Raadsadres van Waternet medewerkers inzake governance van Waternet

Amsterdam, dinsdag 16 juli 2024 Geachte raadsleden, De belangrijke beslissing over de governance van stichting Waternet ligt voor u. Graag geven wij u vanuit een groep Waternet medewerkers een aantal gedachten mee, waarvan we hopen dat u die kunt gebruiken in uw eigen afwegingen. •

•

•

•

Als u het de gemiddelde Waternetter vraagt, is het antwoord ‘splitsing is een slecht idee’. De enquête die gehouden is onder werknemers, met een respons van maar liefst 33 %, geeft als uitslag: ca 60% tegen splitsing, 15% voor, 15% maakt mij niet uit, 10% anders. Het aantal werknemers dat splitsing een slecht idee vindt is dus ruim 4 maal zo groot als het aantal dat het een goed idee vindt. Tot onze teleurstelling is de Waternet directie enige tijd geleden gestopt met het uitdragen van de boodschap dat een watercyclusorganisatie grote voordelen heeft. Daarmee is in de hele discussie het nut van de watercyclusorganisatie een bijzaak geworden, iets dat hooguit wordt gezien als aardigheidje. Als werknemers hadden we graag gezien dat het een hoofdzaak was gebleven, want alleen met nauwe samenwerking in de watercyclus kunnen we de komende uitdagingen door onder andere klimaatverandering, de groei van de stad en de drukke ondergrond, goed het hoofd bieden. Eén van de vele zaken die nu ook op het spel staan is de intrinsieke motivatie van medewerkers die hebben gekozen voor het uitdagende werk bij een Watercyclusorganisatie met een uitstekende reputatie in de watersector, zowel in Nederland als internationaal. Vele waterbedrijven over de hele wereld kijken naar Amsterdam als voorbeeld hoe waterbeheer moet worden uitgevoerd, maar wat bij splitsing verloren gaat.

Vanuit het buitenland is dan ook zeer verbaasd gereageerd. De voorbeelden van synergie bij het werken in de watercyclus zijn de afgelopen tijd door meerdere werknemers uiteengezet. Het meest uitgebreide naslagwerk is de concept notitie van Frank Smits, die we u binnenkort opsturen. Wat wij hier nog willen benadrukken is dat de synergie niet alleen zit in de innovatieve prestigeprojecten zoals de ozoninstallatie op de rioolwaterzuivering Horstermeer of het onderzoek naar het winnen van brakke kwel, maar ook in de dagelijkse werkzaamheden, bijvoorbeeld: o Onderhouden en vervangen van de procesautomatisering, waarbij Waternet groot genoeg is om hier een eigen afdeling voor te hebben, iets dat bij een aparte drinkwater- en stedelijk waterbedrijf onwaarschijnlijk is. o De expertise op het gebied van leidingen (drinkwater en afvalwater) die in één afdeling gebundeld is. Knip dit in tweeën en er blijft minder over dan de som der delen. o De centrale regiekamer, waar zowel rioolgemalen als de rioolwaterzuiveringen worden gemonitord en optimaal worden bijgestuurd. Optimalisatie van de verpompte hoeveelheden water zorgt voor minder overstorten en een betere prestatie van de rioolwaterzuiveringen. Samen met maatregelen die het waterschap neemt in haar oppervlaktewaterbeheer wordt daarmee voor schone en zelfs zwembare grachten gezorgd.

o

o

•

•

•

•

Met kennis uit de Amsterdamse Waterleidingduinen en kunde van het waterschap proberen we de neerslag langer vast te houden, zodat de boezem wordt ontlast en de grondwaterstanden in de stad minder fluctueren, zodat schade aan houten funderingen tijdens droge zomers wordt voorkomen. Omgekeerd doen we ook onderzoek naar de verdamping van stadsbomen, om de watervraag van de stad aan de boezem beter te kunnen inschatten. Samen met Rijkswaterstaat en het waterschap houden we tijdens lange droge zomers, zoals in 2018, de zoutintrusie vanuit het IJ in de gaten, zodat we niet worden verrast door brak water op het innamepunt bij Nieuwersluis voor de drinkwatervoorziening van Amsterdam en omgeving.

Het procesmatig werken is enkele jaren geleden gestart bij Waternet, en begint nu volwassen te worden. Door in de beginfase de hele watercyclus mee te nemen, kunnen daarna in de uitwerking de oplossingen die het beste zijn voor het hele systeem geïmplementeerd worden. Het opknippen van deze aanpak zou zonde zijn en een onnodige stap terug in de tijd. Kan na de splitsing de samenwerking met het waterschap juist versterkt worden? Nee, het omgekeerde is waarschijnlijker: nu houdt het waterschap de belangen voor de gemeente in de gaten en vice versa. Tegengestelde belangen worden in een vroeg stadium onderkend en zo goed mogelijk opgelost. Bij splitsing worden de tegengestelde belangen alleen maar groter, waardoor vruchtbare samenwerking in het geding komt. Daarnaast hebben we veel contact met de gemeenten in het beheergebied van AGV voor de uitwisseling van kennis over stedelijk water, wat de veiligheid van de boezem vergroot, wat weer van belang is voor Amsterdam. Bovenstaande laat zien dat het verlies aan synergie niet zal kunnen worden voorkomen met 'simpele' oplossingen zoals een gezamenlijke onderzoeksafdeling. Een belangrijk onderdeel van het succes van de onderzoeksafdeling van Waternet is namelijk ook dat er nauw wordt samengewerkt met de beheerders van onze systemen.

Bijvoorbeeld bij het ontwerpen en aanleggen van klimaatmaatregelen in de stad kijken de collega's van rioolbeheer mee en dragen zelfs bij aan het onderzoek. Synergie wordt soms gezien als iets ongrijpbaars. Als je echter naar concrete voorbeelden kijkt, dan kunnen deze deels ook prima in bijvoorbeeld geld of kubieke meters aan waterbesparing worden uitgedrukt. Voorbeeld: het ontstoppen van het waterwinsysteem in onze duinen was niet gelukt zonder hulp van rioolbeheer. Omdat we als Waternet heel makkelijk toegang hadden tot een camera-inspectie-voertuig van het rioolbeheer hebben we die eenvoudig kunnen inzetten. Het is uniek dat een drinkwaterbedrijf gebruik maakt van instrumenten van een rioolbeheerder. Was dit niet gebeurd, dan was het zeer waarschijnlijk niet gelukt het waterwinsysteem in de duinen schoon te maken en hadden we misschien een alternatief moeten aanleggen voor een budget van 24 tot 30 miljoen euro. En door nauwe samenwerking met drinkwater en het waterschap kunnen de grondwaterstanden in de stad naar verwachting beter worden beheerst en wordt de kans op schade aan funderingen (zo'n € 50.000 tot € 100.000 per huisnummer) verkleind. Door nauwe samenwerking in de watercyclus worden de negatieve gevolgen van klimaatverandering beter het hoofd geboden.

En door samen met het waterschap op te trekken wordt het makkelijker een goede reservebron voor de uitbreiding van drinkwater productielocatie

•

• •

•

•

•

•

Weesperkarspel te realiseren. Synergie levert concrete winst. Deze winst zien we niet benoemd in de rapporten die als ondersteuning dienen voor de splitsing. Het waterschap heeft niet met het splitsingsvoorstel ingestemd, maar met een voorbereidingsvoorstel. Hierdoor kan het waterschap in december nog terugkomen op de beslissing tot splitsing. Tot december willen ze de effecten en kosten van splitsen beter in kaart brengen en daarnaast gaan ze bekijken hoe het na splitsing ingericht moet worden. Wij willen u vragen om hierbij aan te sluiten, zodat onverwacht grote uitgaven de komende jaren en grote risico’s op lange termijn kunnen worden beperkt. Om te voorkomen dat langs elkaar heen gewerkt wordt, is ons advies om kennis te nemen van en rekening te houden met de amendementen die het waterschap heeft aangenomen. De voorgenomen splitsing zal naar onze verwachting overigens niet in tweeën zijn maar in drieën: waterschap, drinkwater en riolering. Dit zorgt naar verwachting voor nog meer synergieverlies. De wettelijke mogelijkheden om Waternet in stand te houden: wij hebben geen stukken gezien waaruit blijkt dat nauwe samenwerking echt niet zou kunnen, ook de ILT of de Rekenkamer stellen dit niet expliciet. De kosten van een ontvlechting: niet alleen het bedrag maar ook de onzekerheid is enorm.

In de raadscommissie van de gemeenteraad klonk vanuit de VVD de opmerking: “Er wordt verwacht 20-40 miljoen? Nou, zet daar maar een nul achter.” De echte dupe van een splitsing zijn de inwoners en bedrijven in de gemeente, los van de immense kosten, die linksom of rechtsom altijd bij de belastingbetaler uitkomen, is de kans groot dat de kwaliteit van de uitvoering van ons werk eronder gaat leiden. Naast de flinke leegloop die waarschijnlijk gaat ontstaan (de interim algemeen directeur, met veel ervaring met splitsingen, verwacht 20 %) en niet opgevuld gaat worden vanwege de krappe arbeidsmarkt is er voor de medewerkers die overblijven minder tijd om zich te focussen op de kerntaken, door de grote hoeveelheid tijd die door hen gestoken zal moeten worden in het optuigen en het wegwijs worden in de waarschijnlijk drie organisaties. Daarnaast moet er iets gevonden worden voor de grote hoeveelheid medewerkers die op dit moment voor beide opdrachtgevers werkt. Tot op heden is daar nog helemaal niets over bekend, alleen dat de mensen het werk volgen. Voor het gezamenlijke werk in de watercyclus kunnen de mensen niet worden gesplitst, dus ergens gaat het pijn doen of vallen gaten. Ook wij zien dat Waternet op bestuurlijk gebied een complexe organisatie is. Wij willen echter graag benadrukken dat de meeste medewerkers van deze complexiteit geen last hebben.

Deze complexiteit staat het werk dus niet in de weg. Ook de EU is bestuurlijk complex, maar die kent toch ook vooral voordelen en biedt houvast in een roerige wereld. Wij vragen u om niet de makkelijke uitweg te kiezen, maar om goed overwogen een verstandige beslissing te nemen.

Tot slot een beeldspraak. Stel dat er problemen zijn met de pont over het IJ, zouden we dan Amsterdam Noord afstoten naar de gemeente Waterland, of zou een voorstel voor een reparatie van de pont verstandiger zijn? In de ogen van een groot aantal medewerkers wordt er met dit voorgenomen besluit voor het verkrijgen van meer controle en minder ingewikkelde bestuurlijke afstemming een serie kostbare offers gemaakt. Waternet is een organisatie die op bijna alle punten prima presteert. Na opsplitsing gaan de brokstukken van Waternet een zeer onzekere toekomst tegemoet. Vindt u het gek dat de meerderheid van de medewerkers tegen is?

We hopen dat u bovenstaande punten meeneemt in het voorgenomen besluit tot splitsen. Mocht u meer willen weten, dan bent u altijd welkom om met ons van gedachten te wisselen, we denken graag mee over het toekomstig waterbeheer in onze gemeente Amsterdam. Met vriendelijke groet,

Medewerkers van Waternet: XXXXXXXXX(afvalwatertechnoloog) XXXXXXXXXXXXX (assetbeheerder transportleidingen) XXXXXXXXXXXXX (teamleider Bodem- en Geotechniek) XXXXXXXXXXXXX (adviseur ondernemingsraad) XXXXXXXXXXXXXX (beleidsadviseur waterketen) XXXXXXXXXXXXXX (afvalwatertechnoloog) XXXXXXXXXXX (afvalwatertechnoloog) XXXXXXXXXXXX (Energie regisseur) XXXXXXXXXX (adviseur natuurwetloket) XXXXXXXXXXXXXXXXX (flow master/sr scrum master, procesautomatisering) XXXXXXXXXXXXXXX (adviseur circulaire economie) XXXXXXXXXXXXXX (afvalwatertechnoloog) XXXXXXXXXXXX (onderzoeker drinkwater & Queen Mary, University of London) XXXXXXXXXXXXXX (onderzoeker duurzaamheid en watertechnologie) XXXXXXXXXXXXXXXXX(assetbeheerder transportleidingen) XXXXXXXXXXXXXX (afvalwatertechnoloog) XXXXXXXXXXXXXXX (technoloog) XXXXXXXXXXXXXXX (hydroloog) XXXXXXXXXXXXXXXXX (beleidsadviseur waterketen) XXXXXXXXXXXXXXX (adviseur energietransitie) XXXXXXXXXXX (hydroloog bij Waternet & TU Delft) XXXXXXXXXXXXXXX (afvalwatertechnoloog) XXXXXXXXXXXXXX(assetbeheerder drinkwaterleidingen) XXXXXXXXXXXXXXXX (operationeel assetbeheerder leidingwerken) XXXXXXXXXXXXXXXXX (beleidsadviseur waterketen en samenwerking Amsterdam) en andere leden van de actiegroep 'Red Waternet'