Raadsadres van Socratic Design Academy inzake socratic design voor verbeteringen in de stad en de organisatie

Aan de leden van de gemeenteraad Langs deze weg wil ik een cri de coeur overbrengen van een groep bewuste en actieve Amsterdammers die een 10 uur durende marathon Socratic Design-dialogen hebben gevoerd om een krachtig pleidooi te formuleren voor ander denken en doen (mede door Frank Alsema geproduceerd). We hebben twee Socratic Design lab sessies na de verkiezingen georganiserd. Socratic Design wordt al jaren toegepast door een steeds grotere groep ambtenaren die met deze methode samen met Amsterdammers kennis en beleid hebben ontwikkeld over AI, duurzaamheid, energietransitie, openbaarheid, onderwijs, inclusie/diversiteit en gebiedsontwikkeling. De dialogen zijn uitgezonden op ‘De Stem van Mokum FM’ en nog steeds als podcasts te beluisteren via dit kanaal. De verscheidene groepen zijn Kracht van Mokum, Ma.ak020, MeentCoop, Coalitie van Buurtplatforms, Red Amsterdam Noord, Netwerk De Pijp, Demo Dialoog. Met o.a. Frank Alsema, Stefanie Jansen en Jasper Etten hebben we dit proces inhoudelijk vormgegeven. Deze brief verstuur ik mede namens alle deelnemende Amsterdammers. Humberto Schwab Humberto@socraticdesignacademy.com www.socraticdesignacademy.com XXXXXXXXXXX Oproep aan de raad: •

Maak Socratic Design dialogen onderdeel van alle gemeentelijke uitvoerings- en beleidsprocessen. Zowel bij het opstellen als bij de uitvoering van het coalitieakkoord. zeker de gesprekken met Amsterdammers.

•

Introduceer, leer en stimuleer in de ambtelijke en politieke organisaties echt denken en luisteren aan de hand van Socratic Design. Het leidt tot een collectieve wijsheid door de dialoog van allen met allen.

•

Neem kennis van de inhoudelijke uitkomsten van de 10 uur durende marathon van dialogen en lab sessies (zie onder)

Introductie De wereld staat in brand, een stad als Amsterdam met haar vrijzinnige intelligentie, heeft naar haar aard een gidsfunctie. Polarisatie en fascisme, atomisering en vereenzaming, klimaatcrisis en stedelijk groen, algoritmisering en bureaucratisering, veiligheid en geweld, en vooral de afstand tussen gemeente en burger worden genoemd als brandende vraagstukken. A.I. wordt wereldwijd als een tsunami gezien, die deze crises intens verhevigt. De gemeentelijke organisatie vereist juist nu een moment van reflectie. Het hoge ziekteverzuim, de cultuur van onveiligheid, de fragmentatie, de bureaucratie en de kloof beleid en uitvoering geven aan dat er iets moet gebeuren om de komende jaren constructief handelend te kunnen optreden. Zowel intern als extern! We moeten en kunnen ander denken en handelen inzetten! Als we binnen bestaande kaders blijven werken gaat er niets veranderen. Deze manier zal steeds weer problemen blijven veroorzaken, de problemen die juist we wilden oplossen. We blijven optimaliseren in een disfunctioneel systeem. We, dat zijn ambtenaren, bestuurders en inwoners. Het probleem is niet zozeer een uitvoeringsprobleem, er is een gebrek aan visie en vooral aan daarbij passende regie. Alles wat tot nu toe geprobeerd is heeft niet geleid tot fundamentele verandering. We moeten loskomen van hoe we gewend zijn te denken en te doen.

Pilots en projecten verzanden omdat ze niet worden verankerd in een ander denkkader. We hebben geen oplossingen nodig binnen het systeem, we hebben behoefte aan een ander systeem waarin we een ander “hoe” realiseren. Filosofie is de enige discipline van waaruit we ons huidige denken kunnen evalueren, analyseren en veranderen.. De filosofische methode Socratic design heeft zich op verschillende domeinen binnen en buiten de gemeente bewezen als impactvolle transformatie methode. Zo is de AI nota gebaseerd op een sterk humaniserend perspectief, ook de bouw van woningen vanuit Socratic Design, geeft Amsterdammers de kans om hun bestaan te ontwerpen voordat de bakstenen worden gemetseld. De hechte gemeenschap organiseert zichzelf en zorgt voor elkaar. Als we loskomen van het ik-gericht denken, wordt samen wonen en leven de default, bijvoorbeeld.

De waarde van deze methode is dat ze problemen niet met pleister afdekt, maar door ander denken radicaal vereenvoudigt en soms zelfs verdampt. Socratic Design pakt versteende verhoudingen en verslavende denkpatronen aan die binnen deze hiërarchische organisaties, die te veel abstracties en veel “beleid” bevat, welig tieren. Het gaat niet zonder pijn, maar als we daadwerkelijk los kunnen komen van gestolde denk en handelingspatronen en vanuit de concrete praktijk kunnen denken, dan doen we het goede voor de Amsterdammer! Het systeem moet veranderen!

Intermezzo Het moet en kan echt. Met Socratic Design kunnen we een aantal belemmeringen in de daadkracht van de gemeente helder maken: 1 We hebben echt denken nodig. Alle gebruikelijke denk inspanningen zijn vaak zinloos omdat simpelweg dezelfde gedachten worden herhaald. We hebben als mensen allemaal last van verslavende gedachten! We hebben een denkpatroon aangeleerd dat bepalend is als je niet oplet. 2 Het is moeilijk om echt te luisteren; tijdens vergaderingen wordt er zelden geluisterd. Het vereist een ingreep om ons eigenwijze inidviduen tot luisteren te dwingen. Maar dat is nu juist noodzakelijk. 3 We zitten gevangen in bepaalde ideeën en vooronderstellingen die ons omringen, zoals water een vis omringt: we zijn ons er niet bewust van! Zo denken we dat de mens te wantrouwen is, dat bezit heilig is, dat je een zuiver verstandelijk wezen bent en dat de werkelijkheid alleen via meten te kennen is. Dankzij de overheid is er geen chaos, de overheid bewaakt de vrede over ons, en de overheid beloont en straft. Ook opereren we vaak vanuit een harnas dat vrijwel elk kind maakt op jonge leeftijd, als reactie op pijnlijke ervaringen: het kind ontwikkelt een filosofie over zichzelf en de wereld. Deze pijn ervaringen bepalen vaak ons handelen als volwassene, meer dan de goede ervaringen. Pijnprikkels geven in het evolutionair ontwikkeld neurosysteem meer dopamine.

In overleggen doen we alsof we rationele actoren zijn, maar de baby die pijn leed, stuurt ons nog steeds aan. Veel innerlijke conflicten, onveilige interacties en burn out situaties komen voort uit interacties tussen geharnaste medewerkers (‘baby in big body’.) Veel van de crises komen voort uit het geheel van vooronderstellingen van het huidige denken; echte verandering vereist echt ander denken en ander doen! Actieve inwoners hebben tijdens het marathon-event ervaren hoe de gezamenlijke, emergente, collectieve wijsheid ontstaat in Socratic Design-dialogen: ook zij zaten vast aan verslavende patronen. De methode bevrijdt ons van deze kolossale belemmeringen en het geeft energie en hoop!

Einde Intermezzo

AANBEVELINGEN Wij komen op grond van een grotere reeks in de stad opgedane ervaringen, gebaseerd op een werkmethodiek en de voortgebrachte wijsheid, tot de volgende aanbevelingen:

A: Advies voor het proces van opstellen en uitvoeren van de visie voor de stad zoals die in het coalitieakkoord staat. 1 Vermijd van meet af aan vergaderingen en organiseer gedisciplineerde dialogen zodat dopamine reacties en verslavende gedachten geen kans krijgen. Ook geharnaste posities en confrontaties worden dan vermeden. Getrainde moderatoren garanderen dit proces van intens luisteren, wat leidt tot een emergente, belichaamde, collectieve intelligentie. 2 De deelnemers worden zich bewust van hun respectievelijke verslavende gedachten en delen dit openlijk. De blokkades van onze culturen komen dan tot uiting. Deze dialoogvorm houdt een vermenselijking in van de stakeholders en schept een gezamenlijke wijsheid die vanzelf een krachtig ander denken voortbrengt. Deelnemers kunnen hun gestolde posities loslaten ten behoeve van een rijk collectief gevoel. Zij kunnen dan vergezichten maken; we hebben immers lange termijn scenario’s nodig! 3 Deze ervaring is een diepgaande shift in de manier waarop we binnen en buiten de gemeente kunnen praten, denken en doen. 4 Elk vraagstuk kan worden aangenomen, ge-reframed en van perspectief voorzien. 5 Behandel deze vraagstukken niet vanuit de gestandaardiseerde directies, domeinen, silo’s of disciplines. Deze zitten vol met aannames die een integrale aanpak problematisch maken.

De aannames zijn vaak abstracties en weer gekoppeld aan achterliggende theorieën, wetenschappen, media en instituties. Het verbinden van die silo’s is voor de

gemeente zelf bij elk thema een hoofdpijndossier , toch moet de burger dat wel volbrengen! Die krijgt alle enveloppen op een deurmat. 6 In het proces van visie, beleid en uitvoering is een integrale aanpak van meet af aan slim: dan wordt het coalitieakkoord daadwerkelijk integraal. Hoe? Ga uit van de menselijke ervaring zoals inwoners die kunnen verwoorden. Laat de Amsterdammers de probleemanalyse maken en vertrek van daaruit naar beleidsmaatregelen. Stel de praktijk aan de voorkant aan het begin van elke lijn. 7 Ook de Amsterdammers hebben verslavende gedachten en gestolde aannames, dus ook zij hebben baat bij de dialoog. 8 Doordat Amsterdammers vanuit de menselijke ervaring – welk vraagstuk dan ook – formuleren, zal dat in klare taal worden verwoord en zal dat direct openbaar kunnen worden gemaakt. 9 Uitgaan van het bestaan van de Amsterdammer geeft aan welke thema’s voor de hand liggen, zoals: leven, leren, wonen, werken. 10 Maak van meet af aan alle beraadslagingen openbaar; zodoende kunnen alle burgers de argumentaties volgen en zich inleven in ook complexe analyses. Geef de burgers de volledige complexiteit van een voorgenomen besluit van meet af aan.

B: Inhoudelijke aanbevelingen vanuit de dialoog marathon 1

2

3

4

5 6 7

8 9

10

Ga uit van concrete begrippen die ook beantwoorden aan de werkelijkheid zoals burgers die ervaren. Zo is bijvoorbeeld het begrip “wijk” voor de burger geen ervaarbaar begrip; je kan mensen uit een straat of buurt kennen, maar niet mensen uit een wijk. Wijk is een abstract begrip. Maak daar geen plannen op. Bouw op gemeenschappen. Kom los van de papieren werkelijkheid. Geef eigenaarschap (terug) aan communities, commons en coöperatieven. Respecteer wonen weer als een recht. Instanties moeten participeren in de stad i.p.v. burgers die zich moeten aanpassen aan (participatie in) instanties. Woningen voor Amsterdammers om er te wonen. Dat we geen huurders zijn, maar bewoners, en dat woningbouwcorporaties echt voor bewoners gaan werken (i.p.v. zoals nu). Geldt ook voor de gemeente. Echte systeemverandering is nodig i.p.v. kleine interventies. Roep om een socratische revolutie.3 Cultuur is de expressie van wat wij als mens willen zijn. Het brengt mensen samen vanuit gedeelde ervaringen. Het is ook een vrije ruimte met oneindige potentie om nieuwe werelden te creëren. Om die potentie op te laten bloeien is er originaliteit en zachtheid nodig, zodat kan ontstaan wat wij niet verwachten. Vat het daarom niet in cultuurbeleid en meet het niet kwantitatief. Laat de controle los en laat je in overgave magisch bespelen.

Geef ruimte aan een bloeiende cultuur waardoor wij in onze relaties de wereld creëren uit gedeelde ervaringen van collectieve mensheid. Zet praktijk (uitvoering) aan de top/start. Ontwerp een systeem verandering, bijvoorbeeld van top down vaste silo’s naar een organisatie waarin ambtenaren en burgers rond opdrachten direct onder opdrachtgever dialogisch opereren (Socratic revolutie). Echt samenwerken in plaats van drie werkelijkheden: de praat- de doe en de papieren werkelijkheid. Loslaten van gestolde patronen en concepten. Vermijd de economie van onttrekking van waarde uit de stad naar de bloei economie. Geef burgers aan de voorkant volle complexiteit van een vraagstuk, de dilemma’s, de kansen en de mogelijkheden. Laat ze delen in de macht om het probleem te analyseren en te ontwerpen. Ontwerp processen waarbij burgers van meet af aan als mede eigenaar van beleid worden opgevat in ontwerp, opdracht en uitvoering. Zeggenschap en beslismacht bij burgers. Ontwerp procedures op grond van de waarden vertrouwen en collectieve wijsheid. Fouten vermijden is niet het doel. Leren in school is een aanvulling op het leren dat je doet in je eigen leefomgeving (mits goede leraren: die goede vragen stellen) de school kan bepaalde dingen meer gewicht geven zoals het belang van onze democratie.

Omgeven door de mensen waarvan je houdt, op straat en in je buurt leer je welke handelingen goed en slecht zijn en wat een goed leven is. Na acceptatie en kennis over de natuur, moeten we vooral voorbij het denken een eerlijke relatie aangaan met alles om ons heen zodat zo een nieuw Nederland kan ontstaan. De echte dialoog gaat over het erkennen en kennen van elkaars pijn. De pijn kent vele oorsprongen en vele effecten, hierover dialoog voeren is elkaar raken, elkaar zien en elkaar vinden als mens. Als groep ontwikkel je collectieve wijsheid over de pijn en de oorzaken. Een gemeenteraad zou een plaats van dialoog moeten zijn! Een inclusieve stad heeft de basiswaarde solidariteit. Solidariteit is het bewustzijn dat jouw situatie ook elk moment kan veranderen, of dat jij die ander bent aan de andere kant van de kloof rijk/arm, binnenland /buitenland en nu en later. Het is een verbinding ervaren met mensen uit verschillende groepen.

C: Verslag Socratic Design lab sessie “Nieuw denken voor een nieuwe coalitie” 24 maart 2026 Marine terrein Amsterdam Deelnemers: Ambtenaren, inwoners, actiegroepen (Maak), ondernemers. Thema gelijkwaardigheid: hoe kunnen we mentale gezondheid, sociaal welzijn en saamhorigheid als fundament van stedelijke ontwikkeling maken. Met Spinoza zeggen we dat hoop de emotie van de democratie is. We durven te dromen. We stellen voor om weg van angst en paniek naar begeerte en verlangen te bewegen. Centrale vraag: wat is de Amsterdamse moraal? Hoe kunnen we die gezamenlijk vormgeven? Laten we steeds uitgaan van de vraag “wat is een rechtvaardig besluit?”. We zitten wel gevangen in geharnaste relaties, ook ons eigen denken is niet vrij. We gunnen onszelf en elkaar niet de vrijheid van denken. We focussen op bijzaken die als hoofdzaken worden behandeld, zoals je thuis het steeds maar hebt over dezelfde ergernissen (weer de dop niet op de pindakaas gedaan). Veel harnassen verbergen onze pijn en we zijn daardoor niet bewust van de relaties die we in stand houden. Verslavingen aan dezelfde procedures en vooroordelen over burgers en ambtenaren over en weer. Er zijn veel afgehaakten, hoe krijgen we die weer erbij? Hoe krijgen we ook die burgers aan de coalitietafel? We moeten af van gestolde regels en procedures! Vanuit de vraag: Hoe maken we ruimte voor duurzaam vertrouwen?: 1

De burgers en gemeente verleiden om gezamenlijk een transitie proces van groei en ontwikkeling in te gaan.

2

Praten over onze harnassen maakt een mildere blik bij allen!

3

Tot een gemeenschappelijk lange termijn (moreel) doel besluiten.

4

Luisterdiscipline en moderatie in elk proces toepassen.

5

Samenwerken vanuit eigenaarschap en collectieve ruimte.

6

Beslissingsbevoegdheid delen.

7

Bewustwording bij de gemeente van filosofische vooronderstellingen (Hobbes, Locke en Descartes) un impact evalueren en veranderen.

8

Morele argumenten en moral agency normaliseren.

9

Meerstemmigheid organiseren in dialogen.Stille stem activeren.

10 Durven te dromen (Spinoza). LATEN WE COLLECTIEF GAAN FILOSOFEREN (Philosophication)