Raadsbesluit 2022-003A investeringsnota Centrum Reigersbos

eigenaren verder worden uitgewerkt. Zitplekken Zitplekken in de openbare ruimte zijn wenselijk om levendigheid te creëren en om het voor mensen mogelijk te maken om op straat te verblijven zonder verplicht iets af te bestellen bij de horeca. In het verleden zijn echter zitbanken verwijderd vanwege overlast. In het vervolgtraject moet hierin een goede afweging gemaakt worden. Dit komt aan de orde bij het opstellen van de maaiveldontwerpen.

LEGENDA wonen detaihandel / supermarkt horeca cultuur maatschappelijk dienstverlening/leisure werken: productief en kantoor gebouwd parkeren

2.4.2 Inpassing niet-wonen programma

Voor de inpassing van een deel van het niet-wonen voorzieningen zijn verschillende opties denkbaar. Deze functies zijn daarom op de kaart hiernaast indicatief aangegeven. De plekken voor nieuwe detailhandel zijn constant; het gaat immers grotendeels om uitbreiding van de supermarkt(en) en om wat kleinere winkels die in het weefsel van het winkelcentrum moeten worden opgenomen. De bedrijven en kantoorachtige functies zijn vooral aan de Reigersbosdreef te vinden. Langs de dreef vlabij het nieuwe plein en in de aaanloopstraten van het winkelcentrum gaat het vooral om dienstverlenende bedrijfjes. De variatie zit in de horeca- en maatschappelijke functies. Het nieuwe plein langs de metrobaan en de entrees van de winkelstraat vormen de meest aangewezen locaties voor horeca. Voor een culturele wijkvoorziening (met een combinatie van cultuur, broedplaats en jongerencentrum) is blok H aan de westzijde van het zuidplein een goede optie. Bij het cultuurprogramma zou kleinschalige horeca zoals een koffiebar ook mogelijk kunnen zijn, bij voorkeur met een terras Investeringsnota Centrum Reigersbos 35

Principekaart Auto ontsluiting en bevoorrading

aan het water. Aandachtspunt daarbij is, dat de basisschool in de luwte moet blijven en met de inrichting van het plein duidelijk gescheiden blijft van de horeca. Echter, ook een optie is dat het zuidplein een plein met buurtvoorzieningen blijft, met name gericht op onderwijs en zorg. Het cultuurprogramma, de broedplaats en het jongerencentrum kunnen dan neerstrijken in bijvoorbeeld blok C met een ingang aan het Ruiseveenpad. Voor kleinschalige maatschappelijke functies, zoals de te verplaatsen kerk of de apotheek, is de plint van blok H aan het zuidplein een goede locatie, net als de aanloopstraten aan de fietspaden. Blok I aan de Schonerwoerdstraat zou huisvesting kunnen bieden aan het te verplaatsen politiebureau.

2.4.3 Inrichting winkelstraat en pleinen als verblijfsgebied

De openbare ruimte van de winkelstraat heeft in principe slechts weinig nodig om weer up-to-date te zijn. Kleine ingrepen, zoals het vervangen van de huidige zitbankjes en het bij plaatsen van fietsnietjes, in het bijzonder bij de metro, kunnen al veel bijdragen aan het verbeteren van de verblijfskwaliteit van de winkelstraat en de openbare ruimte rondom het metrostation Reigersbos. Een aandachtspunt vormen de meldingen over gladheid van de huidige bestrating bij natheid. De mogelijke oplossingen worden nader onderzocht. Met de nieuwe inrichting van de pleinen op de koppen van de winkelstraat ligt er een kans om de mooie inrichting van de straat voort te zetten. Daarmee worden winkelstraat en pleinen meer een geheel en ontstaat er meer samenhang in het centrum. De pleinen worden meer ingericht als verblijfsgebied en er is meer ruimte voor terrassen. Daarnaast komt op de pleinen meer ruimte voor groen. De

pleinen krijgen hiermee een belangrijker functie en vergroten daarmee het verblijfsklimaat van de gehele winkelstraat. Reigersbos heeft een jonge traditie van kunst in de openbare ruimte met muurschilderingen in de fietstunnels en in de stegen van het winkelcentrum. Deze geven het centrumgebied veel identiteit. Als centrum van de wijk, waar veel mensen komen, moet in het plangebied zeker aandacht zijn voor kunst in de openbare ruimte.

2.5 Verkeer en parkeren 2.5.1. Ontsluiting en bevoorrading

Bij de ontwikkeling van nieuwe bebouwing en openbare ruimte dient rekening gehouden te worden met de bereikbaarheid en bevoorrading van de winkels en voorzieningen in het winkelcentrum. De verschillende functies hebben verschillende bevoorradingsbehoeften. Supermarkten worden bevoorraad met vrachtwagens (trekker-oplegger combinatie). Daarbij zijn de laad- en lostijd en de veiligheid van fietsers en voetgangers in het gebied belangrijke criteria. De supermarkten kunnen vanwege de verkeersveiligheid niet vanaf de winkelstraat worden bevoorraad. De bevoorrading van de supermarkten gebeurt daarom vanaf de dreef. De winkels en voorzieningen aan de winkelstraat daarentegen kunnen wel vanaf de winkelstraat worden bevoorraad, maar dan met kleinere voertuigen zoals bestelbussen en met het instellen van venstertijden. De auto ontsluiting wordt aangepast. Langs de oostzijde van de Reigersbosdreef wordt een ventweg gerealiseerd voor de bevoorrading van de supermarkten, productiebedrijven en andere

36 Investeringsnota Centrum Reigersbos LEGENDA

LEGENDA wijkontsluiting buurtontsluiting bevoorrading vrachtwagen e.d. bevoorrading bestelbus e.d.

voorzieningen aan de dreef. Bij het Rhenenhof wordt de huidige afrit van de Reigersbosdreef verplaatst naar de Meerkerkdreef. Bij de Schonerwoerdstraat vervalt de huidige afrit van de Schoonhovendreef. In de plaats daarvan wordt de ontsluiting gelegd via de Sliedrechtstraat. Voor de nieuwe auto ontsluiting worden overzichtelijke en verkeersveilige oversteken gemaakt om het Ruisenveenpad en het Ravenswaaipad te kruisen.

2.5.2. Parkeren op straat

Om een goed beeld te krijgen van de bestaande parkeersituatie en de toekomstige parkeersituatie met gebiedsontwikkeling, is een parkeeronderzoek uitgevoerd in het plangebied en de omliggende buurten en is een parkeerbalans opgesteld (zie bijlagen). Daarbij is gekeken naar de omgeving van het winkelcentrum, conform de gebiedsindeling van de Gemeente Amsterdam. De gebiedsindeling is op basis van (natuurlijke) barrières zoals natuurlijke grenzen, gebiedsontsluitingswegen en vaak met een herkenbare stedenbouwkundig karakter en verkeersstructuren. De buurten die zijn betrokken in het onderzoek zijn de p-buurt (officiële buurtnaam Gaasperdam Noord), de s-buurt ten noorden van de Schoonhovendreef (officiële buurtnaam Gaasperdam Zuid) ) en een deel van de t-buurt (officiële buurtnaam Reigersbos Midden). Daarbij is de beschikbare capaciteit in Holendrecht (officiele buurtnaam Reigersbos Noord) niet meegenomen vanwege de ruimtelijke ontwikkelingen in Holendrecht. In bovengenoemde gebieden is een gezamenlijke capaciteit van circa 1500 parkeerplaatsen. Uit parkeerdrukmetingen blijkt dat de parkeerbezetting in het blauwe zone gebied

rondom de metrohalte (Renkumhof, Reewijkplein, Renooiplein, Ravensteinplein) en de parkeergarage maximaal 65% bedraagt en er altijd vrije parkeerruimte te vinden is. Tijdens het piekmoment van de markt is het op een aantal parkeerterreinen druk (met name Remmerdenplein, Renooiplein en Schonerwoerdstraat) en is er ruimte op andere parkeerterreinen (met name Ravensteinplein, parkeergarage Reewijkplein, Pannerdenstraat, Soesterberghof, Scherpenzeelstraat en Sliedrechstraat) Met de parkeerbalans is gekeken of in het gebied voldoende beschikbare capaciteit aanwezig is om ook in de toekomst in de parkeerbehoefte te voorzien. De parkeerbalans is een rekenkundige vertaalslag van de parkeernormen en het ruimtelijk programma. Bij het opstellen van de parkeerbalans is uitgegaan van de volgende uitgangspunten: • de bestaande bewoners (zonder parkeerplek op eigen terrein) kunnen in de toekomst blijven parkeren in de openbare ruimte. Conform het stedelijk beleid moeten de huidige bewoners zonder parkeerplekken op eigen terrein na de ontwikkeling ook kunnen parkeren in de openbare ruimte. Regel is dat de parkeerdruk niet boven de 90% mag stijgen in het gebied. • de parkeervraag van alle nieuwe functies (nieuwbouw en transformatie) dient op eigen terrein te worden opgevangen. Alleen bezoekers van de nieuwe woningen parkeren in de openbare ruimte.

• voor nieuwe woningen gaat een nulplafond gelden.Er worden geen parkeervergunningen uitgegeven; • de parkeernorm voor woningen, bezoekers van woningen en kantoren zijn conform de Nota

Parkeernormen Auto (november 2017). Voor de overige functies is, omdat Amsterdam hiervoor geen parkeernormen heeft, gebruik gemaakt van CROW-publicatie 381 – Toekomstbestendig parkeren (uitgangspunt: minimum kengetal, zeer sterk stedelijk, schilcentrum). Voor de functies maatschappelijk en cultuur is uitgegaan van de norm voor overige bedrijvigheid (omdat dit een breed scala van mogelijk functies bevat). Bij de toekomstige ontwikkelingen vind een gedeeltelijke verplaatsing plaats van parkeren op straat, naar parkeren in parkeervoorzieningen op eigen terrein. In de huidige situatie zijn er in het plangebied 790 openbare parkeerplaatsen op straat (inclusief de parkeergarage Reewijkplein). In de toekomstige situatie zijn er in het plangebied circa 400 parkeerplaatsen op straat en circa 310 parkeerplaatsen op eigen terrein (stalling) voor bezoekers. Daarbij zullen minimaal circa 100 parkeerplekken voor toekomstige woningen op eigen terrein worden gerealiseerd, en dat aantal parkeerplaatsen wordt hoger indien meer dan de minimale parkeernorm wordt gebouwd. Uit de parkeerbalans blijkt dat de parkeercapaciteit in de omgeving van het winkelcentrum ruim voldoende is om in de parkeerbehoefte te voorzien. Dit leidt niet tot een hoge parkeerdruk.

Investeringsnota Centrum Reigersbos 37

200

250m

Parkeerkaart - noordelijk deel op straat en binnen de blokken Legenda

Rhenenhof

Remmerdenplein nhof

Rhene

P-buurt

•

parkeren op straat - plangebied

•

parkeren op straat - omgeving

•

parkeren in nieuwbouw

•

looproute naar de winkelstraat

Parkeren op straat en het bezoekersparkeren binnen de bouwblokken*

Reigersbosdreef

Rhenenhof • straat: 94 p.p. Remmerdenplein

Remmerdenplein • totaal: 126 p.p. - straat: 106 p.p. - nieuwbouw: 20 p.p. Renkumhof • straat: 44 p.p. Reewijkplein • nieuwbouw: 146 p.p.

Renkumhof

Renk

P-buurt • straat: 556 p.p.

of

umh

Reewijkplein

Ravensteinplein

38 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Renooiplein

* Het aantal bezoekers parkeerplaatsen voor de nieuwbouw is indicatief, omdat deze zijn gebasseerd op een voorlopige verdeling van het niet-wonen programma over de bouwblokken. In de vervolgfase gekozen kan worden voor een andere verdeling van het programma over het plangebied. Voor de nieuwbouw is het aantal bezoekers parkeerplaatsen aangegeven, exclusief de parkeerplaatsen voor toekomstige bewoners. Voor toekomstige bewoners kan uitgegaan van minimaal 100 parkeerplaatsen op eigen terrein voor het gehele plangebied, boven op de genoemde aantallen.

Parkeerkaart - zuidelijk deel op straat en binnen de blokken Legenda

Renk

of

umh

Ravensteinplein

•

parkeren op straat - plangebied

•

parkeren op straat - omgeving

•

parkeren in nieuwbouw

•

looproute naar de winkelstraat

Parkeren op straat en het bezoekersparkeren binnen de bouwblokken*

Renooiplein

Ravensteinplein

Ravensteinplein • straat: 32 p.p. Renooiplein • totaal: 117 p.p. - straat: 40 p.p. - nieuwbouw: 77 p.p.

Renooiplein

rsbos dreef

Reige

Schoonhovenstraat • totaal: 152 p.p. - straat: 84 p.p. - nieuwbouw: 68 p.p. S-buurt (noord) • straat: 491 p.p.

Scho

nerw oerd

straa t

Scho

onho vend re

S-buurt (noord)

ef

Schonerwoerdstraat

Investeringsnota Centrum Reigersbos 39

Referentiebeelden architectuur Stoer, kleurrijk en weelderig groen

Atlas Hotel Hoian - VTN Architectes

Basisschool De Knotwilg - Urban Echoes

Fietstunnel Ravenwaaipad - Carmen Nutbey

Bierpinsel - Turmkunst 2010

Quai Branly Museum - Patrick Blanc

Astro_Odv_Cbs

Fietsbrug Snellewaardgracht

Astro_Odv_Cbs

Stacked Planters House - VTN Architects

40 Investeringsnota Centrum Reigersbos

2.6 Ontwerpprincipes gebouwen Dit hoofdstuk beschrijft de ontwerpprincipes voor de verdere ontwikkeling van de nieuwe gebouwen.

2.6.1 Uitwerkingsgebied

Het stedenbouwkundig plan voor Reigersbos is geen eindplan. De blokken C, D, E en F zijn dit plan opgenomen als uitwerkingsgebied. Rekening houdend met belangen van bewoners en eigenaren, is er ruimte in het plan om gezamenlijk tot een vormgeving en hoogteverdeling te komen. Het uitwerkingsgebied is aangegeven op de randvoorwaardenkaart. Ook blok G (Ravensteinplein) wordt samen met de bewoners en Woonzorg verder uitgewerkt. De ontwerpprincipes in dit hoofdstuk zijn van toepassing en bieden voldoende ruimte voor een nadere uitwerking. Overige aandachtspunten: • Voor bouwblokken C, D en E geldt een variabele bouwhoogte tussen de 2 en 7 lagen en voor blok F een maximale bouwhoogte van 10 lagen. Voor deze blokken dient in totaal minimaal 31.500 m2 bruto vloeroppervlakte woonprogramma gerealiseerd te worden op de 1e verdieping en de verdiepingen daarboven. • Voor blok G geldt een bouwhoogte van 4 naar 7 bouwlagen. Bij dit blok dient minimaal 5.600 m2 bruto vloeroppervlakte woonprogramma gerealiseerd te worden.

2.6.2 Identiteit van Centrum Reigersbos

De bestaande gebouwen in het centrum van Reigersbos kenmerken zich door een stevige en stoere architectuur. Met kenmerken van het ‘brutalisme’; een stroming binnen de architectuur die onstaan is uit het modernisme. Zo heeft het gebouw over de metrohalte een kenmerkende vorm door haar grote overkluizende

poort over het metrospoor. Ook de twee torens bij de metrohalte en de gebouwen aan de winkelstraat geven door hun stevige vorm en het materiaalgebruik eigenheid aan het gebied. Net als de fietsbruggen en -tunnels. Muurschilderingen hebben daar veel kleur en decoratie aan toegevoegd, waardoor een insprirerende combinatie van architectuur en beeldende kunst is ontstaan. Met de komst van nieuwe gebouwen en gebruikers zal het gebied transformeren naar een levendig centrum. Belangrijk is dat de plek haar eigen unieke identiteit behoud en dat die identiteit met de komst van nieuwe gebouwen juist versterkt wordt. De nieuwe gebouwen zullen als geheel een groot gebaar maken, en ondanks hun stoere uiterlijk ook kleine en kleurrijke decoraties bevatten die de bevolking aanspreken. Centrum Reigersbos wordt daarmee een urbane plek met gebouwen die niet te braaf zijn. Een bewuste combinatie van de aanwezigheid van stoere gebouwen en levendige invullingen van buitenkunst door en voor de inwoners. Met name rond met metrostation kan het plan een verbijzondering krijgen door een in het oog springend gebouw, gevel of kunstwerk. De kleurigheid en veelzijdigheid van het leven en de mensen op straat wordt zichtbaar in het gebied. Zowel de verschijningsvorm van de bebouwing als de inrichting van de openbare ruimte geven hier invulling aan.

Een goed voorbeeld zijn de bestaande muurschilderingen in de onderdoorgangen van de dreef. Deze stoere en vrolijke architectuur kan goed gecombineerd worden met weelderig groen. Gebouwen worden rijkelijk voorzien van groene daken, daktuinen, groene gevels, gevelbeplanting

en individuele/collectieve groene buitenruimte. Vergroenen wordt daarmee nadrukkelijk zichtbaar in de architectuur. Groen heeft een gunstig effect op de gezondheid van mensen en ecologie en beschermt tegen hittestress doordat het een verkoelend effect in de zomer heeft. Daarmee draagt groen bij aan klimaatadaptatie en biodiversiteit. Daarom wordt sterk de nadruk gelegd op het vergroenen en natuurinclusief maken van gebouwen. Overige aandachtspunten: • Belangrijk is de samenhang in het straatbeeld en onderlinge afstemming van de architectuur van de gebouwen; • Voor de nieuwe gebouwen bij het winkelcentrum is de combinatie van een stoer gebaar (passend bij de ‘brutalistische’ kenmerken van de bestaande gebouwen) met kleurrijke en decoratieve invullingen (als in buitenkunst) meer uitgesproken en bij de overige gebouwen meer genuanceerd; • Waar het niet mogelijk is een gevel met ramen te maken, is de voorkeur om een blinde gevel zoveel mogelijk te vergroenen met planten; • In de gevels van de gebouwen worden diverse nestkasten voor vogels en/of vleermuizen geïntegreerd.

2.6.3 Cascade in volume en gevels

Diverse gebouwen in Centrum Reigersbos kennen een typische cascade vorm in de gevel en/of de bouwhoogte. Het gaat daarbij om de woongebouwen van het winkelcentrum, aan het Remmerdenplein en aan de Ravensteinstraat. Deze manier om variatie in bebouwing- en gevelbeeld aan te brengen vormt een inspiratie voor de nieuwe bebouwing. Door de bebouwing aan de dreef hoger te maken en stapsgewijs lager te maken richting de bestaande Investeringsnota Centrum Reigersbos 41

Referentiebeelden Cascade in volume en gevels bebouwing ontstaat een geleidelijke overgang van oud naar nieuw. Het verschil in bouwhoogte geeft ook uitdrukking aan het verschil tussen de verkeersfunctie van de dreef en de straten van het dagelijks leven. Deze geleidelijke overgang is ook passend vanwege het uitzicht en de bezonning van de bestaande woningen.

Palazzo Verde - Boeri Archittetti

Winkelcentrum Reigersbos - Cees Dam

Door hogere bouwdelen ten opzichte van de rooilijn naar achteren te plaatsen, ontstaat er een stapsgewijze vorm die buitenruimtes mogelijk maken. Deze buitenruimtes kunnen karakter aan de gevel geven, doordat balkons, loggia’s en terassen zorgen voor een gedifferentieerd volumetische opbouw van de gevel. Ook kan de bouwhoogte genuanceerd worden door de bovenste verdiepingen vorm te geven als setbacks, waarbij deze lagen duidelijk terug liggen vanaf de gevellijn. Setbacks zorgen voor een menselijke maat van de volumes aan de straat en de binnenhoven.

Woongebouw Ravensteinstraat

Woongebouw Remmerdenplein

Met een cascade vorm en setbacks kunnen (collectieve) buitenruimtes en dakvlakken worden gerealiseerd, die door beplanting zorgen voor een beeld van weelderig groene daken, (dek)tuinen en gevelgroen. Aandachtspunt hierbij is om waar nodig directe inkijk vanuit de buitenruimten op bestaande terassen te voorkomen, om de privacy van bestaande woningen te waarborgen. Overige aandachtspunten: • De maximale bouwhoogte is aangegeven in de randvoorwaardenkaart en wordt gemeten vanaf het maaiveld van de winkelstraat, welke een hoogte heeft van circa -1,35 m NAP (referentiepijl). • De gebouwen worden voorzien van groene daken,

OpZuid - diederendirrix / The George - Dok Architecten 42 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Collage - Geurz en Schulze

Principeschets blokken rondom hoven

intensief of extensief, waar mogelijk met een waterbergende functie.

2.6.4 Blokken rondom hoven

verharde terreinen voor parkeren en logistiek op maaiveld en garage

Bestaand

De nieuwbouw in Centrum Reigersbos komt in een omgeving van ‘meanderende’ gebouwen. De bestaande gebouwen staan veelal met hun achterzijde naar de Reigersbosdreef en aan parkeerterreinen die bij het winkelcentrum ook gebruikt worden voor bevoorrading. De nieuwe bebouwing bestaat voor een belangrijk deel uit alzijdige bouwblokken rondom (collectieve) binnenhoven. Het aanvullen van de achterkanten van de bestaande bebouwing tot meer gesloten blokken, brengt meer structuur in de stadsplattegrond. De binnenhoven worden uitnodigend en met weelderig groen ingericht. Ze zorgen voor meer groen in het centrumgebied en dragen daarmee bij aan het klimaatadaptief maken van de stad. De binnenhoven kunnen gebruikt worden voor de bewoners, bij voorkeur ook voor de huidige bewoners die straks aan de binnenhoven komen te wonen. Sport en spelen kunnen ook worden toegevoegd. Er wordt een duidelijke scheiding gemaakt tussen privé en openbaar gebied, om te zorgen voor sociale veiligheid en een goede balans tussen rust en reuring voor bewoners. Het is mogelijk om de blokken af te sluiten met (transparante) hekken. Men kan er ook voor kiezen (bijvoorbeeld overdag) om deze hekken open te laten. Indien er (opgetilde) dektuinen worden gemaakt, bijvoorbeeld boven een parkeergarage, dan kunnen deze door trappartijen met de straat verbonden worden.

achterzijde met dichte gevels

Toekomst

groene daken met waterberging en duurzame energie oplossingen

weelderig groen en klimaatadaptief binnenhof

parkeren en logistiek ingepast binnen het bouwblok

uitnodigend open en transparante plinten aan plein, dreef en fietspaden

Investeringsnota Centrum Reigersbos 43

3

Principekaart Bouwregels LEGENDA Uitwerkingsgebied Uiterste rooilijn Flexibele gevellijn 7

Maximale bouwhoogte in bouwlagen

2-7

Variabele bouwhoogte in bouwlagen Globale afstand

10 meter

60 meter

3

70 meter

10

22 meter

80 meter

7 85 meter

70 meter 110 meter

44 Investeringsnota Centrum Reigersbos

40 meter

4

7

4

95 meter

4-7

7

2-7

2-7

2-7

4

4

60 meter

48 meter

Referentiebeelden parkeren en groen

Principe parkeeroplossingen nieuwbouw

Weelderig groen en hoogwaardig Overige aandachtspunten: • De voorgevel moet binnen de uiterste rooilijn worden gebouwd zoals aangegeven op de randvoorwaardenkaart; - in een hoogwaardig en groen parkeerhof - op maaiveld

Parkeerhof: New Norfolk - KCAP

- onder een weelderig groene dektuin - gebouwd op de begane grond - tegen dreeflichaam, waar mogelijk

Dektuin: Stadstuin Overtoom - KOW Architecten

- onder een weelderig groene dektuin - gebouwd op begane grond en (half)verdiept

- onder een weelderig groen daklanschap - onder (winkel)functies - geheel verdiept Daklandschap: Quarter 39 - SHMA

2.6.5 Parkeren in de nieuwbouw

Uitgangspunt is om het parkeren voor de nieuwe functies op eigen terrein op te lossen. Door het parkeren onder en in de nieuwbouw in te passen ontstaat in de openbare ruimte meer ruimte voor langzaam verkeer en verbetert de verblijfskwaliteit. Het is mogelijk om het parkeren verdiept, half verdiept, op begane grond niveau of op maaiveld te realiseren. Belangrijk is dat het parkeren hoogwaardig wordt ingepast met weelderig groen. De oplossing kan gevonden worden in niet-overdekt parkeren in een groen ingericht parkeerhof, maar ook in een overdekte parkeergarage met een dektuin of in een verdiepte parkeergarage met een daklandschap. De voorkeur gaat naar een robuust daklandschap van inheemse komaf, dat meerdere seizoenen een meerwaarde levert voor (het vergroten van) de biodiversiteit. Daar waar het gebouw direct tegen het grondlichaam van aan de hoge dreef staat, kan een gebouwde parkeervoorziening gebouwd worden tot aan de uiterste rooilijn bij de dreef. In alle andere gevallen zal het parkeren altijd door een plint van woningen of voorzieningen omheind moeten zijn, zodat er geen parkeren vanaf de openbare ruimte zichtbaar is. Overige aandachtspunten: • Parkeerdekken worden zo groen mogelijk ingericht, met een substraatlaag die een goede beworteling van de planten mogelijk maakt, en biedt een hemelwaterbergende Investeringsnota Centrum Reigersbos 45

•

Referentie intermediare zone niet-wonen plint

•

•

Referentie margezone woningen

functie. Hierbij ligt een combinatie met andere duurzaamheidsopgaven voor de hand ligt zoals koeling van het gebouw, benutting van hemelwater (hergebruik) voor bevloeiing groenvoorzieningen of toiletspoeling. Het auto- en fietsparkeren dient minimaal 5 meter terug te liggen ten opzichte van de voorgevel van de begane grond, om zodoende aansluitend op straatniveau een woon/werk/ voorzieningenfunctie mogelijk te maken. Een geheel verdiepte parkeergarage ligt binnen de gebouwcontour. Alleen een entree of inrit van de garage of stalling mag zichtbaar zijn in de plint. De locaties van de in- en uitritten van de parkeergarages worden afgestemd met het voorlopig (VO) en defintief openbare (DO) ruimte en verkeersontwerp. Opstelplekken, hellingbanen, afwateringsvoorzieningen voor het parkeren moeten in de bebouwing worden opgenomen; Auto parkeren voor de woningen en nietwonen functies vindt plaats op eigen terrein. Voor auto’s gelden de parkeernormen uit de Nota Parkeernormen Auto Amsterdam. Voor fietsen, scooters en dergelijke van bewoners moet op eigen terrein en inpandig een (gemeenschappelijke) fietsenberging worden gerealiseerd. Voor fietsen en scooter gelden de parkeernormen uit de Nota Parkeernormen Fiets en Scooter Amsterdam

2.6.6 Plinten en intermediare zone

Referentie margezone woningen 46 Investeringsnota Centrum Reigersbos

De nieuwe bebouwing krijgt een duidelijk openbare zijde. Aantrekkelijke plinten dragen bij aan de beleving op maaiveldniveau aan het plein, de dreef en de fietspaden. De begane grond van de gebouwen krijgen daarom een grote mate van openheid of transparantie. Hierdoor ontstaat vanuit het gebouw

zicht op de straat. Er zijn altijd voorkanten aan de openbare ruimte, waarmee de buurt een continue stedelijke kwaliteit heeft. Woningen en andere functies in de plint krijgen een eigen entree aan straat. Appartementen op de verdiepingen hebben hun brievenbus en bellentableau aan de openbare zijde van het blok. Rond de buitenzijde van de gebouwen liggen niet alleen entrees maar is ook een geleidelijke overgang gemaakt van gebouw naar straat. Bij niet-wonen functies ligt de begane grond (plint) terug ten opzichte van de gevellijn van de bovenbouw. Deze terugliggende plint is vooral bedoeld om de plint te benadrukken en niet zozeer om een droogloop of colonnade te maken. De ruimte die aan straat vrijkomt, kan gebruikt worden als uitstalruimte door de ondernemers. Plintfuncties kunnen daardoor meer onderdeel gaan uitmaken van het openbare leven van de straat. Bij een woonfunctie op de begane grond, kan een strook van bijvoorbeeld 1,5 meter worden gebruikt om de privacy in de woning te vergroten. Denk daarbij aan een margestrook die refereert aan de Delftse stoep: een smalle zone vòòr een woning dat uitgegeven is aan de bewoners. Of denk aan een buitenruimte aan straat, maar binnen de gevellijn doordat de begane iets terugligt. Het is belangrijk dat de margestrook ontworpen is in relatie met het gebouw. En dat de inrichting zich onderscheidt van de openbare ruimte en flexibel is.

Bijvoorbeeld door het gebruik van verhogingen, traptreden, banken, bloembakken en dergelijke. Een individuele invulling is mogelijk mits het geheel herkenbaar blijft als overgang tussen openbaar en privé.

Overige aandachtspunten: • •

De entree van de begane grond moet aansluiten op het peil van het aangrenzende maaiveld; Technische ruimten en voorzieningen voor energiesystemen en datasystemen moeten inpandig, op eigen terrein worden gerealiseerd. Situering van de eventueel benodigde nutsvoorzieningen moet altijd in overleg met en comform de eisen van de nutsbedrijven worden gerealiseerd;

2.6.7 Flexibiliteit

De plint heeft een verdiepingshoogte van minimaal 3,5 meter of 2 bouwlagen. Met deze hoogten zijn verschillende bouwkundige indelingen mogelijk en kan zo worden ingespeeld op de functies die hier gewenst zijn zoals het maken van een winkel, een bedrijf, een atelier, een split-level woning enzovoorts. Daarnaast is het belangrijk dat woonplattegronden flexibel zijn, zodat de woning aangepast kan worden aan veranderende woonwensen. En dat transformatie in de toekomst mogelijk is. Denk daarbij aan het bouwen zonder dragende binnenwanden. Maar ook aan uitsparingen in dragende wanden en vloeren tussen woningen, zodat het mogelijk wordt om woningen samen te voegen.

2.6.8 Welstand

Bouwplannen worden getoetst aan de welstandseisen door de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. De gemeente Amsterdam heeft in de “De Schoonheid van Amsterdam” de welstandseisen vastgelegd. In de welstandsnota is Reigersbos onderdeel van het ruimtelijk systeem ‘Woonerven en meanders’. De nieuwbouwplannen zullen worden beoordeeld aan de hand van de criteria binnen dit systeem. In de investeringsnota worden geen speciale welstandscriteria opgenomen, omdat de geldende criteria voldoende houvast geven om tot een welstandsbeoordeling te komen. Wel zal voor de nieuwbouw in het plangebied het welstandsniveau worden verhoogd van ‘gewoon’ naar ‘bijzonder’. Dit niveau is bedoeld voor gebieden waar van een ontwerp mag worden verwacht, dat het een bijdrage levert aan de kwaliteit van de omgeving en aan de kwaliteit van het bouwwerk op zichzelf. Intermediare zone niet-wonen functies Investeringsnota Centrum Reigersbos 47

Profielen openbare ruimte

Profiel A: Reigersbosdreef ter hoogte van Remmerdenplein en Rhenenhof (blok C)

Profiel B: Reigersbosdreef ter hoogte van Reewijkplein en Renkumhof (blok D)

Profiel C: Reigersbosdreef ter hoogte van het plein in het hart bij de metrohalte (blok B) 48 Investeringsnota Centrum Reigersbos

hof

Rhenen

Reigersbosdreef

Remmerdenplein

A

A

Profiel D: Plein in het hart en metrobaan (blok D en E)

B

B of

D

Renk

umh

C

C

Ravensteinplein

D

Renooiplein

E

E

Profiel E: Reigersbosdreef ter hoogte van Renooiplein (blok E en G)

rsbosd

Reige

F

reef

F

Profiel F: Reigersbosdreef ter hoogte van Schonerwoerdstraat (blok H)

Overzicht doorsneden

Scho

nerw oerd

straa t

Scho

onho vend re

ef

Investeringsnota Centrum Reigersbos 49

50 Investeringsnota Centrum Reigersbos

2.7 Uitgangspunten voor duurzaamheid Centrum Reigerbos moet een duurzaam woon, werk en winkelgebied worden, waar gebouwen duurzame energie opwekken en gebruiken, de lucht schoon is, de leefomgeving klimaatbestendig en waar circulair gebouwd wordt. Per thema is hieronder aangegeven op welke manier de ontwikkeling van het plangebied Reigersbos hieraan bijdraagt. De thema’s zijn getoetst aan de onlangs verschenen digitale handout ‘Visie Amsterdam Zuidoost 2040’ over het duurzaam ontwikkelen en specifieke sociale duurzaamheidsopgaven van Zuidoost.

2.7.1 Energie

Stadsdeel Zuidoost wil in 2040 energieneutraal zijn. Zuidoost spant zich de komende jaren in voor een sociale energietransitie. Het doel is om in het stadsdeel slimme warmte/koude voorziening en hernieuwbare energie op te wekken door zoveel mogelijk in lokaal beheer te geven. Bewoners met een kleine beurs profiteren van lagere woonlasten, doordat de energierekening lager uitvalt. De visie van Zuidoost past binnen en is zelfs ambitieuzer dan de ‘Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050’. Boven het winkelcentrum bevinden zich ongeveer 300 woningen in tien VvE’s, waarbij de gevels worden geïsoleerd in combinatie met een duurzame energiebron. De eigenaren en VvE’s van de woningen boven het winkelcentrum krijgen subsidies en intensief advies om de drempel te verlagen voor het isoleren van de woning. Het gaat om een voorloper van het ‘Climate-KIC’ traject waarbij de gemeente ondersteuning biedt aan het isoleren van in totaal circa 10.000 woningen. Een grotere hoeveelheid tegelijk isoleren brengt kostenvoordelen met zich

mee. Mogelijkheden voor de uitwisseling van (lage temperatuur) warmte en koude in de omgeving (bij het AMC en datawarmte) worden op haalbaarheid onderzocht. De ambitie is om nieuwbouw in Reigersbos volledig energieneutraal te realiseren. Dit is conform het beleid van Amsterdam ten aanzien van Duurzame energie en aardgasvrij. Bij tenders zal worden ingezet op zeer goed geïsoleerde en bij voorkeur zelfs energieleverende gebouwen, die optimaal profiteren van de zon. Het projectgebied Reigersbos maakt geen onderdeel uit van een bestaande concessie voor het leveren van stadswarmte. Nieuwbouw wordt aardgasloos gerealiseerd, en zonder toepassing van conventionele koel- of verwarmingsinstallaties of biomassagestookte installaties. In Reigersbos zijn er mogelijkheden voor de uitwisseling van warmte en koude in de omgeving (bij het AMC en datawarmte). Daarnaast zijn er kansen voor gebruik van lokale bronnen (WKO) en/ of warmtepompen. Voor bronontwikkeling is het van belang dat rekening gehouden wordt met de totale warmte opgave van de nieuwbouw in Reigerbos. De ruimte in de ondergrond is schaars en gebouwen die in een latere fase worden gebouwd zullen ook van de collectieve oplossing gebruik moeten kunnen maken. Er dient rekening gehouden te worden met de laagste maatschappelijke kosten, indien gekozen wordt voor gescheiden bronnetten.

2.7.2 Schone Lucht

Bij de ontwikkeling van Reigersbos geeft de gemeente voorrang aan voetgangers en fietsers. De bereikbaarheid per fiets wordt vergroot door te investeren in aantrekkelijke en veilige fietsverbindingen plus goede

fietsparkeermogelijkheden in de openbare ruimte. Dit sluit ook aan bij de beleidsdoelstelling Bewegende Stad. Om vanuit Reigersbos de rest van de stad snel te kunnen bereiken, is een goede en blijvende ontsluiting van het gebied met openbaar vervoer belangrijk. Elektrisch vervoer heeft de toekomst: het is duurzaam en draagt bij aan een gezonde leefomgeving. Om elektrisch vervoer in Reigersbos mogelijk te maken, is het van belang dat er voldoende duurzame infrastructuur en energiebronnen aanwezig zijn. Het gaat daarbij om voldoende oplaadfaciliteiten in de openbare ruimte en in de privégarages op eigen terrein. Daarnaast wordt deelmobiliteit gestimuleerd, omdat dit schone alternatieven biedt in mobiliteit waarmee het autobezit wordt verminderd en ruimte in de openbare ruimte wordt bespaard. Aan ontwikkelaars wordt gevraagd om (uitstootvrije) deelmobiliteitsconcepten onderdeel van de ontwikkeling te maken. Bij de nieuwe woongebouwen in Reigersbos: • zijn minimaal 10% van de parkeerplaatsen voorzien van een slimme laadpaal. • zijn 50-70% van de autoparkeerplaatsen voorbereid voor mogelijke toekomstige installatie van laadvoorzieningen (kabelgoten/ loze leidingen); • worden (schone) deelconcepten voor o.a. auto’s, fietsen en scooters gestimuleerd. • wordt bij de bouw gezorgd voor een slimme en duurzame bouwlogistiek en het gebruik van schone bouwwerktuigen.

Er wordt een studie gedaan naar de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk waarbij ook het elektriciteitsverbruik voor elektrisch vervoer wordt betrokken. Het autogebruik wordt zo veel mogelijk beperkt door een lage parkeerplaatsennorm te Investeringsnota Centrum Reigersbos 51

Rainproof oplossingenkaart Reigersbos

CONCEPT Classificatie: Intern

52 Investeringsnota Centrum Reigersbos

hanteren (conform de Nota Parkeernormen Auto) en deelmobiliteit te stimuleren. De bevoorradingsroutes voor onder meer bedrijven, kantoren en winkels verdienen ook vanuit luchtkwaliteit aandacht. Bij de ontwikkeling in Reigersbos wordt gezorgd voor voldoende laad- en losvoorzieningen in de nabijheid, zodat het overige verkeer goed kan doorstromen en daarmee minder luchtvervuiling veroorzaakt. Daarnaast wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn voor het optimaliseren van venstertijden (door de gemeente bepaalde tijdstippen waarop winkels mogen worden bevoorraad door vrachtwagens), slimme laad- en losplekken en het faciliteren van locaties voor overslagplekken of cargohubs/oplaadhubs voor elektrisch vervoer.

2.7.3 Klimaatadaptatie

Het klimaat verandert snel, winters worden natter, zomers droger en warmer. Extreme regenbuien komen steeds vaker voor. Bij de ontwikkeling van Reigersbos is het belangrijk hier goed rekening mee te houden Regenbestendig inrichten Met de huidige inrichting van de openbare ruimte in Reigersbos kan bij extreme buien (van 60 millimeter in één uur) wateroverlast ontstaan. Op de Regenwaterknelpuntenkaart Amsterdam zijn in Centrum Reigersbos geen knelpunten aangegeven die bij extreme regenval een (sterk) verhoogde kans op overlast en schade hebben. Uit de klimaatatlas van het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) blijkt echter dat op diverse plekken in Reigersbos met de huidige inrichting van de openbare ruimte wateroverlast kan ontstaan, met meer dan 30 cm waterdiepte op

maaiveld. Ter plaatse van Reewijkplein en Rhenenhof kan er ook water tegen de gevel komen te staan en dit kan inpandig voor schade zorgen. Bij de ontwikkeling van Reigersbos kan wateroverlast en schade voorkomen worden, door het nemen van rainproofmaatregelen zoals waterspreidende straten en het inrichten van groen voor waterberging. Tijdens en na een zware regenbui moeten een slimme inrichting van verharde oppervlakken en een voldoende ruim watersysteem of alternatieve waterbergingsvoorzieningen wateroverlast in woningen en straten kunnen voorkomen. Hiervoor is door Waternet een Rainproof Oplossingenkaart opgesteld. Hierbij zijn de richtlijnen van Amsterdam Rainproof gevolgd voor een robuust klimaatbestendig ontwerp. Voor de openbare ruimte wordt de Rainproof norm in de toekomst 70mm/uur zonder schade aan huizen en vitale infrastructuur. De openbare ruimte wordt daar waar het kan, groen ingericht. Onder de pleinen bij basisschool de Taboerijn, het Ravensteinplein en de parkjes bij Renkumhof en Rhenenhof zijn er kansen om water te bergen op- of onder het maaiveld. Gebieden zoals de Reigersbosdreef, het Remmerdenplein en het Reeswijkplein bieden mogelijkheden om water te bergen in groen, onder parkeervakken en in- en tussen de stoepen. De buurtstraten worden zoveel als mogelijk waterspreidend en met waterbergend vermogen worden ingericht.

Vanuit enkele straten is het mogelijk om ze zo in te richten dat het water rechtstreeks richting het oppervlaktewater wordt afgevoerd. De vervolgstap is om te bekijken hoeveel regenwater kan worden geïnfiltreerd in de grond en een definitieve Rainproof-oplossingenkaart voor dit gebied te maken.

Het uitgangspunt is dat de uitvoering en de eindsituatie van de ontwikkelingen in Centrum Reigersbos rekening houden met een goede grondwatersituatie. Het Ingenieursbureau Amsterdam (IB) heeft een quickscan uitgevoerd waarin aandacht wordt besteed aan het huidige watersysteem en aan mogelijke toekomstige ruimtelijke ingrepen in het watersysteem. Bij herontwikkeling wordt geadviseerd de benodigde ontwateringsdiepte bij voorkeur te realiseren door voldoende hoogte in het maaiveld aan te brengen en gebruik te maken van goed doorlatend materiaal. Voor de ontwikkelingen dient een grondwatertoets te worden uitgevoerd, waarin de effecten van grondverbetering en/of aanleg van wegcunetten worden berekend. Op basis van deze grondwatertoets dient een ophoogadvies te worden opgesteld, waarin de toekomstige maaiveldhoogte wordt bepaald. Om voldoend informatie voor de grondwatertoets te hebben, wordt geadviseerd om het grondwatermeetnet uit te breiden. Regenbestendig bouwen Daarnaast wordt er ook waterrobuust worden gebouwd. Momenteel is in Amsterdam een hemelwaterverordening in de maak, waarbij alle nieuw uit te geven kavels als waterneutrale kavels ingericht moeten worden. De capaciteit voor hemelwaterberging moet op de kavel minimaal 60 liter/m² zijn (regenbui 60mm/uur).

Hemelwater dient met een constant debiet van 1liter/ m² per uur afgevoerd te worden via bodeminfiltratie of oppervlaktewater. In extreme omstandigheden kan via het riool afgevoerd worden. (Het ziet er naar uit de hemelwaterverordening wordt aangepast en dat in de toekomst de opvangcapaciteit geen 60 mm moet zijn maar 70 mm.) Investeringsnota Centrum Reigersbos 53

Groennormen LEGENDA Gebruiksgroen Ecosysteemgroen Ecosysteemgroen - dak/ dek

Voor kelderbouw geldt in principe dat de grondwaterstroming niet gehinderd mag worden. Dat betekent dat er bij eventuele aanleg van kelders grondwaterneutraal gebouwd moet worden, door het treffen van mitigerende maatregelen. In Zuidoost zijn in de ondergrond slecht afsluitende lagen. Hierdoor ontstaat er een opbarstriscio, waardoor kwelwater uit de ondergrond opkomt. Bij de aanleg van kelders zal nader onderzoek gedaan moeten worden naar het opbarstrisico van de ondergrond in Reigersbos. Watercompensatie Naast waterrobuust inrichten van de openbare ruimte en bouwen van de nieuwe gebouwen, moet bij de ontwikkeling van Reigersbos rekening gehouden worden met watercompensatie. Door de nieuwbouw en de verharding van de openbare ruimte blijft minder grondoppervlak over voor het opnemen van regenwater. In totaal gaat het om 9.772 m2 extra verhardingsoppervlakte. 10% van de extra verhardingsoppervlakte (977 m2) wordt daarom als extra oppervlaktewater aangelegd in de polder van Gaasperdam, overeenkomstig de Keur van het Waterschap (AGV). In het projectgebied zijn LEGENDA de mogelijkheden voor het aanleggen van extra oppervlaktewaterGebruiksgroen beperkt. Daarom moet dit elders in de wijk plaatsvinden. Ecosysteemgroen Ecosysteemgroen - dak/ dek

Bij de uitvoering van het Toekomstplan Gaasperpark zal extra water gegraven worden, in totaal 23.571 m2. Dit kan ingezet worden als compensatie voor de ontwikkelingen in Centrum Reigersbos. Aanleg van extra water aan de Gaasperplas heeft echter geen invloed op de waterbergende functie en de waterkwaliteit in de woonbuurten van Gaasperdam of Reigersbos. Door natuurvriendelijke oevers of een helofytenfilter te realiseren in de gebouwde 54 Investeringsnota Centrum Reigersbos

omgeving van Gaasperdam of Reigersbos, ontstaan er kansen om de waterkwaliteit van de watergangen in de woonbuurten te verbeteren. Er is een eerste inventarisatie gemaakt van mogelijke locaties in de wijk voor waterberging en natuurvriendelijke oevers. In totaal kan daarmee 16.120 m2 extra water worden aangelegd. De algemene conclusie is dat watercompensatie geen belemmering vormt voor de ontwikkeling in Reigerbos. De mogelijkheden van watercompensatie en het verbeteren van de waterkwaliteit wordt nader onderzocht. Voor de gebiedsontwikkeling in Gaasperdam zal een waterbank worden opgesteld. Hittestress In de klimaatatlas is zichtbaar dat in de bestaande situatie in Reigersbos al sprake is van hittestress: zie www.klimaateffectatlas.nl. In straten en op pleinen en parkeervelden waar veel verharding en weinig groen aanwezig is, is bij hitte de gevoelstemperatuur vaak al snel onaangenaam hoger. Bij de ontwikkeling van Reigersbos worden maatregelen genomen in de openbare ruimte om hittestress omlaag te brengen. Vooral bomen zorgen voor verkoeling in de zomer. Het (school)plein bij De Tamboerijn is inmiddels vergroend en wordt in de toekomst nog groener gemaakt. Op het nieuwe plein komt veel groen met bomen en mogelijk een waterkunstwerk. Bij de verbeterde buurtparkjes, onstaat recreatief groen waar de verkoeling opgezocht kan worden.

Tussen de parkeerplaatsen worden bomen geplant. De Reigersbosdreef behoud brede groene bermen met veel bomen. Ook op de gebouwen worden maatregelen genomen om hittestress te voorkomen: ontwikkelaars dienen minimaal 40% van de kavel in te richten met hoogwaardig groen. Denk hierbij aan geveltuinen

met klimplanten zodat gevels vergroend worden en groene daken. Bij de materialisering van de gevels dienen ontwikkelaars zoveel als mogelijk materialen toe te passen die warmte minder goed absorberen. Overmatige opwarming van de binnentemperatuur van gebouwen kan voorkomen worden door het toepassen van maatregelen op gebouwniveau. Deze maatregelen dienen in eerst instantie passief te zijn zoals buitenzonwering en overstekken, gebouworiëntatie en de mate van openheid van de gevel. Droogte Voor de bewatering van de groene daken en gevels wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt hemelwater en zo min mogelijk van drinkwater. Bij de ontwikkeling van de gebouwen zullen ontwikkelaars gevraagd worden om een beheerplan voor het onderhoud van de groene daken en gevels, de faunavoorzieningen en de voorzieningen voor waterberging en hergebruik. Onderdeel daarvan is het treffen van maatregelen om water te bergen en her te gebruiken voor bewatering. Het beheerplan omvat een periode van 15 jaar en geeft de organisatie en kosten van het boven genoemde onderhoud weer. Waterveiligheid In het gebied is de kans op een overstroming volgens Klimaateffectatlas klein (zie www.klimaateffectatlas. nl), maar de gevolgen kunnen groot zijn. Door een goede inrichting van de ruimte kunnen we de schade zoveel mogelijk beperken.

Hierbij kan gedacht worden aan maatregelen als het verhoogd aanleggen van elektrische apparatuur, het gebruiken van waterresistente materialen voor de vloer of aangepaste drempelhoogtes.

2.7.4 Groen

Amsterdam hanteert groennormen bij stedelijke ontwikkeling. De Groennormen zijn normen die richting geven aan de hoeveelheid groen in nieuwe stedelijke ontwikkeling. Op basis van het woonmilieu van het gebied, het aantal nieuw gebouwde woningen en de gehanteerde groennorm, wordt berekend hoeveel groen er moet worden gerealiseerd. De referentie norm gaat uit van twee typen groen. Gebruiksgroen voor recreatie en verblijven en Ecosysteemgroen voor biodiversiteit en klimaat adaptatie. Op basis van 700 woningen, betekenen de groennormen voor Reigerbos: Gebruiksgroen: 19.600 m2 (terrein) Ecosysteemgroen: 2.800 m2 (terrein), waarvan maximaal 700 m2 op de kavels of daken. Met het plan voor Reigerbos wordt ruimschoots voldaan aan de groennormen. In de openbare ruimte wordt 29.605 m2 gebruiksgroen en 25.409 m2 ecosysteemgroen gerealiseerd. Bovendien is op de kavels 30.509 m2 oppervlakte beschikbaar op de daken en dektuinen. Als aangenomen wordt dat minimaal 10% daarvan wordt uitgevoerd wordt als ecosysteemgroen, dan gaat het om 3.000 m2 ecosysteemgroen op daken en dektuinen. Gaasperdam is van oorsprong een zeer groene wijk. Met de toevoeging van het Dakpark A9 wordt nog eens een grote hoeveelheid stedelijk groen toegevoegd.

Bij de uitvoering van het voorliggen plan wordt ook in Reigerbos geïnvesteerd in het groen langs de fietspaden, winkelstraat, pleinen en dreven, zodat die beter gebruikt kunnen worden en meer waarde krijgt voor klimaatadaptatie en biodiversiteit. Daarbij bieden de nieuwe gebouwen in Reigersbos

goede mogelijkheden om extra groen toe te voegen op daken en dektuinen.

2.7.5 Bomen

In het projectgebied staan 892 bomen. Met het bouwen van nieuwe woningen kunnen niet alle in het gebied aanwezige bomen blijven staan. Er zullen 523 bomen moeten worden gekapt. Voor nieuwe aanplant wordt in het plan uitgegaan van 374 bomen. Het restant van 149 bomen worden zoveel mogelijk herplanten in de omgeving. Van de te kappen bomen is het grootste deel normale conditie. De individuele conditie en waarde van de bomen veelal wordt bepaald door het ensemble. Er staan namelijk in het plangebied veel bomen welke boomvormers zijn in bosplantsoen. Het groen en dus ook het bosplantsoen willen we kwalitatief verbeteren, enerzijds om meer licht op de bodem te krijgen om zo een rijkere kruidenlaag te laten ontwikkelen en de individuele bomen beter uit te kunnen laten groeien. Een deel van de te kappen bomen behoort tot deze bomen. De biodiversiteit neemt hier door enorm toe. Anderzijds krijgt het bosplantsoen op een aantal plekken meer doorzicht naar de dreef en omgekeerd waardoor de relatie met de dreef sterker wordt en de samenhang en in de wijk wordt vergroot. Met name de nieuwbouw richt zich meer op de dreef. Een klein deel van de bomen kan mogelijk verplant worden. Deze zullen als het mogelijk is een nieuwe plek in het inrichtingsplan krijgen. De nieuw te planten bomen zijn in het algemeen grote bomen waaronder de bomenrijen langs de Reigersbosdreef.

De soort zal verband Investeringsnota Centrum Reigersbos 55

Bomenkaart LEGENDA bomen - bestaand bomen - nieuw bomen - te kappen

hof

Rhenen

Reigersbosdreef

Remmerdenplein

Het restant tussen te kappen en nieuw te planten bomen worden zoveel mogelijk herplant in de omgeving. Mocht er dan nog een restant overblijven, dan gaan we de waarde inzetten voor verbetering van de groeiplaatsomstandigheden van bestaandeen nieuw aan te planten bomen. Binnen het project wordt hiervoor een administratie bijgehouden die ter toetsing wordt voorgelegd bij de aanvraag van omgevingsvergunningen.

hof

m

Renku

houden met de sfeer waar de boom komt te staan. Daarnaast willen we de biodiversiteit in het gebied vergroten en worden er veelal inheems boomsoorten gekozen met een hogere waarde voor vogels en insecten dan het huidige bomenbestand. De bomen welke geplant worden in de verharding zoals op parkeerplekken en op de pleinen staan in de volle grond en krijgen een ruime boomspiegel en voldoende wortelruimte, om zich tot grote bomen te kunnen ontwikkelen.

Ravensteinplein

Renooiplein

2.7.6 Biodiversiteit en ecologie

Amsterdam is een groene stad, wat zorgt voor prettig verblijven, rust, ontmoeting en beweging.

reef

sbosd

Reiger Scho

nerw oerd

straat

Scho

onho vend

Natuurinclusieve openbare ruimte Bij het ontwerp en inrichting van de openbare ruimte is er meer aandacht voor de diversiteit van de begroeiing en de betekenis hiervan voor de fauna. Dit betekent dat, zoals ook in de Groenvisie van de gemeente Amsterdam benoemd is, de openbare ruimte zo groen mogelijk wordt ingericht. Bij kades en oevers worden, daar waar het kan, de overgangen naar het water geleidelijker gemaakt en worden inheemse planten toegepast.

reef

Het plein aan basisschool De Tamboerijn krijgt een veel groenere inrichting. De stenige oever naar het 56 Investeringsnota Centrum Reigersbos

water verdwijnt en er komen groene ‘grastrappen’ naar het water. De overgang naar het water is geleidelijk en geeft ruimte voor oevervegetatie. Het vergroenen van het plein zorgt ervoor dat het regenwater kan infiltreren en het plein minder heet wordt tijdens te warme dagen. De dichte begroeiing langs de dreef wordt opener gemaakt zodat er meer licht op de bodem valt en de kruidenlaag zich weer goed kan ontwikkelen. Er komt ruimte voor kleine struiken. Dit zorgt ervoor dat er een grotere diversiteit aan begroeiing ontstaat welke aantrekkelijk is voor onder andere vogels, kleine zoogdieren en insecten. Natuurinclusief bouwen Door natuurinclusief te bouwen kan de biodiversiteit (flora & fauna) in Reigersbos gestimuleerd worden. Denk hierbij aan het toepassen van nestkasten tot het gebruik van groene daken (gecombineerd met bijv. rainproof en isolatie). Bij de ontwikkelingen zal het puntensysteem natuurinclusief bouwen worden toegepast. Dit betekent dat, om mee te kunnen doen bij een tender, de ontwikkelende partij moet voldoen aan de drempelwaarde van 30 punten uit het puntensysteem Natuurinclusief bouwen. De ontwikkelaar kan kiezen uit verschillende maatregelen om toe te passen. Het puntensysteem wordt gezien als uitvoering van de Groenvisie.

2.7.7 Circulaire economie

De gemeente Amsterdam wil de stad ontwikkelen aan de hand van een donuteconomie model. Dit model zal ook toegepast worden in Gaasperdam en Reigersbos. Het idee van de donut is vrij simpel: iedereen moet er in passen. Mensen (jong en oud), dieren, de aarde, iedereen. Als je enkel naar de vorm van een donut

kijkt, dan zie je twee cirkels. Een kleine cirkel in het midden en een grote cirkel aan de buitenkant. De kleinste cirkel stelt een sociale ondergrens voor. Niemand zou hier buiten mogen vallen, want zit je onder deze ondergrens dan kom je tekort aan basisbehoeften. De grote cirkel staat voor wat we van onze planeet vragen. Daar zit ook een grens aan (denk aan klimaatverandering).

aan de bomen en hoeft niet te worden gefabriceerd. Het bouwen met hout is gunstig voor het klimaat, omdat er geen CO2 vrij komt zolang het hout wordt gebruikt. Hout is een natuurlijk en warm materiaal wat gezond en aangenaam is voor de bewoners.

Voor een economie zonder teveel ongelijkheid tussen rijk en arm én zonder te veel van onze planeet te vragen, moet er beleid zijn dat ervoor zorgt dat iedereen tussen de twee cirkels blijft. In het deeg van de donut, zeg maar.

Voor de gestapelde bouw in Centrum Reigersbos geldt dat deze tot houtbouw wordt gerekend, indien het volume van de draagconstructie (excl. fundering) van een afzonderlijk gebouw minimaal 65% biobased is. Het hout voor de draagconstructie komt bij voorkeur uit Europa, het gebouw is in Europa geassembleerd (maar bij voorkeur in Nederland) en is voor minimaal een “70% FSC mix” en/of “70% PEFC” gecertificeerd.

2.7.8 Circulair bouwen

2.7.9 Afval

Bij de bouw van de woningen in Reigersbos kan slim omgegaan worden met energie, water en grondstoffen, zodat er een bijdrage wordt geleverd aan een circulaire economie. De focus ligt op circulair bouwen en op hoe wordt omgegaan met huishoudelijk en bedrijfsafval. Bij het ontwerp en de bouw van de woningen zullen ontwikkelaars gevraagd worden gebruik te maken van digitale vastlegging van een materialenpaspoort en deze over te dragen aan de eigenaar. Daarmee is de eigenaar in staat duurzaam en circulair onderhoud te plegen aan het woningbezit. Het ontwerp van de gebouwen kan ook duurzaam zijn d.m.v. demontabele en modulaire systemen en/of het meervoudig gebruik van ruimtes. Een MPG van <0,8 is vereist, maar de ontwikkelaar wordt uitgedaagd om een lagere MPG te realiseren. Van de nieuwbouw in Centrum Reigersbos zal 20% van de gebouwen in houtbouw wordt uitgevoerd. Hout is bij uitstek een circulair materiaal: het groeit letterlijk

ruimte, zodat leveranciers een bijdrage leveren aan de uitvoering van het Amsterdamse sociale beleid. Bij de gebiedsontwikkeling in Reigersbos zal bij opdrachten voor de openbare ruimte boven de €221.000 een social return verplichting gaan gelden (5% van de totale opdrachtwaarde). Dit komt voort uit de nieuwe leidrdaad ‘Sociaal opdrachtgeverschap’, De gemeente wil daarmee meer kansen creëren voor kwetsbare inwoners. Naast het bieden van werk aan Amsterdammers met een afstand tot de arbeidsmarkt, kan dit ook door bij te dragen aan andere sociale opgaven in de stad. Denk bijvoorbeeld aan armoedebestrijding, gezondheidsbevordering of onderwijs. Ook voor de bouwkavels worden ontwikkelaars gestimuleerd om iets terug te doen voor de stad.

Afvalinzameling voor klein huishoudelijk afval gaat in Reigersbos in principe plaatsvinden met ondergrondse afvalcontainers, voor restafval, glas, oud papier en karton en textiel. De locaties moeten dicht bij de woning liggen en de containers moeten zoveel mogelijk geplaatst worden in herkenbare eilanden. In de volgende fase wordt onderzocht of een apart inzamelsysteem kan worden ingevoerd, waarmee groente- en fruitafval zo dicht mogelijk bij de bron, de keuken, kan worden gescheiden. Ook wordt nagegaan of in Reigerbos ruimte moet worden gereserveerd voor een kleinschalig afvalbrengpunt waar overige huishoudelijke afvalstromen (elektrische apparaten en klein grof afval) in de buurt kunnen worden weggebracht. Niet-woonfuncties moeten, conform het beleid van Amsterdam, afvalscheiding op eigen kavel organiseren.

22.7.10 Social return

Amsterdam zet in op sociale impact door het opnemen van sociale voorwaarden, eisen en wensen in inkoop- en aanbestedingstrajecten voor de openbare Investeringsnota Centrum Reigersbos 57

58 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Deel 3: Verantwoording 3.0 Inleiding In het voorgaande hoofdstuk zijn de ingrepen in het centrum Reigersbos beschreven. Deze ingrepen moeten passen binnen de wettelijke kaders en het beleid van Amsterdam. Ook moeten zij (o.a. technisch) uitvoerbaar zijn. In dit hoofdstuk worden de kaders en de (technische) uitvoerbaarheid, voor zover relevant voor de investeringsnota, beschreven. Ook wordt beschreven welke stappen er zijn gezet in de participatie voor deze investeringsnota. Die drie onderdelen, de participatie, de beleids- en wettelijke kaders en de uitvoerbaarheidsaspecten, vormen samen de verantwoording van de keuzes in het vorige hoofdstuk.

3.1

Participatie

Naast de activiteiten die in dit hoofdstuk verder worden benoemd is het goed te vermelden dat vanuit de opgave sterk is ingezet op participatie en realisatie met de bewoners en ondernemers van Reigersbos. Al in de eerdere fases van het planproces zijn we het gesprek aangegaan met bewoners en stakeholders. Zo is er is een intensief ontwerp traject doorlopen over de inrichting van de openbare ruimte rond basisschool De Tamboerijn. In mei en juni van 2019 hebben we met hoodlab (een straatcontainer) en in samenwerking met veel van onze partners uit het sociaal domein gesprekken gevoerd met bewoners en voorbijgangers over wonen en leven in Reigerbos. Hieruit zijn inzichten ontstaan die we vormgeven aan de sociale opgave van de wijk. Op weg naar de Projectnota zijn er inloopavonden georganiseerd in de Kazerne, waarbij ook drie architectenstudies zijn getoond die een beeld hebben gegeven van de mogelijkheden in Reigersbos. Uit de eerste gesprekken met bewoners zijn een aantal thema’s naar voren gekomen.

Bewoners noemen vaak het tekort aan woningen en Reigersbos, met name voor de doelgroep ouderen en jongeren. Verder benadrukken de bewoners het groene en het dorpse karakter van Reigersbos als belangrijke kwaliteiten. Het is daarom dat zij hier met veel plezier wonen.

•

3.1.1 Participatie met de buurt

•

In 2018 is de participatie met de buurt opgestart. Voor de principenota zijn de wensen en behoeften in de buurt verkend. Dit is onder andere gedaan door waardewandelingen met bewoners en ondernemers. Daarnaast heeft Hoofdlab (een straatcontainer) in de zomer van 2018 in het centrum van Reigersbos gestaan. Hier is veel input opgehaald vanuit de bewoners. Aansluitend op Hoodlab is er veel participatie geweest rondom uitvoeringsprojecten: opening muurschildering, buurtkeuken en brandweerkazerne, opknappen van de Tamboerijn, opknappen van de tunnels, opknappen speeltoestellen Renkumhof. Drie architectenbureaus hebben een studie gedaan naar de mogelijkheden in Reigersbos. Deze studie en de uitgangspunten van de concept projectnota zijn op 17 juni 2020 via een livecast gepresenteerd vanuit Pakhuis de Zwijger. Ook is er in de zomer van 2020 een inloopmiddag georganiseerd in de Kazerne om de plannen en de architectenstudies te bespreken. De reacties op de concept projectnota en de architectenstudies hebben tot veel wijzigingen in het plan geleid: • Veel wensen in het programma opgenomen - Woningen voor o.a. ouderen en jongeren - 25% direct toewijzen aan de buurt - Buurtkamer, plek voor jongeren, plek voor kunst en cultuur

• •

•

De dreef is hoog gebleven en de bushaltes zijn verplaatst Er is veel groen in het plan gekomen om het verblijfskwaliteit te verbeteren We bouwen minder woningen aan de westkant van de dreef (Holendrecht) dan oorspronkelijk voorzien, om de rust en het groen te behouden. De bebouwing is getrapt opgenomen in het plan om zoveel mogelijk afstand tot de bestaande woningen te creëren. In totaal zijn er ten opzichte van de eerdere modellen 200 woningen minder gemaakt.

In de reacties op de architectenstudies en de projectnota hebben we bewoners van Renkumhof en Rhenenhof kenbaar gemaakt tegen bebouwing op deze hoven te zijn. Van maart 2021 t/m september 2021 zijn we met deze bewoners in gesprek geweest over de mogelijkheden voor woningbouw op deze hoven. N.a.v. de input van deze bewoners is het plan gewijzigd, zoals het behoud van groen en bomen in de hoven, minder woningen t.o.v. de projectnota variant, geen functie in de plint en een oplossing voor geluidsoverlast van de metro. Een groep bewoners heeft aangegeven nog steeds tegen bebouwing op deze hoven te zijn. Participatie tijdens de inspraakperiode Op 24 augustus heeft het college de conceptinvesteringsnota Reigersbos vrijgegeven voor inspraak voor een periode van 6 weken. Alle bewoners in Gaasperdam hebben eind augustus en begin september een brief ontvangen waarin de inspraakperiode is aangekondigd. In de brief is aangegeven hoe men zich kon laten informeren; via informatiemiddagen- en avonden en via de website www.amsterdam.nl/reigersbos, waar de plannen te vinden zijn. Daarnaast hebben we dit bericht eind Investeringsnota Centrum Reigersbos 59

augustus breed gedeeld op sociale media en op de nieuwspagina van Amsterdam Zuidoost. De volgende informatiemomenten hebben plaatsgevonden: • Op 9 september is een livecast georganiseerd vanuit pakhuis de zwijger. Deze informatiesessie was live te volgen via www.amsterdam.nl/ reigersbos en daarna via dezelfde website terug te kijken. • Op 16, 22 en 23 september zijn inloopmomenten geweest waar het projectteam aanwezig was om de plannen toe te lichten. • Op 21 september een informatieavond voor de bewoners van Remmerdenplein Noord • Op 28 september een informatieavond voor de bewoners van Remmerdenplein Zuid/ Renswoudestraat • Op 12 oktober een informatieavond voor de ondernemers/winkeliers centrum Reigersbos • Op 19 oktober een informatieavond voor de bewoners van Ravenswaaipad • Op 20 oktober een informatieavond voor de bewoners van Reewijkplein en Renooiplein • Op 27 oktober een informatieavond voor de marktlieden van Reigersbos

Bovenstaande inspanningen hebben ertoe geleid dat we veel bewoners hebben kunnen spreken tijdens de inspraakperiode. Op basis van de inzichten die verkregen zijn middels de participatie tijdens de inspraakperiode is de investeringsnota op sommige punten aangepast. Er is hierbij constant een afweging gemaakt tussen de belangen van de stakeholders en bewoners, en de wensen en ambities van de gemeente. De volgende punten zijn aangepast: • • • • •

• Het bereik: • De brief waarin de inspraakperiode voor de concept- investeringsnota is aangekondigd is in heel Gaasperdam verspreid. Dit betreffen ca. 15.000 adressen. • Er hebben ca. 270 mensen naar de livecast gekeken op 9 september. • Het bericht op facebook van de gemeente Amsterdam (geplaatst op 1 september) heeft meer dan 550 likes ontvangen • Tijdens de inloopbijeenkomsten zijn ca. 400 belangstellenden langs geweest 60 Investeringsnota Centrum Reigersbos