Raadsadres vernoeming zaal in stadhuis naar verzetsheld Louis Jansen

Telefoon: Aan de Gemeenteraad van Amsterdam en het College van Burgemeester en Wethouders Amstel 1 1011 PN Amsterdam Almere, 4 februari 2021 Geachte leden van de Gemeenteraad en van het College van B en W, Ik wend me tot u voor het volgende: op 25 februari wordt de Februaristaking 1941 herdacht bij de Dokwerker. ik maak voor die herdenking al een aantal jaren de Herdenkingskrant. Dat heb ik ook nu gedaan, in het jaar dat de staking precies 80 jaar geleden was. Ter gelegenheid daarvan heb ik uit de doeken gedaan wie eigenlijk de oproep tot deze staking heeft geschreven en wie die persoon was. De oproep is wijd en zijd bekend vanwege de woorden STAAKTIII STAAKT!I! STAAKT!!! Het betreft Louis (Lou) Jansen. Hij was vanaf de zomer 1940 lid van het driemanschap dat leiding gaf aan de illegale CPN en was voordien namens die partij vanaf 8 september 1935 lid van uw gemeenteraad. Vanwege zijn aandeel in de Februaristaking en ander verzetswerk werd hij op 5 april 1943 door de Duitse bezetters opgepakt en na een schijnproces op 9 oktober 1943 gefusilleerd op de Waalsdorpervlakte. Zijn lichaam rust op het Nationaal Ereveld in Loenen op de Veluwe. In 1946 is hem door de toenmalige koningin Wilhelmina postuum het Verzetskruis toegekend. In Amsterdam is in het stadsdeel GeuzenveldSlotermeer een plein naar hem vernoemd.

Inmiddels heb ik vernomen dat in het stadhuis een van de zalen vernoemd is naar Willem Kraan en Piet Nak. Daar is niets mis mee, zowel Kraan als Nak hebben een vooraanstaande rol gespeeld bij de Februaristaking, al heeft Piet Nak na de oorlog zijn rol behoorlijk aangedikt. Wat mij echter verbaast is dat u niet koos voor een vernoeming van de man die het belangrijke pamflet met de oproep tot de staking heeft geschreven en bovendien jaren lid was van uw gemeenteraad. lk wil Li vragen of het niet alsnog mogelijk is een zaal in het stadhuis naar Louis Jansen te vernoemen. Een Amsterdammer op wie u en alle Amsterdammers heel trots mogen zijn. Hetzelfde geldt voor de vele geboren en getogen Amsterdammers, tot wie ik behoor. ik wil nog benadrukken dat ik weliswaar lid ben van het Comité Herdenking Februaristaking 1941, maar dat ik deze brief niet namens het comité stuur, maar geheel op eigen titel. Met vriendelijke groet, 4 /) '

PS Ter naaere informatie doe ik hierbij een exemplaar van de herdenkingskrant waarin het verhaal over Louis Jansen is opgenomen.

e",

) •f ) • kir i iLïliyf tip ..

Pkturi9b1

de Herdenkingskrant

2 • februari 2021

Herdenkingen in Zaandam en ibH Hilversum

Impressie van de herdenking vorig jaar

Foes Hans Moores

Geen defilé en publiek rond de Dokwerker

cro live te zen op de ieieva Geen defilé en geen publiek rond de Dokwerker op donderdag 25 februari. Reden is uiteraard de corona-epidernie. Slechts een strikt beperkt aantal mensen wordt bij de herdenking toegelaten. Om kransen te leggen en speeches te houden. Anderen zijn niet welkom. Dit betekent niet dat je de herdenking niet live kunt meemaken. Daarvoor moet je op 25 februari de televisie aanzetten. De NOS verzorgt op NPO 1 vanaf 16.30 uur een rechtstreekse uitzending. In de avond brengt de NOS op NPO 2 nog een reportage. De burgemeester van Amsterdam, Femke Halsema, zal dit jaar de toespraak houden. Zij spreekt na het openingswoord van onze

Donaties voor

de herdenking Ook dit jaar ontvangen we van veel mensen, gemeenten en organisaties de nodige financiële steun voor de herdenking, We zijn daarvoor zeer dankbaar! Daarnaast kregen we belangrijke financiële bijdragen van het vfonds (Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg) en van de Stichting Centrum voor Propaganda voor Eenheid in de Vakbeweging. Uiteraard kunnen we altijd nog financiele steun gebruiken. Onze bankrekening is NL63 INGB 0002 0870 05. De lijst met ondersteuners is te vinden op onze website februaristaking.nl.

voorzitters Jr Stranders en Thijs Middeldorp. Heel jammer natuurlijk dat de herdenking zo beperkt moet worden. Maar die beperking door de corona kan niet verhinderen dat er juist in dit lustrumjaar een flink aantal andere initiatieven is ontwikkeld, Zo biedt het Verzetsmuseum een uitgebreide expositie over de Februaristaking. Het Amsterdams Stadsarchief brengt een tentoonstelling over de razzia's die de directe aanleiding voor de staking vormden. Er wordt een boek gepresenteerd over het lot van de Joden die bij de razzia's op 22 en 23 februari werden opgepakt. Scholen ontwikkelen zo ver als mogelijk programme's om leerlingen kennis over de Februaristaking bij te brengen. Dit gebeurt onder meer onder de vlag van de Rode Loper op School en School der Poëzie. Meer daarover op de andere pagina's. U bent van harte uitgenodigd een bloemstuk, krans of bloemen te sturen. Kinderen zullen deze bij de Dokwerker leggen. Bezorging moet várir 14,00 uur plaatsvinden op het Jonas Daniél Meijerplein, bij de verhoging aan de kant van de Nieuwe Herengracht. Voor details over de bloemiegging tijdens de herdenking adviseren wij onze website februaristaking.nlin de gaten te blijven houden voor meer informatie.

In Zaandam en Hilversum wordt de herdenking gehouden op vrijdag 26 februari. In Zaandam 's morgens vanaf 10,00 uur bij het monument van Truus Menger op de brug bij het Zaantheater en in Hilversum in de middag vanaf 16.00 uur bij het NSF-kunstwerk bij winkelcentrum Seinhorst. Dat is de plek waar de Februaristaking in Hilversum uitbrak. Op de herdenking in Zaandam zal burgemeester Hamming van Zaanstad een toespraak houden. Daarna leggen de burgemeesters van Zaanstad, Oostzaan en Wormerland een bloemstuk bij het monument. Vervolgens leggen het 4 en 5 Meicomité Zaanstad, vertegenwoordigers van andere organisaties en comités bloemen. Er wordt dit jaar geen bijeenkomst gehouden en geen publiek toegelaten. De bijeenkomst zal worden gefilmd en uitgezonden door RIV Zaanstreek. In Hilversum za! burgemeester Pieter Broertjes spreken en een krans leggen. Duizenden Hilversumse mannen en vrouwen van onder meer de Nederlandse Seintoestellen Fabriek (NSF, het latere Philips) en de confectieateliers aan het spoor legden het werk neer uit solidariteit met hun Amsterdamse collega's. Ook zij kwamen op voor hun Joodse stadsgenoten. De 26e februari trokken zo'n 10.000 stakers naar het oude raadhuis, de nazi-bezetter trotserend. De coronamaatregelen maken dat het vrijwel zeker bij een kranslegging zonder publiek blijft.

Het Hilversums herdenkingscomité werkt aan podcasts met verhalen van toen, uit te zenden via onder meer de eigen website www.felowaristaking-hilversum.nl,

Herdenking Joods Verzet Ook op 25 februari wordt een herdenking gewijd aan het Joods verzet. Dit gebeurt in Amsterdam vanaf 15.00 uur bij het monument op de hoek van de Amstel en de Zwanenburgwal. Sprekers zijn Gerdi Verbeet (onder meer voorzitter van het Nationaal Comité 4/5 mei) en A. Rosenberg. Er wordt een gedicht van Ida Vos voorgedragen. Het Jiddisj koor Hejmisch Zain zingt enkele liederen, Rabbijn Abraham Tosenberg spreekt het Jiskor en Kaddish uit. Daarna wordt een minuut stilte in acht genomen en worden bloemen gelegd. In verband met het corona-virus wordt mensen die de herdenking willen bijwonen gevraagd zich vooraf te melden op e-mailadres klij0055@planet.nl.

februari 2021 • 3

de Herdenkingskrant

Nieuw licht op razzia's expositie Stadsarchief Boek Wally de Lang over Joodse mannen Het Stadsarchief Amsterdam presenteert van 18 februari tot eind mei een tentoonstelling over de razzia's op 22 en 23 februari 1941 die de directe aanleiding vormden voor de Februaristaking. Op een beestachtige manier werden Joodse mannen bijeengedreven en gevangengezet in kamp Schoon. In de hal van het Stadsarchief aan de Vilzelstraat warden de slachtoffers genoemd en herdacht aan de hand van fete's en archiefdocumenten. Op de website van het Stadsarchief worden 389 korte biografieën gepubliceerd. De bezoeker wordt uitgenodigd aan elk verhaal nieuwe informatie toe te voegen. Gastconservator Wally de Lang deed

jarenlang onderzoek naar de razzia's en schreef er een boek over. Bij de start van de expositie wordt dit boek, onder de titel 'De razzia's van 22 en 23 februari 1941. Het lot van 389 Joodse mannen', gepresenteerd. Naast een biografische beschrijving van deze 389 mannen en hun directe omgeving worden ook de razzia's gedetailleerd beschreven. Bij de razzia's werden 427 mannen opgepakt en in eerste instantie afgevoerd naar Schoorl. Dat het boek spreekt over 389 komt doordat 38 van hen vanwege ziekte werden vrijgelaten. De 389 overige mannen werden eerst naar concentratiekamp Buchenwald in Duitsland en later naar Mauthausen in Oostenrijk gedeporteerd. Dear werden ze zeer slecht behandeld en via dwangarbeid afgebeuld. Binnen een jaar waren ze op twee na allen dood. In samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam komen lesstof en opdrachten voor docenten en leerlingen van het voortgezet onderwijs beschikbaar op de website geschiedenislokaalamsterdamml.

Scholieren ondanks pandemie toch bij herdenking 'aanwezig' Ondanks de pandemie die ons land teistert spelen de scholieren toch een rol bij de herdenking. School der Poëzie geeft een bundel uit met ruim 150 gedichten die de afgelopen jaren door leerlingen zijn gemaakt voor de PokieRevues. Er zijn gedichten te vinden van het Pieter Nieuwlandcollege (2017), Fons Vitae (2018),

Zo werden vorig jaar de 'dokwerkert es' getoond bij de herdenking. Foto: Hans Mooren

Sweelinck College (2018), Wellant Sloten (2019 en 2020), Montessori Lyceum Oostpoort (2019 en 2020) en de basisscholen Piet Hein (2018 en 2020), De Ontplooiing en De Toekomst (beide 2019). De basisscholen deden ook mee aan het project De Dokwerker van Stichting Kunsteducatie De Rode Loper op School. Er worden foto's geplaatst van de beeldjes die door deze leerlingen zijn gemaakt geïnspireerd door de Dokwerker. De bundel verschijnt nog voor de herdenking. School der Poëzie bekijkt nog of er online lessen gegeven kunnen worden op de scholen die zich hadden aangemeld voor de PoëzieRevue. Voor De Rode Loper op School is op die manier lesgeven onmogelijk omdat er speciaal materiaal nodig is en de techniek ook lastig is. Desondanks hoopt deze stichting toch een aantal beeldjes te kunnen tonen bij de herdenking. Het zou kunnen als vexir 25 februari de kinderen van de Piet Heinschool nog de gelegenheid krijgen de beeldjes te maken. En anders kunnen de Lukasschool en de Flevoparkschool misschien hun beeldjes beschikbaar stellen die zij in november maakten.

•e razzia's van 22 en 3 febr et lot van 389 Joodse mannen colll.nt

De cover van het boek van Wally de Lang Foto: NIOD / Collectio Jon van der Maas

Het boek van Wally de Lang verschijnt bij uitgeverij Atlas Contact en is verkrijgbaar vanaf 18 februari. Het gaat 24,99 euro kosten.

Oud wiegje als pronkstuk in het Verzetsmuseum Een wiegje waarvan de verf is afgebladderd staat sinds kort in het Verzetsmuseum in Amsterdam als een pronkstuk. Het wiegje kent dan ook een belangrijke historie, Tijdens de oorlog stond het in huis bij Hester van Lennep. Hester zat tot over haar oren in het verzet. Samen met haar vriendin Pauline van Waasdijk smokkelde ze in rugzakken en afvalemmers Joodse kinderen uit de crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg. De kinderen verbleven enkele dagen bij hen voordat ze naar een ander onderduikadres doorreisden. Hester van Lennep was de oudtante van Machteld Posthumus die het wiegje aan het Verzetsmuseum schonk. Het wiegje mag oud zijn, maar het schommelt nog vredig als je het een duwtje geeft. Hester en Pauline redden ruim tachtig kinderen. Een van hen, de drie weken oude Ruth Michaelis, bracht onder een schuilnaam de oorlog bij hen door en sliep in dit wiegje. Het is altijd in de familie gebleven, vertelde Posthumus. "Maar bij jullie is het nu goed op zijn plek."

4 «, februari 2021

de Herdo

Lou Jansen schreef de oproep voor de Februarista

De tekst dk-. wk_ STAAKT!!!, STAAKT!!!, STAAKTIll Het was een iconische oproep die de basis legde voor de Februaristaking in 1941. Dat zo'n 300.000 mensen erdoor in actie kwamen tegen de terreur van de Duitse bezetters, zegt alles over de kwaliteit van de tekst. Via stencilmachines van de communistische partij CPN word de oproep op 24 februari 1941 vermenigvuldigd en in alle vroegte op dinsdag 25 februari verspreid in Amsterdam. Vele jaren is gesteggeld over de vraag wie de auteur was. Langzamerhand is vastgesteld dat dit Lou (voluit Louis) Jansen is geweest. Jansen behoorde tot het driemanschap dat vanaf juli 1940 in de illegaliteit de CPN leidde. Paul de Groot had de algemene leiding en de redactie van uit te geven teksten. Lou Jansen en Jan Dieters gingen het instructiewerk cobrdineren. Jansen onderhield de contacten met CPNbolwerk Amsterdam; Dieters met de overige districten. De drie gingen in de 'onderduik', Jansen evenals De Groot met zijn gezin. Jansen eerst in Appelscha, daarna onder andere in Deventer, Huizen, Eerbeek en Austerlitz, Van november 1940 tot 25 februari 1941 was hij wekelijks van donderdag tot en met maandag in Amsterdam. Hij verbleef bij het bevriende echtpaar Jo en Elske de Smit aan de Westlandgracht. Daar, maar ook via een meubelmakerwerkplaats in de Groenendaalstraat, overlegde Jansen met zijn contacten.

Districtsleider Jaap Brandenburg was de belangrijkste. Van Jansen "verschenen, week na week, de manifesten, met grote zorg geschreven, drie-, viermaal vernietigd, wanneer een zin beter, overtuigender gesteld warden moest", verklaarden Jo en Eiske de Smit na de oorlog, "De weifelmoedigen, de pessimisten overtuigde hij van hun verkeerd inzicht", zeiden ze verder. "Hij goot hen vol (een uitdrukking van hemzelf); met zijn overtuigingskracht steeds weer de nadruk leggend op de verzetsgeest onder de gehele bevolking en de plicht van onze partij hieraan leiding te geven." Jansen onderhield ook de contacten met het communistische gewapende verzet. Hij moest zijn verzetswerk met

,

) °EDMORE/IRE Ut ALLE REIIIIIJVD/110: flicITEOT,OTAIIIIID II VE0110 EfilltIOEIIIID THOtill DEEE 7E11latril EIST LE611111MSLLWICZ VILI3IAT1110 VA/I DE 0EARDEnEERDE SIDI' DE OlfIRIIIDDIG »All Di 10,A-TEIE~1101/E0If Ill O11 0 t 11 OP11A1IIEZER7 Ill DR DEDIIIJVEll 111 III tilVI JOD9E DM. VA: MDT ROLBAIR MET RET ZWAAD TIERLPJ1 011TREY DE 10011110 KIIIDEVE1 0011 IILT 1102I-97%/N' Of 0051101 DEOZET DE 111101105 ERA001 I DAAD BEN Ow Door, In volo /talon stator den de Delta, ollitaira Olj heht In the veyeet angetml.lfeld den grout dool van arbaidero-noldate

DoEzlirols

STAAKT!!! STAnKr.lit 5 T.4Ap(TI!

din- dig de fabrieken, b eteliern, do tolioron an bulkonaSna GD work-voreohaff Ingen!I DAII 0.1 do Dultao beeettien 0001e0 100tui,nl Eoo ding bunion-P.1A eau hot nonutgaaohtig plun. Ouncert bedpan! Dun vdrhindarl go .en ventoye laagplunderinS Dan kr1J81. go da bum Ifoulenborg loOt hot 1I.0.0.1e jag 01131.10 ook OVERAL 100 /2001 00011 wriutamin Mt won Ell WEEBT gEndOnallIDII WEEIIT It ,o111 ,nro net Won DE VRIMV1110 VAN Itti 11110 I EAVERAMII, Donn dlt nonifoot nu to lattor door/ Mel! hot op 1111. 81; ko doe hel Ii)97 IMEDO 500110E11 DE 01110121001- El/ 1110211-j DOOTE PEDRO', Ier DO» 1101001,0» ALLEII OUR VODUDIIELD

Boven: een deel van de stakingsoproep die dl Foto:Verzet• was geschreven, Links: een portret van Lou Jansen, waarschijni Foto 0 1943.

de dood bekopen. Op 9 oktober 1943 werd hij gefusilleerd op de Waalsdorpervlakte. Op dezelfde dag en dezelfde plek als Jan Dieters. Dieters werd gearresteerd op 3 april 1943 in Apeldoorn; Lou Jansen op 5 april 1943 in Eerbeek. Ze werden beiden op 24 augustus 1943 in een strikt besloten zitting ter dood veroordeeld door een geheel Duitse rechtbank. Zelfs hun advocaten waren Duitsers. Paul de Groot, zelf van Joodse afkomst, wist enkele keren aan arrestatie te

ontkomen en overleefde de bezetting. Zijn vrouw en dochter werden wel gepakt en in Auschwitz vermoord. De Groot— na de oorlog vele jaren leider van de CPN — claimde de oproep tot de staking te hebben geschreven. Aileen al gezien de korte tijd tussen de razzia's — die in het pamflet worden beschreven — en het verschijnen van het pamflet kon dat niet waar zijn. Communicatie met Amsterdam was in dat tijdsbestek veer De Groot vrijwel onmogelijk. En de staking werd door

de 'officiële' media op la bezetters doodgezwege De CPN probeerde al va activiteiten te ontwikkele bezetting en tegen de rr de nazi's. Half oktober 1 gestart met de opbouw landelijk apparaat voor c van een illegale krant. D Waarheid, die vanaf nov de twee weken ging vers krant werd gedrukt met t machines.

Begraven op ere J.DIETERS

9.10.1943

3111901 4(13

Lou Jansen werd op 28 maart 1900 geboren in Amsterdam. Hij was kantoorbediende en vertegenwoor-

diger tot hij in 1938 lid werd van het secretariaat van de CPN, Van 8 september 1935 tot 1 maart 1941 was hij lid van de Amsterdamse gemeenteraad. Overigens mocht hij vanaf juli 1940, toen de CPN door de bezetters verboden werd, niet meer deelnemen aan de werkzaamheden van de gemeenteraad.

Jan Dieters werd op 31 j geboren in Kolham, gerr Slochteren, Hij volgden school het ULO en de 1-k school, Toen hij negenti ging hij naar Amsterdam ook daar niet gemakkelij werkloze kwam hij in aar door de CPN gestimuler

cingskrant

februari 2021 • 5

ing

Lou Jansen geëerd met Verzetskruïs en straatnaam

nensen inspireert MJEU Ill

'IDIOM It GRY I 507.IC I ! I SE III ?V WI

Ill 'xobbindl o Iffiltoo not II WI 01, .15 00111fl it.t 51.1 coo Ir n ftitobt t• 11 StUd lawn t til

11151 11 III LO III

ya.r, to hobban doen lohtitI

.or Lou Jansen ru,eurn ArnSteedam

jlc gemaakt in ilogsgravenstIchting

st van de taf juli 1940 1 tegen de

aatregelen van .40 werd

tan een e productie it word De :mber eens in chijnen. De le stencil-

Op 28 oktober ontketende de partij een actie onder de in het Gooi en Eemland te werk gestelde Amsterdamse werkverschaffingsarbeiders. Met de schop moesten zij aan landontwikkeling doen. Zwaar werk tegen een lage en willekeurige beloning en vele uren van huis. De vlam sloeg in de pan toen hun werktijd werd verlengd. Met een massale actie werd dat ongedaan gemaakt. Bovendien werd een fietsvergoeding afgedwongen. In januari 1941 was er opnieuw een grote actie in de werkverschaffing. Deze keer tegen de lage steun die werd gegeven omdat door de vrieskou niet kon worden gewerkt. De acties gingen gepaard met demonstraties en vergaderingen in de open lucht. Ook teen werd resultaat geboekt: or werd een week extra uitkering verstrekt, In februari ontstonden acties bij de scheepswerven en metaalbedrijven in Amsterdam tegen pogingen van de bezetters mensen te dwingen in Duitsland te gaan werken. Deze ontwikkelingen leidden bij de CPN-leiding in januari, begin februari tot de opvatting dat geprobeerd moest worden tot een algemene staking te komen. Uit solidariteit met de actievoerenden in de werkverschaffing en de scheepswerven, maar ook om te laten blijken dat de Nederlandse arbeiders niets van de bezetters en hun nazi-opvattingen moesten hebben. En voorts om een vuist te maken tegen de terreur die de NSB'ers met steun van de Duitsers inmiddels tegen de Joodse bevolking pleegden.

Lou Jansen begon aan het concept voor de oproep.

De razzia's van de nazi's op zaterdag 22 en zondag 23 februari op en rond het Jonas Daniël Meijerplein, en waarbij 427 jonge Joodse mannen beestachtig werden afgevoerd naar concentratiekampen, versnelden de ontwikkelingen. Jaap Brandenburg gaf dat weekend zijn koerier Dirk ten Hoedt opdracht de leden via de verbindingen van het partijapparaat te informeren over het voornemen een algemene staking uit te roepen. Volgens Brandenburg moest er 'stemming' worden gemaakt en wachtten de arbeiders nog alleen op een parool. Op zondag 23 februari overlegde Brandenburg met Lou Jansen. Die voltooide toen de inmiddels beroemde stakingsoproep. Op maandagavond 24 februari riep de CPN haar kaderleden bijeen op de Noordermarkt. Gemeentearbeider en vakbondsman Dirk van Nimwegen riep hen op alles te doen om de staking in gang te zetten. Piet Nak sprong ook near voren en ondersteunde deze oproep. Diezelfde avond werd het pamflet gestencild en dinsdag in alle vroegte op zoveel mogelijk plekken verspreid. Lou Jansen verliet Amster dam dinsdagochtend vroeg, beschermd door het duister. Harry Homma Dit artikel is geschreven op basis van informatie uit het boek 'Partij in het verzet, de CPN in de Tweede Wereldoorlog' van Hansje Galesloot en Susan Legé'ne, het boek 'Voordat ik het vergeet` van Ruud Jansen (zoon van) en het boek 'Dwars duivels en dromend' van Ger Verrips over do geschiedenis van de CPN.

veld in Loenen L. JANSEN inuari 1901 eente de lagere hdelsavondjaar was Werk kon hij vinden, Als 'eking met de rde Werklozen

Strijd Comités. In 1931 meldde hij zich aan als lid van cie CPN. In 1932 werd hij lid van het partijbestuur en kreeg hij de leiding over de Werklozen Strijd Comités. In 1938 werd hij directeur van het Volksdagblad, de voorloper van De Waarheid. Lou Jansen en Jan Dieters liggen nabij

MERZETSKRUIS

2e. 3.1900

9,0,t94 406

elkaar begraven op het Nationaal Ereveld in Loenen op de Veluwe. Foto's: OollogsgravenstichtIng

Lou Jansen is in 1946 door de toenmalige koningin Wilhelmina postuum het Verzetskruis toegekend. "Voor onder gevaarlijke omstandigheden betoonde awed, initiatief, volharding, offervaar- Het Verzetskruis digheid en toewijding in den strijd tegen de overweldiger van de Nederlandse onafhankelijkheid on voor het behoud van de geestelijke vrijheid, daarbij in hem eerende een der uitingsvormen van het verzet, dat in zijn veelzijdige activiteit van 15 Mei 1940 tot 5 Mei 1945 in stijgende mate den vijand heeft geschaad en op onvergetelijke wijze tot de bevrijding van het Vaderland heeft bijgedragen", zo luidde de motivatie. In Amsterdam is in het stadsdeel GeuzenveldSloten-neer een plein naar hem vernoemd, het Louis Jansenplein. Naar schatting zijn minstens 1500 communisten door de Duitse bezetters om het leven gebracht of omgekomen in concentratiekampen. Nog eens duizenden wisten die kampen te overleven, maar hielden daarvan wel trauma's over. In mei 1940 telde de CPN circa 13.000 leden. De partij kende ook een aantal 'geheime' leden. Dat waren mensen in overheidsdienst. Vóér de Tweede Wereldoorlog was het voor ambtenaren — tot en met vuilnisophalers en tramconducteurs —verboden lid te zijn van de CPN. Het 'geheime' lidmaatschap had in de illegaliteit natuurlijk ook z'n voordelen, omdat de focus van de bezetter niet direct op die mensen was gericht.

Overigens is dit verbod na de oorlog voortgezet. Mensen van wie een familielid lid was van de CPN of die een abonnement hadden op De Waarheid werden bij sollicitaties stelselmatig afgewezen. Dat overkwam ook Jan Brasser. Als 'Witte Ko' leidde hij het communistische verzet in Noord-Holland. Eerst werkte hij bij Hoagovens (nu Tata Steel). Na de oorlog weigerde Hoogovens steevast hem weer in dienst te nemen. Inmiddels is Tata Steel bereid Jan Brasser eerherstel te verlenen. Zie daarvoor pagina 8.

de Herdenkingskrant

6 • februari 2021

«miev staleing te

Lien Verzetsmuseum In het kader van de tachtigjarige Februaristaking presenteert het Verzetsmuseum in Amsterdam een bijzondere expositie over deze belangrijke verzetsdaad. De tentoonstelling onder de titel Wees moedig! is toegespitst op drie gangmakers. Het zijn Joop Ilsberg en Willem Kraan, beiden In dienst bij de Gemeente Amsterdam — respectievelijk als tramconducteur en straatmaker — en Coba Veltman, die bijdroeg aan het vermenigvuldigen van de stakingsoproep. Voor Willem Kraan en Joop IJisberg leidde het verzet tot een zeer droevig einde aan hun leven. Semen met 31 andere verzetsmensen werden zij op 19 november 1942 nabij vliegbasis Soesterberg gedood door een vuurpeloton. Hun lichaam werd in een greppel gesmeten. Coba Veltman kreeg een halfjaar gevangenisstraf, maar werd niet meer vrijgelaten. Na een verblijf in zes gevangenissen werd zij op 3 juli 1943 opgesloten in het beruchte concentratiekamp RavensbrUck in Duitsland. In april 1945 werd ze bevrijd. Alle drie waren ze maandagavond 24 februari 1941 aanwezig bij de bijeenkomst op de Noordermarkt waarde laatste parolen voor de staking werden gegeven. Willem Kraan was op zondag 23 februari op bezoek bij familie nabij het Jonas Daniël Meijerplein.

Hij zag daar hoe beestachtig Joodse mannen door de Duitsers bij een razzia werden opgepakt Huilend vertelde hij daarna zijn kameraad Piet Nak — werkzaam bij de stadsreiniging — wat hij gezien had. Er is actie nodig, vonden beiden. Joop Iiisberg zei in de vroege ochtend van 25 februari tegen zijn vrouw Too: "Ik doe mijn goede pak aan, want vandaag wordt er niet gewerkt. Vandaag gaat het gebeuren." In de tramremise aan de Lekstraat wist hij

Links: Willem Kraan (foto Stadsarchief Amsterdam); midden: Coba Veltman (op de foto links) toen ze na de bevrijding van Ravensbriick kon aansterken in Zweden (foto Collectie Verzetsmuseum Amsterdam; rechts: Joop klisberg (foto uit familiearchief) veel collega's te overtuigen die dag niet uit te rijden en stapte hij in rijdende trams om ze te stoppen. Coba Veltman werkte voor de bezetting als typiste bij het Volksdagblad, de krant van de CPN. Zij tikte talrijke stencils vol met de tekst van de oproep tot de staking: "STAAKT!! STAAKT.'! STAAKT!!" Onder meer tikte zij de woorden Wees Moedig, nu de titel van de tentoonstelling. De stencils waren een voorloper van het kopieerapparaat Teksten en bijvoorbeeld tekeningen konden ermee op papier worden overgebracht. De CPN beschikte over een aantal van die stencilmachines. De drie waren gewone mensen, met hun eigen besognes en familieleven. In de expositie wordt dat geschetst. Bezoekers kunnen meeleven met hun families die het heel zwaar kregen nadat IJIsberg, Kraan en Veltman waren opgepakt en aan harde verhoren onderworpen. De familieleden wisten aanvankelijk niet eens waar hun dierbaren vast zaten. Alleen via clandestiene

briefjes konden Joop Iiisberg en zijn vrouw met elkaar corresponderen. In de expositie zijn veel van die smokkelbriefjes te zien. Vlak voor ze werden doodgeschoten mochten Kraan en Iiisberg een afscheidsbrief schrijven aan hun geliefden. "Een verrader ben ik niet, ik val voor mijn ideaal, en ik hoop dat dit niet voor niets is", schreef Willem Kraan. "Ik zal tot de laatste minuut aan jullie blijven denken en moedig de dood onder ogen zien", aldus Joop Iiisberg. De families kwamen in diepe armoede terecht. Ze moesten leven met het verlies van hun dierbaren én met de vraag of het 't allemaal wel waard was geweest. Ook daaraan besteedt de expositie aandacht. De tentoonstelling is te zien van 16 februari tot en met 18 juli. Het Verzetsmuseum is gevestigd aan de Plantage Kerklaan 61, tegenover de ingang van Artis, circa vijf minuten lopen van de Dokwerker. Openingstijden: maandag tot en met vrijdag 10.0017.00 uur; op zaterdag en zondag 11.0017.00 uur.

Nabestaanden aan 't woord, in podcast Het Verzetsmuseum heeft samen met het Parool een podcast gemaakt waarin nabestaanden van Willem Kraan, Coba Veltman en Joop ilsberg aan het woord komen. De podcast is te beluisteren via de websites van het Verzetsmuseum en het Parool. De expositie wordt goed toegankelijk voor

mensen die problemen hebben met horen of zien, Blinden kunnen een spannend hoorspel beluisteren; voor doven is er een video met gebarentolk. De expositie is tevens een proef voor de nieuwe opstelling van de vaste expositie die opent in 2022. Voorts legt de tentoonstelling een link met hedendaagse situaties van onderdrukking en

terreur en het verzet daartegen door het verhaal van de Iraanse mensenrechtenadvocate Nasrin Sotoudeh. In juni 2018 werd zij op basis van verzonnen aanklachten veroordeeld tot 38 jaar gevangenisstraf. Bezoekers van de expositie kunnen via petities van Amnesty International politieke gevangenen steunen.

de Herdenkingskrant

februari 2021 • 7

Initiatief van Barlaeus Gymnasium in Amsterdam

Excursie van school naar de Dokwerkfar Vanaf hun schoolgebouw aan de Weteringschans gaat een groep leerlingen van het Barlaeus Gymnasium In Amsterdam lopend naar de Dokwerker. Ze komen langs plekken die een connectie hebben met de Februaristaking en met ander verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zo bezoeken ze het Max Euwepiein, vlakbij debatcentrum De Belie, waar vroeger het Huis van Bewaring was gevestigd. Het schoolgebouw is er tegenover. Onderweg wordt het Weteringcircuit aangedaan, de plek waar 30 gevangen verzetsstrijders uit het Huis van Bewaring op maandag 12 maart 1945 werden gedood door een vuurpeloton. Passanten werden gedwongen toe te kijken. Een monument, geadopteerd door de school, herinnert aan deze verschrikking. Op een muur staat het beroemde fragment uit een gedicht van verzetsstrijder Henk van Randwijk: 'een volk dat voor tirannen zwicht zal meer dan lijf en goed verliezen, dan dooft het licht'. De rondleiding over de Februaristaking is onderdeel van een groot project over de Tweede Wereldoorlog in Nederland en Amsterdam in het bijzonder. De leerlingen lopen niet alleen langs monumenten en historische plekken; ze verzamelen ook informatie en zetten het geheel om in een tentoonstelling waar ouders en familieleden van de leerlingen worden verwelkomd,

°lam Deze krant is een uitgave van het ,Comité Herdenking Februaristaking .941. 'eden comité: Jaïr Stranders en Thijs iddeldorp (voorzitters), Marian de Boo secretaris), Hennie de Boef (penning' eester), Zeeger Ernsting, Fieke Flier, arry Homma, Roelof van der Kooi, Harts Mooren, 1 Secretariaat: Ridderspoorweg 66, 032 LL Amsterdam; tel, 020-5287129; ankrekeningnummer (IBAN): 1, L63 INGB 0002 0870 05.

indredactie krant en lay-out: Harty omma; opmaak: Anders Verwoord. .l1ebsite: februaristaking,n1 Dokwerker: Mari Andriessen Stichting do Pictoright Amsterdam

• ••

•,, • .111. •I

t• 11,1 • 11

1

i1 . ki

1

,1 . 1111 it /1

1 11.1.1

Het monument bij het Weteringdrcuit Het project begon ooit als kennismaking met de Eerste Wereldoorlog, mede vanwege de geringe aandacht die daar in Nederland voor is. Leerlingen brachten zelfs bezoeken aan het West-Vlaamse leper, dat in de Eerste Wereldoorlog door de 09Ilogshandelingen in een ruïne werd veranderd. De aandacht is nu door het Barlaeus verlegd naar de Tweede Wereldoorlog en naar de gebeurtenissen in de directe omgeving van de school en op andere plekken in Amsterdam. Zoals de buurt rond het Waterlooplein waar veel Joden woonden en van wie velen

Foto:Hatly HOMMa

In de gaskamers zijn omgebracht. Maar ook de buurt waar Amsterdammers met de Februaristaking in actie kwamen tegen die vervolging. "Het aantal mensen dat de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt neemt sterk af", aldus Sander Kruse (docent geschiedenis) en Alwin Hietbrink (rector). "Wij vinden het belangrijk de herinnering voor nieuwe generaties levend te houden. Doordat de leerlingen zelf onderzoek doen, komt de informatie veel beter over dan wanneer er alleen over wordt verteld."

Vechtstede adopteert Februaristaking Weesp De herdenking in Weesp van de Februaristaking in die plaats is dit jaar niet in de synagoge. De synagoge vindt een bijeenkomst niet verantwoord vanwege het coronavirus. De herdenking wordt nu in een andere vorm gehouden in het Vechtstede College. Van deze school namen twee jaar geleden vier leerlingen het initiatief om ook in Weesp een herdenking te houden. Zij maakten een heel werkstuk over de Februaristaking in Weesp. Dankzij het maken van dit werkstuk waren zij op dit spoor gekomen. De vier deelden hun profielwerkstuk op in vier deelonderwerpen. Het eerste ging over de ontwikkelingen die leidden tot de Tweede Wereldoorlog. Het tweede over Nederland in die periode. In het derde onderwerp werd gefocust op Amsterdam en in het vierde op

Weesp. De beschrijvingen lieten een goede pen zien. Het taalgebruik bleek zeer informatief voor hun medeleerlingen. Dit jaar zouden Fransje Jansen van Velsen, Dianne van den Bosch en Christina Broekhuis de herdenking organiseren. Zij kregen op vrijdag 15 januari te horen dat deze herdenking niet door kon gaan in de synagoge. De herdenking is inmiddels een traditie geworden op het Vechtstede College. Elk jaar is dit voor een aantal leerlingen reden geworden een werkstuk aan de Februaristaking te wijden. Het drietal dat voor dit jaar bezig was met de organisatie gaat wel door met de voorbereidingen van de herdenking om studiepunten te halen. Het Vechtstede College, dat de herdenking van de Februaristaking nu geadopteerd heeft, bekijkt nog op welke wijze die herdenking kan plaatsvinden.

de Herdenkingskrant

8 • februari 2021

Affiche van kunstenaarscollectief Kamp Seedorf

De staker afgebeeld a Het Almeerse kunstenaarscollectief Kamp Seedorf maakte voor de herdenking dit jaar het affiche. Wie ze precies zijn en uit hoeveel leden ze bestaan, houdt het collectief liever geheim. Maar dat ze aan de weg timmeren staat vast. Kamp Seedorf maakt straatkunst; voornamelijk van tijdelijke aard. Je weet eigenlijk nooit wanneer het gemaakt wordt en weer wordt weggehaald. Een vergelijking met kunstenaar Banksy is snel gemaakt. De naam verwijst direct naar voetballer Clarence Seedorf, Opgegroeid in Almere en via onder meer Ajax, Real Madrid en AC Milan uitgegroeid tot een were sportheld. Dat de Almeerders er voor kozen onder zijn naam te werken is niet vreemd, Want het zijn voornamelijk voetbal- en sporthelden die op groot formaat op verschillende plekken in Amsterdam en ver daarbuiten worden afgebeeld. Bijvoorbeeld Johan Cruijff, Diego Maradona, Zlatan Ibrahlmovic of de Italiaanse keeper Gianluigi Buffon, die in 2017 levensgroot werd afgebeeld in Turijn. Grotere bekendheid kregen ze met hun afbeelding van wijlen burgemeester Eberhard van der Laan van Amsterdam. Hij werd geëerd met een beeltenis van 8 meter

De acht meter hoge beeltenis van burgemeester Eberhard van der Laan op het Foto: Harry Hamm Mercatorplein

hoog op het Mercatorplein in Amsterdam. Dit keer is het geen tijdelijk project, maar heeft hun kunstwerk een permanente status.

held

De beeltenis is ook opgenomen in het Amsterdam Museum. Graffiti en street art worden van oorsprong omgeven door geheimzinnigheid en illegaliteit. Dat principe lijkt ook op Kamp Seedorf van toepassing, alhoewel steeds meer van hun projecten worden uitgevoerd in samenspraak met lokale overheden. Zo zijn er in overleg met de gemeente Almere in 2018 en 2019 vier kunstwerken verschenen in de stad, waaronder een afbeelding van Clarence Seedorf op het stadhuis. De kunstwerken waren ook dit keer van tijdelijke aard en zouden slechts een maand de stad sieren. De kunst van Kamp Seedorf heeft een herkenbare stijl en handtekening. Heiden worden groots en vooral groot afgebeeld. Het ontwerp van het affiche voor de herdenking van de Februaristaking zet deze lijn duidelijk door. De staker afgebeeld als held. Een held die standvastigheid uitstraalt en zich verzet tegen onderdrukking, onrecht en discriminatie. Meer weten over Kamp Seedorf? Ga naar www.kampseedorf.com of volg ze op Instagram: www.instagram.com/kampseedorf

Cyrina Brouwer

Eerherstel voor verzetsheld Jan Brasser Hij behoorde tot de organisatoren van de Februaristaking bij Hoogovens. Als smelter saboteerde hij de staalproductie voor de Duitsers. Gewapend met een pistool fietste hij door half Noord-Holland om aanslagen te plegen, verzetsmensen uit gevangenissen te bevrijden en Joodse onderduikers te helpen. Hij werkte samen met onder anderen Hannie Schaft en Jan Bonelcamp. Uit handen van koningin Wilhelmina kreeg 'Witte Ko' (zijn schuilnaam) in 1946 de hoogste onderscheiding voor een burger: de Bronzen Leeuw. En toch kreeg Jan Brasser in 1948 te horen dat hij niet meer welkom was bij Hoogovens. Hoewel direct na de oorlog was afgesproken dat hij er weer kon werken als hij zijn werkzaamheden bij de vervolging van foute Nederlanders had afgerond. De reden voor zijn verbanning: Jan Brasser was communist. Een aantal keren zijn pogingen ondernomen voor eerherstel van de op 2 maart 1908 geboren en op 8 augustus 1991 overleden Brasser. Het stuitte op een bot neen. Eind

Jen Brasser met zijn dochter Anja Foto uit famliiearchlef

augustus vorig Jaar pakte FNV-bestuurder bij Hoogovens Roel Berghuis de zaak weer op. Dit viel uiteraard in goede aarde bij dochter

Anja Brasser en kleindochter Nicolette van Leijden. Het Noordhollands Dagblad en andere regionale kranten publiceerden er een groot artikel over van Bart Vuijk. De kwestie werd bij de directie van Tata Steel, zoals het bedrijf in IJmuiden tegenwoordig heet, aangekaart. Advocaten Ina Brouwer en Lex de Jager van advocatenbureau Van Til zetten zich er ook voor in met een aantal juridische argumenten. Zij stelden dat het aangedane onrecht hersteld diende te worden. De nazaten van Brasser zaten inmiddels al met de directie aan tafel. Het heeft ertoe geleid dat Jan Brasser inderdaad eerherstel krijgt. Het plantsoen waar nu twee monumenten staan voor in de oorlog gevallen Hoogovenwerkers krijgt de naam van Jan Brasser. In dit plantsoen komt een plaquette ter ere van hem, met de tekst: 'Witte Ko, Hoogovenarbeider en Verzetsstrijder'. En Tata financiert een boek van Filip Bloem, historicus en medewerker van het Verzetsmuseum in Amsterdam, over gebeurtenissen in de oorlog waarbij Jan Brasser een rol speelde.