Raadsadres van 3 voetgangersorganisaties inzake het beleidskader Ruimte voor de Voetganger

Geachte Raad, Op 15 juni wordt het beleidskader ‘Ruimte voor de Voetganger’ in de raadcommissie MOB besproken en op 28 juni aan de raad voorgelegd. Namens de voetgangers in Amsterdam willen wij u graag een aantal overwegingen meegeven. Allereerst onderkennen wij dat het voorliggende beleidskader duidelijke verbeteringen bevat ten opzichte van de vorige versie. Met de keuze voor een breedte van 2 meter voor het trottoir erkent de gemeente dat voetgangers zich comfortabel en veilig moeten voelen. Toch, zo constateert ook het Beleidskader zelf, blijft telkens het risico bestaan dat voetgangers weer een sluitpost worden in de plannen voor de openbare ruimte. Het beleidskader biedt ons inziens onvoldoende handvatten om dat risico te vermijden. Daarom vinden wij dat dit beleidskader in deze vorm niet moet worden vastgesteld. Hieronder zullen we uiteenzetten 1.

dat de nota niet voldoet als volwaardig beleidskader voor een voetgangersvriendelijk beleid dat kan zorgen voor een leefbare stad. Dit omdat elementaire uitgangspunten voor een goed voetgangersbeleid ontbreken en er geen overkoepelend, samenhangend voetgangersbeleid wordt geformuleerd;

2.

dat het verwijzen naar andere nota’s waarin de burger de gemeentelijke visie maar bijeen moet zien te sprokkelen geen transparant, burgervriendelijk bestuur is; dit in weerwil van alle recent geuite goede bestuurlijke voornemens; bovendien komt zo ook geen samenhangend voetgangersbeleid tot stand;

3.

dat de gemeente met de voorgestelde aanpak de publieke ruimte verandert in een semiprivaat domein voor ondernemers en omwonenden waar niemand nog dienaar is van het publieke belang van de burger.

Geen volwaardig voetgangersbeleid Wij vinden het teleurstellend, dat de beleidsnota alleen maar ingaat over breedtes van het trottoir. Het beleidsdomein voor voetgangers zou veel meer moeten omvatten. We missen een visie op aansluitende loopnetwerken, binnen en tussen wijken, en de bereikbaarheid van voorzieningen en openbaar vervoer. Een inclusief beleid voor voetgangers zou zeker ook heldere uitspraken moeten bevatten over het obstakelvrij lopen. Helaas ontbreekt dit allemaal. Waar voetgangersbeleid over gaat, is te vinden in het International Charter For Walking en dat wordt ondersteund door organisaties zoals de WHO en de VN. Het Charter is inmiddels door vele steden, waaronder Barcelona, Parijs, Londen en Rotterdam, door de Rijksbouwmeester en de Tweede Kamer ondertekend en uitgangspunt voor beleid geworden. De VVNL heeft daarbij in het Klein Amsterdams Voetgangersmanifest 10 punten aangedragen voor uitwerking van de belangrijkste voetgangersissues. Wij vragen het Amsterdamse gemeentebestuur dan ook om het Charter For Walking te ondertekenen en zich daarmee te scharen onder de steden die een goed voetgangersbeleid voor een leefbare stad ambiëren. We nodigen de gemeente tevens uit om het Klein Amsterdams Voetgangersmanifest te omarmen als startpunt voor de concrete uitwerking van een werkend voetgangersbeleid.

Doolhof aan beleidsnota’s In allerhande gemeentelijke nota’s zijn stukjes voetgangersbeleid opgenomen. Daaruit blijkt dat in de gemeentelijke beleidshiërarchie voetgangers onderaan hangen als restcategorie. Net zoals de stoep telkens als restruimte wordt gebruikt en geen veilige plek voor voetgangers is. Zo zien we dat de belangen van de horeca-ondernemers worden bediend met een terrassennota waarin terloops de belangen van voetgangers opzij worden geschoven. Om te achterhalen wat het beleid voor voetgangers is, moeten burgers zich nu door een doolhof aan nota’s werken; ook in het beleidskader ‘Ruimte voor de voetganger’ wordt te vaak verwezen naar andere beleidsstukken waardoor onduidelijk blijft welke prioriteit de gemeente uiteindelijk aan de voetgangers geeft. De burgemeester heeft recent in een toespraak erkend dat de gemeente toegankelijker moet worden voor haar burgers. Maak daar nu werk van door een volwaardig beleidskader voor voetgangers op te stellen waarmee het ontbreken van een samenhangend voetgangersbeleid wordt opgelost. Semi private openbare ruimte De gemeente stelt zich voor dat het voetgangersbeleid per straat vorm krijgt door samenwerking van bewoners en ondernemers. Dat klinkt sympathiek en deze werkwijze wordt steeds vaker als oplossing naar voren geschoven. Wij willen hiertegen waarschuwen.

De gemeente kan haar verantwoordelijkheid voor de openbare ruimte niet overdragen aan particuliere belangen. Bewoners en ondernemers moeten wel betrokken worden, maar de openbare ruimte is publiek en dient het belang van alle burgers en bezoekers van Amsterdam te waarborgen. De gemeente moet haar zorgplicht niet ontlopen en beleidskaders opstellen die recht doen aan een leefbare stad voor iedereen. Bewonersparticipatie kan alleen plaatsvinden binnen een duidelijk beleidskader voor voetgangers, gebaseerd op een politieke visie over het publieke belang. Stadsdeelbesturen hebben hier weliswaar de besluitvormingsmacht, maar ook dan is een generiek kader nodig om te garanderen dat de inrichting van publieke ruimte gehouden is aan generieke, voor alle voetgangers belangrijke, uitgangspunten. Daarvoor dient het beleidskader. Het stadsbestuur blijft politiek verantwoordelijk en mag, ook vanuit het oogpunt van inclusie, de belangen van haar burgers te voet niet negeren. Een gemeenteraad die haar rol serieus neemt zou naar de bezwaren van voetgangers moeten luisteren en van het college eisen dat zij alsnog een volwaardige beleidskader voetgangers opstelt. Een serieus beleidskader geeft een visie op een leefbare stad en is richtinggevend voor keuzes in de stedelijke inrichting en garandeert de plek van voetgangers.

Zo’n visie gaat over veel meer dan de breedte van de stoep en zo’n visie is er niet enkel voor nieuw te bouwen wijken, nieuwe profileringen of andere bijzondere situaties, maar regardeert alle wijken, alle principes voor een goed voetgangersbeleid en alle burgers van de stad, ook de mensen die er nu al wonen. Wij vragen de gemeenteraad om het beleidskader ‘Ruimte voor de Voetganger’ niet vast te stellen en de wethouder opdracht te geven om alsnog een volwaardige Beleidskader Voetgangers op te stellen.

Met vriendelijke groet, VoetgangersVereniging Nederland te bereiken via info@voetgangersverenigingnederland.nl Wandelnet te bereiken via rvdbulck@wandelnet.nl MensenStraat Bijlage: 1)

International Charter For Walking

2)

Klein Amsterdams Voetgangersmanifest

3)

Voorstel voor motie

Klein Amsterdams Voetgangersmanifest 1. Voetganger eerst Amsterdam heeft in verschillende nota’s met de mond beleden dat in de stad de voetganger op de eerste plaats komt. Het STOMP-principe wordt daarbij genoemd. Dat staat voor prioritering van mobiliteitsvormen: eerst Stappen, dan Trappen, Openbaar vervoer, MaaS en als allerlaatste Privéauto’s. In Amsterdam is die volgorde geen realiteit, het STOMP-verhaal krijgt geen uitvoering. Dat moet anders. Om een leefbare stad te krijgen moet het bestuur daadwerkelijk de prioriteit van het “Stappen” als uitgangspunt nemen. Mensen zonder auto of fiets -en daar blijven er ook in de toekomst genoeg van overmoeten ook in Amsterdam kunnen leven. Ouderen die niet (meer) kunnen fietsen, of mensen die liever van het OV gebruikmaken, allen hebben een plek in Amsterdam. Wij pleiten voor een inclusieve stad waar lopende ouderen, spelende kinderen, mensen met een beperking, kortom iedereen te voet zich veilig kan voelen en prettig kan vertoeven. In dit Klein Amsterdams VoetgangersManifest geven wij concrete handreikingen.

2. Verblijven De stad moet veilig, prettig, groen, beloopbaar met voldoende pleinen en plantsoenen worden waar het goed vertoeven is voor voetgangers. De voetganger is de kanariepiet van de leefbaarheid van de stad. Voetgangers moeten daar niet enkel veilig kunnen lopen, maar ook ruimte vinden voor wandelen, kijken en ontmoeten: verblijven. Mobiliteitsplannen gaan over ‘de mens onderweg’, het faciliteren van de eeuwig haastige burger. Maar het unieke van de voetganger is dat deze ons eraan herinnert dat de publieke ruimte er ook is voor stilstaan en ontmoeten en verblijven. Het belang van een schakel aan groene plantsoenen en parken door de stad heen kan niet genoeg worden benadrukt. Maar ook woningbouwcorporaties en winkeliers kunnen bijdragen aan fijne publieke verblijfsruimtes: hofjes tussen huizen, afwisselende etalages, en ja, ook terrasjes, niet op de stoep maar wel in de openbare ruimte.

3. Lage snelheden De stad gaat veiligheid en leefbaarheid belangrijker vinden dan het faciliteren van haast en snelheid. Voor doorgaand verkeer moet de norm van 30km/u worden doorgevoerd. Snelle fietsers (meer dan 20 km/u) kunnen dan op rijbaan rijden waardoor het rustiger wordt op het fietspad. Zo kunnen ook kinderen daar ontspannen fietsen. Grote snelheidsverschillen leiden tot onveiligheid, stress en conflicten. Met lagere maximumsnelheden wordt niet alleen lopen, maar ook fietsen voor iedereen veiliger.

4. De loopstraat In oude stadsdelen zien we vaak straatjes met smalle stoepjes van twee of drie tegels breed. De voetganger wijkt daar noodgedwongen uit naar de straat. Straten die te smal zijn om een volwaardige stoep te realiseren moeten Loopstraten worden. Naar analogie van de Fietsstraat wordt de Loopstraat een tracé waar de voetganger koning is en auto’s en fietsen -mits stapvoets- zijn toegestaan. De schijnstoepen moeten -voor de duidelijkheid- worden verwijderd en met infrastructurele maatregelen moet het stapvoets rijden worden afgedwongen. De loopstraat is geen shared space met gelijke rechten voor alle partijen, want de voetgangers zijn niet ‘gelijk’: het zijn de kwetsbaarste verkeersdeelnemers en ze verdienen daarom de meeste bescherming. Voetgangers moeten niet in het defensief worden gedwongen.

5. Stalplan Het trottoir is de vrije ruimte voor de voetganger en geen restruimte voor stal-problemen. De stoepen staan nu vol gestalde spullen en de voetganger moet uitwijken naar de straat. Dan kan zo niet. De stoep behoort de veilige haven voor de voetganger te zijn. Daarom moet er naast het trottoir en het fietspad een stal-strook komen. We willen dat elk mobiliteitsplan voorzien is van een Stalplan. De “Stal-strook” is een aparte ruimte naast het trottoir, het fietspad en de rijbaan en zal veelal ten koste van de autoruimte gaan. In het Stalplan staat hoe de stal-strook wordt onderverdeeld naar parkeerplaatsen voor auto’s en fietsen, reclameborden, terrassen, deelscooters, groene geveltuintjes en zitjes e.d…ofwel alles wat nu op de stoep wordt gestald. Het trottoir wordt dan weer de vrije en veilige ruimte voor de voetganger. Inclusief beleid betekent immers dat er een obstakelvrije doorloop is voor iederéén.

6. Handhaving Het volstallen van het trottoir blijft een hardnekkig probleem. Daarom blijft, naast het het inrichten van stalstroken effectieve handhaving noodzakelijk. Dat betekent ook, dat op meldingen van burgers adequaat wordt gereageerd. De boodschap die de gemeente moet uitstralen is: de stoep is er voor de voetganger, het is geen restruimte waar burgers en ondernemers van alles kunnen stallen. De coulance die de gemeente nu betracht jegens ‘fout-stallers’ brengt voetgangers in gevaar. Zij moeten immers telkens uitwijken naar de straat of fietspad, waar de steeds sneller rijdende e-bikes hen weer wegjagen. Goed handhaven betekent: zorgen voor voldoende personeel, toepassen van nieuwe handhavingstechnieken, consequent wegslepen foutparkeerders, vergroten van de kans op een boete. Er zijn veel RVV-ontheffingen uitgedeeld, inmiddels zijn er meer dan 18.000, maar de ontheffing wordt gebruikt als een vrijkaartje om overal op de stoep te parkeren. Handhaving met beboeting is hard nodig. Laat zien dat de gemeente er niet enkel voor de ondernemers maar ook voor de voetgangers is.

7. Oversteken Op te veel plaatsen is het oversteken van een straat een grote opgave voor voetgangers, vooral als zij minder mobiel zijn. We zien dat de gemeente vooral doorloopsnelheid en haast wil faciliteren ten koste van de bewegingsvrijheid van haar voetgangers. Voetgangers moeten niet tot hun huis veroordeeld worden, omdat zij omzoomd zijn door snelwegen en -fietspaden waar zij niet meer (veilig) kunnen oversteken.

Op drukke plekken moeten bereikbare zebra’s en stoplichten zorgen voor veilige oversteekplaatsen. Bereikbaar wil zeggen dat mensen niet eerst honderden meters moeten omlopen om op een veilige plek te kunnen oversteken. De veiligheid en mobiliteit van de voetgangers is belangrijker dan de haast van het overige verkeer: maak een keuze voor een menselijke en leefbare stad.

8. Openbaar vervoer Veel Amsterdammers zijn afhankelijk van openbaar vervoer voor hun mobiliteit, Omdat zij niet kunnen of willen fietsen. Een inclusief én divers beleid houdt er rekening mee, dat juist burgers die willen deelnemen aan een autoluwe stad afhankelijk zijn van een ook te voet bereikbaar openbaar vervoer. We willen niet dat mensen weer de auto worden ingedreven. In buitenlandse steden zien we tal van innovatieve kleinschalige oplossingen voor openbaar vervoer. We nodigen de gemeente uit hier serieus werk van te maken.

9. Fietspad en stoep Het fietspad wordt steeds drukker en haastige reizigers zoeken wegen om snel te kunnen inhalen en tempo te houden. Steeds vaker maken zij daarbij gebruik van de stoep. De gemeente faciliteert dit door drempelloze stoepen te maken, dit met het oog op de veiligheid van de fietsers die anders te veel gehinderd zouden worden door de stoeprand en zouden kunnen vallen. Die redenatie gaat voorbij aan de functie van de stoeprand: het zorgen dat fietsers juist níet de stoep op kunnen. Voorkom dat voetgangers in gevaar worden gebracht door fietsers die de stoep opschieten. Wij pleiten voor een duidelijke kantmarkering van de stoep, met duidelijk belijning zodat fietsers ook goed kunnen zien waar het fietspad is begrensd. Fietsers moeten hun tempo dan tijdig aanpassen; voor hun eigen veiligheid én om rekening te houden met het feit dat de stoep er is voor voetgangers.

10. Tijdelijke verkeersmaatregelen Het komt regelmatig voor dat er tijdelijke verkeersmaatregelen nodig zijn, bijvoorbeeld als een straat is opengebroken of bij herstructurering. Te vaak wordt het dan maar aan de voetganger over gehalten om zijn weg te vinden tussen alle bouwwerken door. Ouderen, mensen met een beperking worden daarmee in gevaarlijke situaties gebracht en de overheid komt zijn zorgplicht daar niet na. Dat is des te zorgelijker, omdat veel opbrekingen langere tijd blijven bestaan. De gemeente moet bij de planning uitdrukkelijk en tijdig maatregelen nemen om de veiligheid van voetgangers ook gedurende de bouw te garanderen. Lopende straatprojecten moeten regelmatig worden gecheckt op veiligheid en de herkenbaarheid, vindbaarheid en duidelijkheid, ook voor slechtzienden, van de voetgangersdoorgangen.

Voorstel voor de motie Beleidskader ‘Ruimte voor de Voetganger’

De Raad gehoord de beraadslaging Constaterende: • •

dat het beleidskader ‘Ruimte voor lopen’ zich beperkt tot een visie op de breedte van de stoep en zich focust op nieuwe situaties en herinrichtingen; dat er geen sprake is van een volwaardig beleidskader voor het realiseren van een inclusieve, leefbare, en dus voetgangersvriendelijke stad besluit

• • •

om het voorliggende beleidskader ‘Ruimte voor de Voetganger’ niet vast te stellen het college te verzoeken om het International Charter for Walking te ondertekenen de wethouder opdracht te geven om alsnog een volwaardig beleidskader ‘Ruimte voor Voetgangers’ op te stellen in samenwerking met de voetgangersorganisaties en andere betrokkenen op basis van het International Charter for Walking en het Klein Amsterdams Voetgangersmanifest.