het gebied ArenAPoort. Om daar een beeld van te krijgen is Women Make Southeast (WMS) gevraagd om voor de thema’s ‘Compleet en verbonden’ en ‘Een centrum voor iedereen’ een advies te geven. Welke aspecten hebben volgens de vrouwelijke bewoners nog meer aandacht nodig? Waar moet verder nog over nagedacht worden en hoe moet dat terugkomen in de plannen? WMS is een onafhankelijk collectief van vrouwen met roots in Amsterdam Zuidoost die zich willen inzetten voor een rechtvaardig en sterk stadsdeel en tegen segregatie en kansenongelijkheid. WMS is gelieerd aan WomenMakeTheCity (WMTC), een collectief dat de gemeente stadsbreed adviseert over gebiedsontwikkeling. Het advies is een aanvulling op alle input die is

verkregen in het participatietraject. Onderstaand zijn de belangrijkste adviezen kort samengevat en is aangeven hoe de gemeente deze oppakt of gaat oppakken. Voor het volledige adviesrapport wordt verwezen naar bijlage 2.

1. Geef bewoners een plek aan de ontwerptafel WMS geeft aan dat Zuidoost sterke netwerken van goed verenigde bewonerscollectieven en ondernemers heeft. Deze stemmen zouden volgens WMS een plek aan de ontwerptafel behoeven. De gemeente onderschrijft dat bij veel projectontwikkelaars en beleidsmakers, hoe kundig en professioneel ook, het soms aan die intrinsieke gebiedskennis ontbreekt. De netwerken en organisaties uit Zuidoost bezitten deze kennis bij uitstek wél. Zij fungeren als cultuurbewaarders van Zuidoost. Het behouden van die uniciteit van Zuidoost is ontzettend belangrijk voor de toekomst van het gebied. De gemeente acht het essentieel dat de stem van Zuidoost vroegtijdig gehoord wordt bij gebiedsontwikkeling in de breedste zin van het woord. De Ontwikkelstrategie onderschrijft het belang van het betrekken van sterke netwerken en organisaties uit Zuidoost bij de ontwikkeling van ArenAPoort.

97

2. Wees eerlijk en transparant over feiten en cijfers WMS geeft aan dat openheid en transparantie over feiten en cijfers belangrijk zijn. De gemeente onderkent dit. Transformatie en gebiedsontwikkeling zorgen voor instroom van nieuwe doelgroepen, daar moet je als gemeente niet geheimzinnig over doen. Private ondernemingen investeren fors in het gebied om daar uiteindelijk ook mee te verdienen. Er worden woningen gebouwd die voor een deel van de bewoners van Zuidoost financieel niet haalbaar zijn. Het grootste deel van de nieuwbouwwoningen (80%) zijn geen vrije sectorwoningen, maar vallen in categorieën middelduur of sociaal. De gemeente probeert in privaatrechtelijke overeenkomsten te borgen dat bewoners uit Zuidoost voorrang krijgen bij de toewijzing van deze woningen.

Instroom van nieuwe bewoners kan positief zijn voor een buurt of stadsdeel, maar het vinden van de juiste balans en het tempo van de veranderingen zijn hierin belangrijk. Als dit niet zorgvuldig gebeurt kan dit ten koste gaan van de oorspronkelijke identiteit. Wat doen we concreet? • De Ontwikkelstrategie is een document op hoofdlijnen. Het precieze woningbouwprogramma wordt per project uitgewerkt. • Intentieovereenkomst sluiten met ontwikkelaars om 25 procent van de huurwoningen te verhuren aan inwoners van Zuidoost. Op verzoek van de gemeente werken de ontwikkelaars deze ‘regeling’ uit voor bewoners uit Zuidoost. • Met ontwikkelaars worden afspraken gemaakt om 25 procent van de huurwoningen te verhuren aan inwoners van Zuidoost. Om dit te realiseren wordt dit jaar een woonplatform online gezet waarop zoveel mogelijk nieuw te bouwen huurwoningen te zien zijn. Hier kunnen mensen hun woonwensen aangeven. Zodra er een woning beschikbaar komt die voldoet aan de wensen, ontvangt de belangstellende een bericht. Op het platform wordt ook alle informatie gedeeld die betrekking heeft op het huren van een woning, zoals mogelijke eisen die worden gesteld, en hoe je in aanmerking komt voor huurtoeslag. Wanneer het platform wordt uitgebreid met koopwoningen wordt uiteraard ook informatie toegevoegd over het kopen van een woning.

Daarnaast worden op het platform doorverwijzingen gemaakt naar aanbod dat betrekking heeft op het verbeteren van je financiële positie. Met als doel om de kansen te vergroten dat mensen in aanmerking komen voor de woningen naar hun keus. • De 40-40-20 regel wordt toegepast op gebiedsniveau voor alle nieuwbouw.

Concept Ontwikkelstrategie ArenAPoort 2030

Wat doen we concreet? • Programma 1Zuidoost, het Masterplan ZO en het 1.000 banenplan zijn enkele voorbeelden van programma’s. • In de Integrale Aanpak Amsterdamse Poort (IAAP) werkt de gemeente samen met bewoners en partners zoals CBRE, de politie, handhaving en Ymere aan het verbeteren van de leefbaarheid in het winkel- en woongebied van de Amsterdamse Poort. De concrete stappen die genomen worden zijn uitgewerkt in het 21-puntenplan. • De toetsing van ontwerpen (SO/ VO/ DO) van initiatieven vanuit marktpartijen en van gemeentelijke openbare ruimte-ontwerpen (SO/ VO/ DO) wordt gedaan door een toets-team bestaande uit ambtenaren uit diverse disciplines. In de meeste gevallen is de omgevingsmanager ArenAPoort ook onderdeel van dit team. De omgevingsmanager beoordeelt in hoeverre de relevante stakeholders zijn betrokken bij de totstandkoming van de ontwerpen. De omgevingsmanager is ook nauw betrokken bij het programma 1 Zuidoost.