Raadsadres van Landelijk Platform Slavernijverleden inzake advies initiatiefvoorstel Neem contractarbeid mee in de herdenking van 150 jaar afschaffing van de slavernij

LPS ADVIES AAN DE AMSTERDAMSE GEMEENTERAAD BETREFFENDE HET INITIATIEFVOORSTEL VAN HET GEMEENTERAADSLID KAHN. Aan: De Amsterdamse Gemeenteraad Door tussenkomst van de Griffier Den Haag, 17 april 2023

Geachte Raadsleden, Het Landelijk Platform Slavernijverleden (LPS) heeft kennis genomen van het concept besluit in het kader van het Initiatiefvoorstel d.d. 6 april 2023 van het lid Khan, getiteld: “Neem contractarbeid mee in de herdenking van 150 jaar afschaffing van de slavernij”. Voorop gesteld: het LPS vindt het Initiatiefvoorstel een moedige stap van het Lid Khan vooral omdat hij weet dat er scherp wordt opgelet op pogingen die tot doel hebben Contractarbeid in dezelfde rangorde te plaatsen als de trans-Atlantische slavernij. Dat is precies wat het Lid Khan niet heeft nagelaten om te doen bij de ontwikkeling van zijn Initiatiefvoorstel. Om die reden acht het LPS het noodzakelijk om onze zienswijze over het Voorstel met u te delen. Na analyse komen we tot de conclusie dat het enige wat het LPS te doen staat is om u te adviseren om niet akkoord te gaan met het Voorstel. Wij verzoeken u dan ook om de LPS zienswijze samengevat in Bijlage 1 te willen betrekken bij de beraadslaging op 7 juni a.s. en gaan over tot de orde van de dag. Vriendelijke groet Hoogachtend Dr. Barryl A. Biekman, Bestuursvoorzitter, mede namens de Nationale Reparations Commissie Nederland (i.o.). Afschrift aan de innercircle en anderen van Goede wil.

1 www.platformslavernijmonument.nl

BIJLAGE 1

Analyse van het Initiatiefvoorstel levert de volgende zienswijze van het LPS op 1. In het onderhavige concept besluit wordt aan de Gemeenteraad verzocht om: “in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel en om het college van burgemeester en wethouders te verzoeken om de verstrengeling van 150 jaar afschaffing van de slavernij met 150 jaar contractarbeid eveneens onder de aandacht te brengen tijdens het herdenkingsjaar 2023”. Zienswijze LPS Over de verstrengeling! Een duik in woordenboeken levert ondermeer de volgende begripsomschrijvingen op: ‘op een onoverzichtelijke manier door elkaar halen van verstrengelde belangen’; ‘ineenvlechten’; ‘tot één geheel maken’. Dat wil uw Gemeenteraad natuurlijk niet. Alles op één hoop gooien. Alle geschiedenissen over één boeg gooien. Dat wil Premier Rutte ook niet. Dit getuige zijn toespraak op 19 december 2022 ter onderbouwing van zijn excuses. De Premier was heel duidelijk over het Herdenkingsjaar en de Focus daarvan te weten het slavernijverleden. Ook de President van de Nederlandse Bank heeft op 1 juli 2022 een heldere boodschap uitgesproken. En bovendien een onderzoek in het vooruitzicht gesteld ten aanzien van Contractarbeid en de feitelijke rol van de DNB daarbij. Ook op het gebied van de excessen.

Onlangs heeft het Haagse College van Burgemeester en Wethouders niet ingestemd met de aanbeveling van een Commissie die advies moest uitbrengen over een Stedelijk Monument. Het College koos voor een Monument dat refereert aan het slavernijverleden en niet voor een Monument dat refereert aan de verschillende geschiedenissen uit het Nederlandse Koloniale Verleden waaronder Contractarbeid. In het Initiatiefvoorstel wordt gevraagd om het College te verzoeken 2. om “naast de activiteiten om de 150 jarige afschaffing van slavernij in 2023 te herdenken, eveneens activiteiten te ontplooien om 150 jaar contractarbeid te herdenken die onlosmakelijk met de afschaffing van de slavernij is verbonden.” Zienswijze LPS: Het staat buitenkijf dat Contractarbeid is ingezet om het economisch profijt in stand te houden. Er moest immers doorgewerkt worden om het ‘LEVEN’ ondermeer in Nederland in stand te houden. Dit terwijl de tot slaaf gemaakten in dezelfde periode van de Contractarbeid (1863 – 1868 op basis van vrijwilligheid) tot 1873 onder curatele werden gehouden. Herdenken van het slavernijverleden, bezinnen over het slavernijverleden is meer dan herdenken van de afschaffing ervan. Het gaat vooral om de doorwerking van dat verleden. Dat die aspecten gedurende het Herdenkingsjaar Nationale aandacht krijgen is 2 www.platformslavernijmonument.nl

evident. Het gaat over de verborgen feiten en cijfers. Om de aandeelhouders/eigenaren van het verwerpelijk slavernijinstituut. Sommigen, ondermeer instituten, banken, kerken en lokale overheden hebben al ‘kleur bekend’ dat wil zeggen ‘excuses’ aangeboden zonder dat die excuses in Reparatory Justice zijn verzilverd. Sommigen ondermeer ‘Families’ moeten nog uit de kast komen. Zoveel dus nog te doen in het kader van het Herdenkingsjaar. In dit verband verwijzen wij u naar het Kabinetsbesluit1. De aanhef kopt: “Het slavernijverleden is een zeer pijnlijk, belangrijk en tot voor kort onderbelicht onderdeel van onze gedeelde geschiedenis. Van 1 juli 2023 tot 1 juli 2024, wordt hier in het hele Koninkrijk extra aandacht aan besteed tijdens het Herdenkingsjaar Slavernijverleden……. Tijdens het Herdenkingsjaar staat het Nederlands Koninkrijk stil bij deze pijnlijke geschiedenis. En bij hoe deze geschiedenis vandaag de dag nog een negatieve rol speelt in het leven van mensen. ………De Rijksoverheid ondersteunt initiatieven van of in samenwerking met de verschillende groepen en gemeenschappen met een relatie tot het slavernijverleden. Zo wordt het Herdenkingsjaar Slavernijverleden een jaar vanuit de samenleving zelf. In juni en juli 2023 wordt het jaar in het hele koninkrijk groots geopend, en in juli 2024 is de sluiting van het Herdenkingsjaar.

De Rijksoverheid hoopt met dit herdenkingsjaar bij te dragen aan het blijvend vergroten van kennis en verbinding in de samenleving. Uit deze passages valt op te maken dat de focus is: ‘het Nederlandse slavernijverleden’ en niet de afschaffing daarvan, specifiek, dus ook de periode daarvoor. Verder wordt gevraagd 3. om de initiatieven die de geschiedenis van contractarbeid als gevolg van de afschaffing van de slavernij te ondersteunen zodat er ook meer bekendheid aan deze geschiedenis wordt gegeven en deze beter bespreekbaar wordt gemaakt” en verder: 4. om daar waar de gemeente het onderwijs stimuleert om aandacht te besteden aan de geschiedenis van slavernij, óók expliciet de gevolgen van het afschaffen van de slavernij meer onder de aandacht te brengen – met name de onlosmakelijke verbondenheid van contractarbeid. Ter onderbouwing van het verzoek stelt initiatiefnemer ondermeer het volgende: “……..Contractarbeid wordt door Nederland dus niet gezien of erkend als een vorm van slavernij. Hoewel de Universele Mensenrechtenverklaring dit expliciet wel slavernij noemt.

Het is dus zaak dat óók de volkeren, die voorouders hebben die als contractarbeiders werden verscheept, worden meegenomen in dit herdenkingsjaar en dat duidelijk wordt gemaakt dat met de afschaffing de ene vorm (chattelslavernij) van slavernij werd ingewisseld voor een andere (contractarbeid} en er eigenlijk geen sprake was van een werkelijke afschaffing van de slavernij”. Zienswijze LPS: Uit de volzinnen valt het op dat Initiatiefnemer Khan de periode van Contractarbeid wenst gelijk te stellen met ‘slavernij’. Het verwerpelijk slavernij-instituut niet te verwarren met ‘slavernij’ die we kennen voordat de Europeanen voet aan wal zetten in 1

https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-onderwijs-cultuur-enwetenschap/evenementen/herdenkingsjaar-slavernijverleden-1-juli-2023-tot-1-juli-2024

3 www.platformslavernijmonument.nl

Afrika. Wat Initiatiefnemer Khan in feite wenst, is dat erkend wordt dat Chattelslavernij gelijk staat aan Contractarbeid. Hier schuilt het gevaar van het vervalsen van de geschiedenis waardoor het op z’n minst twijfels oproept als deze in het kader van geschiedenis-onderwijsstimulering de thema’s zijn waar Initiatiefnemer op doelt. Wat het LPS wil is dat er juist wordt afgerekend dit soort vervalsingen van de specifieke geschiedenissen. Zie hier dan ook een belangrijk motief om niet akkoord te gaan met het onderhavige Initiatiefvoorstel. Initiatiefnemer verzoekt voorts aan de Raad om het College van Burgemeester en Wethouders 5. “duidelijk te maken dat de afschaffing van de slavernij heeft geleid tot een nog grote(re) diversiteit van volkeren binnen de koloniën en daarmee de diversiteit van Nederland en later het Europese vaste land tot aan de huidige Nederlandse bevolking”. Zienswijze LPS: Hoewel het LPS begrijpt wat Initiatiefnemer heeft bedoeld te zeggen ziet het LPS vooral de Europese racistische stelsels die de bron zijn geweest van de ontmenselijking van het Afrikaanse volk specifiek en de doorwerking daarvan in het heden. Het LPS ziet verder een belangrijk verband tussen het Europese racistisch stelsel en het Indiase Kastenstelsel.

Het Kastenstelsel is bovendien de inspiratiebron geweest voor het Europese racisme dat is ingezet om de ontmenselijking van de Afrikaanse mens, ook door het Vaticaan2 te effectueren. Het is dan ook niet verwonderlijk dat decennia na de afschaffing van de slavernij, Afrikanen en mensen van Afrikaanse afkomst wereldwijd nog steeds worden geconfronteerd met vormen van apartheid. In dit verband ziet het LPS wel openingen voor nader onderzoek op het gebied van het verband tussen het Europese Racistisch Stelsel en het Indiase Kastenstelsel. Ten slotte Initiatiefnemer schrijft ter onderbouwing van zijn Initiatiefvoorstel nog het volgende: “Immers, ook de Surinaamse president Santokhi heeft bijvoorbeeld gezegd dat het hélé koloniale verleden van Nederland in de beloofde herstelagenda van het kabinet moet komen: dus ook de periode van de contractarbeid” Zienswijze LPS: Hierover wenst het LPS het volgende op te merken. Republiek Suriname is lid van de Caricom gemeenschap. In dat verband huldigt de Surinaamse President de gedragslijn van de Caricom Reparations Commissie zodat de geloofwaardigheid van de President van republiek Suriname op z’n minst in twijfel kan worden getrokken, als het waar is wat Initiatiefnemer Khan schrijft. Ook omdat de Suriname Reparations Commissie, een presidentieel Orgaan, overeenkomstig de Caricom Gedragslijn is ingesteld.

Wat zegt de Gedragslijn over het doel: “Establish the moral, ethical and legal case for the payment of Reparations by the Governments of all the former colonial powers and the relevant institutions of those countries, to the nations and people of the Caribbean

2

https://platformslavernijmonument.nl/wp-content/uploads/2022/08/Vaticaan-N-transatlantische-slavernijexternal_content.pdf-605-paginas.pdf

4 www.platformslavernijmonument.nl

Community for the Crimes against Humanity of Native Genocide, the Trans-Atlantic Slave Trade and a racialised system of chattel Slavery”. Hieruit blijkt dat Contractarbeid geen specifiek aandachtgebied is van de Caricom Reparations Commissie.

ADVIES Op basis van het vorenstaande ziet het LPS geen grond op basis waarvan uw Gemeenteraad akkoord zou moeten gaan met het Initiatiefvoorstel terzake de verstrengeling van het slavernijverleden en contractarbeid tijdens het Herdenkingsjaar Slavernijverleden. Wij adviseren u dan ook om het Voorstel af te wijzen.

5 www.platformslavernijmonument.nl

BIJLAGE 2

Voornaamste verschillen tussen de periode van de trans- Atlantische slavernij en de periode van contractarbeid De Afrikanen werden gekocht en verkocht. Gezinnen werden hierdoor bewust gebroken De Afrikanen zijn als goederen, benedendeks vastgeketend aan barbaarse martelwerktuigen (kettingen) naar de zogenoemde ‘Nieuwe Wereld’ vervoerd De Afrikanen hadden geen contract. De slavernij heeft eeuwen geduurd De Afrikanen hadden geen mogelijkheid om in de periode van de slavernij terug te keren naar hun moederlanden, Wie vluchtte wachtte een wreedaardige straf: onthoofdingen waren schering en inslag evenals de structurele verkrachtingen De Afrikanen werden bewust door de Europeanen gedehumaniseerd en als inventaris aangemerkt. Aan hun werden talrijke vrijheid beperkende maatregelen opgelegd, terwijl de meest afschuwelijke martelpraktijken op hun konden worden toegepast De Afrikanen zijn honderden Jaren door de Europeanen van hun vrijheid beroofd Gedurende eeuwen zijn de Afrikanen niet betaald voor hun arbeid De Afrikanen mochten hun eigen geloof, cultuur en tradities niet uitoefenen van de Europeanen.

Ook hun originele namen moesten bij de Emancipatie vervangen worden door Europese namen Bij de Emancipatie hebben de Afrikanen geen grond, geen werktuigen, geen startkapitaal en geen opleidingen om te kunnen starten ontvangen De Europese bezetters hebben doelbewust de Afrikanen en hun nazaten op alle mogelijke gebieden verdeeld

3

Contractarbeiders werden niet gekocht en verkocht. Gezinnen werden hierdoor niet verbroken De contractarbeiders zijn niet als goederen maar als mensen naar de kolonie verscheept. Zij zijn niet benedendeks vastgeketend aan kettingen vervoerd

De contractarbeiders hadden een overeenkomst van 5 jaar met een optie op verlenging en emigratie De contractarbeiders konden nadat hun contract was beëindigd terugkeren naar hun moederlanden

De behandeling van de contractarbeiders was in bepaalde opzichten wreed, maar niet zo wreed en systematisch als de behandeling van de Afrikanen

De contractarbeiders zijn nooit van hun vrijheid beroofd

Contractarbeiders kregen een schamel loon voor hun arbeid De contractarbeiders mochten hun namen, hun religie, cultuur en tradities behouden

Na hun contract ontvingen de contractarbeiders die geen gebruik wensten te maken van de mogelijkheid om terug te keren een stuk grond en een startkapitaaltje van 1003 florijn

De contractarbeiders zijn in veel mindere mate door de Europese bezetters verdeeld. De kans om verdeeldheid te brengen was overigens geringer omdat de contractarbeiders en hun nazaten hun geloof en cultuur mochten behouden

De koopkracht van dit bedrag was in het jaar 2021, 1.507 Euro.

6 www.platformslavernijmonument.nl