Raadsadres van diverse organisaties inzake verzoek tot behoud en renovatie van blok 1 complex Handwerkers Vriendenkring (YMERE).pdf

WIJKRAAD

ZUID – WEST AMSTERDAM wijkraadzuidwest.amsterdam@gmail.com

Leden van de Gemeenteraad Gemeente Amsterdam PER EMAIL

RAADADRES Amsterdam, 26 november 2025

VERZOEK OM BEHOUD JOODS BOUWKUNDIG ERFGOED TRANSVAALBUURT – AANWIJZING, RESTAURATIE & BEHOUD GEMEENTELIJK MONUMENT

Geachte leden van de Gemeenteraad van Amsterdam, De JOODSE BUURTVERENIGING NACHALIËL, PLATFORM AMSTERDAM OOST, STICHTING ACTIEF AMSTERDAM EN WIJKRAAD ZUID – WEST Amsterdam richten zich middels dit raadadres tot u om onze ernstige bezorgdheid te uiten over de mogelijke sloop van JOODS SOCIAAL EN BOUWKUNDIG ERFGOED IN DE TRANSVAALBUURT IN AMSTERDAM – OOST. Samen met de BOND HEEMSCHUT en het CUYPERSGENOOTSCHAP stelt onze coalitie van bewonersorganisaties, dat het huidig gebouwd erfgoed volledig intact behouden dient te worden. In het bijzonder gaat het om de lage bebouwing in de SPITSKOPSTRAAT, een zijstraat van de TUGELAWEG. Het genoemd complex werd in het verleden aangewezen als gemeentelijk monument, zulks op voorspraak van de BOND HEEMSCHUT en het CUYPERS GENOOTSCHAP. Beide organisaties verdienen ruime erkenning, waardering en dank vanuit het gemeentebestuur voor hun werk in het algemeen en de inzet ten behoeve van de TRANSVAALBUURT in het bijzonder. De coalitie van bewonersorganisaties ondersteunen de monumentenaanvraag van het Cupersgenootscha en de Bond Heemschut. Wij onderschrijven deze monumentenaanvraag. Wij maken zeer nadrukkelijk bezwaar tegen het besluit van de Gemeente Amsterdam in dato van 11

november 2025 om een gedeelte van BLOK 1 aan de Tugelaweg buiten de beschermende werking van een gemeentelijke monumenten status te laten, waardoor eigenaar woning corporatie Ymere dit om bouwkundige en sociaal-historische redenen belangrijke deel te kunnen slopen. De Bond Heemschut en het Cuypersgenootschap hebben op 15 april 2025 via een spoedprocedure voor drie woonblokken van het Bouwfonds van de Handwerkers Vriendenkring (HWV) aan de Tugelaweg de status van gemeentelijk monument aangevraagd. De opgenoemde coalitie van bewonersorganisaties steunt en onderschrijft deze aanvraag. De drie door architect j.HW. Leijman ontworpen blokken, waarvan er ooit vijf werden gerealiseerd, vormen een beelbepalend ensemble in de Transvaalbuurt. Naast de architectonische en stedenbouwkundige waarden is het complex in haar geheel van belang als eerste en grootste wooncomplex van de Handwerkers Vriendenkring, gebouwd zijnde tussen de jaren 1917 en 1924, waar tot gedurende de toenmalige Duitse bezetting van Nederland (1940-1943), voornamelijk JOODS HUURDERS woonden. Na de Tweede Wereldoorlog en de genocide op het Amsterdamse Jodendom, dienden de complexen wederom als onderdak voor de weinige Joden wie terugkeerden uit de vernietigingskampen, de onderduik of vanuit den vreemde.

Het is een unicum te noemen dat het lage bouwdeel van BLOK 1 gelegen aan de Spitskopstraat, de oorlogsschade van toen tot heden fysiek zichtbaar is. Na de massale deportaties vanaf het Muiderpoortstation naar de vernietigingskampen van de NAZI’s in centraal en oostelijk Europa, stonden veel woningen in de door de bezetter aangewezen concentratiebuurt die de Transvaalbuurt voor Joden was, leeg. Gedurende de hongerwinter van 1944-1945 wed door andere niet-Joodse Amsterdammers alle hout verwijderd vanuit deze woningen om zich te kunnen verwarmen aan hout gestookte noodkachels. De geruïneerde panden zijn hierdoor gedeeltelijk ingestort., na de Tweede Wereldoorlog is dit gedeelte aan de Spitskopstraat niet tot de originele hoogte teruggebouwd door een algemeen gebrek aan dure bouwmaterialen. Er is geen andere plaats in de stad waar de oorlogsschade zo onvolledig werd hersteld. Waar de oorlogsschade fysiek ook thans nog zichtbaar is. Elders, vooral in de oude Jodenhoek werden Joodse panden tot op de fundamenten neergehaald om plaats te maken voor snelwegen en beton dat wij heden aan de dag zo verafschuwen. Het complex aan de Spitskopstraat kan worden aangemerkt als een monument dat constant herinnert aan de massale deportaties, de aangerichte menselijke en fysieke verwoestingen als mede aan de onfortuinlijke Hongerwinter welke aan zoveel Amsterdammers het leven heeft gekost.

Een historie welke niet door gedeeltelijke sloop en nieuwbouw mag worden uitgewist. Voor ons is het onbegrijpelijk dat het advies van de COMMISSIE OMGEVINGSKWALITEIT niet wordt opgevolgd door de Gemeente Amsterdam. De COMMISSIE heeft nadrukkelijk de historische waarden aangewezen. De Gemeente besluit gedeeltelijk tegen het uitgebrachte vakkundig advies van de Commissie in te gaan. Onbegrijpelijk en ook als onbehoorlijk te kwalificeren is het feit dat wethouder Alexander Scholtes zijn aan de Bond Heemschut en het Cuypersgenootschap toegezegd gesprek op lokatie over dit en ander Joods erfgoed niet is nagekomen. Het gaat hier om het verbreken van een gedane belofte, dat is in bestuurlijk opzicht een doodzonde; onvoldoende betrouwbaar bestuur in casu. Dit kan en moet naar ons inzicht anders. Wij verzoeken hierbij om een urgent gesprek met onze wethouder. De woningnood in Amsterdam heeft de volledige aandacht van opgemelde bewonersorganisaties. Het Gemeentebestuur weegt de monumentale waarden in genoemd besluit af tegen het belang van woningbouw voor de stad. Ymere als opvolger van de Handwerkers Vriendenkring wil het lage bouwdeel slopen en nieuwbouw op dezelfde plaats realiseren met meer bouwlagen. Meer woningen. Verdichting van bestaande

buurten is het logisch streven in onze stad. Echter grote projecten welke werkelijk bijdragen aan de leniging van de huidige woningnood in de stad stagneren sedert een reeks van jaren. Te denken aan projecten met fraaie titels als Havenstad, het Marktkwartier, Entreegebied Gulden Winckel, Havenstraat, etc. Iedere nieuwgebouwde woning telt. Het is echter als onwenselijk en wrang te duiden dat dit bouwen ten koste zou moeten gaan van Joods erfgoed waarvan de actualiteit van zeer relevant belang is voor onze stad. De bestaande woningen aan de Spitskopstraat zijn uitstekend te restaureren en renoveren.

Wij stellen ons nadrukkelijk op het standpunt dat de Gemeente Amsterdam een morele verplichting heeft om het voormalig bezit van de Handwerkers Vriendenkring te behouden. Gedurende de bezettingsjaren kwamen de wooncomplexen door het onrechtmatig en onwettig handelen van de bezetter in handen en onder beheer van de Gemeente Amsterdam – het voormalig Gemeentelijk Woningbedrijf – thans Ymere. Wij bepleiten nadrukkelijk een zorgvuldige bestuurlijke omgang met deze tragische geschiedenis van het complex BLOK 1, dat van oorsprong meer dan tachtig procent Joodse bewoners kende. Wij wensen en verzoeken om het bestaande complex te behouden in de huidige vorm en de panden zonder ingrijpende onnodige sloop gevolgd door nieuwbouw compleet te renoveren en voor de toekomst te behouden. Hoogachtend, Platform Amsterdam Oost, Joodse Buurtvereniging Nachaliël, Stichting Actief Amsterdam en Wijkraad Zuid – West, namens deze, Rabbijn Simon Bornstein, Voorzitter telefoon XXXXXXXXXXXXXXX