Raadsadres Ruimte voor groei

1

RAADSADRES - RUIMTE VOOR GROEI

750 actief-tuinieren-plekken voor Amsterdammers

Havenstad

Gasunie-terrein Buiteneiland IJburg

2

Sportparklaan langs het spoor Ring A10-Zuidasdok Groenstroken Maldenhof Veld aan de Tafelbergweg

Nijhofstraat Korte Stammerdijk

INHOUDSOPGAVE

Inleiding Behoefte aan meer actief-tuinieren-plekken • • •

Grote populariteit Huidige capaciteit Toekomstige groei

actief-tuinieren-plekken en welzijn van bewoners • • • •

Groen als basisvoorwaarde voor een gezonde stad Beleidskader Hoofdgroenstructuur 2023 Samenhang tussen wonen en groen Noodzaak van integrale stedenbouw

Beleidsuitvoering loopt achter • •

Herbevestigd beleid Tegenstrijdige ontwikkelingen

Twee voorstellen van de Bond van Volkstuinders 1. 2.

Breid het aantal actief-tuinieren-plekken uit Voer een afrekenbare areaalnorm in

Inventarisatie van (ruim) 750 nieuwe actief-tuinieren-plekken • • • • • • • • •

Havenstad Buiteneiland IJburg Ring A10/Zuidasdok Veld aan de Tafelbergweg Groenstroken Maldenhof Gasunie-terrein Korte Stammerdijk Nijhofstraat Sportparklaan langs het spoor

Bewonersbeheer • •

Mogelijke richtingen voor bewonersbeheer Toelichting en rol van de Bond

3

Inleiding

Amsterdam 24 september 2025

Geachte leden van de gemeenteraad van Amsterdam, De Bond van Volkstuinders biedt onze 750-jarige stad als verjaarscadeau een plan aan om 750 nieuwe plekken voor actief-tuinieren (‘volkstuinen’) te realiseren. Ook pleiten wij voor de invoering van een heldere en afrekenbare norm voor de gewenste hoeveelheid volkstuinareaal in de stad. Voldoende actief-tuinieren-plekken zijn belangrijk voor het welzijn van alle Amsterdammers. Wij wensen de jarige stad een gezonde en aangename toekomst toe en zijn ervan overtuigd dat meer actief-tuinieren-plekken daarvoor een belangrijke voorwaarde zijn. Wij bieden u ons plan aan als een Raadsadres. Dat betekent dat ons plan op de lijst van officieel ingekomen stukken komt te staan en dat de 4

gemeenteraad moet beslissen hoe zij ons voorstel wil afhandelen. Wij verwachten van u, gemeenteraadsleden, dat u ons voorstel op een van uw komende vergaderingen agendeert, bespreekt en hopen dat u besluit onze voorstellen over te nemen. U kunt natuurlijk ook, voorafgaande aan uw bespreking, het college van burgemeester & wethouders vragen om een preadvies over ons plan. De Bond van Volkstuinders stelt graag haar kennis en ervaring met tuinieren en verenigingsleven ter beschikking aan de Amsterdammers en het gemeentebestuur om van onze stad een nog fijnere stad te maken dan deze al is. Concreet willen wij dat doen door ons concept van gemeenschappelijk en eigen groen in te zetten, wat het groenbeheer in de stad vele malen goedkoper kan maken. Daarnaast zijn er honderden tuinders die bereid zijn om te pionieren en zo samen nieuw gemeenschappelijk groen in de stad ontwikkelen. Dat aanbod gaat verder dan plannen maken, het gaat om concreet doen, letterlijk de handen uit de mouwen. Tot slot helpen wij als bond graag mee om de kinderziektes die bij deze groene initiatieven horen, te overleven en zo de initiatieven duurzaam te maken.

Met vriendelijke groet, Henk Gossink voorzitter van de Bond van Volkstuinders Amsterdam

Behoefte aan meer actief-tuinieren-plekken in Amsterdam Grote populariteit Actief tuinieren is populairder dan ooit. Dit blijkt uit de sterke toename van geveltuintjes, plantenbakken, verticaal groen en het gezamenlijke beheer van perken, plantsoenen en binnenterreinen. Steeds meer Amsterdammers willen samen hun buurt groener en leefbaarder maken. Huidige capaciteit Amsterdam telt momenteel circa 7.000 volkstuinen, verspreid over ongeveer veertig tuinparken. Deze variëren van nutstuinen voor groenteen fruitteelt tot verblijfstuinen gericht op bloemen en siergewassen. Het aanbod is echter onvoldoende om aan de vraag te voldoen. Bij de Bond van Volkstuinders en de onafhankelijke tuinparken staan meer dan 7.000 mensen op de wachtlijst. Door het lage verloop (gemiddeld 5–15 tuinen per park per jaar) lopen wachttijden op tot meerdere jaren. Toekomstige groei De vraag naar actief groen zal de komende jaren verder toenemen. Amsterdam groeit naar verwachting door tot ruim 1 miljoen inwoners in 2037. Veel van deze nieuwe bewoners zullen in appartementen wonen zonder eigen buitenruimte. In een steeds dichter bebouwde stad zal de behoefte aan actief-tuinieren-plekken dus alleen maar groter worden.

5

actief-tuinieren-plekken belangrijk voor het welzijn van de bewoners Groen als basisvoorwaarde voor een gezonde stad Groen is onmisbaar voor een gezonde en leefbare stad. De gemeente erkent dit zelf in haar beleidsnota’s en in de ambitie om Amsterdam rigoureus te vergroenen. Bewoners maken op uiteenlopende manieren gebruik van het groen: van stadsparken en sportparken tot tuinparken en kleinschalige buurtgroeninitiatieven. Samen vormen deze elementen het totaal aan groenvoorzieningen dat nodig is voor een gezonde stad. Beleidskader Hoofdgroenstructuur 2023 In het gemeentelijke concept-Beleidskader Hoofdgroenstructuur (2023) wordt niet alleen de schoonheid en natuurwaarde van de volkstuinparken onderstreept, maar ook hun sociale waarde – voor zowel tuinders als de omwonenden die de parken bezoeken. Volkstuinen zijn daarmee een essentieel onderdeel van de groene infrastructuur en het welzijn van de stad. 6

Samenhang tussen wonen en groen De Bond van Volkstuinders wijst erop dat woningbouw en vergroening hand in hand moeten gaan. De stelling dat bouwen belangrijker is dan het creëren van groen ondermijnt uiteindelijk de kwaliteit van wonen. Woningen zijn meer dan fysieke bouwstenen; zij vormen de leefomgeving van mensen met uiteenlopende behoeften. Een stad met alleen woningen, maar zonder voldoende scholen, sportvoorzieningen en groen, is onvolwaardig. Noodzaak van integrale stedenbouw Een gezonde stedenbouwkundige ontwikkeling neemt de mens als geheel als uitgangspunt. Groei van het aantal huizen en inwoners moet gepaard gaan met groei van het aanbod aan actief groen. Zonder voldoende groenvoorzieningen neemt de leefkwaliteit af en ontstaat er een grens aan verdere woningbouw.

Beleidsuitvoering loopt achter Herbevestigd beleid Op 22 december 2021 stelde de gemeenteraad opnieuw het beleid vast voor de verdere ontwikkeling van de Amsterdamse volkstuinparken. Dit beleid is gebaseerd op de Gezamenlijke Uitgangspunten die gemeente en volkstuinparken op 6 mei 2021 samen vastlegden. Daarin staat onder meer: “De Amsterdamse volkstuinparken leveren een enorme bijdrage aan het groen in de stad en het welzijn van mensen. De gemeente wil de volkstuinparken daarom graag behouden voor de toekomst. De druk op het groen en de openbare ruimte in Amsterdam is enorm toegenomen, en die zal de komende jaren nog verder oplopen. De volkstuinparken kunnen hierin een grotere rol spelen door ontwikkeling van de tuinparken tot groene gebieden die voor Amsterdammers een bekende en gebruikelijke plek zijn om te ontspannen en te recreëren. De ambitie voor de volkstuinparken is om deze te behouden voor de stad, gekoppeld aan een verdere ontwikkeling.” Tegenstrijdige ontwikkelingen Sinds de vaststelling eind 2021 is de uitvoering van dit beleid echter nauwelijks van de grond gekomen. Daarvoor zijn verschillende oorzaken aan te wijzen: een gebrek aan financiële middelen, capaciteit en aandacht. Tegelijkertijd wordt de planontwikkeling De Nieuwe Kern voortvarend opgepakt.

Dit project voorziet in 6.200 woningen op grond die grotendeels eigendom is van de gemeente Amsterdam, gelegen op het grondgebied van de gemeente Ouder-Amstel. Binnen dit plangebied liggen vier volkstuinparken waar veel Amsterdammers tuinieren. Als dit plan ongewijzigd doorgaat, verdwijnen volkstuinpark Nieuw Vredelust volledig en een deel van Ons Lustoord. Dit is hét moment om gemaakte afspraken om te zetten in concrete daden.

7

Twee voorstellen van de Bond van Volkstuinders De Bond van Volkstuinders doet u twee concrete voorstellen om de toenemende vraag naar actief-tuinieren-plekken te beantwoorden en de uitvoering van bestaand beleid te versterken: 1. Breid het aantal actief-tuinieren-plekken uit Traditionele volkstuinen hebben lange tijd een belangrijke rol gespeeld in de stad en is voor veel tuinders heel waardevol. Tegelijkertijd zien we dat een traditioneel tuinpark anno nu voor iedereen toegankelijk moet zijn. Bewoners zoeken naar flexibele en gezamenlijke vormen van tuinieren. Onder actief-tuinieren-plekken verstaan wij alle vormen van gezamenlijk tuinieren: van moestuinbakken bij flats tot het beheer van binnenterreinen, boomspiegels en nutstuinen.

8

De Gezamenlijke Uitgangspunten (2021) en de Groenvisie 2020–2050 benoemen al dat stadstuinieren, ook buiten de bestaande parken, moet worden uitgebreid. De Bond doet in dit Raadsadres een suggestie waar mogelijk nieuwe plekken gerealiseerd kunnen worden, variërend van kleine initiatieven tot grotere tuinparken. Deze uitbreiding kan tegen relatief lage gemeentelijke beheerkosten plaatsvinden en draagt bij aan gezonde, groene wijken voor nieuwe bewoners. Dit voorstel is bedoeld als inspiratiebron en uitnodiging om gezamenlijk vervolgstappen te zetten. Wij hopen dat de gemeente zich achter de ambitie schaart om meer actief-tuinieren-plekken te realiseren. 2. Voer een afrekenbare areaalnorm in De gemeente hanteert geen norm voor volkstuinareaal. Daarmee verdwijnt actief-tuinier-groen in brede categorieën als “gebruiksgroen” of “ecosysteemgroen”. Dat is onwenselijk, omdat het belang van volkstuinen hierdoor onvoldoende wordt geborgd in de planvorming. De Bond stelt voor een concrete norm vast te leggen: minimaal 5 m² volkstuinen per inwoner. Deze norm werd al in het Algemeen Uitbreidingsplan (jaren dertig) gehanteerd en was decennialang richtinggevend voor de stadsuitbreiding. Een herintroductie van deze norm zorgt ervoor dat volkstuinieren dezelfde planologische status krijgt als sport- en onderwijsvoorzieningen.

INVENTARISATIE

van ruim 750 actief-tuinieren-plekken in Amsterdam

9

# Havenstad Ligging van de locatie.

Mogelijke invulling.

Het projectgebied van Havenstad ligt tussen Sloterdijk en het

Wij stellen voor 1% van het plangebied, d.w.z. 12 hectare (= 120.000

Westerpark in stadsdeel West en het Cornelis Douwesterrein en de

m2), te bestemmen voor actief tuinieren. De actief-tuinieren-plekken

Noorder-IJplas in stadsdeel Noord.

en andere groenvoorzieningen worden in het begin van de stedelijke ontwikkeling van Havenstad aangelegd, niet pas aan het eind. Zo

10

Grootte.

krijgen de eerste inwoners van Havenstad tijdig groen bij de hand en

Ongeveer 1.200 hectare.

wordt het drukke westerpark ontzien.

Huidige (en toekomstige) bestemming en gebruik.

Aantal nieuwe tuinen.

Is nu water en bedrijventerrein. Wordt ontwikkeld als nieuwe stadswijk

Wij denken aan in totaal 450 tuinen: 100 verblijfstuinen van elk 300 m2,

met 40.000 tot 70.000 woningen en ruim 100.000 m2 bedrijventerrein. In

150 dagtuinen van elk 150 m2 en 200 nutstuinen van elk 100 m2. De

de nieuwe wijk zijn twee parken gepland, maar deze worden pas over

overblijvende circa 50.000 m2 wordt ingericht als openbaar groen van

tientallen jaren aangelegd: Park Mercurius in 2045 en Park Neptunus

het nieuwe tuinpark.

in 2040. Over de aanleg van actief-tuinieren-plekken wordt in de plannen niet gerept. Wij stellen voor: én de aanleg van groen naar voren te halen (in het belang van de toekomstige bewoners mag dat geen sluitstuk zijn!) én een deel van het gebied te bestemmen voor volkstuinieren.

Havenstad

# Buiteneiland IJburg Ligging van de locatie.

Mogelijke invulling.

Stadsdeel Oost. Het Buiteneiland is een eiland in het IJmeer tussen

Wij stellen voor 10% van het eiland te bestemmen voor actief tuinieren,

Strandeiland en de IJdoornpolder.

d.w.z. 40.000 m2.

Grootte.

Aantal nieuwe tuinen.

400.000 m2.

Er kunnen 200 verblijfstuinen van circa 200 m2 per tuin worden gerealiseerd. Bij een gevarieerdere invulling van de actief-tuinieren-

Huidige (en toekomstige) bestemming en gebruik.

plekken, met ook kleinere percelen, kan er een groter aantal tuinen

Buiteneiland wordt het laatste eiland van IJburg en is bestemd voor

gerealiseerd worden.

sport, recreatie en cultuur. Gefaseerde aanleg tussen 2030 en 2050. 11

Buiteneiland

# Ring A10 / Zuidasdok Ligging van de locatie.

Mogelijke invulling.

Stadsdeel Zuid. Een deel van de (op termijn ondertunnelde) ringweg

Op (een deel van) het tunneldak wordt een park aangelegd en

A10, tussen knooppunt Amstel en knooppunt De Nieuwe Meer.

daarbij 15.000 m2 reserveren voor actief tuinieren. Dat is ook gedaan

Oftewel: het Zuidasdok.

in Zuidoost waar op het tunneldak van de Gaasperdammerweg het Brasapark en de Tuinen van Brasa (moestuinen) zijn aangelegd.

Grootte. Bij de herinrichting (ondertunneling) wordt op het dak van de

Aantal nieuwe tuinen.

tunnels en bij op- en afritten circa 10.000-20.000 m2 ‘openbaar groen’

Wij stellen voor 100 dagtuinen voor van elk 100 m2.

toegevoegd. De plannen wijzigen nog steeds dus exacte aantal m2 is nu niet te geven. 12 Huidige (en toekomstige) bestemming en gebruik. Nu in gebruik als snelweg, tegelijkertijd veroorzaker van lawaai en luchtvervuiling en doorsnijder van (barrière in) de stad. Na de ondertunneling wordt het tunneldak ‘openbaar groen’.

Zuidasdok

# Veld aan de Tafelbergweg Ligging van de locatie.

Mogelijke invulling.

Het gaat om een groot braakliggend veld en een grote parkeerplaats

Een deel van het braakliggende veld kan worden omgevormd tot

in stadsdeel Zuidoost, omgeven door de Tafelbergweg en de

nutstuinen. Als dat voor een handige inrichting noodzakelijk is, kan de

Meibergdreef/ AMC-pad achter het AMC. Aan de twee wegen staan oa

ligging van een deel van het parkeerterrein worden aangepast cq kan

gebouwen van kinderzorgcentrum Jeroen Pithuis, Gut Research, Plus

het parkeren worden gestapeld.

Ultra Amsterdam en Amsterdam Skills Centre. Aantal nieuwe tuinen. Grootte.

Als je de plattegrond bekijkt zie je dat de helft van de omvang van het

Nader te bepalen, afhankelijk van planuitwerking.

aan de overkant van de Tafelbergweg gelegen nutstuinpark De Vijf Slagen (DVS) makkelijk past op het braakliggende veld. DVS bestaat

Huidige (en toekomstige) bestemming en gebruik.

uit 156 tuinen van 12 bij 12 meter; het park heeft op dit moment een

De grote parkeerplaats wordt gebruikt door bezoekers van het AMC en

wachtlijst van 75 personen. Dat betekent dat op het braakliggende veld

andere nabijgelegen kantoren en instellingen. Het braakliggende veld

zeker 75 nutstuinen van 150 m2 gerealiseerd kunnen worden. Het ligt

is deels in gebruik als landingsplaats voor helikopters.

voor de hand om bij de aanleg en het beheer van deze nieuwe tuinen het bestaande volkstuinpark DVS te betrekken.

Tafelbergweg

13

# Groenstroken Maldenhof Ligging van de locatie.

Mogelijke invulling.

Stadsdeel Zuidoost. Twee brede groenstroken gelegen tussen het

Maak op deze groenstroken volkstuinen. Die geven veel minder

zuidelijke talud van de ondertunnelde Gaasperdammerweg (het

overlast voor de omwonenden. Het aangrenzende schooltuincomplex

Brasapark) en de woonwijk Maldenhof, in Zuidoost, doorsneden door

Gaasperdam (Meerkerkdreef 33) kan worden bij de (her)inrichting van

een fietspad.

het gebied.

Grootte.

Aantal nieuwe tuinen.

Nader te bepalen, afhankelijk van planuitwerking.

Op deze locatie is zeker plek voor 50 dagtuinen van 100 m2 elk.

Huidige (en toekomstige) bestemming en gebruik. 14

Op dit moment is het mooi recreatief en ecologisch groen. De gemeente is van plan daar sportvelden voor hockey en american football aan te leggen, inclusief een clubhuis. Buurtbewoners van de Maldenhof zijn daartegen, want zij vrezen lawaai-, licht- en parkeeroverlast.

Groenstroken Maldenhof

# Gasunie-terrein Ligging van de locatie. Stadsdeel Noord. Begrensd door Zuiderzeeweg, fietspad Wijkergouw en volkstuinpark Wijkergouw. Dit weiland wordt door de tuinders van tuinpark Wijkergouw het ‘Gasunie-terrein’ genoemd. Grootte. Circa 5.000 m2. Huidige (en toekomstige) bestemming en gebruik. De grond is eigendom van de gemeente en niet in erfpacht uitgegeven. Ondergronds is het terrein in gebruik door de Gasunie voor ene gasleiding. Bovengronds is het begroeid met gras en kruiden, ecologisch waardevol. Werd vroeger door de tuinders van het volkstuinpark Wijkergouw gebruikt als voetbalveld. Volgens het bestemmingsplan is de bestemming van het terrein ‘recreatie’, waarin de gebruiksfunctie ‘volkstuinen’ is toegestaan. Er geldt een beperkingengebied van 5 meter aan weerszijden van de ondergrondse buisleiding.

Mogelijke invulling. Heel geschikt voor nutstuinen voor bewoners van de aangrenzende Waterlandpleinbuurt en/of schooltuinen. Aantal nieuwe tuinen. Circa 50 nutstuinen van elk 50 m2 en de rest van het gebied is collectief groen.

15

Gasunie-terrein

# Korte Stammerdijk Ligging van de locatie.

Mogelijke invulling.

Stadsgebied Weesp. De groenstrook tussen de galerijflat aan de

Tuintjes voor de bewoners van de naast geleden flat.

ene kant en het fietspad en de vaart aan de andere kant. De flat en de groenstrook worden omsloten door de Korte Stammerdijk en de

Aantal nieuwe tuinen.

Keulsevaartstraat.

Circa 20 nutstuinen van 50 m2 elk.

Grootte. Nader te bepalen, afhankelijk van planuitwerking. Huidige (en toekomstige) bestemming en gebruik. 16

Op dit moment is het een brede groenstrook voor algemeen gebruik, die doorloopt langs de laagbouwwoningen richting molen ‘t Haantje.

Korte Stammerdijk

# Nijhofstraat Ligging van de locatie.

Mogelijke invulling.

Stadsgebied Weesp. Deel van het groene grasveld aan de Nijhofstraat,

Schooltuinen beheerd en onderhouden door de naast gelegen

naast brede basisschool Kors Breijer en achter de moskee.

basisschool.

Grootte.

Aantal nieuwe tuinen.

Nader te bepalen, afhankelijk van planuitwerking.

Circa 20 nutstuinen van 50 m2 elk.

Huidige (en toekomstige) bestemming en gebruik. Op dit moment is het onderdeel van een toegankelijk grasveld met enkele bomen en struiken. 17

Nijhofsraat

# Sportparklaan langs het spoor Ligging van de locatie.

Mogelijke invulling.

Stadsgebied Weesp. Smalle strook langs het spoor aan de

Tuinen maken met daarbij een rol voor de bezoekers van het

Sportparklaan, met oude gebouwen en struikgewas.

jongerencentrum en de bewoners van de laagbouw=flats aan de overkant van de Sportparklaan.

Grootte. Nader te bepalen, afhankelijk van planuitwerking.

Aantal nieuwe tuinen. Circa 10 dagtuinen van elk 30 m2.

Huidige (en toekomstige) bestemming en gebruik. In de oude gebouwen is oa een ruilwinkel en een jongerencentrum. In het verleden is geprobeerd in het groen tuinen te maken. Op dit 18

moment ligt het groen er onbeheerd bij.

Sportparklaan

Bewonersbeheer Veel buurtgroen in de stad wordt momenteel beheerd door gemeente, corporaties en ingehuurde hoveniers. Bewoners spelen hierbij vaak nauwelijks een rol, terwijl de wens om actief betrokken te zijn groot is. De Bond van Volkstuinders is ervan overtuigd dat veel bewoners bereid zijn gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen voor het beheer van hun directe leefomgeving, mits de juiste randvoorwaarden worden geboden. Mogelijke richtingen voor bewonersbeheer • Binnenterreinen: Corporaties zouden in overleg met bewoners een binnentuin kunnen aanwijzen om samen te beheren. Als dit positief verloopt, kan stapsgewijs uitbreiding plaatsvinden naar meer binnentuinen • Plantsoenen: De gemeente zou bewoners een actievere rol kunnen geven bij het onderhoud van perken en plantsoenen, eventueel met lichte ondersteuning van gemeentelijke medewerkers • Stadsparken: Het is denkbaar om bewoners en parkorganisaties een rol te laten spelen bij het beheer van delen van publieke parken, naar voorbeeld van het Sarphatipark en het Beatrixpark • Moestuinen bij scholen en speeltuinen: Ouders en buurtbewoners zouden hierbij betrokken kunnen worden, zodat kinderen spelenderwijs kennismaken met tuinieren • Kleinschalige initiatieven: Geveltuinen, plantenbakken en boomspiegels blijven laagdrempelige mogelijkheden voor bewoners om hun omgeving te vergroenen.

Toelichting Deze vormen van bewonersbeheer vallen niet direct onder het streven naar 750 nieuwe actief-tuinieren-plekken, maar sluiten wél aan bij de gedachte dat meer Amsterdammers de kans krijgen actief met groen bezig te zijn. De Bond van Volkstuinders stelt haar kennis en ervaring graag beschikbaar om inspiratie en ondersteuning te bieden bij dergelijke initiatieven.

19

“De Bond van Volkstuinders biedt onze 750-jarige stad als verjaarscadeau een plan aan om 750 nieuwe plekken voor actief-tuinieren (‘volkstuinen’) te realiseren. Ook pleiten wij voor de invoering van een heldere en afrekenbare norm voor de gewenste hoeveelheid volkstuinareaal in de stad. Voldoende actief-tuinier-plekken zijn belangrijk voor het welzijn van alle Amsterdammers. Wij wensen de jarige stad een gezonde en aangename toekomst toe en zijn ervan overtuigd dat meer actief-tuinier-plekken daarvoor een belangrijke voorwaarde zijn.”

Dit Raadsadres wordt u aangeboden door Bond van Volkstuinders Volendammerweg 301 1027 EA Amsterdam 020 – 613 2893 info@bondvanvolkstuinders.nl www.bondvanvolkstuinders.nl